Skip to main content

Full text of "Eusebii Pamphili de vita Constantini, libri IV. et panegyricus atque Constantini ad sanctorum coetum oratio : ex nova recognitione cum integro Henrici Valesii commentario selectis readingi strothii aliorumque observationibus"

See other formats


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world’s books discoverable Online. 

It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to en ter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to Copyright or whose legal Copyright tcrm has expired. Whcthcr a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that’s often difficult to discover. 

Marks, notations and othcr marginalia present in the original volume will appcar in this file - a reminder of this book’s long joumey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 

Google is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make thcm widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in ordcr to kccp providing this resource, we have takcn steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s System: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these puiposcs and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google “watermark” you see on each file is essential for informing pcoplc about this project and helping thcm find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remcmbcr that you are iesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in othcr 
countries. Whether a book is stili in Copyright varies from country to country, and we can’t offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book’s appcarancc in Google Book Search means it can be used in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 

Google’s mission is to organize the world’s Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps ieaders 
discover the world’s books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
al |http : / /books . qooqle . coro/1 














EUSEBII PAMPHILI 

DE 

VITA CONSTANTINI 

# 

LIBRI ' ir. 

ET 

PANEGYRICUS 

ATQUE 

CONSTANTINI 

AD SANCTORUM COETUM 

ORATIO. 


EX NOTA RECOGNITIONE 

CUM INTEGRO HENRICI VALES» COMMENTARIO 

. . ' 

SELECTIS READINGI STROTHII ALIORUMQUE 

OBSERVATIONIBUS 

\ 

EDIDIT 

SUAS ANIMADVERSIONES EXCURSUS ATQUE INDICES 

A D I E C I T 


FRIDERICUS ADOLPHUS HEINICHEN 

PHIL.OS. D· ET AA. LL. M. REyKR. MTNIST. CANDIDATUS SOCIETATIS' 

HISTORICO -THEOLOGICAE LIPS. SODALIS· 



APUD GUILIELMUM N AU 0 KIUH· ; 

MDCUXXX. / 


j 



I 



4 


\ 


Ρ R A E F A T I O. 


Cum, quae nuper prodiit, editionem meam Eusebu 
historiae ecclesiasticae quamvis satis adhuc mancam 
et imperfectam esse, ipse facile sentiam* 1 tamen non 
plane displicuisse viris doctis, laetus cognoverim, 
nunc quidem novam librorum quos de vita Constantini 
Magni scripsit Eusebius, eiusdemque panegyrici et 
Constantini ad sanctorum coetum orationis editionem 
parare, mihi visum est. duarum quidem scriptionum 
quamvis, si eum historia Eusebii ecclesiastica conten- 
dantur, longe minorem dignitatem esse confitendum 

i 

•it, cum saepia· pleni· potius buccis laudes canat 
Constantini sui quam historiam scribat Eusebius ( ), et 


1) Vide quae animadverti ad V, C. I, 11. p. 24 sqq. Addi So- ' 
erat. Η. E. I, 1. 10. Cf. Lueian, quomodo historia conscri- 
benda sit T. II· p. 9. ed, ftsiTZ. πρώτον γε ίχεΐνο , ηλίχον 

• \ 

αμαρτάνονσιν y Ιτησχοπησωμεν, άμελήσανττς γάρ ot πολλοί 
αυτών τον ιστορεΐν τα γεγενημίνα , τοΐς ΙπαΙνοις άρ/6ντων χαϊ 
στρατηγών Ινδιατρίβουσι · τους μίν οΐχείους , εϊς $ψος inal- 
ροντες , τούς πολεμίους δί, πίρα του μετρίου χατα^ρίπτοντϊς ’ 

άγνοουντες ώς ον στενώ τώ ? Ισ&μφ διώρισται και διατεχεί- 

• ο 


/ 


IV JPAAE^ATIO. 

* ■ % 

vel iis qui non delicatioris sint fastidii homines , haec 1 

Christiana Eusebii Cyropaedia et Constantini ipsius 

oratio stomachum movere saepius debeat 1 ), tatnen vel ' 

sic quod ad nos pervenerint scripta illa, non una de 

* 

causa laetandum esse censeo. Ut e nim* taceam, ipsius 
Eusebii et Constantini indolem horum librorjun au- 
xilio melius cognosci posse , et nominatim illius pane- 
gyricum, haud contemnendum illud praeterea elo- 
quentiae Eusebianae monumentum 3 ) , plures insignio- 
res sententias dogmaticas continere, id quod magis 

minusve de Constantini quoque oratione valet, ut ni- 

*■' 

N 

■ 0 * , 

χισταί η ιστορία προς το Ιγχώμιον 9 άλλα τι μέγα τείχος Ιν 

% t 

μέσω Ιστιν αυτών, και το των μουσικών δη τούτο , δις δια 
πασών Ιστι προς άλληλα. είγε τψ μεν Ιγχωμιάζαντι μόνου 
ενός μέλει, όπωσοΰν Ιπαινέααι χαΐ ενφράναϊ τον ίπαινσνμε- 
νον* χαϊ εϊ ψενσαμένω υπάρχει τνχεΐν τον τέλους, ολίγον αν 
φροντίσειεν* η δε ουχ αν τι ψευδός Ιμπεσόν η Ιστορία, ονδ* 
άχαρια ΐον άνάσχοιτο , ου μάλλον, η την αρτηρίαν Ιατρών 
παιδες φασι, ϊην τραχεΐαν παρα δέξασ&αι, αν τι Ις αυτήν 
καταποθ’έν. 

I · 

t 

2) Cf. Lucian· 1. 1. Τ. II. p. 16. ίω λίγειν οτι οϊ έπαινοι , ενϊ 

μεν Ισως τερπνοί, τω έπαινον μένω, τοΐς δ J άλλόις, Ιπαχ&εΐς * 

, * 

xal μάλιστα ην υπερφυείς τας υπερβολάς εχωσιν * οΐονς αν- 

% X 

τους οι πολλοί απεργάζονται, την έννοιαν την παρά των 
• επαινούμενων &ηρώμενοι, xal Ινδιατρίβοντες , άχρι του πάσι 
προφανή την χολαχείαν ΐξεργάσασ&αι* ουδέ γάρ κατά τέ- 
χνην αυτό δράν ΐσασιν, ον δ* επισχιάζονσι την &ωπείαν * άλλ* 
έμπεσόντες , ά&ροα πάντα χαϊ άπί&ανα, και γυμνά διέξίασι. 

3) Vid. Euseb. de laudibb. Conatant. orat· prolog. , p. 407 sq. et 
graviseimi iudicis , Tzschirneri testimonium ad h. L allatam. 

\ Cf· ibid. e. VI. not. 25. c. XI. not. 14· Tzschirner. opuscc, 
p. 233 sqq N · ed. Winzer. 



) 


PRAEFATIO. V 

Ul dicam de subtiliori relum archaeologicarum et eb- 
deouticae atque in deterius vergentis Graecitatis . 
quae ex illis quoque scriptis baud paulum augeri pot- 
est, scientia 4 ), ut praetermittam, vel hos de vita 
Constantini libitos bonae fidei indiciis non prorsus ca- 
rere 5 ),. et praesertim diplomatum ac publicorum te- 
stimoniorum copia et (pavitate scriptoris levitatem 
quodam modo compensari 6 ), horum librorum diligen- 

. tius studium ei qui Constantinum et tempora Constah- 

* 

tiniana penitius velit perspicere, vel propterea neces- 
sariam est, quod ceteri etiam ex veteribus qui de Con- 
stantino M. scripserunt, suis quique laborant vitiis et 
germanum vitae Constantini scriptorem inter veteres 
certe frustra quaerimus 7 ). Itaque nihil relictum est, 


4) Cf. Lindner. praefat. ad Atbenagor. deprecat. pro Christian. 
p. XIV — XXI. Orchi praefat. ad Polemon. Sophist. p. 
UI — VIL 

5) Vide quae scripsi ad V. C. II, 23. not. 4. III, 59· not. 7· 
{V, 31- not. 3· IV, 54. not. 2. 

6) Vid. Moeller. de fideEuseb. C. p. 82.: „Constat, longe ma- 
ximam diplomatum Eusebianorum partem genuinis atque veris- 
simis' antiquitatis monumentis esse adnumerandam. Quoties 
vero genuina eunt eiusmodi monumenta , toties fers gravia* 
Hinc facile cernitur , quantum ponderis gravitati historici no- 
stri tanta diplomatum copia addatur: praesertim in Vita 
Const ., ubi autoris levitas publicorum testimo- 
niorum gravit ate quodammodo compensatur .* 
Cf. quae seripsi in Excurs. II. p. 532 sq. 

7) Vid. Manso Leben Constantius des Grossen p. 263 sqq. Bres- 
lau 1817· De.Zosimo conferendus est Rritemejek· disquisit. 
in Zosim. eiueque&dem in eiusdem edit· Zosim. p. XXVIII· sqq. 



VI PftAKFATIO. 

alsi at nulli ex illis temere et sine .sumina cautione 
confidentes,' sparsae in omnibus illis veritatis quasi 

■I M I ■■ 

i 

et p. XXXII., ubi de Zosimo ips^ Reitxmeierus : „Attamen> 
inquit , in rebus Constantini enarrandis nimis stomachosum 
. eum essa credimus * inprimis y u6i perversi eum animi et mali -* 
. tiosi paulo asperius, eum inculpat" P. XXXIV. Neque iusto 
iniquius a pluribus VV. DD. de Eusebio iudicatum eundemque 
prae Zosimo potissimum temere esse contepiptum , videtur negari 
posse , quod nuperrime notavit inprimis scriptor anonjmus com- 
mentationis : benkschrift zur EhrenrettSng Constantini des 
G rossen in : Zeitsohrtft fir die Geistlichkeit de* ErzbisthumU 

t 

zu Freiburg a. 1 829· Fascie. III. p. 1 5· : „ Weit strenger nock 

* 

- mrd der Staa tshaushalt dieses Monarchen (Constantin) gerich- 
tet. Wenn teir die Neuem horen , so ist daruber nur eine 
Stimme ; ihr vomehmster Gewuhrsmann ist abermals Zosimus . 
Ungem sehe ich in dieser Gesellschaft einen eben so geistrei - 
chen ais billigen Schriftsteller , den verehrten Ver/asser der Ge- 
schichte des teutsohen Volks , He in r ich Lude n Ibid. p. 20.: 
„Zu?ar bezeugt das auch nur ein Christ ( Eusebius ) ; aber ich 
seho nicht ein , v>te 'er auf eine Erdichtung dieser Artfallen 
Jeonnte , wo Iceine Thatsache vorhanden gewesen ware . “ P. 22· 
23.: „der unbedingte Glaubo an die Verldsterung des Zosimus 
erlaubte es nicht , etnem christlichen Schriftsteller ein ekrliches 
Wort zu glauben , weswegen die Nachricht des Eusebius heinen 
Etndrueh machen honnte . tt Dolendum vero, neo anonymum 
illum sine ira et studio scripsisse. Quis enim hoc non intelligat 
vel ex praeclaris quas in Zosimum iHe iactat, verborum contu- 
meliis? Vid. p. 28.: »der saubere Zosimus ·" p. 30.: „der 
freche Lugner." p. 32.: n der Sopkist “ Neque de Gibbo- 
jiio ille pronuntiare veritus est p. 2 sq # ) hoc: %} Edw ar d 
Gibbo den die neuesten Schriftsteller meist zum.Fuhrer 
nehmen , hat den Kaiser , unter dem Sckeine ihn nachMoglich - 
heit gegen ungerechte Anklage zu schutzen , sundiger heravs~ 

< gestellt , ais mehrere seiaer offenbaren Gegner.* 



PUAEFATIO. 


VII 


reliquias illius criseos ope indagemus 8 ),, quafc eo de- 
,bebit esse diligentior atque sobrior quo magis ipsa boc 
in genere nihil aliud saepe haud scio an sit nisi „ tm 
.art dc conjecturer i · V art dc cJtmsir entre plusieurt 
mcnsmtgcs celui qui resscmble le tmeua? a la verit6 <c 
(Rousseau Emile T. I. pag. 479. Oeuvres T. Vili. 
Paris. 1820 . ).< 

Iam vero de hae nostra horum librorum editione, 
eum eandem fere quam' in historia Eusebiana, ratio- 

m ■ 

nem et viam tenuerim, pauca sigillatim attulisse suffi- 
ciet. Et primum quidem quod ad textum pertinet, 
t^ALESiANAM recensionem in his quoque libris,' sed ita 
eubiiciendam duxi, ut textum eorum multo magis 
quam historiae ^'Corruptum magis etiam sanare stude- 
rem neque vel Valesii vel meas coniecturas quae fari- 

iitate aliisque rationibus non minus commendari quam 

1 ... · 

i 

* 

■■■■■■■■■ei 

l 

I · \ 

8) Nota aeque ac celebrata est vox illa quam protulit Fleurv hiet, 
eccles. T. III. p. 233· .: „on ne se trompera pas sur Canstantin 9 

f i m ‘ φ I 1 - 

en croyant tout le mal , qu* en dit Eu se b e , et tout le bien qu 9 
en dit ZosimeS* Cf. Starck Versucb einer Geschicbte des Aria- 

* 

nisrau? T. II. p. 109· sq. not. 158- Sed- rectius N. C. Kist. 

* H 

disput. de commutatione quam Constant. M. auctore societas 
subiit Christiana p. 16· not. 3· (Traiect. ad Rhen. 1818·): 
nQuam tamen, inquit, sententiam plane probandam esse du- 
bito; nam uti parum boni de Constantino refert Zhsimus , ita 
parum mali Eusebius habet. Missis igitur quae in utroque 
nimia sint , e laudibus simul atque conviciis de Constantino tu - 
dicandum esse duxerim. Mediam autem viam magis tenuisse 
videtur Eutropius . u Cf: Stroth. ad Euseb. V. C. IV, 54. 
τάχα tiv ποτέ y.al τοις μη πρίπουσιν Ινεπείρετο (Uebersetzung 
T. II. p. 447. not< ^Ueb rigens muss mnn dies Gestundniss 


i 



νπι 


PRAEFATIO. 


necessitate efflagitari viderentur 9 ), possim reeipere 
dubitarem. In qno sm solum illud mihi curae erat, 
ut subsidia illa' critica quibus Valesii/8 usub est '?), 
ipse recte usurparem, sed etiam genus dicendi EUse- 
bianum diligentius et ««curatius observarem, unde fo- 
etum est ut ZntMERHANNUM qui quoties a Yalesh le- 
ctione discessit, non minus indicavi quam quoties^se 
vel a Yalesio vel a Zwmerman no abii, mimas saepe 
quam vellem, sequi -potuerim. Praeterea rectiore ior 
Jterpunctione infinit is paene locis scriptoris sententiam 
faciliorem et expeditiorem reddidisse jniM videor, -.et 
podici? iONEsiANi lectiones plerasque perpaucis levisst- 
pais ^xoeptis ac Castellani integras quas Readiwgus 
(dtalerat, et R. Steppani passim enotavi' ‘). Roinde, . 
lit, quam accuratissime fieri posset, singula interpre- 
tarer et explicarem, omissis tamen Omnibus quae vel 
leviora Vel supervacanea esse viderentur , cuius gene- 
ris nonnulla in historiae Eusebianae editionem irre- 
psisse doleo, potiora et praestantiora tum veterum tum 
recentiorum et recentissimoruni scripta, ut Augcstii, 

d·' ' 


·,' des grossen Lobredners Cons tanlink nicht ubersehn; es 

% 

sagt aus seinem Munde ebensovtel ah altes Nachtheilige te a 8 
Zo 8 imus nur immer erz&hlen honnte ; aus dem man vielleicht 
die feine und verblumte Sprache unsers Geschichtschretbers 
entziffern kann, teelches ich den' Gesehichtsforschem Uber- 
lasse . 44 

' .» 

9) Cf. V. C. I, 38· not. 3. I, 46· not. 1. de laudd. Constant. 

c. I. not. 18· c. VI. not· 6· ali. 

- 1 

10) Vid. Prolegomm. ad Euseb. Η. E. T. t. ρ· XI, sqq. 

* 

11) Vid. Prolegg. 1. 1. p. XVH. sq. . Cf^Praeatonit. T. 11. p. V. . 



PRAEFATIO* 

/ / 


IX 


* 

Balduini, Cramxri, Danzii, Gibbo ni i* Gothophedi, 
Hasii”), Hbnxii , Bolzhausenii, Kestneiu, iVL Ci 
Kistii, Massonib., Moellebi, Μθβηεμιι, Muensche- 

KI, Ne ANDRI, BUHCKHj I. E. €. SCHKlDTn, βΟΒΒΟΕ* 
CKHH, TlLLEMONTH y TzSCHlRNBRl , E. F. WeRNSDORk 


ru, Zibgleri , aliorum * 3 ) , studipse diligi 

lustravi) pertractavi* > laudavi,' > Aeque vere r 

. arbitrioque.meo sequendos mihi illos esse unquam exi* 
stimavi. Insigniores quoque linguae et Graecitatis po- 

• * . ’ 1 ' <‘J< I . · f 

tissimum recentiorie atque ecclesiasticae rationes cu- 

• * ‘ 4 V 

ius accuratior cbgnitio et diligentius studium quantum 
ad ipsius Novi Testamenti dictionem perspiciendam 
et explicandam adiamenti praebeat* facilius intelligi 
quam copiosius nunc demonstrari potest ’ 4 ) , explanare 
subtilius studui ,s )> neque eum qui in novis plane indi- 


[ 12) De i ure ecclesiastico commentari! historici. Libri L partio. I. 

Lip». 1828· 

13) Frastra quaesivi et quaeritavi non solum apud amicos sed , 

etiam bibliopolas librum : Marti ni uber die «Einfiihrung der 
christtichen Religion, fts Staats - Religion im Romischen Reich 
dnrch Kaiser Constantina Miinchen 1813· Cf. Manso Leben , 
Constantina p· 00« f)· Kist. disp. de commutatione quam 
Constant. M. auctore societas subiit Christ. p. 32. not. 3. » 

* N 

• r 

14) Cf. Moshem. observatt. sacrr. Lib. I. cap. I. g. III. p. 8 sqq. 
g. IV. p. 14sqq. g. VI. p. 24 sqq. g. VIL — XI. p. 26 sqq. 

F 

Wahz. praef. ad clav. N. T. p. V. sq. ed. II. Bretschnkider. 
praefat. ad lexic. manuale in libros N. T. p* X. sqq·. p. Xlif. 
ed. II. : ,, Quibus addidi ea , quae ex scriptoribus ecclesiastici* 
antiquissimis passim collegeram, fiim quia Udem dialecto com- 
muni usi sunt , tum quia dialectus ecclesiastica , ut ita dicam 9 
potissimum , e scriptis N. T. nata est “ 

1 5) Cf. praefat. at^ Euseb. H. E. p. V. not. 5· 


% 


I 



X PRAEFATIO. 

* ; S 

cibus conficiendis exhaurienduq exantlandnsqne erat, 
laborem. subterfugi. . Quod reliquum est, animadver- 
siones meas a Valesianis semper signo [ ] distinguen- 
das me eurasse, lectores vola esse monitos, quireli- 

\ 

qua quibus passim cum Yalesiq usus sum, scribendi 
compendia partita in praefatione ad historiam eccles. 
Eusehii indicata reperient, partim ipsi facile intel- 
ligent. <;■; 


Scribebam Lipsiae ipsi· Calend. lannar. 
MDCCCXXX. 


F. A. Hei mc bea. 


t 



I 


ε v s Ε Β i i 

I 

V 

D E 

VITA CONSTANTINI 

* 

LIBRI IT. 


Λ 


A 



\ 




*5 -ΙΚΛ. 


/ 



V 



/ · 


/ 


■ V* 


ι 


S 


t 




% 


/ 


\ 



•τ' 

«ϊ 


V 


,·* 




r 


\ 


I 


*■ 


I 




Ο 


\ 


i 


< 


Λ. 


r 





•J 





> 


/ 


ι 


* 


> 


■ 


> \ 

k 

t· ■ 
\ 


v 

' ' 


* 




*/ 


■» I 


T 


? 


«* 

1 


-«r 

1 


* v 

•I · 


u 


i 


\ 



s 


\ 


% 


* 


N 


1 

I 


I 




/ 


Λ 


f 


\ 


\ 


+VtJmm 


• ¥* 


» . 


, ' > 


a · 




ΕΥΣΕΒΙΟΥ 

i 

ΤΟ Υ ΠΑΜΦΙΑΟΥ 

V 

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ 

ΤΗ 2. 

„ · ι ***·.%»■ 

ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ 

■ ! 

« · t 

ΕΕ2 ΤΟΝ BION ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΒΑ^ΤΑΒογ 

Λόγο* ί*. 


« * 

&φάΙαια+) τ©$ κατά Φβο* βίου τοΰ μακαρίου Κακοταν rtmt τοΰ βαοιλίας 

λόγον πρώτοι/· 

Λ ·* ' * 

*. Προοίμιοτ i uq 2 της Κωνσταντίνον τ*λ*ντης. 
β'. Π*ρΙ νΐων αύτου βαοΑιυσαντων· προοίμιο ν· 


* · 

. f) In ad notationibus ad historiam ecclesiasti catn observavi r*ti^1os cg- 
pitnm qui singulis liaris praefixi leguntur, ab ipso Eusebio esse compositos!. 
Idque argumentis meo quidem iudicio certissimis comprobavi. [Sed Vide 
quae monui in Praemonit· ad Euseb. Η* E. T. II. ρ· V. «q. not. 5.] Verum 
ia his de vita Constantini libris aliter se : rea habet. Neque enim ab ipso 
Eusebio confecti sunt indices horum librorum, sed ab alio longe recentiore. 
Id autem coniicio tum ex eo quod indices horum capitulorum insulsi iere 
sunt ac barbari , tum quod de Eusebio semper loquuntur in tertia persona, 
cum tamen in titulis-capitum ecclesiasticae historiae se ipsum semper Euse- 
hius in prima persona nominet. Adde quod distinctiones capitiqp nimb 
crebrae ac frequentes sunt, quodque una interdum imp. epistola et conati^ 
tutio plura in ' capita dividitur et quasi discerpitur. Quae ijes inter legen- 
dum saepe fastidium et nauseam lectori parare solet. Taceo. quod voces ac 
dictiones barbarae non semel occurrunt in his indicibus. Nam et ituXaxibv, 
ttxqpyjrtc, et νοτάριον, et ανγονστους aliquoties in iis legas· . Quae quidem 
omnia in hanc me sententiam impellunt, nt horum capitulorum auqtorem 
quemvis potius alium esse quam Eusebium credam. Qui cumque tamen ille 
fuit, antiquus certe est, nec ab Eusebii nostri aetate longe reinotns. Idque 
colligitur praecipue ex capitulis libri IV· in quibus quaedam legas quae noU- 

* A 2 



γ. Iltgl &tov τψώντος βασιλέις έύσιβέΤς, καί άπολλύντος τυ- * 
ράννους. 

99 Οτι ο Κωνσταντίνον έτιμησέν. 

«. ίβασίλέυσξ μίν χ ) νπίρ τα τριάκοντα έτη μοναρχησας 9 

i&fae Α?)υττ ( ρ ιί έξήκοντίκ 
ς. "Οτι Φιοϋ μίν δσνλος ην, έ&νων di νικητης. 
ζ\ Προς Κΰρον τρν Πέρσών βασιλέα xal 'Αλέξανδρον τον Ματ 
Μονών ovfxgiaig. 

η. "jQzi της, οίχουμένης πάσης σχέδον ixqa τησέν. 

^ ύίος- βασΛίως έύσέβούς, καί νίόΐς βασιλέύοι κατέλιπέ 
tjv αρχήν. 

ί· Πέρι του xal αναγκαία ν ιΊναι και ψνχωφέλη την ιστορίαν 
ταύτην. 

* ια. * Οτι μονας τάς Κωνσταντίνου νυν ίσ τόρησέ &£οφιλέ»ς πράξιις· 
ιβί. ~0τ.Ι ώς Μωϋσης iv οϊκοις τυράννων άνέτράφη 2 ) Κων- 
σταντίνος. 

ιγ. ΠέρΙ ΚωνσταντΙου του τιατρος αν του , μη άνασχομινου των 
πιρί Αιοχλητιανον καί Μαξιμιανόν καί ΑΙαξιντιον, 
ώστέ 3 ) διώξαι τούς Κριστιανρυς. 

ι#. "Οπως Κωνστάντιος 6 πατήρ όνέΐδισ&έίς πενίαν υπδ Αιοχλη- 
τιανον, καί τούς θησαυρούς πλησας, άπιδωκέ πάλιν 

’ ■;·'. ·* ■ » ■' > i " * 

τοις προσένιγκασι τα χρήματα. 



nisi ab eorum temptfrnm aequali scriptore sciri potuerunt· Ciiiutmodi illud 
est de Mariana 'tribuno etnoAario in cap.44. lib. IV., cuius notarii nomen ho- 
die nesciremus , nisi auctor ille capitulorum et post eum Sozomenus nos id 
docuisset. Suspicatus sum aliquando Aeacium, eum qui post Ensebinm 
nostriyn. Caesariensis ecclesiae . cathedram . tepuit , .cum hos magistri sui 
libros pbst obitum eius ederet, indices istos composuisse. Verum haec 
simplex cOniectuira est, quam sequetur qui volet. Denique monendus est 
lector , in omnibus nostris exemplaribus horum capitum titulos absque notis 
numeralibus perscriptos eSse.' Et in veteribus quidem schedis bibliotheca· 
'Regiae* singulis libris praefixi 'leguntur. In Fuketiano autem codice non 
tantum singulis libris praeponuntur, sed etiam in corpore uniuscuiusque 
libri', singulis capitibus adduntur. [Non Eusebium confecisse indices libro- 
rum de vita Constantini sed alium nescio quem, animadvertit quoque Slro- 
thiurf in interpretatione Germanica ad h. 1. Add. J. C. Ernesti disseri, de 
Eusebio' Pamphili episc. Caesar. §. IX. Nihilominus tamen non immutan- 
dos duxi illos titulos eadem de causa quam addidit Strolhius his verbis? 
,,/cA wiirde mich nicht an diese verkehrten Abtheilungen gebunden 
haben , wenn ich es nichl um der Anftihrungen w i lien Hat te thun mus- 
sent danxit namlich die JjeSer , was etwa nach der gewohnlichen Ab - 
theihmg aus dem Leben Constant ins irgendiVo angbftikrt wordert , 
in dieser Uebersetzung finden ionnen. ti Contra Ziinmeriuannus librorum 
quidem iudices praeipisit, sed singulorum capitum omisit, melius tamen 
sibi constitisset, si utrosque indices ooiieisset.] 

.1) addit Stepli.]' — 2) [’Λ^ο^άφη Stepb.] — 3) l“dle rs 


M 



«; /M nS'*** ^ v.w. ‘ > uo\v.%v,n Λα 

<$, Οπως Κωνστάντιος ό πμτηρ ε^λολατρίαν' σάματις 

. . v>*s '·$$* 

. πρό&ι μένους εϊχεν iv πάλαν ίφ. . - 
*r- ,τ^ς φΛο^ρίστου αυτόν ^ρθαφάκορς.. v 4 ^ u ' \ 

«/. *0w Λιοκλητιανου και Μαξιμ^ανου άποδυσαμένων^ t πρώτος i* 
λοιπυν αυγρυστος o Κωνστάντιος , in pyvexvitf -μαμών. 
${?. Htgl του νίοΰ αυτοΰ Κωνσταντίνου peavja^ αμα '^ «Ufl- 

‘ ‘I » ■ ' i' T-' , · ί - '■ ·" »· 1 - * μ ® ' ‘\ 

τιανιρ το πριν εις Παλαιστίνην παραγενο^ενον^· \ 
%· Κωνσταντίνου · προς τον πατέρα Λα ΐας ίπεβου^ά^^ρχλα^ 
τιανοο άναχώρησις. 


* ·1 

I . I ■* ** * 


■: i r 

·■’ «« · - · 


%ά. Τελευτή Κω #σ κάντιου τον υιόν βασιλέα Κωνσταντίνον nara- 
λιποντος· * » , 

χρ · Οπως 4 } Κωνσταντίου προχομισ&ένψος , τφ *ΤβΡ&*} 

Κωγστάντίνον αυγουστον £^0ρψ*η. ■■ \ 

*/. Καταστροφή των τυράννων, δι υπομνησεα*ς \' if 

%ί. "Οτι* βούληση &έον Κωνσταντίνος *φχε το βασι^ενει^ Λ · f 

*έ- Κωνσταντίνου πατά βαρβάρων καί Ρριττανων 5 ) ν!άαη. Χ 

' # '* V· ■■# ■ - 1 , · * * ;%Γθί* ■ »;■ / ·' γ -*>μ·ι τ , · k r 

%ς . ' Οπως Ρώμην ελεν&ερωσα* Μαξεντιου ηρρΗρητο. 
χ£ · Οτι τάς των ιίδωλολατρ^σαντων ηατα στρο^ ρ ς.»ίγϋνμ 
μάλλον- τον Χριστιανισμόν εξελέξατΟ^ r \ 

Μ*· "Οπως ευξαμένφ^ . την <^τασ/^ 

εκ φωτοςεν ον ράνω μίση μβ^ίας ουσης 6 )^ ααί’^ςα^Τ 
. τούνω νικάν παραινούσαν.. ' ... ,>■■· 

·* ν '*■ 'Λ*' *■"» X· 1 · -m ■ V··##. 1 ·!- » *. ■ ‘ Η · # 

Οπως ο Χρίστος τον &εου υπνουφ α υτω φαν^ι ς $ ομοιο - 
, τρόπο* ταυ σταυρόν αημ*1ω ^£χρφ&α^ Λ χατμ·*τουξ 
πολέμους προσέταξίν. " 

λ\ Λ«τασ»«νιχ του αυτόν σταυρικόν σημίΐΰν. \ ^ 

1α\ *Κχφρασις στ αυρώηδους σημιίου % οπ§ρ νυν οΙ*Ρωμα7όνλ α- 


■ > * V 


βαρον χαλονσιν . 

Ιβί. ~Οπως χατζηχη&τίς Κωνσταντίνος j τάς ΦιΙας ^ραφαςΓαν!^ 
*.- γίνωσκ(ν. : ’■■'■· ,ι : ^ / 

1/. 77«ρί τωτ Λ la&vttov μοιχ^ίων τ^' έν ^Vo. ; . 

Μ*. Οπως η του ίπαρχου διά σωφροσύνην έαυτην άντΐλθν* 

Χι. % Λναίριοις δήμου Ρωμαίων υπό Λ/αξδντίον· 
λς. Mafiiai Μαξίντίον , και tnfota τροφών iv 'Ρώμτμ 
λζ $ · " Ηττα iv */ταλίφ Μαξτντίου στρατευμάτων. 


omittit Stepb. ] — 4) [ΙΙοΐς StepTi. J — .5) [ Βηπανω* StepH. Η *ie ubi- 
que fere.*] — β) [Ονο ης Steph. oiuittiu] — 7) [“Οτως Μαζψ(ν oo et mox 



λη. Λ^αξοντίον Φάνατος^Ιν γιφνρμ ποταμόν 7%βίριδος· ' 

ffitiftoo ^ tp 9 Pm^ h»^09rlpov^ 

μ· ' ΪΚ(^ανδριαντος αυτόν σταυρόν αατΐχσντος, ααΐ της iitv 
ϊραφης. 

μα. Κυφροσυνμι χάτα τας ΙτταρχΙας, μ at δωριάΐ Κωνσταντίνου . 

μ(ί . ^Επισχόπών τιμαί, aai ίχχΧησιών οΐχοδομαί· 

μγ . ΪΙτρίτών *ίς τους πινητας tvipyeou Sv Κωνσταντίνου· 

μ#. "()πω£ ταις συνόδοις των Ιπισχόπων σνμπαρην. , 

μι'. "Οπως φαί των αφρόνων ηνέΐχίτο. 

μζ.'Νίχαι χάτα βαρβαρών. 

μζ\ Μαξψίνου 7 ) Φιλησαντος ίπιβουλίυσαι Φανατος , ααΐ άλλων 
Ον? ii απίχαλύφιως Κωνσταντίνος ιΰριν. 
μη. όιχαΐτηρζδος Κωνσταντίνον πανηγυρις. . . 

μ* ^Ontoi 'την ανατολήν ίχαχονχιι ΛιχΙννιος. 
ν · "Οπως ,χαί ΚωνσταντΙνφ ΛιχΙννιος ίπιβουΧευπν ηΦιλιν. 
να · Λιχι^νίον Χάτ* Ιπίσχόπων συσχίναΐ, χαι συνόδων χωλύσιις · 
v(f . *Κ$ορισμοι ηαϊ δημινσίις χατά Χριστιανών· 
νγ . ttvatxag τις ixx\ ησίας άνδρασιν αμα μη συνάγισΦαι προσ- 

, . .'. ' ■ **&* *)· ' ·. .. 

iVi Sbvg ftij bvorras , uhottoetttvta&at, καί tovg (V ovlrnu;) 

μη τριφτσΦαίΦ 

*>/. ' ίίϊ0ί'το?* sfutumlov ttapaVo/uaTr καί nUow|(HXt 

ποιησάϊ λοιπόν ίπιχιίρΐι. ’ 

νζ 9 · "(hi Μαξιμιανός σύριγγι xal σχωληχι δαμ ασΦιίς, νπίρ Χρι- 

··'■* V ϊ V Λ . . * ■ · ' * · 

στιανων ιγραφίν. 

ση . ' "Οτι 2#αξιμ?νος σιωξας Χριστιανούς xal φυγών, ως οίχίτης 


ίχρύπτίτο. 


νβ' · " Οτι Ιν νόσφ τυφλωΦύς ΛΓαξιμιν ας, ύπίρ Χριστιανών 

* . * « · . · * . 

ιγραψι ν· 


*· « ^ 

Φανάτον Steph. Et Zimmenn. ad h. 1. ? %% Haud scio , iaqtiit, an scriptum 
fuerit ntql . ΦανάτονΡ] — 8) £ΧΪ/*αϊχας ιΐς ίηχλημινον 

σννάχωφαι ηςάηυγμα Steph/] * ν ■“ 



% 


r 


Λ 




• « · 

* I , i ■ 


v · 

I 


Λ 


Γ 


:· ν |f* Jl 

I 1 - *· 


»· * 


; V . 


f. 


»1 


■"E V T SfB.rO· Y H ·· "·*· 

. ·„·. ■*· 1 * . ■ W - ' ·'■'»■,. '* . .** * . 1 -f ■ »J. ■ » Λ· 

T O Y Π Α ΚΤ, Φ I Δ Gl· X‘) 


. ·. ■ S’i. 


I · » >· ■ . * 


. ’ 


ΕΙΣ ΤΟΝ BION 


• « 



I 


II l' * 


του niUESi 

. « > - · w Mi< · .t , -j.' 

Λόγος a ***). 








■ :· 


♦) [ Του ΙΙαμφΙλον. Vid. ly, Casaubonus ad Polyb. Τ'. I· p* 744. edit· 
Ern^at : „Graecanioa est consuetudo ^.magnus et, clarae viros aliter quam 

propriis appellationibus designare, ο θοίριος ονχχροφινς vel 6 ifte € JtL·- 
*αρ*άσσου, Herodotus r .,.o . *ρυ /Ολόρον, Thucydides Olori F. Agathias 
libro 11« 6 d 1 ?™? ® 1/κ|βΝΗΐςί των Ολόρβι/ aran^aiitu. sic etiam ο τον 
' Jlttftf&ov, Ensetuus. Caesariensis, ; cui rarp exemplo amicus . ougnomen 
dedit· 6 -irat/tmechic est Aratus Sicyonius/* Add. Vales, et nos ad Euseb· 
•fi. E. 1, 1·] — **). ϋ’ίς το* βίο* τοΰ μα» ορίου Koivovarvirqv, Iu Graeci 
solent inscribere libros de cuiuspiam vita conscriptos*. Certe Philostrattta 
libros suos de vita Apollonii Tyanei hoc titulo praenoUvit: Φιλοοτράτον §1ς 
-fer.UsoiUwr/ev τον Tvuv +ως βίό* λόχοι tj f . Sic etiam Marcus Antoninus 
libros . de vita sua inscripsit: τϋν**ς ίαντόν βιβλία ιβ· . Notandum porro est, 
Jlcct b* fibri de vita imperatoris Constantini inscribantur, non omnia tamen 
«qpae ab imperatore Constantino sitiit' gesta , in illis contineri , aad ea tantum 
:de#cribi, quae ad veram pietatem et Christianae religionis gforiara pertinent, 
Quod quidem Eusebius diserte monet iu principio huius libri capito 1L 
***) Λόγοι πέντι. Nescio quos secutus codices Robertus Stephanus haect verba 
adiecit. Nam neque in Regio exemplari , neque iu veteribus sehedU haee 
leguntur· Sed neque in Fuketiano codice verba ista reperi. Certe jhoc opus 
dc viu imperatoris Constantini ' quatuor duntaxat libros habet·, quod testa- 
tur etiam Pbotius. Sed quoniam ad calcem horum librorum Eusebius. tria 
aubiunxerat opuscula, orationem scilicet imperatoris Constantini ad conven- 
iam sanctorum, descriptionem martyrii Hierosolymitani cum donariis illic a 
Constantino dedicatis* et panegyricum dictum i», taicennalibus Constantini*, 
bine factum est ut appendix i&la pro libro, quinto a quibusdam ftociperetim 
Sane index capitum qui praefixus est orationi Constantini ad sanctos, in 
Fuketiano codice hunc habet titulum: Μΐφάλαν» το&πίμτπον λόγου· Ια Regio 
autem exemplari praetermissis capitum indicibus, hic titulus ad Uftntadh 
scriptus eat, licet ptuloitcttuiiore mmm, uggq τΛ * ^ βιβλίου* 


\ 


vili 


PR&&FAT10. 


necessitate efflagitari viderentur ®) , possim recipere 

« / 

dubitarem. In qno non soinm iilud inibi carae erat, 

«t subsidia illa critica quibas Vilesii/s asae est 10 ), 

* 1 .· ______ 

ipse recte usurparem , sed etiam genus dicendi Ease- 
bianum diligentiae et ««curatius observarem, unde fa- 
ctum est ut Zimmerman num qui quoties a TAUBsn le- 
ctione discessit, non minas indicavi quam quoties ipse 
vel a Yalesio vel a Zimmekmanno abii, mutos saepe 
quam vellem, sequi -posuerim. Praeterea rectiore kb- 

terpunctione infinitis paene locis scriptoris sententiam 

% 

faciliorem et expeditiorem reddidissemiM videor, et 
pedicis Ior^siaisi lectiones plerasque perpaucis levissi· 
inis qxoeptis ac Castellani interas qaas Readinsus 

ptttierat, et R. Stepjpani passim enotati ")· Roinde, . 

» 

i^fNP accuratissime fieri posset, singula |nterpre- 

i 

fareret explicarem, omissis tamen omnibus quae vel 

leviora Vel supervacanea esse viderentur , cuius gene- 

.. . t 

ris nonnulla in historiae Eusebianae editionem irre- 
psisse doleo, potiora et praestantiora tum veterum tum 
recentiorum et recentissimoruni scripta 5 ut Augustii, 


/ dee groseen Lobredner e Cone tanlink nickt uhersehn ; e* 
eagt aus eetnem Mknde eheneootel ale attee Nachtheilige wae 
Zoeimue nur immer erxahlen Iconnte ; aus dem man vielleicht 
die feine und verblumte Sprache uneere Geechichtechreihere 
entziffern kann, teelchee ich detl· Geechichteforechem uber - 
fasse. 44 

t , 

9) Cf. V. C. I, 38· not. 3· I, 46· not. 1. de laudd. Constent, 

c. I. not. 18· c. VI. not. 6· ali. * 

10) Vid. Prolegomm. ad £useb. Η. E. T. L ρ· XI. sqq. 

V 

1 1) Vid. Frolegg. 1. 1. p. XVil sq. . Ct^rtenonit, T. II. p. V. . 



PRAEFATIO. IX 

/ / 

ι 

/ 

BaXJDUINI , CRAME&I, DanZII» OlBRORI I , GOTHOFKEbl» 
Hasii u ), Henkii, Bolzh ΜΤβΕκιι , Kestreri , iM Ci 
Kistii, MAxsoifie, Moellebi, Moshemij, M ubwrc h k * 

RI, NEANDRI, PkAIiCKHj I. E. €. SCHKIDTn, ScBRO®* 
CKHH, TlLLEMONTII y TzSCHlRNBRI , E. F. WeRXSDOK* 
ro, Ziegleri, aliorum' 3 ), studqose diUg&nterque^ee» 
lustravi, pertractavi* - laudavi,' < aeque vere eine isdido 
arbitrioquemeo sequendos mihi illos esse unquam exb 
stimavi. Insigniores quoque liqguae et Graecitatis po- 
tissimum recentions atque ecclesiasticae rationes cu- 

% ·' 4 W 

ius accuratior chgnido et diligentius studium quantum 
ad ipsius Novi Testamenti dictionem perspiciendam 
et explicandam* adiumenti praebeat» facilius intelligi 
quam copiosius nunc demonstrari potest ' 4 ) » explanare 
subtilius studui lS ) » neque eum qui in novis plane indi- 


I 

12) De iure ecclesiastico commentarii historici. Libri I. partte. I. 
Lips. 1828· 

13) Frustra quaesivi et quaeritavi non solum apud amicos sed 
etiatn bibliopolas librum : Martini uber die «Einfuhrung der 
christUchen Religion, Is Staats - Religion im Romischen Reich 
darch Kaiser Constantia, Miinchen 1813. Cf. Manso Leben 
Constantias p. 00. fj. Kist. disp. de commutatione quam 
Constant. M. auctore societas subiit Christ. p. 32. not. 3. 

^ * X 

14) Cf. Moshem. observatt. saerr. Lib. I. cap. I. §. III. p. 8 sqq. 
§. IV. p. 14 sqq. §· VI. p. 24 sqq. g. VIL — XI. p. 26 sqq. 

φ 

Wahi. praef. ad clav. N. T. p. V. sq. ed. II. Bretschnkider. 
praefat. ad lexic. manuale in libros N. T. p. X. sqq·. p. X1U. 
ed.II. : „ Quibus addidi ea, quae ex scriptoribus ecclesiasticis 
antiquissimis passim collegeram, tum quia Udem dialecto com- 
muni usi sunt , tum quia dialectus ecclesiastica , ut ita dicam , 
potissimum e scriptis Ν· T, nata est w 

1 5) Cf· praefat. a^ Euseb. H. E. ·ρ. V. not. 5. 


I 



V 


X PRAEFATIO» 

\ 

cibus conficiendis exhaurienduq exantlandusque erat, 
laborum subterfugi. . Quod reliquum est, animadver- 
siones meas a Yalesianis semper signo [ ] distinguen- 
das me curasse, lectores vola esse monitos, qui reti- 

i 

qua quibus passim cum Yalesiq usus sum, scribendi 
compendia partiiA in praefatione ad historiam eccles. ; 
Eusebii indicata repectent, partim ipsi facile intel- 
ligent. ; 

Scribebam Lipaiae ipaia Calend. Ianuar. 

MDCtCXxk 

» ' 1 ' - . 

··..·'· : ' , 

1 ’ * 

■ ‘ - F. A. Hei nic bea. 

* \ N 



» 



t 




E V S E B I I 

% 

t 

DE 

VITA CONSTANTINI 

✓ 

LIBRI IT. 


* 


A 



\ 



• - 


% 


/■'··.' . i.VJ 


ΕΥΣΕΒΙΟΥ 

·* % 

ί · I 

» < 

ΤΟΥ ΠΑΜΦΙΑΟΥ 

ι 

\ 

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ . 

ΤΒ2 

1 » ’ ' * . * Λ 

* 

ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ 

■ \ 

» <» 

ΕΙ2 ΤΟΝ ΒΙΟΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΟΥ RAYlAttot 

Λόγοι ί*. 


XifUeual) τοΰ χαχά Φιμ βίον τοΰ μαχαζίον Kmmaxrbw η d fituitUmt 

λόγον nqm νου· 

Λ * 

α· ΤΤροοΙμιον πιρί της Κωνσταντίνον τίλιντης· 

Ρ'. Περί νΐων αυτόν βασίλιυσάντων· *Εχι προοίμιο*· 


. *[· ) Ιο adnotationibus ad historiam ecclesiasticam observavi ,—titnloe Cf- 
pilum qui singulis libris praefixi leguntur , ah ipso Eustbio esse compositos*. 
Idque argumentis^ meo quidem iudicio certissimis coiUprobavi. [Sed vide 
quae monui in Praemonit. ad Euseb. Η. Ε·. T. Π. p. V. «q. not. 5·] Verum 
in his de vita Constantini libris aliter se r rea habet. Neque enim ab ipso 
Eusebio confecti sunt indices horum librorum, sed ab alio longe "recentiqre. 
Id autem coniicio tum ex eo quod indices botrum capitulorum insulsi Iere 
sunt ac barbari , tum quod de Eusebio aemper loquuntur in tertia persona» 
cum tamen in tituliecapitum ecclesiasticae historiae se ipsum semper Euse- 
bius in prima persona nominet. Adde quod distinctiones capitup» nimis 
crebrae ac frequentes sunt, quodque una interdum imp. epistola et cousti- 
talio plura in 'capita dividitur et quasi discerpitur. Quae r pe inter legen- 
dnm saepe fastidium et nauseam lectori parare solet. Taceo. quod voces ac 
dictiones barbarae non semel occurrunt in his indicibus. Nam et acuUmor» 
et χόμητίς, et νοτάριον» et αύ/ονοτονς aliquoties in iis legas. . Quae quidem 
omnia in hanc me sententiam impellunt» nt horum capitulorum auqtorem 
quemvis potius alium esse quam Eusebium credam. Quicumque tamen ille 
fnit, autiquus certe est, nec ab Eusebii nostri aetate longe remotus. Idque 
colligitur praecipue ex capitulis libri IV. in quibus quaedam legas quae non- 

1 A 2 


I 


• f 



/. Htgl Φίοΰ τιμωντος βασιλείς ένσιβης, *al άπολλυντος τυ- 
ράννους. 

(f. 99 Οτι ο Φέος Κωνσταντίνον Μμησίν· 

t. ~ Οτι ίβασίλίνσί μίν *) ύπίρ τά τριάκοντα ίτη μοναρχησας, 
έζγο* d$\vnfp τΐί ίξτ^οντΟϊ 

ς. " Ότι Φίοΰ μίν δάυλος ην, έΦνων δίνιχητης. 

£'; IJp^S Κνρον νρν JJepocSv βασιλέα xal 'Αλέξανδρον τον Ματ 
χέδόνων σύ^κριόϊς.' 

η . "jQzi της, ρίχουμίν^ς πάσης σχιδον ίχηάτησίν. 

φ\ ύίος- βασιλίως ίύσίβόϋς , χαΐϋίόΐς βασιλίΰσι χατιλιπί 
την αρχήν. 

ι. Πίρι τον χαΐ άναγχαΐαν ίΐναι xai ψύχω φίλη την Ιστορίαν 
ναύτην. ... , , 

* ιοί. " Οτι μάνας τάς Κωνσταντίνον νυν ιστάρησί Φιοφιλίΐς πράξιις · 

i(f. *CfrA' ως Άίωϋσης iv οϊχοις τυράννων άνιτράφη 2 ) Κων- 

s λ ·. 

στανχινος. 

ιγ . Hifii ΚωνσταντΙου του πατρος αυτού, μη άνασχομινου των 
πίρϊ Αιοχλητιανον χάί Μαξιμιανον ναι Μαξιντιον, 
ωστί 3 ) διωξαι τούς Χριστιανβύς. 

idf. *Οπως Κωνστάντιος 6 πατήρ ονιιδιοΦίις π ινίαν νπο Αιοχλη- 
τ ιανου, χαΐ τούς Φησαυρούς πλησας, άπίδωχί πάλιν 
' ' τόΐς προσ ίνύγχασι τά χρήματα · 


nisi ab eorum tempofrum aequali scriptore sciri potuerunt. Cuinsmodi illud 
est de Mariano 'tribuno et. notario in cap.44* lib.IV., cuius notarii nomen ho- 
die nesciremus , nisi auctor ille capitulorum et post eum Sozomenus nos id 
■docuisset· Suspicatus sum aliquando Aeacium, eum qui post Eiisebium 
nostrqm. Caesariensis ecclesiae . cathedram . tepuit , .cum hos magistri sui 
libros post obitum eius ederet, indices istos composuisse. Verum haec 
simplex cOniectuira est, quam sequetur qui volet. Denique monendus est 
lector , iu omnibus nostris exemplaribus horum capitum titulos absque notis 
numeralibus perscriptos esse.' Et iu veteribus quidem schedis bibliothecae 
Regiae’ singulis libris praefixi ‘leguntur. In Fuketiano autem codice non 
tantum singulis libris praeponuntur, sed etiam in corpore uniuscuiusque 
libri', singulis capitibus adduntur. [Non Eusebium confecisse indices libro- 
rum de vita Constantini sed alium nescio quem, animadvertit quoque Slro- 
thrarf in interpretatione Germanica ad h. 1. Add. J. C. Ernesti dissert. de 
Eusebio Pamphili episc. Caesar. §. IX. Nihilominus tamen non immutan- 
dos duxi illos titulos eadem de causa quam addidit Strothius his verbis': 
,,/cA iviirde rnich nicht an diese verkehrten Abtheilungen gebunden 
haben , wenn ich es nicht um der Anfuhrungen willen fiat te tnun mus- 
sent damit namlich die JLeSer , was elwa nach der gewohnlichen Ab - 
theilung aus dem Leben Constantius irgendibd angbfiihrt ivordeft y 
in dieser Tlebersetzung finden konnen. li Contra Ziinmevmannus librorum 
quidem indices praeipisit, sed singulorum capitum omisit, melius tamen 
sibi constitisset, si utrosque indices omisisset.] 

.1) addit Stcph.] J — 2) [ ’Αηοιςάφη Steph.] — 3) 





«'· π *# .\a 

« 5 '. "Onms Κ»νοτά*ηος o 

*oi?s rtp&w fOonaif $#·&; _ rov* 


. ,. _ . ... 

προ&ιμενους εϊχεν iv παλατιω. v ~., w ^ 

*ζ· Λ 5 **..**? . **««{?*«! «**·· * f 4 ...< i, v > .V· 

«/. "0w /ftoxl//r/avov xa! Μα^ιμψανου άποδυσαμε t jip e»M>? 17* 
Ιοιπαχ αν/ονστο^ ο Κωνστάντιος , iv pvvexvig μρμων. 
&' . Ι 7 *ρϊ τον νίον αι/τον Κωνσταντίνου ffaWi^ a^a ^exAjj- 

• ■ l’ ■· ·*·", ■!»· ’*■>'■ * ■ ■ » '»'■«· f * · · J, ™ ■ * l 

r ιατφ το πριχ ί/$ Παλαιστίνην παραγενο^ενον^· \ 
%. Κωνσταντίνον· προς τον πάτερα δια r«S ίπιβου&άς 2 Uou\q~ 
τιανοΰ φναχωρησις. · , : , Γ 

χα. Τελευτή Κωνσυαττίρυ τον υιρν βοπ^λεα ^Κωνσταντίνον χ*τά- 
λιπδντος· .* « 

χ/Λ "0π«ς 4 } ΚωνσταντΙόν προνομ^σ&ενψος 9 τφ σψ^ρ^ε^^^ 
Κωνσταντίνον άυγονστον ^ορψόη . ·': . * 
χ/· Καταστροφή των τυράννων Α λ υπομνησεο^ ^ί/ρ/^ 
χ^. "Οι* βούληση &εου 'Κωνσταντίνος iqy* το · ». 

# j I * I i · ·’ * /'*■' *- jty . * ■ '» '· ** * 'i'* 

χ*. Κωνσταντίνου χατα βαρβαρών ναι Βριτ νάνων*) ymai~ x 
··,.*+ V^-V.· ΐ · r * * . · i/ * \ . 

χ£ . ' Οτ9*>£ Ρώμην ελευ&ερωσα* Μαξεντιον προρρηςο. 

χ£\ "Οτι ιάς των * ι$α>λολ(*τρ η σάντων χαταστρο^ ρς^ίγϋνμ 

μάλλον- τον Χριστιανισμόν εξελεξα το*, r \ 

«* - *Ow»e <«JS«fw* 9 » : , *** fawpt™ ‘). 

έ ν χ φωτός iv ον ράνω μεστ^β^ίας ουσης 6 ^%αι^ραψ2ΐ^ 
• τοντω νιχαν πάόαινονσαν*. . ' > ·· ■ , 

9ΐν« Οπως ο Χρίστος του <rtov χ.α& νπνουφ αμτω φανίίς, ομο*ο~ 
, τροπω ταυ σταυρόν αημάην ^£χρη^α^ Λ χιχΐβ*τουξ 
πολέμους προσέταξίν· ' 

λ\ AjXTaajiiv^ του αντον αταυριχαΰ σημτΐΰν. % β ■ ■■ ·« 

1α\ "Ρχφρασις σταυρωΗδοΰς σημτίον % οήτρ vyv οΐ *Ρωμα7όι λά- 


‘I > \· 


βαρον ηαλονσιν · 

#.· "Οτναιρ *ατηχη&άς Κωνσταντίνος, τάς &ιΙας ^γραφας ανί^ 

I ftV(dis*iV. ■:.: ί· :.!·: ·»: . Τ ·. f ■■ .·ΙΙ^ e.· > 

λ/. Π*ρΙ των ΜαξιντΙον μοιχ€ίων' τ^ έν ^Vo - . . 

λ^*. "Οπως η του έπαρχον δια σωφροσύνην έάυτην άνί7λ*ν*. 

Ii. % Αναιρώ σις δήμου * Ρωμαίων νπο Μαξτντιον. 
λς\ Μαγίίαι ΜαξίντΙον , ναι eufoja τροφών iv 'Ρωμιμ 
λζ*· m Ηττα iv */τα λία Μαξίντίον στρατευμάτων. 


omittit Stepb. ] — 4 ) [/Tt »9 StepYi,] — 5 ) [JBrtirawy StepK. H ftie ubi- 
que fere·'] — 6 ) [Ονσ»;ς Stepb· omittit.] — 7 ) [“Οτως Mcttipfvov et mox 



λη. Λ^αξτντΙον θάνατος Jv γτφνρφποταμύυ Τϊβίριδος. ' 

ΑΪΓ, Ί^όβοςδν^Ρώμ^ Κωνσταντίνου· 

μ · ' tiRfrafotfiivvogix&ov σταυρόν αατιχοντος, aal της ini- 
γραφής. 

μα. Ευφρόσυνα^ adtta tui ΙτταρχΙας, ααίδωρίαΐ Κωνστ αντίρου. 

μ&. "Ϊϊπισχόπών τιμά}, xal ίαχλησιών οΐιίοδομαί· 

μ / . ΪΙιρΙτών τις τους πινητας τύιργισιων Κωνσταντίνον. 

μ* . *()πωδ to% συνόδοις των Ιπισχόι των συμπαρην. , 

μτ $ "Οπως φαί των αφρόνων ηνίΐχττο. 

μ$*. Α Νίχα*χατα βαρβαρών. 

μζ'. ΜαξφΙνον 7 ) Φτλησαντος ΙπιβουΧίυσαί Φάνατος , ual άλλων 
ϋνς /$ απάχιίλυχρτως Κωνσταντίνος τδρτν. 
μη. /ίτχαττηρζδος Κωνσταντίνου τ τανηγυρις. 
μ&ί^όπάύ την ανατολήν ίχαχούχιι ΛιχΙννιος· 
ν . * Οπως ,χαΐ ΚωνσταντΙνφ ΛιχΙννιος Ιπιβοϋλινίιν ηΦίλιν. 
να. /tixiiUov Ιάτ' ίπισχόπων συαχιυαΐ, χάι συνόδων χωλύστις. 
νβ * · 'Εξαριαμοϊ ηαί δήμευσης χατά Χριστιανών, 
νγ · JXtvittxag τίς Ιχχ\ησΙας άνδρασιν αμα μη συναγτσΦαι προσ- 

. 

ι Τους fit} frSortas dhoorgaTivea&atj tuti τους ίν φυΙαχ.Τς, 

% . · . ’ *V» ' · ■' ν, '■ 

μη τριφτοί να*. 

vt .· ' ’ }$ρ}'τω ilJfixivvlov παρανομιών χαΐ πλιονιξιώ ν. 
νς * · '*&τι χ %ίο$γμ0ν ποίησαν λοιπόν ίπτχιίρΰ. ' 
ν( 9 · "(hi Μαξιμιανός σνριγγι χ αϊ σχώληχι δαμασΦιις , ΰπίρ Χρι- 
στιανων Άραφέν. 

Οη · * "Οτι ΛίαξιμΙνος αιώΐας Χριστιανούς χαί φυγών , ώς οίχιτης 
ιχρύπτίτο. ,. 

νβ\ "Οτι Ιν νόσφ τνφλωΦιΙς ΛΓαξιμινος , vnip Χριστιανών 
ιγραψιν. 


;.,ν*Λ«Μ··* ■ ■ . 

1 ^ 

Φάράτον Steph. Et Zimmerxn. ad h. L : %% Haud scio »- inquit, an scriptum 
fuerit negl Ma&. — . — — 8) [Γυι«»χα$ ds 

ΟυνάγισΦαι χςάηυγμχ Steph/] · ν · 

• « 



T o :t : Π“Α Μ,Φ I Α Ο Υ”) 


ΕΙΣ ΤΟΝ Β I Ο Ν 

• « 4 ' 1 


• . - 4 V 


ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ 


. . . > < ·. 



I · ϊ. a # ί 1 ■' » 


ϋΐ 


** 


)- 


*% I' · 


.. TQ5 Β Α ΣΙ A Ε ΩΣ 

'· . «■ > ...» ■■■ f , ■ jj 

ν 

Aoyog a ***)· 


. .· < · « · * 


- · 


■ ' Μ · ■ " „ 

♦) [ Το δ ΠαμφίΙον. Vid· /*. Casauhonus adPolyb. ^Γ. I. ρ. 744 ediu 
JSrneat : . „Graecsuioa est coasuetudo^ iuiguvs et, clarosviros aliter quam 
propriis appellationibus designare. ο θούριος ονγγραφ*ν<; vel 6 άρρ 'AU- 
χαρνάσσου , Herodotus r ..,o , *ρυ Όλόρον, Thucydides Olori I\ Agatbias 
libro 11· ό 4ψωρ « 1/steHH^^ των Ολόρα υ άναπ4πλ ηστ»*, sic etiam ο του 
' ΙΙαμφ&ό υ,. Eusebiue. Caesarieusis , cui rarp exemplo amicus . oogoonien 
duliu 6 ^Miramof Jiic est Aratus Sicyonius. 4 * Add. Vales, et nos ad Euseb· 
-EL E. 1, 1.] — **}. £ig τον βίον του μακαρίου ΚωνατοντΙνου, Ita Graeci 

solent iospribeie libros de cuiuspiam vita conscriptos·. Certe PbilostraUis 
libros suos de vita Apollonii Tyanei boc titulo praenotavit: Φιλοστρότον βΐς 
•τον *Α*ολλωνΐον τον Τυαν4ως βίον λογοι ύ\· JSic etiain Marcus Antoninus 
libros . de vita sua inscripsit; των*ίς Ιαυτον βιβλία ιβί· . Notandum porro est, 
JlccjL V Rbri de vita imperatoris Constantini inscribantur, non omnia tamen 
< 2 pae ab Imperatore Constantino stlnt' gesta , m illis contineri , sed ea tantum 
:descrU>i, quae ad veram pietatem et Christianae religionis gloriam pertinent, 
Quod quidem Eusebius diserte monet in principio hiiius libri capite 1L ·-*- 
***) Aoyoi ir/m, Nescio quos secutus codices Robertye Stephanus haec verba 
adiecit· Nam neque in Regio exemplari , neque in yeteribus schedia haec 
leguntur. Sed neque in Fuketjano codice verba ista reperi. Certe jboc opus 
devita imperatoris Constantini' quatuor duntaxal libros habet, quod testa- 
tor etiam Photius. Sed quoniam ad caleam horum librorum Eusebius. tria 
subiunxerat opuscula , orationem scilicet imperatoris Constantini ad conven- 
tum sanctorum, descriptionem martyrii Hierosolymitani cum donariis illic a 
Constantino dedicatis % et panegyricum dictum in, tMcennalibus Constantini.:, 
bino factum est ut appendix ista pro libro, quinto a quibusdam Scciperetmv 
Sane index capitum qui praefixus est orationi Constantini ad sanctos, ia 
Fuketiano codice hunc habet titulum: xt^aiata In Regio 

autem exemplari praetermissis capitum indicibus, hic titulus ad UtnxaXfc» 
scriptus esi, licet p tulere caniore m*nu, τον 4 βιβΜον* 


% 

Ί 


8 


► — -r 


- i 
\ 


'i.' 


HPOOIMION'). 

I 

ITif } «4« Km 9 a* a ντ Ip ου vilivvfc 

"uippk μίρ ρψ μργΧορ* pcunXu maptolap dtxiimp iirtOp t« 
**l τριττφν iiiQiooovQ ) ip YoprSV ίΰωχίαις nSv γίνος αρφρ ci- 
^«n inamv^fy, «pri Yi χμΙ^ημΛβ avia i top % talXiviaop μίτ 
$op JxnOMi βόρης &tiu *) luto νρχωρ συνόδου , ***οσαηηρίΜθΐς 
νμροις 4 ) ίχιραίρομ ip $ tjitj di καί τριαηορταιτηριχους *) αντφ 
λόχωρ πΧέξαρης στ$φάνσνς 9 ip αντόΐς πρώηρ fiaotltiOtg τη* 
Uq$P Ι$ίψα1ψξ *ρ&ηίφομ*ρ\ pvpI ii ο λόγος ηδη β/ιι ιχανωρ 
iovijxti' ηο&ωρ μίρ 'τι τωρ σντη&ωρ προσφ&ίχξασ&αφ > άπορων 
i* οπο* καί τράηοίτο, μόνγ τι τφ Φανμανι της ξίνιζονσης 
οιρεως χαταηΦηληγμίνος· * Οπο * ραρ αν aWg ΦμβλίψΜΡ, ηρ te 


·\ ** * 

1) [ΛΓροοψαον. Recte observat Strothius Id h. 1., lioc prooemium ad 
finem usque cap. XI. contionari , siquidem inde a cap. Xll. demum narratio 
ipsa capiat initium· Neque igitur recte Zimmermannus pro voce Uqoo£— 
jmov et quod inferius legitur , *Ετι προοζμιον substituit Ktf* a\ Κ«ρ. β . ] 

— 2) [jiTTer — πιριόόονς i. e. vicennalia et tricennalia· Bene autem 

vertit Yalesius: „ secunda ac tertia — decennalia certis temporum spa*~ 

tiis redeuntia . u Cf. infra χρόνων πιριόδονς et cap· V. init· τςίσ* dixedav 
ittQto&wi tiXibuS. 'fiomer. lliad. II, 295· ιωριτροπίων ivtavroq. 11; 551. 
ittQiJtlkopivmP butvx&v· Tenendum Tero praeterea , obtiouisse quoque 
sub serioribus imperatoribus, ut vota publica pro decennalibus feliciter 
auspicandis et ineundis ederentur cuiusque -decennii initio· Hinc^in num- 
mis Helvii Pertinacis, qui τΐχ qua tuor menses regnavit, VOT. DECENNAL· 
et in Pupieni Maximi, cuius imperium haud biennii fuit, VOTIS DECEN- 
NALIBUS scriptum legitur.] — 3) [fifov· Tk «c rus &tov Cast·] — 4 )23- 
*βο««τΐ2ρ**ο*ς νμ ι νο*ζ. Haec oratio dicta ab Ensebio in vicennalibus Ooar· 
stantini, hodie non exstat· ld tantum de ea affirmare possumus, -dictam 
illam fuisse in Nicaena synodo coram principe Constantino, quod testator 
Eusebius his verbis: τον xuXXivixov μίοον αποΧαβόνης Φιοΰ λιντονρχύν 
συνόδου· Sed multo clarius id ipsum docet in lib. III. cap. 11· [Cf. Vales ii 
de vita scriptisque Euseb. Caes. diatrib. p. XLYII1· praemiss. T. I.Eiiseb. 
Η. E. edit. nost. et Stroth. Leben und Schriften des Eusebius p.XXVll sqt] 

— ·5) dl xai τριαχονταιτηριχονς. lntelligit orationem tricenufalem do 

laudibus Constantini, quam Eusebius ad calcem librorum de vita eiusdem 
Constabtlni subiecCtat, sicut ipsemet testatur in libro 1Y· c 46. In codice 
tamen ‘Fuketiano haec oratio praefixa est libris Euseb ii de vita imperatoris 
Constantini. Recte id quidem, si tempus ipsum spectemus quo habita eit 
haec oratio: sed tamen contra sententiam ipsius scriptorie, qui orationem 
illam ad'calcem horum librorum collocari i ut sit. [Quod praeterea obser- 
vavit Stroth ius ad h. 1. p· 144. not. 4. · » Uebrigens ist mir die Metapher 
Krdnze von L obrede n (Χάχων οηφάνους) unverdaulich , una ich 
zweifle nicht dass sie es mcinen Lesern auch seyn werde · Ueberhaupt 
findet man hier pielen falsdhen Schimmsr einer ausgearteten Rhetorihy 
dem man gewissermassen die Muhe ansieht , die er dem Verf 'asser ger- 
kostet hat hoc dicendum esse de salis multis horum Eusebii de vita 
Constantini M. librorum «iusdemque de laudibus Constantini et huius quo- 
que ad coctum sanctorum orationis locis, semel monuisse sufficiet, - Cf- quae 


i 



DE VlTA eONSrrANTINI L i9 


«fO0 ft», ψβ il ifi* ίπίγηςαότης ολης Ψ ' ηντ *πρός , 

•ίραικίν «vwV, waVrjf mai πανταχου τον μακάριον αντ% συνάντα 
βασιλιΐφ 6 ) ΦιωρΛ* γης. μίν γάρ τους* αύτοΰ παιδας οΐά χτνας 
νίους λαμπτήρας 9 των οι του μαρμαρυγών σύνορά -πληροΰντας τά 
nd*r αυτόν w ζωντα όννάμιι χαΐ τον σύμπάντα ^όιαχυβιρνωντα 
'filor, χριιτζονωςη πρόσ&ιν, xej των παίόων . noXontatuhG&ivia 
ίίαόοχτ}· οϊ καισαρων μίνίτιπρότιρον μιτ&,χον τιμής > vmii Γ 
ολον αυτόν ίνόυσάμινοι, &ιο σιβίίας άρη$ αύτοχράτ ορις 9 αΰγου- 
στοι, σιβαστο1 9 βασιλιΊς 9 το7$ τον πατρος Ιμπρεποντις χαλλω -r 
νάαμασιν 9 άνώβΐχ&ησάν. 


ΕΤΙ ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. 


Καί τον Ι'ν ο & μάτι ii &νητφ τ γ μιχρφ πρόΰϋεν όρωμ&οτί 
αντοΐς &' ημΐν συνάντα 2 ) , ηαραόοξο τατα και μιτά την του βίον 
ΤΐΙεντηϊ, ( Ori η φυσις 3 ) ως άλλοτρίον το hf ριχτόν ίλίγχιι, ' των 
αυτών βασιλικών οϊχω* τ $ και τιμών και ύμνων ηξιώμδνον #*αί- 
ρένος 6 λόγός νπιρίηπληχτηαι* ηόη ti χάΐύρός αύταΐς ούρανίαις 
αψίσιν,έ αυτόν *χτιίνας> χάντιχυϋα ζην τρισμαχαρίαν ψυχήν αυιίρ 
Λ* συνονσαν φαντάζεται 9 Φνηρου μέν χαίγιώόονς παντός άφιι- 


annotavi ad Euseb. Η. E. V, 1. Τ. Π. ρ. 13 *4·] — 6) Αδτζ'σννότϊα βοώ* 
lia ‘θ-ιαριί. Henricug'Sa vilius ad oram libri sui annotavit, forte legendum 
mfrrf, Idem qnqque mihi in mentem venerat, antequam Saviliantim co+ 
dicetn nactus fuissem, αύτω supple τω λάγφ. Hoc ipsum est quod infra 
'dicit' Eusebiua αντοΐς &* ημϊν συνάντα παραδοξότατα. Sed nunc tc -attentius 
examinata , alitet sentio. Neque enim dubito quin Eusebius scripserit 
συνάντα βαοιλεΐμχ quae locutio est elegantissima. Βασιλείαν enim qixasi 
deatn quandain facit, ctilus individuum comitem etiam post' mortem 1 ! a It 
case Constantinum: quippe qui sursum quidem versetur cum deo summo 
omnium rege, hnmi ; vero adhuc regnet in filiis· Certe quisquis seqnentla 
attente legerit, nunquam de hac emendatione dubitabit. [Av xj βασιλείς 
Scribendum duxi. Val. avrjj βασιλέα, Cf.Excurs. ad IV, 71. J 

Pr ο o e m. II. 1) Kai τον iv σώμασι δϊ &νητων. Rectius in veteribus sche -ί 
dia legitur *«} τον iv σώμανι δϊ &νητο). In codice Fuketiano l|uatnor priora 
verba desunt, et lacuna relicta est, unius tantum aut alterius vocabuli capax. 
[Σύματί yt affert Cast. Lectionem veterum schedarum tenuit cum Valeeio 
Zixnmerm. Sed neacio an σώμασι &νητών verissimum sit. Vid. quae an- 
notavi ad Euseb. IL E. VUI, 16. T. 111. p. 71. cf. p. 20. ] — 2) Αντόϊς &* 
ημϊν συνάντα ' μάραδοξά τατα. In codice Fuketiano hic locus ita scribitur 
αύτοϊς ήμϊν ίνδοξάτατα , etc. Ego tamen vulgatam lectionem re- 

tinere maluerim, sed mutata distinctioue. Neque enim post -adverbium 
παραδοξότατα virgulam ponendam puto, ut fecerunt Muscnlus.et Christo— 
phorsonus, sed post vocem συνάντα. Nam Ensebius hoc maximum ait esse 
miraculum et παραδοξοτατον , quod Constantinus licet mortuus, iisdem ta- 
men honoribus atque obsequiis quibus vivus coleretur. — 8) [*0ίβ ή φύσις. 



ΙΟ 


EUSEBII PAMPHILI 


μινην πιριβλημωτος, φωτός ί * Ιξαστρνητωίσ^αχσλφ «aidbpiMi· 
μινην , th * ovuixk μίν μιχρων 4 ) χρόνων πιριούθϊς iv &*ητων . 
ΰωηρψαΐς ιίλουμενην αντην,τ αίωνοάαλω di όιαόηματι , (ωης 
αιιλιυτη του nui μαχαρίον αιωνοςαϋανααια τίτιμημίνηνιννοων^ 
αχανης ίβχηη^ν σΧω nal αλοχός*)' μη#ίμιαν.μίν άφ**}ς φωνήν, 
ηντάς αύνου ηητίγνωηως da&tvelag , nui όη σιωπήν χαφ* 
tWrov ψήφισα μι νος ,· τφ ηριίττονι παραχωριι χυγχάνιιν της των 


■ * ■* 


*Οτ* χαΐ φνσις Cast.] -±- 4) [ Μιχρων cum Ion. 'Zimm. soripsi pro.ptfmgjfaq 
quod dedit Val,, sed falsum esse, ipse satis significavit vertendo: n brevi 
temporis* 4 et Strothius: iy eine kurze Zeit**~\ — 5) ΫστηηΈΡ ο Ϊ» 

voti 6 λόγος. Hunc locum emendavi ex codice Fuketiano et Saviliano: qui- 
bus consentit etiam codVk Itforae*. ' Eleganter dicitur λά γος άλογος, ut sciunt 
Graecarum literarum studiosi. ~ Ceterum cum.haeo omnia in tertia persona 
ab Eusebio dicantur de λόγω , id est, sermone seu oratione, nos personam 
mutare' maluimus , quia Latini sermonis proprie^ id Qmitiop exigerp vide* 
balur, [Val. vertit verba άγονης ιστηχιν οΐα xal άλογος: „mutus haereo 
et linguae' rationisque usu penitus destitutus** - et similiter verba quite ab 
initio leguntur, vyvl di ό,λόγρς,ήφη αμήχανων εοτηχτζ ,, lierunt nunc ancepe 
animi haereo Contra Strothius ponnihil certe accuratius vertit posteriori 
loco: „Jetzt aber steht unschlussig >d e r Geis t' stilis,** priori: 
eteht er (der GeistJ sfumm ‘da und sprachlos,* * hisu praeU^ca . p. 1R 
not, 5· adscriptis: „d λόγος ηδη αμήχανων ϊατηχβ^ eigentlic/l 

meineErzahlungoder Ber edsamk&it >stekt UH^chtUssig 
st ille. Da es aber unapsstehlich seyn wiirde T wenn man diefolgsnr 
den Praedicate mit dem Begriff' Erzahluhg verbihden w olite , X. JS% 
die Er zdhlung richtet ihren Blick unverw andt gegen 
Morgen u. s.w. so habe ich mir die Freyheit genommen , das TVort 
Qsist fur λόγος zu gebrcu^ohen ; zumal da das herrliqhe (?) l^ort— 
spiel mit θιω tw δ ντο λογφ am Ende des zweyten Kapitels, um 
dessentwiflen Eusebius . hier das λόγος gebraucht hatte , im Deutscheq, 
rerlahren gekn musste· Bey dem allen hin ich dem EUsebius doc/jt 
~treuer gebiieben ais dis iibrigen Uebersetzer , wslche sdmmtlich λόγος' 
auch nicht ausgedriicit haben , sondern statt dessen den Eusebius in 
'der ersten Person re den lassen, 44 Sed illud monendum .puto tum contra 
Yalesium tum Strctlhium, quod temere uterque certe in posteriori loc^ 
«quo voce Αό^βς Eusebius usus est, hoc ipsum de sermone *· narratione ab 
illo dictum esse consuerunt. Quidni enim ipse Eftsebius de animo s· menta 
.potius usurpaverit vocem λογος m verbis Σωμένος q λογος νπερεχπληγτετη* 

> et in sequentibus inde a voce ηδη usque ad illa αχανής εατηχεν ola xal άλογος 
a. τ. A·? Quamvis enim ab initio totius opteris in verbis; vi /vi d£ ο λόγος 
ηδη αμήχανων ϊατηχε μ . τ . A. vocabulum ο λό^ος id que latis, inepte deTiar- 
tatione s. sermone dictum esse videatur (cf. praecedentia : άρτι άΐ xal ημ&κ 
αότοϊ — ιΐχοσαξτηριχόίς νμνοις ϊγεραίρομεν et ηδη — λόγων πλί'&ντω 
ατιφάνονς) , tamen his locis nihil impedit quominus λόγος sit animus . 4· 
menS) imo orationis insolentia satis minuitur si ita usurpavit illud vocabur 
lum Eosebius, et lusus ille : verborum quem tetigit Strothius^ quamvis 
nobis uon tam egregius videalur quam qualis ipsi visus est, minime tollitur·· 
Opponit enim Eusebius τον όντα λόγον i. e. eum qui vere, dignus est λόγον 
nomine, qui vere λόγος est, hominis λόγφ, qui illo solo et unico longe sit 
inferior. Atque hoc sensu όντι λόγω dictum esse, vidit ipse Strothius ver- 
tendo : y,dem — w ahrhaft en Logus* i cum Valesius simpliciter verterit: 

, % Dei sermo·** Cf. infra cap. V. ιόν όντα &tov fideras , ubi recte Val. ,, ve- 
rum deum.**] 6) [’Α&ανάτφ xal quod Steph. dedit, restituendum 


DE VITA CONSTANTINI I, 3. t| 

t f ef/tU i n ίμ +m* ψ fj uJ ρήφ dimiw ttamy 

«ai 8 ) &Μ ΐό/φ x*e oitufag nunovo&cu φωνάς. 


KE Φ A ΛΑΙΟΝ Γ. 

4 

J - I * 

ZZfgi dvou χψωντος βαοάϋς τνσιβύς^ καί αχολίνττος τυραησυςβ 

di ων τους μίν αυτόν δοξάζοντας n χαϊ τιμώντας άμον* 
βαίοις νποβαλλ*σ&αι χαρίσμασι, τους, δ* ιχ&ρούς και πολεμίους 
άψας αυτούς αύτφ χαταστησαντας , τον ψυχών δλί&ρον ίαντϋΊρ 
πιριποιησΗν faanioag, ίντιύ&ιν ηδη των αύτοΰ λόγων τάς ίπαγ* 
γιλίας άψιυδι7ς παρδστησατο * ά&έων μίν xal Στομάχων τυράννων 
άπινκτά δ*1ξας του βίου τα τΑη% του δ* αυτού Φιράποντος ζηλώ*, 
τόν καϊ πολϋνμνητον προς rjf ζωζ χάϊ τον Φάνχτον άποφψ}νας, ως 
αξιομνημόνευτου , χαϊ τούτον τε στηλών ου Φρητώψ, άλλ 9 άβατ 
νατών ιπάξιον γενέο&αι· θνητών μίν γάρ φύσις Φνητοϋ χαϊ Ιπ&* 
χήρου τΑονς παραμύ&ίον εύ ραμένη β εικόνων άνα&ημασι τάς των 
ηροτ/ρων μνημας ά&ανάτοις εδοξε γεραιρειν τιμαΐς* xal ol μίν 
οχιαγραφίαις χηροχύτου γραφής 3 ) αν&εσιν% Οι δί γλυφαϊς'νλής 

• « 1 ι 


1 *. 


dui pro £&ανάτφ καί quod Val. scripsit. Nam ineptiorem esse tians 
collocationem verborum neque &ιφ cuin λόγψ commode iungi posse , sensit 
iam Val· vertendo:· n qui cum immortalia deus sil ac (vere ) dei sermo*' et 
Kiimnerm. ad h. 1. , qui: U quae lectio , inquit, nonplane spernenda vi- 
detur. u Cf. net. 5. extr. Contra Stroth· ver iit : „dem unsterbUohen 

and atahrkafien Gott Lo gu#,“] 

C a ρ. 111. 1) Kal τούτον τι στηλών* Non placet lectio codicum 

Fok. et Oruteri, quam etiam in margine codicis Moraei adscriptaip ini- 
veni, καί τούτον γε % etc, Ego unius particulae transpositione locum *ip 
emendo : ως αξιομνημόνευτο* καί τούτον , στηλών τι ον &τητων, etc* Atque 
ita Eneebium scripsisse , · quovis pignore contenderim. Porro ατηλαι> hofi 
loco snnt tituli, seu monumenta sepulchralia, ut ad libros historiarum fusius 
motavi. [Pro τούτον τ« Cast· τούτων γε· Sed lectio vulgata minime, sailir· 
citanda ‘tidetnr. Vide quae de particula t« minus apte interdum collocat^ 
observavi ad Euseb. de martyr· Pal. c. XI· T. Ili. p. 140 sq· Vocabulum 
▼ero στηλών h. 1. nou tam proprie de titulis s. monumentis sepulcralibus» 
aed improprie de laudibus et honoribus quibus Constantinus ornandus fue— 
rit, dictum esse, ipse Vales, significavit interpretatione sua: „n eo tantum 
caducis, sed etiam immortalibus honoribus·** Minus bene Strotbiusi 
unvArganglichen Denkmahler n.“ Cf. verba sequentia : α&ανατοις — · 
τψαϊς et quae disputavi in Excurs. XVI. ad Euseb. H· £· T. 111. p.454*qq«J 
— 2) [J2xutyQ(t<pfaiq — - άν&ισιν Val. vertit : ,, adumbratis encausticae pi— 
cturae coloribus , M quasi σχκιγραψέαις adiectivi locnm teneat et vel pro σκι**·» 
γραφίΜοϊς vel οχκχγρ<ιφ*ϊσι dictum sit. Sed quaeritur an tam insolenter 
Eusehius locatus sit. unde· probabiliter vel oxMty^cuputo^ vel σχιαγραφύω 
legendum coniecit W*% Lowthius, Cast. habet αχιαγραφέας r quo tamen 
orationis durities non valde minuatur. Fortasse post σχιαγραφίοις excidit 
καί, quod ipsuin videtur s Latuisse' Strotb i us vertens: »durch Schattenriss # 
and tlurch die Farben der WachsmaUrey ·** Pro. χηροχύτου lon· male 



/ 


it EU&EBII PAMPHILI . 

ΰψνχον mJ(m/w2b σχήματα νΐκτ>)νΰμι*ο», oi ii ηΰρβιηκαί 


ττηρολύτου. Ceteram Tei vocabulum άν&εσιν insolentias dictam eet de colo·* « 
ribus et vitium fortasse lateat in hoc ipf o vocabulo. V.ide an legendum ait 2 
αχιαγραφίαις χηροχύίου γραφής ά'αΦενέ σ iv 9 ut legitur in Dionis Chryso— 
atomi loco. mox a rae laudando : σχιαγραφίφ μάλα άα&ενεΐ.] — 3) Xij- 
ροχνΤον γραφής· Encausticam picturam intelligit; quae fiebat ceris, igne 
resolutis. Antiquissimum id fuit genus picturae, ut docet Plinius in lib, 
XXXV. -Cep· 11· Ceris pingens ac 'picturam inurere· quis primus excogita r- 
t terit , non constat . Idem Plinius, tria eius picturae genera recenset: cera 
scilicet, et cestro' in ebort, etpeniciUo in tabulisr ligneis : Encausta pia- 
gendi duo fuisss antiquitus genera constat , cera 9 et ih ebore cestro * 
donec classes pingi coepere . Hoc tertium accessit 9 resolutis igni ceris 
penicilla utendi. Quibus in verbis obscurum est quid sibi voluerit Pli- 
quus 9 onm ait primum genus epeausto pingendi fuisse cera. Neque enim 
intelligendum est, in reliquis generibus epcausticae picturae ceram noa 
luisse. Sensus igilnr eat* primum illud encausticae picturae genus sola 
«cera peractum, fuisse, · nullo 'alio praeter ceram instrumento ad pingendum 
adhibito. Pro copius in libro I. de aedificiis Iustiniani, de camera ecclesiae 
lo(juens,' geniis hoc picturae ita describit: tra βρύνεται di ταϊς γραφαες j 
ώροφη nuda , ςύ τφ χήρφ Ινταχέντι τι xai διαχυ&έντι. Apparet Procopium 
his verbis designare κηρόχυτον γραφήν. Certe χηρόχυτος γραφή legitur etiam 
'hptid loannem Chrysostomum*, ut refertur in concilio Nicaeno II. pag. 542· 
{Gf. Suicer· Thesaur^ T. 11. p. 99·] Et in epistola Gregorii papae ad Ger— 
jnanura .Constanti nopol ita num episcopum pag. 555. eiusdem concilii Nicaeni, 
Tibi AtaaStasiu» bibIiotbfe0arius venit imaginem cera . perfusam Eadem vos 
itenim occurrit infra in lib· 111. cap. 3· et in historia NicepUori patriarchae 
.OonstantincipolitanA sub finem· De hac pictura loquitur Apuleius in defen- 
sione sua : t Enim vero quod . luto fictum , vel aere infusum , vel lapida 
'incisum , vel cera inustum ^ vel pigmento illitum. Et Nazarius in pane·* 
‘jgyrico quem dixit Constantino, loquens de eius imaginibus a Maxentio de» 
lectis ita scribit: Aboleri hic vultus non potest: universorum pectoribus 
'infixus sst f nec commendatione cerae aut pigmentorum fucis renitet: 
'sed desiderio efflorescit animarum. Paulinus quoque in epistola 8· ad 
Sulpicium Severum: ad quem locum vide notas Frontonis Ducaei· Eat 
•■etiam illustris de hac re locus Boethii in praefatione librorum arithmeticae, 
'quos Symmacho Patricio nuncupavit: At picturae , manibus tabulae com— 
'missae fabrorum , cerae rustica observatione decerptae , colorum fuci 
'mercatorum solertia perquisiti , lintea operosis elaborata textrinis^ 
'multiplicem materiam praestant · Sic enim corrigendus eet locus iste ex 
vetusto codice bibliothecae Thuanae. Denique Anastasius in sermone de sab* 
Bato qui refertur in Vll· synodo : της εϊχόνος ovdiv Έτερον οϋσης , ij ξύλον xaf 
χρώματα κηρφ μεμιγμένα xai κεχραμένα. [Addo locum insignem etqui.cunf 
nostro conferatur, dignum Dion. Cbrysost· orat. XI F. Vol. 1 . p. 595 sq· edj 
M risi . , ubi haec leguntor: τριών δή προχειμένων γενέαεων της δαιμόνιου παρ 
ώνθρωπονς ύπολή ψεως, — τεταρτην φώμεν την πλαστικήν τε xai δημιουργικήν 
%ών περί τα &$ϊα αγάλματα χβΐ τάς είχόνας· λίγη di γραφέων τε xai άνδριαν- 
τοποιών f xai λιθοξόων 9 καί παντός απλώς του xaru^uxaurroq αυτόν άπο^ 
ψηναι μιμητήν διά τέχνης της δαιμόνιας φύσεως * είτε ο χ ιαγ ρ αφ Ιφ 9 μάλα 
αο&ενεϊ xai απατηλή προς δψιν , χρωμάτων μ Ιξει xai γραμμής ορφ οχεδόν 
%ό άκριβέστατον περιλαμβανούση , είτε λΐ&ων γλυφαϊς 9 εϊτε ξόανων 
ίργασίας, χατ* ολίγον τής τέχνης άφαιρούσης το περιττόν , Έως άν χατα- 
ΧΙποι το αιίτοΐς φαινόμενον είδος*, εϊτε χωνείφ χαλχον, χα i των 
δμοΐων δ au τ I μια 9 διά πνρός έλαθ-έντων, ή ρυέντων ΙπΙ τινας 
ννΛΟυς, είτε χήρου πλάσει ράστα ξυνφχολουθο νντος τή 
%4χνη 9 xai πλειατον Ιπιδεχομένου το τής ύπονοίας (Reiskius 
coni icit imvoluq, inventionis , excogitationis), οίος ήν Φειδίας τε xai 'Αλ- 
καμένης χα i Πολύκλειτος 9 Ρτι 0i *Αγλ αοφών xai Πολύγνωτος xui Αενζις, χα» 


X 



DE VITA CONSTANTINI I, 3. 13 

■ » 

ατηλαις ftofatag γραμμας ίγχαράξανχές, μνημανς ι ΐπέΐαβον 4 ) 
* imvlosg τάς των τιμωμένων αριτας παραβιόονα*. Τα Λ* tfa 
αρα πάντα &νητά, χρόνου μη*Η δαηανωμένα , άρτων. αη 5 ) 


πρότερος αυτών & Ααίδαλος· Idem Dio 1. 1. p. (547. meminit κοξοηΐη- 
οχιχης his verbis:' το ιγαρονν ομοίως δίδοτε τούς ανδριάντας, ώσπερ οί 
τάς χόρας ταύτας ώνονμενο* τοίς παιρίν. Ad qtiem locum Federicus Jhfo- 
rellus in Scboll· et Coli, in Diou. Vol. II. p. 652 sq. haec monuit: # ,Dd 
χοροπλαστιχρ , sen arte fingendi sigilla puppasve ex argilla, Athenagora· 
in Apolog. pro Christ. uno της χάρης η· χοροπλαστιχη ευρεΟ-η * Ιρωτιχώς γά/ρ 
τίνος ΐχονσα , περιίγρα^εν αύτον χοιμωμίνου Ιν τοίχψ την σχάιν· tU>* ο πατήρ 
άπαραλλάχτω ουση τη δμοιότητι , ( χ/ραμορ γαρ εΐρ/άζετο) άνα/λνψας 
την περιγραφήν , 7 τηλφ προσανεπληρωσεν, / ο τύπος h» xal νυν Ιρ Κορίρ&ψ αω+ 
tnw· Plinius lib. XXXV. cap· ΧΙ1· Fingere exar g illa similitudines^ 
Diliutades Sicyonius figulus primus invenit Corinthi , filiae operas quae 
capta amore iuvenis illo abeunt e peregre ·, umbram ex facie eius ai Ite· 
cernam in pariete lineis circumscripsit: quibus 'pater eius impressa ar* 
gilla typum fecit , et cum cae teris fictilibus induratum igni propoeuitt 
eumque servatum in Nymphaeo , donec Corinthum Mummius everteret^ 
tradunt. Aelianus lib. AlV.hist. 37·“ Cf. Paseoiv . Lexic. β. v. χοροπία&ος 
et Reiske ad Dion. 1. L p. 647. not. 35. et Vol· II. p. 311 sq.] — 4) Afri}— 
μαις υπίβαλον u ΙωνΙοις, Scribendum puto ίπ&αβον, Atque ita legitur ia 
Veteribus schedis bibliothecae Regiae. Savilius quoque ad oram sui codicis 
notat, ita sibi legendum videri. At in Moraei libro ad margine^n emendatur 
Vftfjf?aJlor 9 quod magis placet· [Recte Readingus- in Corrigendis ad h. 1» 
haec monuit: ,,ύπίβαλον. Ita typographus Farisiensis . Suspicor 
tamen Valesium scripsisse (scii, hac not·) ίιπέλαβ ov, Aliter non 
constabit , quod hic dicit ·“ Atque hoc ipsum ύπίλαβον pro ύπέβαλον 
quod dedit Val. , •serihendum duxi , quippe quod unice huic loco conve- 
nire mihi visum sit· 'Vertendum igitur non cum Val. „ instituerunt n 
sed: , putarunt se ad aeternam posteritatis memoriam eorum quos cole- 
bant, virtutem consecrare s. consecraturos esse. 44 Neque aliud nisi ΰη£- 
Χαβον legi voluisse videtur Strothius, qui eodem modo vertit: 99 ivodurch 
'sie die Tugenden der von ihnen verehrten einem etvigen Andentem 
anzuvertrauen glaubt en·" Contra Zixnmerm. scripsit Μβαλον cum 
CasU, quod sane instituere significare potest, sed vix simplici infinitivo 
neque dativo articuli (έπίβαλον v φ παραδιδ ova i etc.) innctnm· Cf· Passour· 
Lexic. s. v· i tu βάλλω 2· b. Praeterea ύπεΧαβον solum esse verum, docere 
Videntur praecedentia: Θρήνων μϊνγάρ φύοις — ά&ανάτοις ϊδοξε γεραίρει* 
τίμιας·] — 5) [“Ατι, siquidem , utpote , ab hoc loco esse alienum nemo 
nou videbit· Quam enim inepta et absurda , quaeso, sententia ista, varii 
generis imagines ab hominibus olim exstrui solitas eam ob causam omne· 
caducas fuisse ( τα d’ ήν αρα πάντα Φνητά ) , quod caduca corpora , non 
aeternam mentem adumbrarent? Itaque nisi Eusebium tam inepte iudicasse 
probabile sit , in illo άτε vitii aliquid lateat necesse est. Omnis autem ab- 
•urditas tollitur, si pro άτε scribere velis τε 9 unde sententia loci prodit 
haec: „Omnes imagines in aliorum memoriam et honorem exstructae ca- 
ducae erant, longinquitate temporis pereuntes et caducorum corporum, non' 
-aeterni animi effigiem adumbrabant. 44 Haec vero posteriora φ&αρτών τε — 
Id /ας non praecedentibus opposita esse censendum est, cum sola illa τα i* 
ην — δαπαν ώμενα opponi pateat ab Easebio verbis quae paulo superius le- 
gebantur : xai τούτον τε στηλών οΰ & ρητών, — ΙπάΙιον ytvio&ui, sed potiue 
Tcferenda sunt ad sequentia quae praeparare et quasi praemunire iis voluisse 
videtur Eusebius et quibas deum Christianorum immortalium potitu rerum 
spem mortalibus oculis quodammodo exhibuisse et repraesentasse profitetur· 
Vide verba: Θεός i 1 — — &νητόϊς δφ&αΧμοΐς άμωσγιπως τάς ά&αρά^ 

τους πιοτονμενος ΙΧπίδας ct ad finem capitis; Κωνσταντίνος — y*- 




14 


EU8EBII PAMPHILI 


4 

έωμ #W 'Μώμβηΐ) ^θύ-μηχ φνρρί tiw nw w m g 

idtafr "Ομως #’ otJ* imagutt* ίδόκη vccura rii^ fup&r ftipov 
fifta rof. ^njTOV /J/ow ηαταστροφηψ 6 ) im πγαθευρ iXniab 
τι&*μί*οις. dtog S* aga , &tog 6 κοινός τω * ολω* οωτηρ , μι/- 
ζονοι η κατά θνητούς λογισμούς τοις qvatfltlag Ιρασταις α/αθα 
παρ’ ίαντψ 7 ) τ4χμΐ4υσάμβνος, τα πρωτόλεια τω* ίπαθλων **- 
προαρφαβωρΙ&τΜ 8 )> tfripro/f όφθαΧμοις αμωσγόπως τάς 


γονώς φίλος 9 Ιναογϊς απασιν άνθρώποις παράδειγμα θεοσεβούς χατέ* 
στη βίον, abi illud θτοαεβονς βίορ Unquam species subiectum cogitari 
debet rebus άθανάτοις s. «φθαρτοί?., De sententia autem ipsa quae ex- 
primitur verbis . φθαρτών ts σωμάτων — — U 7 ioTVirot)rra Idlaf cf. Dio 
Cbrysost. orat· Xti. Vol. 1. p. 403 «q. ed. Reisk . , ubi Phidias iu loquena 
inducitur: w γάρ θεία (ξάσματα , 1^ d£ ^λ/ον χαϊ σελήνής χαϊ σναπαντος 
ουρανού χαϊ άστρων , spt« xcd* «κήτη φαινόμενα θαυμαστά πάντως 9 
$ di μίμηαις αυτών αηλη χαϊ άτεχνος 9 & τις i Φίλοι τά της σελήνής σχή- 
ματα αφομοιούν , η τον ήλ/ον χύχλον Ρτι di. ήθους χαϊ διανοίας αύτά μίν 
ίχείν α μεοτά πάντως , iv di τυϊς είχάσμασιν, ούδϊν Με ιχνύμενα τοιοντον, 
otov ϊαως χαϊ το Ιξ αρχής όντως ίνομίσθη τοις “Ελλησιν. νουν γάρ χαϊ 
φρδνησιν , αύτην μϊν χαθ* αντην, ούτε τις πλάστες, οντε τις 
γραφενς 9 είχάζειν δυνατός ίσται 9 άθίατοι γάρ. των τούτων χολ 
ανιστόρητοι παν τελώς πόντε ς, το di, iv φ τούτο γινόμενον ίστι 9 ούχ 
νπονοονντες 9 άλλ* εϊδότες , ia* αυτό χαταφεύγομεν , ανθρώπινον σώμα^ 
χολ άγγεϊον φρονηαεως χαϊ λόγον 9 θεφ χροσάπτοντες, Με ία χαϊ απορ/φ 
παραδείγματος , τω φανερό) τε χαϊ είχαοτφ το άνείχαστον χαϊ ά^ανϊς ίνδεί- 
μνυσθαι ζητονντες συμβούλω τη δυνάμει χρώμενοι 9 χρεΐττον η φμσι τώγ 
ι βαρβάρων τινάς ζώοις τό θειον αφομοιονν χατά σμιχράς χαϊ άτοπους αφορ- 
μής κ,τ. X. Egregie in similem sententiam Tacitus vit. Agricol. c. XLVI. 
„ld, inquit, filiae quoque uxorique praeceperim, sic patrie, sic mariti 
memoriam venerari , ut omnia facta dictaque eius ( Agricolae ) secum re- 
volvant, famamque ac figuram animi magis quam corporis complectantur.: 
non quia intercedendum putem imaginibus , quae marmore , aut aere 
finguntur $ sed ut vultus hominum , ita simulacra vultus imbecilla ac 
mortalia sunt 9 forma mentis aeternat, quam tenere et exprimere non 
per alienam materiam et artem , sed tuis ipse moribus possis » M Quae 
ai quid aliud, recte ab Ensebio h· 1. dicta confirmant, minus recte scripta 
emendant.] — 6) [Βίου καταστροφήν. Casi, βίου τελευτήν χαϊ χατα— 

ντροφίμ,] — 7) [Παρ* ίαντυΰ Stepk. Ita infra cap· 1Χ· παρ* αυτόν 
•τεταμιευμίνην ζωήν, IV, 55· vero των παρ * αύτφ τεταμιευμίνων αγαθών .] *— 
8) [Τά πρωτόλεια — προα^ραβ ωνίζεται i. e. ^primitias futurorum 
praemiorum in antecessum . ( antea ) quasi pignus dat'* ut recte yertU 
Vales· Minus recte Strothius: ,,gieot ihnen hier schon den V ot- 

schmack der Erstlinge ihres Lohns .“ Cf· de laudib. Constant· c.VL . 
init. , ubi των αμοιβαίων τά ίχίγγνα προμνώμενος idem est quod 1ι· 1. τά 
πρωτόλεια προα^όαβωνίζεται. IV etsten . ad S.Corintb. 1, 22· Hesjch. ά(Ρ 
ραβο*ν 9 πρόδομο. Etymolog. α Αραβών , ή ini ταιςώναις παρά των ώνου- 
μίνων διδομίνη προκαταβολή υπϊρ d σφάλε iaq. Varro L. L. IV. 
uirr/iabo sic dicta , ut reliquum reddatur , ex eO quod debitum reliquit . 
Paschasius diaconus de spiritu sancio lib. 1. In terrenis negotiis arrhae 
quantitas , contractus illius pro quo intercesserit , quaedam portio est 9 
pignoris vero ratio meritum rei , pro qua poni videtur , excedit * Hie- 
ronymus ad Ephes. 1 > 14. ,, Pignus Latinus interpres pro arrhabone 

posuit . Non id ipsum autem arrhabo quod pignus , sonat. Arthabo 
enim futurae emptioni quasi quoddam testimonium et obligamentum 
datur. Pignus vero , hoc est ϊνίχνρον, pro rnutua pecunia opponitur , 


/ 



DE VITA CONSTANTINE I, 3—5. 13 

\ 

■Hm i wirg πιστούμενος ελπίδας. - JIaXaioJ Ttxvnt χρησμάΐ προ* 
ψητών ΪΨ*φ*ί ποφαδο&έντος^ &εσπίζουΦ* Ψ τούτα βίο* δεοφιλων 
αν δρ ων j » ^yyo/mg αροταϊς πρόπαλα* δεαλαμφαντων , το*ς όψ ιλ 
fivoiq ^ ‘μνημονευόμενο* , μαριύρον τα*, ratita καί ο καδ* ημάς 
αληδηε7να*δ*ηλ*γξε χρόνος, καδ* or Ko ηστανΛνος δεφ τψ 
ααμβασέλει μόνος των nemori rj; * Ρωμαίων αρχής χαδηγησα~ 
μόνων γογμνως φίλος, ίναργίς άπαοιν άνδρωποις παράδειγμα 
δεοσεβοΰς κατέστη βίου. ; » 

• ^ 

ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ Α’. 

m Q%* 3 Φιο( jt«f ava#vif ο> ίτ(μησεν. 

\ 

Ταΰτα di καί δεός αυτός ον Κωνσταντίνος εγέραιρ*ν, άρ* 
χομενφ καί μ εσάζοντι καί τελευτωντι της βασιλείας αυτόν δεξιως 
παραστάς s ) , εναργέσ$ χρηφοις in*o τοίσατο, διδασκαλίαν θεοσε- 
βούς υποδείγματος τον ανδρα τφ δνητφ γίνω προβεβλημένος . 
Μόνον ουν αυτόν των ίξ αΐωνος ακοή βοη&έντων αύ τοκρανόρων, 
οίόν τινα μέγιστον φωστήρα καί κηρυκα μεγαλοφωνότατον της 
απλανούς δεοσεβείας , δια παντοίων των είς αυτόν κεχορηγη- 
μόνων άγαδων ίνεδείξατο* 

ΚΕ Φ Α Λ ΑΙ Ο Ν Ε 9 . 

\ 

*Οτι Ιβαοίλευ οι μ\ν vntq τα λ* ϊτη μοναςχήσας, ?ζ^σ« 21 

vjii( τα ilqxofTa· 

Χρόνων μίν βασιλείας, τρισΐ δεκάδων περιόδοις τελείαις, 
καί προσέτι λωον χ ) τιμησας , τούτων δί διπλά σιον του παντός 
βίου 1 την ίν άνδρωποις ηεριορίσας ζωήν* της δ* αυτού μοναρ- 


ut, cum Hia reddita fuerit, reddenti debitum pignue .a creditore red* 
daturS* Add. JPearson* expoiit. eymbol. apost· p. 830» Suicer · The·· 
a; u. p. 838. ] . 

1 Cap» IV. 1) Αυτόν διξιως ιαχραστάς. Lego αυτψ δεξιός ηαραστας· 
Et panlo t>ost scribendum videtur είς διδασκαλίαν. [Si quid mutandum, 
rectius διδάσκαλον legendum esse, [recte coniicit Zimmerm. ad b. 1. Cf. 
cap# V. CXtr. ] 

. tfapl V* 1)' Kal προσιτά Χ'ωόν. Nora ‘et inusitata locutio, A$or pro 
eo quod alii dicerent πλέον. Ait Eusebius Constantinum imperasse irigiula 
annos- solidos f et aliquanto amplius. Quod veruin est. Nam praeter tri- 
ginta. annos, decem fere mensibus {regnavit. . Porro initio huius periodi 
scribendum· est χρόνον μίν βασιλείας^ non ut vulgo legitur χρόνων, [ CaaU 
χρόνψ . } — S) 2\οητην άπίόειξε· Scribe ναυμην, ut in margine >- codicis 


1β EUSEBII PAMPHILI 

I 

χηιηςόξονοΐας τηρ ttkipa&vg, ρ $ *ητ η ρ άπύδδφ 9 ) na pp ig 
ραρριχοΰ γένους, διαμαχών %* ολετήρα γιγάντων, οΐ ψυχής 
άποψοίφ, προς αυζορ ηραντοτο p παμβασΛεατω p ολωρ 
βείας ditia·, 'Jill* ο l μίρ οόον iinitp 3 ) εν βραχεί φανίντες, «^mv 
τεπαΐάπεσβησαν, τον δ* αύτοΰ δεραποντα δεορ o iTg «α] 
μύρος, ΐνα προς πολλούς δεϊχ$ φραξάμενος ποροπλίρ*'), τςς 
χωρ αδεων πληδύος Α* αύτοΰ τορ δρητρρ άποηαδτιρας βίορ^ 
εύσεβείας της αύτοΰ διδασχαλορ πασιρ εδνεσι *α?εστησατο > μ*+ 
γάλη βοή ταΐς πάντωρ axoatg s ) μαρτνρόμενον , τορ οντα δεορ 

είδεναι , τηρ δί των ούδαμως οντεαρ . άποστρεφεαδαι πλάνην· 

• » 

I ' 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 

ι ■ · · . , 

,ΊΟτ* fiov μϊψ δοϋλος ijv, Ιδνων 61 νικητής· 

• · * 

» « 

Καί ο μίρ οΤά πιστός %al άγαδος δεράπων, τοντ* επραττο 
και ίχηρνιτε, δοΰλορ άντικρυς άποχαλων xctl δεράπονχα τον 
παμβασιλεως δ μολομωρ ίαντό ν ψ δέος δ\ ανιόν Ιγγύδεν άμειβό- 
μενος, ανριον χαδίαχη και δεσπότην, νιηηχην ι< μόνον τώρ ίξ 
αίώνος . αύτορρατόραιρ f άμαχον xal άητχηχον iioatl 9 νιχων το 
ζροπαίοις χ ) βασιλέα τοσοΰχον, οσον ,ονδεις ακοή των πάλα* 


Moraeani emendatu*» inveni. Qttam lectionem secutus est Christophoiw 
sonus. Certe in veteribus schedis, et in codice Saviliano ac Ifuketii' vmtij— 
τι,ν legitur. — 3) "Οσον stas*?. Christophorsonus vertit s prope dixerim,' 
quasi scriptum esset ώς εΙπεΧν, Ego vero non dubito quin aliud intellexerit s 
Eusebius. Nam cum tyrannos brevi admodam tempore viguisse vellet 
ostendere, ait eos breviori temporis spatio quam quod ad loquendam re· 
quiritur,’ visos esse. . Idem fere est, quod Graeci dicnnt λόγον &ηττον; 
genus hyperbolae Graecis familiare. [Bene vertit Val·: „hi quidem cum 
momento temporia extitlssent , momento quoque ac dicto citiue exstincti 
sunt“ et Stroth. : ^Dieae hatten aich nur eine kurze Zeit gezeigt , und 
verachtvanden auch aogleich den Augenblick wiederJ* ] — 4) ΏάνοηλΙφ 
παντενχίφ. Alterutrum vocabilium redundat. - Ac prius mihi videtur esse, 
scholion. In codice Fuk. deest παντξνχίς· , Paulo post scribendum puto 
£»* avttiv τον δνητόν άποχαθγράς βίον , ut legitur in Schedis Regiis , et i» 
libro Savil. ac Fuk. Porro codex Fuk. habet των δνητύν, [ Sive δνητόψ 
sive &νητών legatur, satis pleonastice illud additum videri debet. Certe 
alias noster simpliciter βίον de genere humano usurpare solet. Vid. infra 
cap. VI H. et 11,19·] — 5) Των πάντων αρεταϊς. Scribendum est dxoai;, 
quod Christophorsonus non vidit. Certe in veteribus schedis αχοάίς super- 
scriptum est eadem manu. Scribo etiam μαρτνρόμενον , ut habet codex 
Fuk. [ Μαρτνρούμενον Steph» , Sed vid. iqfra c« LIX. not. 1· IV. 29· 
IV, 55. ] . . 

Cap. VI. 1) Νιχωντα τοοπαίοις. Lego νικών re τροπαίοιςβασ Μα 
το οόΰτον, etc. In schedis Regiis hic locus ita suppletur ad marginem : είοαε I . 
νικών τα, τροπαίοΐξ τε τόΐς χατ* ίχ&ρών diu παντός φαεδρννόμενον. Codex 
Fuk. nihil mutat, nisi qupd coniunctionem addit hoc pwdot καί ιίο« ei vs^'' 



I 


DE VITA CONSTANTINI I, 6. 7. 


17 


«p»r<gK)« *pnj (&**£$* γηέσ&Μ*' συτω ^ ΦηφΛη nui 
nupwp, οντω di svctfitjmal naptvdulpopu , ως μη* ι πασης μΐρ 
φαστωνης ηλπόρωρ η ϊμνροσ&ιρ χατ*σχ*ϊρ ό&ρωρρ ,μλνπορ di 
τηράρχη*4*6 αντηρ χαταληξαι reUvtqp* λ ίοο· 

'rro·' 

<· «ι · * ι 

S S Φ ΑΛΑ 1 0 Ν Ζ\ 

. * . . % 

■ # * 

ΖΖφρβ ^of fjr ΙΙερσων βασιλέα, ual 'Αλέξανδρ o* *ό* 

Μαχεδόνα σύγηρισις. 

TItpotop μΐρ it J Κνρορ παλαιός αρυμρη λόγος , π*ριφαρη 
αποφαρ&ηρα* ϊωρ παίποτ*· Άλλ* init μη ταντα, τέλος ί* έχρηρ 
μακαρίου *) [άτνμ ρ£Ϊρ], φαοίρ αντόρ ον η αϊσιορ, αισχρόν di κ«2 


«μ7β. [ Νιχων « pro σιχωντα scribere non dubitavi cum Ziuuuemu' 
Emendationem suam secutus est ipse Vel. vertendo : „ct ob victorias as 
tropaea tantum eum imperatorem effecit. 44 Similiter Strothius; t ,durck 
seine Trophaqen . 44 Sed pro τ ροπαίοις in Cast* coniicitur legendum esse 
τροπαίων, pro τοσοντον , Seror, τοσοντον , όσων et . pro μνημονεύει scribitur 
^rr^oMvifo») de quo Zimmermannus ad h. Ls „quae lectio , inquit, eoa* 
firmat contecturam τροπαίων βασιλέα, τοσοντον (τοοούτων), 
όσων ούδείς — μνημονεύ «τα*/ 4 Denique pro ovra post γενέσ&αε 
Ion· mss οντω. ] 

Gap. VII. 1) 'iU* kci ^ ταντα, τέλος d* Βχρην μαχροΰ, Variis 
modis hunc locum restituere aggressi sunt viri docti, ut patet ex eorum 
emendationibus quae ad marginem editionis Genevensis et in codice Mo* 
raeaao adseriptae sunt* .Alii enim ita scribendum esse ooniecerunt : 1 !mt 
μη ταντα r τέλος δλ χρη αχοπειν μαχαρίου , φασίν αΰτόν, etc· [ Τέλος δη 
χρη αχοπειν μαχαρίαρ Cast. ] . Alii vero sic emendarunt : «λλα τα τελευταία 
τον βίου είχε μη ταντα . χοοροΖντα · τέλος γας ονχ ως ίχρην, ούδ* Μ μαχρόν, 
ού μένουν ονδ’ τΧαιον φασιν αυτόν , ο&σχρόνδϊ , etc. Quam quidem^ lectio- 
nem secutus est Cbristophorsonus , ut ex interpretatione eius apparet· 
[Vertit enim Cph·: „verum non eet eum vitae exitum, qui istas ree 
exornaret i consecutus,** ] In codice tamen Morae ano paulo aliter emen- 
datur hic locus 9 in hunc modum: ull* imi μη ταντα είχε χοσμουντα , τέ- 
λος ονχ Ας ούδ* ini μαχρόν, ο υμενουν ονδ* αίσιον αντόν φά- 

χέναι.* αίαχρόν δί? ete. Ex quibus lacunis suspicari quk 

non immerito possit , hanc esse scripti -.cuiusdam codicis lectionem, . Et 
posterior quidem lacuna nullo negotio sic suppleri potest: αυτόν φμσίν έσχη*- 
χένακ [Similiter Readifigus in Corrigendis ad h. 1. scripsit: „aL τέλος δ* 
ονχ Ας ίχρην > ούδ* Ιπ Ιμαχρόν, ον μένουν ονδ* αίσιον αντόν φασιν είληφι f- 
χέναι, αίσχρον δέ σνντελέίσ&αι.**] Sed cum haec omnia mendis scateant, 
nec quicquam boni ex iis elici possit, malim equidem ea expungere· Hia 
Certe resectis, sensus est apertissimus hoc modo: άλλα, φασίν αντόν ονχ 
αίσιον , etc. Quod etiam in versioue mea sum secutus» [Vertit enim Vale» 
sius : „ Verum ille nequaquam felicem exitum vitae , imo turpem potius 
atque ignominiosum sortitus esse dicitur.** Et similiter interpres Gallicus 
Cousin: „Cependant toute sa vie n* a pas etd heureuse , puisque sa 
morte a ite infame." ] . Idem ante nos fecerat loaunes Portesius, qui hos 
Eusebii libros de vita Constantini primus Latino sermone interpretatus 
esc.. In schedis Regiis post verba illa τέλος δ* έχρην μαχρόν , ad marginem 
haec adduntur; β(ο\ι σχοπειν» Codex Fuk. hunc locum eodem prorsus modo 

B 



18 


EUSEBII PAMPHILI 


jiNNAne» vna yvuMteqg : fhm*arov wtoat $****). IftaiA W 


A 




j « «# 


scriptulm Ahibet, quo liber Moraci ac Turnehi. f Quae sit vera corrupti 
huius loei lectio, sine novtrura librorum auxilio neminem facile definire 
posse, sponte apparet. Illud unum certum esse censeo , vulgatam lectionem 
άλλ* intl μη ταντα, τέλος d* t /ρήν μαχρου quam Valesius in textu retinuit, 
non magis ferri posse quam Valesium , ^omnia illa inde ab inti — μαχρου 
expungere volentem*, Crra&se. Nam longe facilius , credo, intcllig i potest, 

^ [uomodo illa ipsat yerba a librariis expungi quam quomodo in textum in» 
erri patuerint 1 , quod sfendeuS Strothius ad b. 1· haec scripsit: ,,Es ist mit 
wahrscheinlich , dass voyn Eusqbiu* hior der Spruch Solone ange— 
fiihrt worden τέλος χρή axon εΊν , welches die Abschreiber mcht 
perstanden , die, dafrer aio Stelle yo verhumt habent Unde , quamvis 
liberius,' ijudd nemd dim v e* ignoscet, veitit Strothius: Allein man mus* 
an den K altani $pruch dejiken 2 > 9 ,da e e Ynan beij e der Sache auf* 
finde sehen musee· 1 * Deinde non minus illud concedendum erit 
Struthio et nobis, Vocem μαύρου cdituptam esse, cum non appareat, quh-* 
modo illud huc quadret, quamvis βίου σχοπεϊν vel alia quaedam similia ex- 
cidisse coniicias· Denique illud quoque tenendum puto , ut certe quautunl 
fieri possit, genuinae lectionis vestigia inveniamus, a vulgari scriptura non 
itasto longius recedere tutissimum esse. Quod quidem ipsum sentiens Stro^ 
thius haec addidit: „Die ganze Stelle liesse sich erklaren , wenn bloss 
μαχρου in μακαρίου verwandelt , und die WorteintX — μακαρίου 
in eine Parenthese gesetzt wiirden , wobey durch eihe Autlassung au* 
dem vorigen α*υμ¥εΊψ' (HYhk.btsn) zu vetstehh' ware· 'Dana wiirdb 
die Uebersbtzung eo lauteirt Aber ( sintemal nicht dies , ion» 
dhrn das Ende sine* m Gliidkselig en erhoben zu werdet* 
v er dienf) man sagtdass er it s. w· unii dies ist mir nach rei— 
ferer Ueberlegung sehr wahrscheinlich In qiia Strothii contectura illud 
unant me offendit, quod άνυμνίίν vel oxomtv non sine htaiori duritie bmit- 
tere potuisse -videtur Eusebrus. Itaque post μαχαρίον sed utocinis septnMt 
udieoi άννμνέίν· Neque vero .parentheseos signis opiis eise duxi. Sed idicttfri 
dum nuno est quomodo locum exhibuerit Zimmerrtiaenus. Hic enim in 
omnia alia abiens, ka scripsit: alit* pi) τούτα, τέλος d* έχρην μαχρθ9 
βίου οχο nam (,) ονμενούν ονδ* αίσιον αυτόν φασϊν είλ ηψηχέναι, αίσγρόν. δλ 
αυντελιϊσ&αι \ sal Ιπονείδιστον ύπό γυναιχος θάνατον ναοοτήναι· Et prae* 
te re a V. D. ad h. 1. haec monuit 1 *Nos ex variis lectionibus (d* quibo* 
.vid· Commeat ·) veram invenisse , et pexatissimum locum restituisse con- 
fidimus » u De quo iudicent alti· Erat autem cum raihiin mentem veniret: 
scribere : *Αλλ* kd μη ravtu , τέλος d* έχρήν μαχαρίζειν· Quae coni edura 
nt facilitate sua , ita haud scio an magis etiam commendetur loco cnp. Xft 
exU vos xceqotl lotso# έαιτρέηρντος άχωλύτως ηαντοίαις φωναϊς τον ως άλη- 
ds$ μακάριον άννμνεϊΡ, οτι μη τούτο ποόττειρ ίξηρ προ τούτου 9 ν{1 
μη μαχαρίζειν άν δραπρό τελευτής δια το της του βίου τρο- 
πής άδηλον π αρηγγέλ&αι· Certe nostrum locum his simul respicere 
videtur Eusebius. Praeterea cf. Herodot 1,11. 12. I» 13, 5. edit. Wesse- 
ling·, ubi Solon: οΰτω ων , inquit, s ΚροΙσι, nav iori άν&ρωπος συμ- 
ψορη· Ιμαλ ik ου καί ήλου τέςιν μΧν μέγα fd/rra» , χαϊ βασιλεύς είναι sol· 
itb άν&ρωπων* Ιχεϊνο όέ το εϊρεό με, ουχα οε Ιγω λέγω, ηρϊν άρ το* 
λεντηοαρτα καλώς τον αϊωρα πΰ& ωμάι. ου γάρ το» 6 μέγα 
πλούσιος μαλλορ του <** ημέρηρ fyorro?, ολβιοηερύς ίστι * εΐ μη ο ί τύχη 
inim ημτο, πάντα χαλά Ιχοντα τελευτή ομι ευ τόν βίον· Et ibid; 
paulo post: sl Sk προς τοντοισι έτι τελευτησει τον βέορ εν, σύτος $χ&νος> 
τον συ ξχτεϊς, όλβιός χεχλησΦαι άξιός ίσττ· πρί* ό* αν τελεντηση , Ιπισχέεινΐ, 
μηόλ χαλέειν χω όλβιον , άλλ* εύχυχέα· — — ■ — δς 6* άν αύτέων πλϋστα 
ϊχωρ ύιατελέεη , χε& έπειτα τελευτήση ειχορίοτως τον βίοΡ, οντος παο* ΙμοΙ 
τό όνομα τούτο , «I βασιλεύ, δίκαιος έστι ψέρεσθαι, οχοπέειν δε χρη 
παντός χρήματος την) τελευτήν κη αποβησεταί. Et 1, 85. ρ. 43. 


I 


DE VITA CON8TANTINI I, 7. 

\ 


'Αλέξανδρο* 'JSHqi&t ψΛονάέ. παΐδίς, μνρί» ntito/an 
fift! καταστρίψάσ&αι » . Φαχτφ d*'i awuXiaa* &νίρα& 
αηνμορον άποβηνα$ 9 χα Ιμοις άποληφϋέντα καί ρ/Φνφρ*. .,^/νρ 
^9 ούτος προς το7ς τριάκοντα 9 ) την πάσαν ζωήν ίνιαυτοΊς 
Ιπληρου * τούτων Si την τρίτην αν πλίον 4 ) ο της βασιλείας 
πιριωριζε χρόνος ·' /^οίρ«ι Μ Λ* άήκάτων, ανηρ σκηπτοΰ δίκην 
αφιιδως !&νη %al ποΧνς ολας -ηβηδον ίξανδραποδίζομινος, 
"Αρτι Si μικρόν άν&ούσης αι7?φ της ώρας 3 ) και τά παιδικά 
atv&oSv τι 6 ), δπνως το χρΐά* /πίσταν, άςικνον, άρ\5*£σν/ άν/- 
στιΟν, δπ 9 αλλοδαπής καί πολτμ Ιας αάτβν, σίρ άν οίςμάν 
άρον λυμαΐνμι^ο τά όνητων γ&ος,ηφάνιξ*ν· AinUa δ'ηβώ* 


■ * 


vi vo&JS&smwc — - τδ· MySfm tbai ψ£ν (ώκτίτ* -όλβων. J — 2) 

■fiwms^ C^isut ^e mortis Cyri genqrU veteres inter »« 

pere discrepare. Vid. Herodot. I, 214· fustin. 1, 8. . Valer. Max. IJ, 1Q. 
X)k>dor. S. I. II: Ctesias lib. XL Xenoph. Cyrop* lib. VIII. fTteefc annaR. 

f t, 83· Pellautier · biit. ac#d. «ciefctt, Berol. T. Jjt. p. 502. Vittinga ad 
esa i. XLV, 2.1 — 3) [Λΰο — προς τοίς roiaxerra. Eosdem anno* 

tribuunt Alexandro Philostratds', Hieronymus, alti ,Eusebft chrOttrcon' M^· 
cnti. Sed Cicero in Pb£Upp. V.; jQuid Macedo ·, . Alexander? »■ [ομτψ -όφ 
ineunto aetate ree maximae gerere c o emese t , nonne tertio et tricesimo ‘ 
anno mortem obiit P- Anisa. VII. p. ifff· ' *Εβΐα δύο καί τριάκοντα ftnj, 
m 4 .ud τρίτον μήνας- to&afitv άχτι*, K Αφοτόβονλος. *ΕβάοΑκνρβ 
•dl.dwdfxa Ιτη , καί τους οχτώ τοι/τονς /κήτας. Usser. annali, p. ^21,1 
4) «AMdi». ScVibendnm vidfctut ού oAfov," "qusm iectHrtieni settuttis feit 
Portesius. Christophorsonus autem sic interpretatus est, quasi legeretur 
ή μ**ςψ nidor. Certe Alexander Magnus duodecim annis et ampIToi regna- 
vit, qui aliquanto plus efficiunt quam tertiam partem duorum ac triginta 
annorum , si res ad calculum eligatur. VeVum oratores qui amplificandis 
rebus ftudent', ndn ita exacte loquunttir. Itaque' Eusebius recte dixit οΰ 
nldov. [ Ov nli ov scripsit Zimtnermannue cum Cast. sed non bCCessarifc 
nobis visa emendatio -et Chrirftophorsonum Secutus vertit Strothius .· »etwas 
uber den dritten TheiL u Paulo ante pro αηοβήϊα* Cast. άποβιωναι. ] ii 
*5) *Αν&ο ύ οη ς αυτής τής ώρας. ‘ Nemo est, qui non videat scribendum esse 
anp τής ώρας, ut in Moraei libro etiam annbtatum est. In veteribus sche* 

'dis legitur αντον. Sed liber Fuk. habet *ώτφ.- Sed et paulo postscriben- 
dum τώκ ^ιρα nbrcmr έκαστον. Et in fine capitlsiegfo bcl roun Jvtn< ά*νμ*&- 
νκι χαχοϊς. Quin quam scripti codices nihil variant» In eodice Fuk. sciv· 
ptum inveni rue &tQa%6rtmv έκαστον, μό Ιράν Vtv* Καραοπώττος, rectio· 
quam ut in vulgatis editionibus £ΐοη: »ατασπώ*τν^ et paul6 

tnte pio Φνητύν finpb γ. Cf. eap. ν,'Ίπ}"-^ 6) [ Tk nttidmk 

atv&oomt. Strotb. fd>. Ϊ. p. 159. nOt 9.1 ^Mktsmucs hierunterpAiet 
& aaiStxbf S. e. amasium ) 'den Hephaettion- feretehH. In d tseen isk 
der Ausdruch %a naib**it n*e&+be*i -eMva* zweydeutig. VieUeichl 
honnto es vermbge einttr Hype rb ei ' ( ?) heisseHi da> inn' SiMiA- SeV 
Perluet der KnaoenHebe schmerztet' Vid. Heindorf· ad Piat. 'Phaedoni 
p. 73. D. Cf. Lobeck . ad Plnryn· p. 480.1 1 7)· [^·ορί«κζον»ί tuvrtd} 

temere ex coniectura dedit Zimm·, ad fttvroif sciibenddm indoctus pro- 
babiliter perversa interpunctione quam fecerat. Locum enim Ita inter· 
punxit: adrlka d* q ftaadtfa κατητ/^νη t , r£r Sepanov vur ίχάστον , μοίοάψ 
νικά a. v. A. Sed quamvis 'rectissime comma exhibuerit post xcrrii//irfto N 
malo omUsunk VaL, tadaen quomodo post Ικώοτον idem V. D. exhibere 

B 2 


\ 



/ 


26 


EUSEBlI PAMPHILI 


ctXiia mir^umo > W ^ακοηβιν έκαστον μοίραν - nt« 
παρασπωντος xal \διαρπ άζοντος ia υτ<$ y )* *Ah l* i - μίν. M 
τοωύτοις άννμνδΤται χοροϊς. > 


* % 


• ·ι 


ιι·· · 


* · I % 


<· * 


ΚβΦΑΑίΑΙ Ο & S\ 

• 4 *« 

' · . · 

*&τ » T‘iC 'oixov^t^ijc νχιδον ίχράτησεν· 


.« ! . I. 


. * » ■* 


. . c O i* ημέτδρος βασιλεύς έξ mtbov μίν ηρχδτο, *£ ουησρ 
•ύΜαχδδων izstevza, έδιπλασιαζβ ii r ιμ . χρόνφ την iutivov 
-&n}v}y,:TQinlmGiQv δ\έπομϊτο της βασείδία^ το μήκος* ylfpi- 
ροις yi το* xal σώφροσι ΰδοσίβίίας παραγγελμασι τον αν τον 
φραξάμενος στρατόν, infjX&s μίν την Βρε τ χάνων χαι τόνς ip 
αντψ <η χούντας ωχεανψ τψ χαζά δύοντα ήλων 2 ) περιοριζομ/νφ, 
τό, '!te Jixv&txov ' ύπηγάγεζο παν, νπ * αντ$ ipxtig μνρίοις 
βαρβάρων εξαλλάττοι tqt γενεσι τεμνόμενον* * Ηδη ii χαι μεσημ- 
βρίας έπ* έσχατα την αρχήν εχζείνας , §if αυτούς Βλέμμνάς τσ 
xal ΛιΦίοπας* ov$i .των προς άνίσχορτα ήλιον άλλ οτρίαν εποι- 
ειτο την ατησιν* *£τν· αυτά ii τά' της οικουμένης όλης τέρματα 9 
* Ινδών μέχρι τωψ εξώζάτω., των τκρικνχλΜ *) περίοικων του 
παντός της γης τφ β/φ στοιχείου, <ρωζός σύσεβείας άητισιν 
Ιχλάμπωψ , είχεν ύπηχοους άπαντας , τοπάρχης , ε&ναρχας , "/καί 


i | ,· 


, ’ , | ’ t 

potuerit, non video, fcum ipoie Tttf. ^uwironw Ixcfrov iungenddm tfm 

* Λ? * *y . t «,*,.» -4· . · a i?. 



Ιχάοτψ, μοίράν em* — άζντφ·] 

Cap. Y1IL 1) ixtirov — Vid» Manso Leben Constantio· 

dee Grassen p* 35 6. p· 374» G£, »S/roM. ad b. 1. p. 153· nou 1. J — $ 

,Τ<£ χαταόνοντα ήλιον. lo raanuscripto Regio et· Fuk· disiunctim scribitur,: 
τψ xavu dvorra ήλιον, , rectius eiae dubio. Sic infra cap. 41· ubi ae prp- 
viaciarum exultatioue lpquitur : ,ί&νη τι ooa «χεανψ τιρ κατ« βύοντα 

ήλιον μεριωρίζετο. ]# codjcq Regio legitur etiam Βριχτανών , recti u* quam 
in' vulgati* editionibus* Neque aliter codex Fuk· Contra vero paulo , post 
ubi vulgatae editione? fqpbunt ΒΜμμυας , idem codex Fuk» habet Βλίμνας 
nqn,male, ftt notavi Marqg^inftni» [jC4: SfUmasius in notis ad 

■fiav* Vopiscum 'p><434 . :» etiam subegfi;·} In fealatino : Itiei nmeav 
spribe Blemmyas, nam ita Graeci ctu* dunbus % μμ , Βϋμμυες, ita apud 
^osimum ( 1· 71. ) scribitur , et alios, nec d,esunt tamen qui et B λ/μνας 
scribant.^ ’Cf. Plin. V, 8·]. — ‘ ’3) Των ηεριχύχίψ* Scribendum est τΟν 
ανχλψ περίοικων τον παντός της .γης σχολείου, τ<£ βίρ 9 ψωτος εύσεβιίας 
αχτϊαιν likfyiuAV* 4c voces quidem illas τύν χύχλψ περιοίχων, etc, Por- 
tesius ad ludos retulit* Sic enim vertit; Indos extremos usque terraf 
undique eircumisctos . Sed non puto hanc, esse mentem Eusebii· Neque 
enim veteres geographi Indos orbis Urrarum ambitum circumcolere un- 
quam dixerunt. Hispani quidem avorum memoria terrarum partem recens 


i 



DE VITA CONSTANTINI I, 8.'9· 


21 


σατράπης βαρβάρα?* 4 ) ίθ*ω*, i&tlomi άσπαζομέ νους xal -jfaP 
ροντας, to?$ vi παρ* αυτών δώροις*) AenrpK^ivojKMvf > 1 m! 
ttj* προς αυτό* γνώσίν te nal φιλία* πΙρΚ πλείστου η οιονμέ- 
νονς, mati nal χραφάϊς εϊηοψω* αυτόν παρ* αντόις τιμφν > «V 
δριάντω* ve άναθήμααι , μόνον te αυτοηρατόρω* παρά %ο7ς 
πααι Κωνσταντίνον γνωρίζεσθαί te nal . βοάσθαι. '0 ii ααί 
μέχρι των τ$ά*~> βασιλικούς προσφωνημασ * 6 ) . τον εαυτόν θεό* 
avMuip vwe αν* παρρηαίφ νζ πάα*ι. · 

4 

* ' . ’ * * 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ©\ 

• - 

# 0τ»·«ϋίΑ« βασιλέας ένσιβανς, χαΐ νίοϊς βασιλεύ σε xoxiXme 

τήν αρχήν, 

ΊΖΙτ’ ού Χογοις τ ) μδν τοΰτ* & ιραττίν* άφυσνέρει ii τοΐς 
ϊργοις * διά πάσι^ς ii χωράν αρετής, παντοίοις εύ σεβείας χαρ- 
%ύς ίνηβρνν&ο., μεγαλοψνχοις ,μίν ευερχεσίαις τούς γνωρίμους 
χαταδονλούμενος , κρατών ii νόμοι ς φιλανθρωπίας , ευήνιον te 
Tij» αρχή* nal πολύενχτο* αηααι τοΖς άρχομένοις χατερχαζό- 

• . f » 4 


sthr cognitam et patefactam , Indiam occidentalem appellarim H leraiii ' illi 
id pro arbitrio βμα fecere. Proinde in Eus?bii. nostr<i loco scabendum putq 
των ve χνχλω πιριοίχ ων, etc. vel potius nihil mutandum. Sensus enim 
est, Constantinum a meridie ad septentrionem, et*ab occasu od ortum* 
quaqnaver&um. cunctis hominibus^. Christum praedicasse·. [Pro^ π€ρ*οΙχων 
%ov CasL ntQtoixovmWV xal του, Val. coniecturam suam sequens vertit: 
„Denique ad ultimos usque continentis terminos, boc est, ad extremos 
Imloe et circumsitos undique populos , cunctos mortales , qui universum 
mrbeim terrarum incolunt % spiendi(kss£ini& pietati* radiis illustrans" et 
Strothiu» : „Ja bis an di* Grdnzea der ganzen Erde 9 bis an die aus ser- 
et en Indier 9 und die V oli er welcke rund herum an. den Efiden des 
beuo Ikerte n Erdkxeise» ivohnen, Hess er die Strahlen des Lichls der 
Meiigion leuehten." Praeterea tenendum sane- quod observat Strotbius 
ad h. 1. p. 154» not. 2. : ,,Λ/ολ muss nicht vergessen % dass hier der 

Redner in Hyperbela spricht , u Zimmerm» autem ad h. 1. : ,,/oca.sy, io<? 
quit, manifesto corruptus videtur."] — 4) JScwp άπας nui βαρβάρων^ 

Plurima in- bis libris menda commissa sunt ex verborum transpositione, 
quemadmodum ostendimus in superiori loco. Simili mendo laborat bic 
locus· Scribe itaque «ol σ ατοάπας βαρβάρων. [Ita cum Zunmern?. 
scripsi·} 5) Τοΐς « παρ αυτών' δώςοις. In., veteribus s oh e dis hic 

locus ita suppletur ad marginem: τοΐς ,τι παρ* αυτών £sWoit τχ xcpi όωροις, 
etc. Et paulo post in iisdem schedis legitur παρ^ avioiq node ΚωνσταντΤς- 
vov χνωρΙζισ& «t. — 6.) { ΐΖροόφωνήμασι Val, vectitt >t aUocuiiorti6 μ*/ ζ 

Stroth. accuratius: V9 Antriige" ] ' 

Cap. IX. ί) £Γτ 3 od λόγοις, Ab bis verVU caput orditur Regius 
codex, quem nos libenter secuti sumus. Codex quoque Fuk. qui singulis 
capitibus suos titulos solet praefigere, ab iisdem verbis caput exorditur. 
Eandem denique sectionem repeti in veteribus schedis bibliothecae Regiae. 


I 


22 JEUSEBII PAMPHILI 

μ&οςί Xotmv μάχραϊς mpi odotg ίιώνχίχμηχόχα mwop' 

6th$g χ&Χωρ φραβιίαις ά&ανα σΐας σχίτίμα % IteoV «να·* 

δησμμχρος » &νηχηςίχ βασιλιίαςίπΐ την παρ* αντοΰ ψυχαΐφ 
όσίαις τίραμϋυ^ ιένην ατιΧΑυχητον ζωηρ μίχιστησαχο ·, τριχ τη*, 
ηαίόων γονην της αρχήν διάδοχον τγτίρας· Οντώ δη xai ^ 
Φρόνός της βασιλοΐας παχ ρό&ΐν μίν iig αυτόν χατίρι, &ιαμφ di 
φνσίως, παιοί χμΐ τοις τούτων ίχγόνοις 3 ) {τχμιτύττο , */$* 
άγηρω 4 ) τι χρόνο* οΐά τ$ς πατρώος ίμητννιτο Μ Χήρος* ' θοορ* 
μέν ον* αυτόν xai συν ημΐν ίίτι όντα τον μαχάρ*ον Φιοπρίπίσιν 
νψωσας τιμαις ? καί τΐΐιυτώντα χοσμησας ίξαιρότο ις τοις παρ' 
αυτόν πλιονικτημασι , γόνοι ν* αν αύχοΰ xai γραφτός , ηλάξίν 
aopavimv στηΧων νους των αυτόν χατ ορ&ωμάτωρ αΜονρ 1 ) 
avan&tlg* 

/ 

I 

* 

ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ V. 

\ 

Πιρ\ τοδ χαΐ αναγκαία* ιϊναι κα% φνχωψιλ^ την Ιστορίαν 

Οαύτην· 

ν ί ■ ’ . I 

*Εμ ο2 i' ii καί το Χ/γΐιν ίπαξιόν τι της του ανδρός μαχα - 
ριότητος άπορον τυγχάνη , χό τι σιωπφν ασφαλές xai αχίρ- 
δυνον , όμως άναγχαϊορ, μιμησιι της Φνητης σκιαγραφίας , την 
διά λόγων iikova του Φιοφιλους ava&uvai μνημη* δχνον χαΐ 
αργίας άφοσιο υμόνους 1 ) έγκλημα. ΛισχυνοΙμην γάρ αν ιμαυ- 
τόν 2 ) , ii μη τα χατά δύναμιν , χαν σμιχρα η χαΰτα xai ιυ- 


*— ί) [Ου τω δη καί «to. Ion· Οντα δη κτά χρόνος της βασιλτίας Μ την 
παρ* αυτόν ψνχαϊς όσίαις·] — 5) [Καϊ τοϊς τούτων ίκγον οις. Tenen· 

dum quod animadvertit Stroth. ad h. 1.: 9f J)ieo *agt Eusebius weUsagend^ 
die ifeUvagung Ut aber nicht erfiillt worden , da keim Bnkel Con- 
Λ t an tine den kayevvlichen Thron beeeeeen hat ·*’ 1 1 — 4) [* Αγηρω. 

De. hac forma vide quae observavi ad Euaeb. Η. E· Tom. III. p. 512 sq. 

, Add. Thucyd. II, 43, 78. U, 44, 20. ed. Dackvr . Pro χρόνον Ion. £ρόιψ.] 
— 5) Κατορθωμάτων άθλονς. Dedet vot άνατιθιϊς , quam in Moraei libro 
ad marginem adscriptpm inveni. In schedis autem fiegiis post vocem 
αθ-λονς, haec adduntur ad marginem: elg μάκρους ίγχαραττων αΙωνας. 
Quae profecto nequaquam reiicienda mihi videntur, sive ex contectura, 
•ive ex alio codice deprompta sint· Codex tamen Fuk. habet άνατνθιίς. 

C a p. X· 1) 'Αφωσιωμένους. In codice Regio , Savil. et Fuk. scribi- 
tur άφοσιο νμόνους. Est autem haec oratio σολοιχοςραν?)?. Dicendum enim 
erat άφοσιουμ£νφ , si' emendate loqui voluisset. In veteribus schedis legitur 
αφωαιωμέναυ , et νφ superscriptum est. [Cf« nos ad Euseb· Π. E. I, 12 
not. 5. -IV, 13 ‘not· 7« Vili, 14 not 6» De voce άφοσιονσθαι cf. Dorville ' 
ad Charit, p/ 178.] — 2) ΑΙοχυνοίμην γαρ av i μαντό*· Vox i μαντό v 

transposita esse videtur > et inferius collocanda hoc modo : αίσχννοίμην γαρ 
, «?, μη τα κατά τήν ί μαντού δύναμιν f etc, Paulo post lego ex codice 



DE VITA CONSTANTINI, I 9 10. $3 

υπερβολή ενλαβειας Φ*ον τ&ιμηχ ότι σΡμβολρΰμαι. 
Οϊμαι di xal άλλως βιωφελίς και άναγηαΐον έσεσΦαί μςι τό 
γράμμα, περιλαμβάνον βασιλικής μξγαλονοΐαςπράξΐις, φξφ τφ 
παμβασιλει χεχαρισ μένος. Χ Η γάρ qvx a ) αισχρόν , Νέρωνος 
μίνχ την μνημην χαί των τούτου μαχρφ χορόν ων δυσσεβών 
τινών χαί αΦέων τυράννων, άοκνων εύτυχησαι συγγραφέων, 
0? δη φαύλων ύποΦέαεις δραμάτων ίρμηνεΐφ χομψζ χαλλωπί- 
σανχες 9 no λνβίβλοις άνέΦηχαν Ιστορίαις r ημάς H σιωπφν , οΰς 
Φεος αυτός τοσούτφ σνγχυρησαι βασιλει οΤον ο σάμπας ουχ 
Ιστόρησήν αιών 4 ) , iig οιΰιν %ε χαί γνώσιν αυτού χαί ομιλίαν 
ελΦέίν χατηξίωσεν; Λιό προσηχοι 5 ) αν έϊ τισιν άλλόις, χαί ημΐν 
αντοις , άγαΦών άφΦονον άχοην χηρύττειν άπασιν, οΐς η των 
χαλων μίμησις προς τον Φε% ον έρωτα διεγείρει τόν ποΦον· 
ΟΙ μίν γάρ β ) βίους άνδρών ού σεμνών, χαί πράξεις πρός^ηΦών 
βελτίωσιν αλυσιτελείς, χάριτι rrj προς τινας η άπεχφείρ , τάχα · 
δέ που χαί προς ίπιδειξιν της σφών αυτών παιδεύσεως σννα- 
γαγόντες , χόμπφ . φημάτων εύγλωττιμς , αισχρών πραγμάτων 
νφηγησεις ουχ εις δέον εξετραγφδη σαν 9 τοΤς μη μετασχείν των 
χαχών κατά Φεον εύτυχησασιν , έργων ουχ άγαΦών 9 άλλα ληφη 
χαί σχότω σιωπά σΦαι άξιων διδάσκαλοι χαταστάντες. *Εμοί 
δί 6 μίν της φράσεως λόγος, εΐ χαί πρός το μέγέΦος της τώη 
δηλουμένων έμφάαεως εξ ασΦενεϊ, φαιδρύνοιτο γοΰν όμως καί 


Fulu τφ υπερβολή ενλαβεάχς Φιάντι τψηχότι, vel ii malis τω λ* ύπερβολη*. 
Ιο TSteribui schedis bibliothecae Regiae hic locus ita suppletur ad margi- 
nem: τψ πάπας ημάς δι* ννιρβοληψ εύλαβ*(ας Φιοϋ, τφιμηηόρι. Quod 

equidem valde probo. [Steph. την χατά δύναμιν et ύπιρβοίην ^ro0.J — 
3) [Μας γάρ ovu Cast· quod expressit Val. in interpretatione sua. Rectius 
fortasse: Ή γάρ ονκ. Vid* Themistius. orat. I* η προς ταύτα pkv η ψύσις 
άρματα 1$ άργης huTfjnriQ — ixilvor χατιβ&ν άγαπητάψ χ. τ. λ. Paulo 
inferius pro τντνχησαι S|epb» τνχηοαι et iniu cap.Xl^ota η Cast. pro oifcq.] 

— 4) Ουχ ίατόρηοιν αίάν. In codice Regio scribitur ονχ ίατόρησε χρόνος, 

— 5) dto προοήχοι. Ab his verbis cap. Xi. inchoant codex Regius et Fuk· 
et schedae Regiae· J Atque horum auctoritatem secutus ipse Valesius et 
Zimraermauuus ab hia verbis cap· XI« initium fecerunt, sed equidem non 
.dubitavi inferius demum cum Stephano et Strotbia cap· XI. inchoare. Nam 
rectissime Slrotbius ad h. 1 . haec observat: „V ale sius hat hier mit TJnr· 
rechi mit einigen Handschriften das eilfte Kapitel augefangcn . W enn 
gleich die Ueberschriften und Abthedungen nieht vom Ruseb ius sind , 
eo miissen sie doch wenigstens da stehn , wo sie sich zuni Inhalt passen . 
Nun ist aus dem folgenden hiat, das s es noch zur Ueberschrift des 
zehnten , und heineswegs zu der des eiiften Kapitels geho.r4· ich hin 
also mit mehrerm Meent der AbtheUung des Stephanus g e f°lgt '“ ] 

— 6 ) ΟΙ μίψ γάρ·. Scriptores illos iutelligit, qui Neronis et aliorum ty- 

rannorum res gestas memoriae mandaverant, de qnibus paulo ante locutus 
est. Recte ergo Cbristophorsonus vertit: Nam illi , ete, Portesius vero 

Interpretatur: Nam alii quidem , etc. Quod ferri potesU — 7) Λγα&ών x 



»4 EUSEBII PAMPHILI 

i/Hlif τη άγα&ων *pa{f£** άηαγγελίφ 7 ) 9 ij $ y« res* Φίσ- 
φίλα»' διηγημάτων' υπόμνησες ούκ άνόνητον* άλλα καίσφόδρ* 
βιωφιλη τοί ς την ψυχή* «3 παρισκινασμένοις ποριειται τηρ % 
ίντιυξιν, 

, I 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν ΙΑ'. 

ι 

*Ονι τάς Κωΐύτα ντίνου ψυΨ Ιατόρησιν ΦιοφιλεΙς 

*ρά£β*ς· 

Τά μ}ν ούν πλεΊστα καί βασιλικά του νρισμακαρίου διη- 
γήματα ζ ) , συμβολάς τι καί παρατάξεις πολέμων, άριστεΐας τι 
aai νίκας και τρόπαια τά κατ* ίχ&ρών, Φριάμβους τι οπόσους 
ηγαγε* τά τι προς το συμφέρον έκαστου διωρισμένα, νόμων τι 
διατάξεις μ ος ini λυσιτ ελιίφ της των άρχο μενών πολιτείας συνε- ν 
τάττέτο, πλ είστους τ* άλλους βασιλικών αδλων αγώνας , τους 
δί παρά τοις πασι 2 ) μνημονευόμενους* παρησειν μοι δακω 3 ), 
του της πρ οκειμένης ημιν πραγματείας σκοπού μόνα το προς 
τον Φιοφιλη συντεΐνοντα βιον λέγιιν τι καί γράφιιν υποβάλλον- 
τας 4 )· ΜυρΙων δ* όσων οντων και τού των* τά καιριωτ ατα καί 




πράσων έπαγγιΧέφ. Magis placet altera lectio quam in veteribus schedis 
inveni άπαγγιΧΙφ. Ita certe codex Fuk. et Savilii. [ Eodem modo 
Xla et ΙπαγγιΧΙα confunduntor in Dion, Chrys. orat. XVIIi. Vol. I. p. 479· 
ed. Jteisk· Praeterea vid. W esseling. ad Diodor. S. I, 246 » 7. V» 1· 
^ Απαγγελία tst enunciatio 9 elocutio φράσις, Ιρμηνεία. Cf. quae obser- 
vavi ad Euseb. Q. E, VII, 25« T« IL p« 385. et ilio 1. 1. Thucyd^ Ili, 67· 
Polyb· I, 14·] 


Gap· ΧΓ, 1) Tod τρισμαχαρίου διηγήματα. In veteribus sokedis 
superscriptum est στρατηγήματα , quod non probo. Nam Eusebius hoc 
loco oppOnit τά βααιλιχα διηγήματα Constantini , τόΐς &*οφιλέοι διηγήμασι. 
Ut patet ex fine superioris capitis* Et regios quidenk actos ait se consulto 
praetermittere. Quos quidem bifarianl dividit, in bellicos scilicet et pacis· 
Solos vero «ibi dicendos proponit actus eos ? qui ad religionem pertinent· 
Porro in schedis Regiis post verba illa &ρκχμβούς τ ε οπόσους ήγαγε 9 haec 
adduntur ad marginem : τά τι χατ* t Ιρηνην αύτψ προς την των χοινων διόρ- 
Φωσιν, προς ve συμφέρον , etc. Quae mihi videntur esse probae notae» 

TVal. ήγαγε, προς ve διωρισμένα · Sed cum Cast. Zimm· scribendum 

duxi τα t« — διωρισμένα. ] — 2) Τούς Sh παρά τοις ποιοι. Legendum 
τους δή. — 3) [ Παρήαιιν μοι δοχω i. e. praetermittere mihi placet · Eo- 
dem modo voce ioxeiv utitur Euseb· Η. E. VI, 33« T. II· p. 239* & χαλ 
παρησειν μοι 0οχΰ. Dio Chrysost. orat. Vol. I. p· 301« ed. Reisk · Vid· 
Heindorf. βά Platon. Phaedr. J. 10. e. p. 200.] — 4j [ Τού της προχιν- 
^ένης — νποβάλλοντος. Quod iam cap. X. quamvis tectius (vid. verba: 
32μοΙ δ* si xai το Χέγην usque ad τετιμηχότι σνμβαΧοΰμαι et το γράμμα, 
π εριλαμβάνον — χεχαρισμένας ) neque praetermissa consilii cuiusdam pur- 
ae net ici commemoratione (vid. verba: Οίμαι δ$ xai — το γράμμα. Kestner. 
de Euseb· anclorit. et fide diplomat. p. 18· cf. Oanz. de Euseb. p. 23. ) 


i 



DE VITA CONSTANTINI I, 11. 


i 


25 


ro?cO ημάς αξιομνημόνευτα ti ΐν*ίςημ*ς Mhmmpa vut* 


* 1 


significaverat Eusebius , se ad 'laudes Constantini in hoc ορςτβ canendas 
proclivem fore, illud 1· ( cf. supra rfcrba : *ΕμόΙ di o pii* 
λόγος — — aperte professus, non tam nudam et veraip, mupx 

a Constantino gestarum descriptionem quam exaggeratam et. saepe depra- 
vatam earundem exornationem lectores suos exspectare iubet. Vid. Moeller» 
de fide Euseb. C* p. 37 sq.: ,, Nulla tamen alia res honori Historiolae· 
phi nostri tantum detraxit, quantum impensum eius erga Constantinum 
Magnum studium, quod ei apud multos , nec immerito , adulatoris nt>*+ 
men ac dedecus conflavit , — — Non modo enim in eum quadrat , quod 
in i · Sisenna, qui alias omnium optime, ai qtte diligentissime de rebua 
Sullae scripserat ,■ carpit Sallustius f eum nimirum parum libera 
ore locutum fuisse ; sed omnem adeo παρρησία* in hoc. opera 
exuit Euseb ius , ut laudationem, non veram historiam scribere voluisse 
videatur. Nonnihil quidem praesidii sibi inde paravit Eusebius x quod, 
arctioribus limitibus narrationem siiam circumscripsit , ih prooemib per* 
hibens: se nonnisi eas res , quae ad religionem pertinerent , ex Qqnr* 
stant ini Vita decerpere velle , μονά τα προς το* &εοφιλη συ*— 
τε**ο*τα βιο* λέγει* τε χαι γράφει* — . Hac sci l i c et , 
ineunda crediflit prudentissimus autor, se, salva historiae lege, men- 
tionem caedis Crispi filii , et Faustae uxoris , ceterorumque Constantini 
scelerum optime evitare potuisse ( cf. quae scripsi ad Euseb. Η. E. X, 9«c 
T. 111. p. 281 sq. ). Verum enimvero * ut taceam , eum huius consilii 
minime fuisse tenacem, quotiescunque illius neglectus honori Constan- 
tini cedere posset ( quot v· c, Constantini bella et virtutes bellicas 
lactat / ) , certe hoc consilium exsequi et simul ab adulatione abstinera 
potuisset , Quis vero absque indignatione falsas et adulatorias laudes x 
Constantini per totam eius Vitam ab Euseb io decantatas legere, aui 
placido stomacho concoquere potest ? “ Cf. I, 1. 9. 46. 111» 1· IV,' 

40· 54· 72· Stroth . Uebersetzung T. II. p. 159. not. 3· Kist, disp, de 091η- 
mutatione quam Cpnstantino M. auotore societas subiit , Christiana ,p. 22. 
not. 1. Holzhausen, comment. de fontibus quibus Socrates Sozomenus au 
Theodoretus in conscribenda historia sacra usi sunt p. 71 sqq. Excusare 
tamen a nimiae adulationis qua Constantinum suum Eusebius prosecutuU 
est, crimine studuit ipse Moeller, 1. 1. p. 40 sq. eo quod tot et tam externis 
quam internis vinculis in scribendo ligatus fuerit ut potius quod non saepius», 
quam quod interdum a veritate deflexerit, mireris. Cf. Danz, 1. 1.: * 
n Quamvis autem eas historias non probemus , quae perpetuas laudes at 
virtutes , eiusdem viri, nulla vitia commemorant , cum nullus sit tanta 
integritate ac prudentia, ut non saepissime offendat $ Eusebium Chri- 
stianum certe ferendum existimamus , si laudibus viri exuberat', cuius 
virtute duce omnia summa consecuta est ecclesia Christiana" Et sane 
excusari multa possunt quae Eusebio vitae Constantini scriptori vitio versa 
sunt, simili ratione qua W. DD. Velleium Paterculum haud infeliciter 
excusarnnt (vid. Krausii prolegg. in Yellei. p. 35 aqq; et Morgenstem · 
comment· Critica de fide historica Velleii Paterculi, inprimis de adulatione ~ 
ei obiecta p. 106 sqq.), probari nullo modo possunt, neque cum MoeUers 
L L illud affirmari potest, Eusebium nunquam scientem et volentem lecto- 
ribus suis fhonm fecisse sed semper ira et studio a vero videndo impeditum^ 
Ut enim taceam , ipsum Eusebium h. 1. satis aperte se de industria et con- 
sulto Constantini laudes exaggerare velle significare, quoties;, quaeso, 
quorum animos semel ira et studium caecavit, vel in iis a veritate deflectens 
ct contra auam persuasionem deflectere videmus quae ut aperta et qnaai 
manifesta optime 'cognita et perspecta habere et poterant et debebant? Cf· 
Manso Leben Constantine des Grossen p. 274 sq.: „Aber ivie nachsichtig 
man ihn (Eusebius) auch behandle, eins kann man ihm unmoglich 
verzeihsn , — seine gefli ssentliche Vnredlichkeit und seine eckle. 


-J 

* I 

2<* : BySEBII PAMPHJU 

λεξκμενος, τοννρη,μύτωνΜς oJop is δεά.βρκχντάτω p εχ&ησο* 

μαιτην νφηγησι* * του καιρόν λοιπόν ίπιτρεποντος άκωλύτως 

παντοίαις φωνοΐις τον ως άλη&ως μακάριον ανυμνεί* , οτι μη 

?θυτο πράττει* έξην προ τούτου , τω μη μακαρίζει* 6 ) άνδρα 

ηρο τελευτής διά το γης του βίου τροπής άδηλον παρηγγελ&αί, 

δΜλησδωχδί δεός βοη&ός , ουράνιός τε σύνεργο ς ημίν εμπνείτω 

λόγος 7 ). λ9 £ξ αντης ό’ ηόη πρώτης ηλικίας του άνδρός ωδέ 

νη %ης γρκφης άπαρξώμε&α, λ 

* * 

ΚΕΦΛΛ ΑΙ Ο Ν ΙΒ'. 

β Ο» ως Μωυσης iv οϊχοις τυράννων άνετράφη Κωνσταντίνας» 

m *· ν ·_ · j » \ t 

. limium’) κατέχει φημη, δεινά τινα γένη τυράννων του 
^Εβραίων κατάπΟνησαι λέων, δεόν di τοις καταπονούμε* οις 


olle* perfiilsckende Einseitigheit, Welch ein Maxtor fur feda Tugend 
9 misste Constantin seyn , wenn auch nur die Halfte von dem gegrundet 
avare r iras Eusebius , der ihm so nahe stehende , an ihm riihmt . Iu der 
Thot tst der chrietliche Lobredner (denn fiir etwas anderes, ais einf 
Eabreds , . kann man zuletzt Constantius Leben nicht gelten lassen) 
bey. tveitem echOmloeer und lugnerischer , ale die vorhin gewiirdigten 
heidnischeu, Die Ueiden vsrgrbssern allerdings die Ereignisse und 
zieren sie mit prachtigen .Worten aus ,· der Ckrist dagegen ftihrt nicht 
frloss {iras man ihm schon zu gut hielte ) alie glticklioken Erfolge auf 
Gott zurdck, sondern signet sie (ivovon er unmo glich db er- 
neugt seyn ionnte ) der seltenen Frommigkeit und auegezeichne - 
ten Gottseligkeit seines Kaisers zu . Jene riihmen ihn yomahmlich 
^ ( und hierin pflichtet man ihnen gern bey ) ais einen thdtigen , tapfern, 
klugen, Fur st en / diesem ist er, was allen sonstigen Zeugnissen wider~ 
epricht , hauptsachlich ais edler menschenltebender Mann werth." Add. 
Je,. Casaubonum ad PolyJb. 1, 14. T. I. p. 801. edit. Eme st,: „Philinum 
Π Fabium , qui inulta falsa scripserant in sub hbtoriis , ea ratione excusat 
Polybius , quod non ίκόντες, sed inviti falsa pro veris essent amplexi , amo- 
rem enim patrue aciem oculorum illis praestrinxisse , et effecisse, ut de 
rebus gestis non ex vero indicarent· ceterum haec excusatio parum idonea 
est. nam species quidem .est του αχουσώυ et involuntarii το ii άγνοιαν, 
peccare per ignorantiam: sed neque omnis ignorantia excusat: neque idem 
est peccare propter ignorantiam, et ignorantem: quod Philino et Fabio 
occidit, qui non sine gravi culpa parum sibi a falso caverunt. Vide, quae 
disputat philosophus Nicomach. Ub. II. cap. 1. et lib. V. cap. VIII.* 4 ] — 

5) [ Της μι&* ημάς Val. Sed τοίς με&* ημάς recte Gast. Zimm.] — τ* 

6) Τψ μη μακαρίζειν, Intelligit locum, qui habetur in Ecclesiastici 
-c. XI. προ τής τελευτής μη μακάριζε μηδίνα, [ Cf. supra cap. VII. ] — 
.7) [Κεχλησ&ω — λόγος,. Similiter noster Η. E. I, 1. Τ· 1. p. 8. dei auxi- 
lium ad opus suum conficiendum implorat verbis : &εόν μλν οδηγόν χ«ί την 
του' κυρίου ουνεργόν σχησειν εϋχόμενοι δύναμιν, Vocabulum Ιμπνείτω autem 
bene vertit Valesius adspirare , Strothius begeistre · Cf. 'Homer. Od. 
XIX, 138. ψάρος piv μοι πρώτον Ινίπνευσε ψρεσλ δαίμων, Theogn. ν. 31. 
Μπνευσαν δέ μοι ανδην, Polyb. XI, 17. τής τύχης Ιπιπνεούσης, adspirante 

1 fortuna. Virgil. Aen. IX, fi£5. Vos , o Calliope , vos adspirate canenti. 

' Sedul. carrain. I, 181 sq. ed. Cellar, Quum spirante deo Babylonia sacra 
tiegarent f ree aDa cura mente viri·] 

\ 



i 


I 


DE Υί ΤΑ CONSTANTINI I, J2. 


ένμοχη παρο ιφανέντά, Μωύσέα προφήτην i m me 
μέοο*ς «eroig Tt/partixo#? o<xo*g ii xal stotooig χραφι?»*·, .««9 
tijg παρ' άύτοϊς μηασχύν προνοήσα* οοφίφς. , 'Λς #· liiMiif · 
χρόνος τον μίν ιίς άνδρας ίχάλη , δίκη δ* η των άδίχονμένων 
αρωγός τους άδιχοϋντας μ*τήκ, τηνιχαυτα ίξ^ αυτών τυραννι- 
κών δωμάτων προιλΦων ό τον Φ*οΰ προφήτης, τη του *ρ*1τ~ 
τονος δίηχονέιτο βουλή , * των μίν άναΦρ* ψαμένων τυρ ά ννω ν, 
ιργοις ναι λογοις άΧλοτρίουμίνος , τούς δ * άληΦέί λόγφ σφίτέ- 
ρονς άδίλφονς τέ χαί σνγγινέΐς αποφοίτων γνωρίμους* uanutm 
Φ*0ς αυτόν χαΦηγίμονα τον παντός ί&νονς έγιΐρας , Εβραίους 
μίν της υπό τοΐς ίχΦροΐς ήλέυΦέρου δονλέΐας , τό δί τνραννι - 
αον γένος Φιηλάτοις μ**ήρχ*τθ Λ* αυτόν Μ ολαστηρίοις· Φήμη 
μίν αυτή παλαιά , μυΦου μίν σχήματι τοΐς πολλοΐς παραδέδο- 
Ρ*νη, τάς πάντων άχοάς ίπλήρου , νυνί δί δ αυτός xal ήμΐρ 
Φ*ός, μαζόνων η πατά μυΦους θαυμάτων αυτοπτιχάς Φέας, 
νίαραΐς δφ§σ& πάσης άχοής άληΦιστέρας διδώρηται. Τύραννον 
μίν γάρ ο 2 χαΦ* ημάς, τον*) Μ πάντων Φέόν πολομάίν ωρμητ 
μένοι, την αυτού xavtuovow ίχχληαΐαν, μέσος δί τούτοις Κο ιτ- 
οταντΐνος } ο μ*τ* ολίγον τυραννοχτόνος , παΐς άρτι νέος » απω» 
λος, ωραίος τ* ανΦους Ιούλοις , οΤά τ$ς αυτός ίχΛνος ό τον 
Φοοΰ Φιράπων 5 ), τυραννιχαΐς ίφηδρέυσον ίστίαις * ου μην nat 
ψροπων, των ίσων, χαίπιρ νέος ων, τοΐς άΦέοις ίχοινωνη· 
£Λαο γάρ αυτόν έξ ixtlvo υ 4 ) Φοίφ πνούματ ι φύσις άγαΦη 
προς τον τύσ*βη καί φίφ χίχαρισμένον βίον * ου μην άλλα xal 
ζήλος ίνηγο πατρικός , ίπ* άγάΦων μιμήσιι τον παίδα προσχα- 
ίουμονος. Πατήρ γάρ ην αύιφ, οτι δη xal αξιον*) iv χαιρέρ 


Cap. XII. 1) *Η παΧχαά. Codex BegSu et Fuk. sine articula seribnat 
αάλαώ. ηατέχεί ψημη et sic ia schedia: quod quidem tQagU redolet Eum· 
binum stilum. Mox lego detva μίν γένη. [ V nl. dttvd γένη, Cast· Zimm· 
δηνά τινα γ,] Recte autem Savilius ad initium huius capitis annotavit t 
Sucusque proemium, — 2) [ΖΖρός τον Cast. male. Cf. Euseb. H. E« 

tu, 9* T. 1. p. 212« T. III. p. 533· Mox pro μέσος 6i τοντοις idem CasU 
μέσος di τούτων . ] — 3) [ Ola — &tov Φιρααων, Vid. Gothofredi dis- 

•ert. ad ^hilostorg. lib. II. c. V. p. 57. ] — 4) JSUxs γας οφτον i£ iuiivov· 
Christophorsouus et Portesius has foces έξ fxiivov interpretati snut, quaai 
•obaudiretur τοΰ τρόπον. Ego ££ iutlvov idem esse censeo ac iam tum 9 
ab eo tempore · Iu et Musculus. [Cf. Valesius et nos- ad Euseb. Η. E» 
VI, 23. T. II. p. 216. ] · — 5) fO» dq npl u£»oy — άναζωπνρηοα* recte 
vertit Valesius: „uam et huius nemoriam opportune renovare congruum 
est (i minus recte Strothius i ,,es ist billig auch dessen Andeuhen bey dieser 
Gelegenheit zu erneuern 44 quasi iv χαιρφ τοντφ coniungenda sint, cum 
tamen aperte deinde non verti possit; M auch dessen Andenken, 44 quod 
vero ab Eusebio dictum esse, profecto exspecUmus. Sed insolentior non 
minus videtur constructio vocis αναζωτχνρίΐν cum dativo, αναζωπνρέίν μνημην 


ι 



, / · 

38 .· > EUSEBII; ΤΑΜΡΗΙΙίΙ / . 

• · 

τοντφ την μνημην άναζωπνρηοαι ®) , περιφανέστατος των&ωΐΡ* 
ημάς αυτοαρατόρων Κωνστάντμ^ς. Ου πέρν 7 ) τα τφ παιδί 

φιροντα χόσμον, β(Η*Ζ** λόγφ Siik&eJv άναγχαΐον. 

\ ■ 

»··,^ >· ·■ j . * * 

t ΚΕΦΛΛΛ10Ν ΙΓ'. 

■ * ‘ ’ V ■% 

·ΖΖ*ρ2 ΚώνσταντΙου τον πστρος ρυτού, μη ανασχομένου τύν πέρΐ Ανοχλη* 
.% utvov sol Μα^μυανος χαϊ Malimov *) , ωστί d*w£«* τανς 
XpWTTKXV OVC* . .. 

■ l · ^ 

Τητάρων γάρ το# της 'Ρωμαίων αυτοχρ ατο ρικης χοινωνο νν-* 
ψφρ αρχής $ μόνος οντος άχοίνωνητόν τοΐς αλλοις περιβαλλο* 
μένος τρόπον 9 την προς τον ini πάντων &tov φιλίαν εσπενδετο · 
ΟΙ μίν ^αρ 1 ) ta V εκκλησίας τ οΰ &εου πολιορκία δηουντες , *£ 
νψους εις έδαφος χα&ηρυνν , αντοϊς Φεμελίοις τους ευκτήριους 
αφανίζοντας οϊχους " ο di τής τοντοιτ «τα^οΐς δύσσεβείας χα#α- 


τ*ν/. Λ η forte legendam τούτου?] — 6) [ Τήν μνήμην αναζωι χυρηοαι} 

memoriam renovare» Est haec locatio elegantior Eusebio haud infrequens. 
Vide quae animadverti ad Euseb. Η. E. IV, 23. T. L p. 390. X, 4· Τ. III. 
p. 250 sq. Add. Plutarch. M. Crassus c. X. ώρμησιν — αν#κ Ιχζωπνρή— 
O eu τον donltxov txtl πόλεμον οΰπω πολύν χρόνον, aneo β η χότα χαϊ μικρών 
πάλιν νπεχχαυμάτων δεόμινον. Gronovii observati. IV; 3· ρ. 545· 
edit. Platner. : „eleganter Gtaeci, ζώπυρον γένους. Nec' dubitem Plauto 
hanc άλληγορίαν med itanti in mente fuisse illud της του ΖΤλάτωνος xaklu— 
πΐΐας in 3. de legibus , diluvio terras inundante, $v χορυφαϊς που αμιχρα 
ζώπυρα τού των άν&ρώπων γένους dwcoeowo/fc/vce, Sic Eustalhius inV ραψωδ, 
(ad vers. 19. edit. fiom. p. 27·) de Hesiona, .fratrem Podarcen', postea 
]Priamum } redimente χαλάιτρακ γυναιχείαις* αΰτη μίν απήΐ&ιν αίχμαλω τος 
νπο Τελαμώνι οναα· τον dl άδελφόν άψήχε ζώπυρον γένους ixet. Neque ele^· 

gantia minore lingua sancta Samuelis lib. 2. cap. 14. (v. 7· i s ΓΗΜΤΟ WK 

•»nbm DM 1331. Unde Septuaginta : xai οβεσΦήοεται ο σπιν&ϊιρ ό νπολε— 
Χαμμένος μοι. Significat unum filium sibi relictum vidua. Vetus inter- 
pres : et quaerunt exstinguere scintillam meam , quae relicta est· 

Eustathius in eodem libro (ad vers. 52* ed. ,Ε.. p. 43.) Αίγυπτο* dl τούς 
νεκρούς έταρέχευον , Γνα ολον το σώμα τού ποτί ζώντος ϊχονσιν είς μνήμης 
ζώπυρον. Philo in Flaccum (pag. 966. ): Ζώντος μίν τού μαραχίου y τα 
ζώπυρα τής 1&£ας σωτηρίας ονχ άπεγινώσηεν · drto^-rtrorro? di ανντεφνάναρ 
παΧ τος οίχΐΐας ΙλπΙδας ldo{cv. <( ] — 7) Αύ π* ρΐ. Scribendum est sine 

dubio oj πέρι, quod idem valet ac siol ov· Atque ita legitur in schedis 
Begiis, et in oodice Savilii. Codex ruk. ονηιρ habet, non male. . » 

Cap. XIII. *) [Μαξέντιον. Strothius ad h. L Scripsit: >, JIngeachtet 
Maxentius auch unter die Verjolger gerechnet werden hann , so ist 
>doch hier der Name ganz xuverlassig falsch, und man muss Gctierius 
da fur lesen , wie aus dem Inhalt deS ganxen Rapit eis erhelltS 4 ] — 
1) [Ot μέν γαρ — έφνλαττε τας χήρας. Animadvertit Lowthius , aliquantum 
'discrepare Lactant, de mortt. persecutt. c. XV., qui ait, Constantium pa- 
rietes f amplorum dirui passum , scilicet ut mandato Diocletiani et Galerii 
inorem gereret, quorum nt augustorum , iussis obtemperare caesares des- 
iluerint· Cf. Euseb· Η. E. VIII, 13· 18· Moshem. commeat, de rebus Chrv» 


DE VITA CONSTANTINI I, 13. 14. 29 


ράς /φνλαττε tat χεΐρας, μηδαμη μηδαμώς αυτοΐς Ιξομοιον* 
μένος* λ'αΐ ol piv' ίμφνλίοίς θεοσεβών άνδρών τε καί γνναν 
κών σφαγαΤς τας ύπ* αυτοΐς επαρχίας ίμίαινον, ο Si to ν 
μι ίσους 2 ) αμίαντον την εαυτόν οννετηρει ψυχήν* Kal ο I μί* 
συγχύσει νάνων είδωλο λατρείας ίκθεσμου 3 ) , σφας αυτούς προ - 
νερον, κάπεινα τους υπηκόους απαντάς , πονηρών δαιμόνων 
πλάναις κατεδονλούντο , 6 di είρηνης βαθύτατης τοΊς νπ* .αντοΰ 
βασιλευομενοις Ιξάρχών , · τά της εις θεόν εύσεβε/ας άλυπα τοΐς 
ΟιχεΙοις εβραβενεν. *Λλλα καί πάσι μίν άνθρώποις βαρυτάτας 
'εϊσπρ\ άξεις επαιωρείντες oi άλλοι , βίον άβίωτον αυτοΐς καί 
‘θανάτου χαλεπώτερσν ίπηρτων, μόνος di Κωνσνάντιορ άλυπου 
νοϊς άρχομενοις και γαΐηνην ϊταραοκενά&αςτην αρχήν, πατρν 
κης κηδεμονίας iv ούδενί λεΐηουσαν Τηνίξ αυτόν παρείχε* ίπι~ 
κονρίαν. Μνρίων di καί άλλων του άνδρός αρετών παρά «τοις 
ιτάσιν φδομενων , ενός καί δεύτερον μνημο νευοας κατορθώματος, 
τεκμηρίοις τε τοντοις των σιωπωμενων* χρησάμενσς, * ini τον 
χτροχείμενον της γραφής οκοπόν διαβησςμαε. 


ΚΕ Φ Λ Λ ΑΤΌ Ν W. 


. I 


"Οήαέ Κωνατάντιος δ πατήρ δνηδισθέϊς tuvlav νπο Λιοχλητιανον , Καλ 
. τογς θησανςρυς . πληοας , . απίδωχι πάλιν τόίς προσενιγχονσι να 

χρήματα»' ■··»' · ' Ν ■ 


ΠοΙΧού δη λογου περιτρέχοντας φημη άμφί τοΰδε του βα~ 
οιΧεως, ώς ήπιος 1 , ως άγαθός, ώςτό θεοφιλίς ύπεράγαν 
κεντημένος, ως δι* υπερβολήν φειδορς των υπηκόων > ovdi Φη~ 
οανρός τις · αντιρ τεταμίευτο χρημάτων , βασιλεύς ο τηνικάυτω 
τον πρώτον της αρχής Ιπεχων βαθμόν t πεμψας $ν*φ κανε^ 


β » » * 


I * # 


t k % 


stiauoi^im a f C, M. p. 936,] t.\ 2) *0 ^ vou μίαονζ αμίαντον . Serit en dum 
videtur. ο τούτου ,τοζ μύρους* ,Jjsdem.fere xerl)is usi eunt Donatistae iu 

Jibello precum quem Constantino imp^ obtjuleximti . cuiu» exemplar refert 
Optatus in lib.l. Rogamus te, Constantine imp^ guqniam de genere insto 
^s, cuius poter ititer K c&e ter os imperatore f,pe^ secutionem noti exercuit*; 
*et ab hoc scelere imtpunis eet Gallia*,^ 3) *Εμ,&&μους φννάς, , Deeft 
verbum πςοστιθ/ντις, aut aliud simile· Nec omittenda est viri docti eon- 
Jebtura* quapi ad marginem libri itforaeani ads criptam invepii nempe 
Jegendnm sibi videri διά tu? της ιΐδ&λοΐατςίΐμς Ιχθέομονς φωνάς* Turnef- 
bus vero ad. oram sui codicis emendavit ίχθ4αμ οις <ρω*αϊς, perinde ac Sa- 
vilius. Verum in schedis Regiis supra vocem φωνας emendatur ώρας: 
quap^ emendationem reliquis praefiero· Scribo igUpr xai ol μ\ν· σνχχύση 
χάχων ίΐδωλολατςιίας ίχΦίαμορ 9 σφας αότούς, ete. In codice Fuk. scriptum 
est Ιχ&Ιομοις φωννϋς. 



3« i ElfSXSII PAMPHILI; , . 

/ 

* 0 

μίμφιτς’ την των tou Μ^νχά^χφορΙαρ , niHctv r* ΙπωνιΙδιζτ 9 Air 
χμα t&S λόχον. τίαρίχω*, to μη9ίν αυτόν £v ΰησαυροι ς άπό- 
Φιτον χιχτησ&αι * . ,*Q # rovff μαρά βασιλόως ηκοντας αυτόν 
μίναν παραχίλινσάμϊνος , τωρ ώ* αντί 1 * τους άμφιλαφη ηλοί- 
TQf ηΐχτημίνους , , *£ απάντων των νπο τ$ βαριλάφ gvyxakiaas 
£βρων ψ χρημάτων ίφη δΐισΦαι, 1 καί τούτον ιϊναι καιρόν £ν φ 
προαηϊαν ίχαστον , αυτοπροαίρετου έννοιαν πρός τον σφών 
ίν&ίξασΦαι βασιλέα χ ). A«V «κοι/αα»τ«^ι ωόπερ„ ευχήν 
ταντην^) in μαχρον. Φίμενους , την άγπ&ην ενδείξασ&αι προ&υ~ 
μίαν , σύντάχειτε χαι'σπουδξ, χρϋσού το xal αργύρου ΚαΙ,των 
λοιπών χρημάτων τούς #ηα*νρονς ΙμπΧηοαι% τρ τον πλϊίοχας 
υπερβάλλοντας άλληλους ,φΑοτιμΙφ* τοντά τε ϊιράξαι συν φσιδροϊς 
n αΐ μειδιωσι προσωποις, Ου δη γινομένου * Κωνστάντ εος τάνς 
παρά τον μεγάλου βάσίλεως?) αντόπτας γενεσ&αι των Φρσαν- 
<ρων. ίχίλενσεν, Ειβ* ** δψει παρελαβον, την μαρτυρίαν προσε- 
'iapxt * « κα2 . νυν μίν α^οιααι παρ\ εαυτφ ταντα , πάλαι &* 
αυτφ παρά το7ς των, , χρημάτων δεσπόταις, οϊα δη ύπαατωσταϊς *) 


Gap. XlV· 1) [ καί βαΟιλίό Iqp> Inferius pro ιυνοΐας τους 

άνδρας Casi, ιύνο&ςτης ιΐς τους άνδρας male. Vertendum: „ propter ob- 
sequiuxix e^ studium erga. ipsum illis laudati»/* Val. liberius: ^obsequio 
illorum ac studio erga se magnopere laudato.** ] — 2) "Λσπιρ *νχη* 

ναύτην, Himc locum iidte iirteiifexit Cbriafophorsonus-, qui &t μένους inter- 
pretatus est statuentes , cum ινχηη . ΟϊοΟαι idem sit ac vota suscipere · 
Qua voce' utitur Euse^iua alio loco , ut infra dicetur , nempe in cap. 22· 
lib. 1L Rectius ergo. Porteeius hunc locum ita vertit : His auditis , ac si 
■rfi' illa ipsd re' vota iarfidiu suscepissent , pt id eveniret , quo se probare 
^pisent. Porro supplendum est hic verbum ψμαιν.ροιΐ voceip προθυμίαν· 
— r 3) Παρ’ αυτοί/ βασιλίως. (tego παρά' τουμχγάΙου βααιλί ως, ut in libro 
'Moraei , Turucbi .ac Savilii et* FuketK emendatum inveni. Porro piyav 
>βιισιλ4α interpretatus sum senidrem augustum. Sic enim in veteribus 
panegyricis et in inscriptionibus vocatur. Jft|ocletianu8. — 4) Τψ μαρτυ- 
ρία* π^όύ/τύττε, In aekedri Regiis Sd marginem adduntur haec verbo: 
η^οσίτβντο διαχονησασθαι τφ πινίαν αύτψ χαταμιμχραμένψ · Ιπιθέντας τφ 
λογψ , τα μη άποχοων μηδ* Ιξ άδίχου πλιονιξίας ιϊναι παρίαχιΟασμένα, [ ΐή 
bis quid sibi vdit.sso/OM^, non magis ego inteliigo quam Readingus in 
Corrigendis ad b. I., qui coniicit, Valesiiuta scripsisse vel anofovmv vel 
dnoyoy&v.] Qnae ab eruditb quopiam ex' coniectura suppleta esse satfs 
apparet· Ego unicum' verbum hic deesse existimo, παρέχην. Scribo ig«*- 
ttf ‘iW* ύν δψιι παρέλέβο* , πάρ/χην την μαρτυρίαν προσέτα^ι. Sic exthb 
Eueebiue loqui solet· 5) Ola o νπασπαΐταϊς παρα&ηχοφνΧαζι. In Mo*· 
raei libro ad marginem emendatur ο£α δη πιστοϊς: Verum nihil opns est 
bac emendatione. Apud veteres enim pecuniae deponebantur ia templirf, 
securitatis caUsa f abi^ue militum excubiis servabantur , ut notat vetns sebo* 
liastes Invenalis , et Lipsius 1 ia libro de magnitudine Romana· Ad bos igi- 
tur milites alludit Eusebius. Poksutot etiam vituanieirih nomine hic Intel* 
ligi palatini' qui sacrum aferariiim custodiebant. In schedis Regiis super- 
scriptum eat eadem manu νπο πιστοϊς quod aon displicet. Codex certe < 
Fuk. habet οΓα δη πιοτοίς. [Sched. Reg. et Fnk. secutus Val· dedit οϊα 
δη ύπο πιστοϊς παρα&ηχοφ νλαξι. Sed lectionem Steph. νπασπιστάϊς , ut 



I 


f 

DE VITA CONSTANTINI Ϊ, 14. 31 

/ 


τηφάθηχοφνλαξι , φνλάττεσθαι. Τούς μίν ονν θαύμα χίηεΤχε 
τής πράξεως· βασιλέα &i fco* φίλανθρωπύυατσν $ ■ μηά ttj* 
τούτων νποχώρι ισιν , τούς των χρημάτων μεταστείλασθε |* 
ρίους , πάνταδ* άπολαβοντας , οιχαθε φαναι άπιεναι , χατεχεε 
λόγος, πειθοΰς *«ι αγαθής εύνο ίας ταύςανδραςαΛοδεξάμενον. 


Μία μίν ηδε φιλανθρωπίας δείγμα φερονσα τον δηλουμενου 
πράξις. θατερα di της προς το θτίον όσιας 6 ) περιεχοι αν 
εμφανή μαρτυρίαν . ” 


ΚΕΦΑΛΑΊΟ# ΙΕ\ 

*■ · 

• * \ ■ \ · * 

- ·■ fc * ■ · · · ι · * « i k 

U eoi τον vi* δ των άλλων διωγμόν. 

• rr % .■·'«»*% 

4 

/ 

/ · 

"Ηλαυνο* μίν γάρ απανταχού γης τούς θεοσεβείς εξίπε- 
ταγματος των χρατονντων οί χατ * έθνος άρχοντες 9 ίξ αυτών 
δΐ βασιλείων οϊχων όρμώμενοι πρώτιστοι πάντων τούς ύπίρ 
ευσεβείας αγώνας οΐ θεοφιλείς διηλθον μάρτυρες, πυρ καί σί- 
δηρον χαί θαλάττης βυθούς, πάντα τε θανάτου τρόπον Λρα*· 
θυμότατα διαχαρ τερούντές, ώς εν βραχεί τά πανταχ ον βασί- 
λεια 1 ) θεοφιλών Ϋηρεύσαι άνδρών* δ δη χαί μάλιστα της ταί 

1 . ·· ,1 


V · 4 · \ . ■ 1 




Λ · * 1 . 

aperte difficiliorem» no» dubitavi revocare, quam sprevisse vel, eo magia 
miram, cum Ipse non opus esse emendatione , id ; %. 1« profestus 'm· 
Contra pro οϊ» d* Stepfa. sane «ia δη scribendum duxi. Corae liiuk apud 4 
Euseb. Η. E. VI, 43· T. U. p. 270. Ούτος γάρ' τοι δδογμαχιοτης, δ της 
ίχχληβιαστιχης ίπαιτήμης δπιφαόπιοτής, Constantin. ad aanctt. coetum 
'C. XXVI. extr.. οντος γάρ έστιν αήττητος σύμμαχος χαί νπερασχιςτης την 
δικαίων, Euseb. infra c. XXXVllI. νπασπιοταί wul δορυφόροι. Idem de 
laudibus Constant· c. XVII. init, τους αυτών θεούς προμάχους χαί *ood~ 
άπιστά ς Λντιπαραταττοντες τφ ημετίρφ, Ibid. c· XVI IL ίηαξίως ο* αν 
του σου προασπκηοΰ γε χαί φύλαχος θεού διέλευση τάς εναργείς §ν 
ωολίμφ ίπιχονρίας* Be Voce παραθηχοφύλαξ vid. Lobeck. ad Phrynich· 

Ρ· 313·] ' — t 6) 7% προς r6 θειον αίσιας. Scribendum haud dutte '**t 
οσ6χς, ut in Turnebi Iihrp ad marginem emendatum inveni· fOMt 
praeeunto Zimm. recepi.] 


Cap. XV· 1) Τα πανταχον βασίλεια. Adverbium boo πανταχσΐ) non 
•ine causa utrum que interpretem turbavit, nt ex eorum interpretatione 
colligitor· Veram animadvertere debuerant, palatium dupliciter sumi. 
•Interdum enim sumitur pro curia principia. Quo sensu quatuOr duntaxUt 
erant tnne temporia palatia, pro numero acilicet imperatorum· Interdum 
▼ero palatidm dicitur quaevia aedes in qua imperator solebat habitaro· 
Et hoc aensu plurima erant palatia in orbe Romano. Nulla enim Iere 
civitas erat, quae palatium non haberet· Ehismodi palatia sen d^omua 
regiae erant sub dispositione qnon^udam officialium,· qui curae palaUornm 
vocabantur, de quibus mentio' fit in notitia imperti Roiqani. Haec igitur 
palatia iatelligit Eutebins. Sed et villas publicas seu ragias iuteliigi 
puto quas curabant Caesariani· 



I 


r / 

* 


32 


EUSEBII PAMPHILI 


/ \ 

4hov επισχοπης ίρημονς τούς δρωντας %α(»ο· *Ομου γάρ 

τ<$ τούς θεοσεβείς ελαύνει* ua 2 τάς νπίρ αυτών εξεδιαιχον 

*ύχάς· 

λ « .· 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 7 /. 

' ■ ^ . * 

Οπως Κωνστάηιος δ πατήρ ιΐδωλολατριίαν οχηματιαάμΛΨος , τους μλ f 
4 P 1 W ^/λοΓτας Ι&βαλι, νους 6h ομολογησα* προ&(μέ*ϋνς εϊχτν 

Ιν παλατίφ· 

Μόνω 9* αρα Κωνσραντ!<ρ σοφία τίς 1 ) νπεισηει λογισμού* 
χαι πράγμα πράττει παράδοξον μίν άχούσαι, πράξβΐ di &αυ- 
μασιωτατον. Το7ς γάρ νπ’αύτφ*) βασιλιχοΐς άπασε μέχρι 
χαΐ των in ' εξουσίας αρχόντων αιρέσεως προταΦείσης, σύνΦημα 
Λίδωσιν, η&νσασι το7ς δαίμοσιν , εξε7ναε παρ' αντφ μενειν χαΐ 
των συνη&ων μεταλαγχάνειν τιμών, η μη τούτο πράξασε , των 
προς εαυτόν άποχεχλεισ&αι παρόδων, ίξωφίισ&αί τι χαι απο- 
χωρίιν της αυτοΰ γνωαεως τι χαΐ οίχειότητος· % ΕηεΛ η ουν 
δαχρίνοντο iig άμφστερα, οϊ μίν ως τούσδε , οϊ 9* ως εχεινονς 
^μεριζόμενοι, ηλεγχετο τι ο της εχάστου προαιρεσεως τρόπος, 
δνταυ&α λοιπόν 6 θαυμάσιος το λελη&ός τον σοφίσματος άπο- 
χαλνψας, των μεν didiav χαΐ φιλαυτίαν χατεγίνωσχι, τούς 9i 
της προς ^όν Φεόν οννειδηαέως ευ μάλα άπεδεχετο · Καπειτα 
τούς μίν , ως αν &εοϋ προδδτας, μη9ί βασιλέως είναι άξιους 
άπεφαινε' πως γάρ αν ποτέ βασιλει πίστιν φυλάξαε*), τούς 
περί το χρείττον άλοντας άγνωμονας f διό χαι βασιλιχων οιχων 
μαχράν ελαύνεσ&αι δεΐν τούτους ενομο&ετιι * τούς 9i προς της 


Cap. XVI. 1) Σοφία τΙς. Post haec verba in schedis^ Regni Vdx 
ενσζβονς ad marginem additur eleganter: οοφία τΐς.ιΰσιβονς vnttoijei λο- 

naupv. — 2) ΤοΧς γάρ im* αυτοΰ βασιλικοί*;. Lego υπ * αΰτω, ut e*t in 
xuk. et Mora ei libro. Id est, palatinis omnibus sub ipso militantibus, 
ipsisque adeo indicibus qui in potestate erant constituti · Potesta* 
propiie dicitur de maioribus i udi cibus, cuiusmodi erant praefecti prae- 
torio, Sed et in gestis purgationis Caeciliani) Agesilaus officialis Aeliano 
.proconsuli ita dicit: Potestas tua, etc. Vide quae supra notavi ad li- 

brum V. historiarum. [Cap. 1» T. II. p. 7· 8« Add. VIII, 10. T. 1IL 
p. 35 j] — 3) ΙΙως γάρ ov nox i βασιλιϊ πίοτιν φυλάξαι. In codice Regio 

ad latus horum verborum huiusmodi nota apponitur: ως. Similem no- 
tavimus in lib. X. hist, eccles. , in oratione Ula panegyrica, dicta in de~k 
dicatione ecclesiae Tyri: nisi quod littera .illa cui p. infigitur, Ineundi* 
que conclusa est. Quo magis adducor ut credam, hanc notam esse φ et 
ρ. et significare φροντίσου, id est, attende, cogita. .Additur autem haec 
nota locis qui habent aliquam difficultatem. Verbi gratia , hoc loco lecto- 
rem morari potest novitas huiua locutionis πως γάρ άν φυλάξαι f nisi sciat 


< V 



DE VITA CONSTANTINI I, 16. 17. 33 

\ ' 

άληΦεΙας μαρτνρηΦεντας Φεοϋ άξίονς , ομοίους και περί βασιλέα 
είπων εσεσβαι, σωματοφύλακας καΐαύτης βασιλείας φρορρους 
κατέταττεν , εν πρωτοις καί 4 ) άναγκαίοις φίλων τε καί οικείων» 
χρηναι φησας τους toto ντους δεΐν περιεπειν 5 καί μάλλον αυτούς 
ijr μ Βγάλω ν ταμεία Φησανρων περιπολλού τιμάσΦαα · » ■ ι 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν 12?. 

ϊΐιρί της φιλοχρίο του αντον σρραιρέοιως· 

V * 

9 Αλλ 9 ο Τος μΙν*) ο Κωνσταντίνου πατήρ μτημονιύξ^μι , . 

!ν βραχεί*) Μήλο \ται· /Οποιον δ\αύτφ τοιφδε περί I τον 
Φεόν άποδειχΦεντι παρηκολο υΦησε ϊελος, και εν πόσω το διαλ- 
λάττον αυτόν τε και Των κοινωνωντηρ βασιλείας 6 προς αυτού 
τψηΦεις Φεος εδειξε > μάΦοι αν τις τ$ των πραγμάτων τον νόΰγ 
έπιονησας φύσει . ’Κπειδη γάρ βασιλικής άριτης δοκίμιο ι μακρφ 
δεδωκει χρόνφ 9 μόνον μέν Φεόν τον επί πάντων ?) *ιόως , της 
di των άΦέων κατεγνωκως πολυΦεΐάς, ευχαΐς τε αγίων άνδρών 
τον αυτού περιεφράξατο ΟΪκον, εύσζαλφ το. λοιπόν καί ατάραχου 
την ζωήν διαπριψαι Α ) * ο Τον αυτό ?ο δη μακάριον εΊναΙ φασι*\ 
τό μήτε πράγματα εχιιν, \μητε αλλφ παρεχειν. Οντωδητα τον 

«■ . ■ *ι 


supplendum δυνατόν δν §ϊη· ·— 4) *Εν σράάοις καί* CodeX Regine em- 

ptum habet tv πρωτοις τι άναγκαίοις , etc. Quod autem sequitur £pi}*c** 
pleonasmus est familiaris Enseblo. Sic enim loculus est in libris historia- 
ram, ut probe memini.' [Cf« nos ad Η. E« VI, 14< T.II. p. 185«] 

Cap. XVII. 1) *Αλλ* οΤος μέν. Novi capitis sectionem hic feciimid, 
Reg. cod. auctoritatem secuti, cui consentit cod· Fuk. cum veteribus schedis* 
— 2) [*Λς iv βραχέα* i. e, quam brevissime· Vid. quae animadverti 1 ‘ Ad ■ 
Euseb. Η. E. J1I, 7« T. I. p. 206. Male vertit Valesius: „Huiusmodi'/k£f 
Constantini pater, sicut a nobis breviter indicatum est,“ rectius cerife 
Strothius: , 9 So haben.vrir demnach kurzlich gemeidet, was voU deih"Cha- 
rakteT des Vaters unsters Constantias ‘ erzahlt ivird »** Mox pro ntql τον Φεόν 
Ιση. παρά τον Φιόν·] — 3) Θιόν τόν ini πάντων· Deest ομολόγων, aut 

*quid' simile. In schedis Regiis post haec verba μόνον μ}ν Φεόν, addittfr 
ad marginem ίπιγνούς’, Tirrnebus vero ac Savilius post vtocem"#!frl nvtirtth 
tPddiiBt c Ιδως. Sed meljor est lectio illa quam ex schedis protuli. Nam 
.verbum ίπιγνονς eleganter opponitur ei quod proxime sequitur Ματιχνωχως. 
In cod· Fuk. scribitur είδώς· — 4) Της ζωής διαπρέ ψαι. Henricus Savir 

Itus ad oram sui codicis annotavit, forte addendum esse λέγεται. Sed 
longe melior eat' emendatio quam m schedis Reg. ad latus adscriptam in- 
veni, ένστολη λοιπόν και ατάραχον της ζωής διεξηνυε βίο*. Cod^Fuk. habet 
ενοταλη λοιπόν καί «τ. την ζωήν διαπρέψαι^ [Zimm. scripsit «υστ. τό λ ο*- 
πόν καί άτ. την διε$ηννε 9 Val. ινοτ. τό λοιπόν καί βτ· της ζωηςδιαΓ 
πρέψαι* Neque διαπρέφαι equidem mutandum duxi. Cf. indic· ad Eusgb« 
H, E· T. 111. p. 510·] δ) Τό δη μακάριον ilvat φααι^ Alludit ad 

dictum Epicuri de deo: τό μακάριον ovrt πράγματα ίχιι αητό, οΰτι άλλφ 
παρέχει f ut refert Nemesius cap. 44«, Cicero lib. I· de natura deorum^ 



34 EUSEBII PAMPHILI 

i 

πάντα της βάύ itXsUtQ χρονσοενσταΦηηαΙ γ&ηνίον*) αυτοΐς nata! 
xat γαμέτη συν οικετών ΦεραηεΙψ > πάντα τον , αν το ΰ οϊχον ivi 
τφ βασιλεΐ χαδ ιερόν, ώς μηδέν άποδείν ίχχΧησίας &εον, 

την ένδον iv αυτοΐς βασιΧείοις συγχροτονμενην πλη&ύν ■ η σννη- 
σαν xal λειτουργοί &εου , οΓ τάς υπέρ βασιλεως ΰιηνεχεΐς εξετε- 
/λονν λατρείας, ότε παρά τόΐς ποΧΧοΐς 7 ) ουδέ μέχρι ψιλού φηματος 
το των Φεοσεβών χρημάτιζαν συνεχωρειτο γένος· 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΊΒ\ 

*0%ι 'Adfclqwevoii *ai Μαζιμιαρου ύποδυάύμένω*, πρώτος ηρ Χομορ αυ- 
V γονβτος ό Κων σΤαντιδς ip εύτεκρ/φ. κομών. 

«. \ · 

Τοντοις δ* iyyv&iv αντώ τα της in &εοΐί παραχοΧονΦε* άμ οι* 
βης, ώσν* ηδη *αι πρωτεΐωντης αντοχρατοριχης αρχής μετασχεΐν· 
ΟΙ μέν γάρ τφ χρόνφ προαγογτες *) , ονχ οϊδ* όπως ρπεξ Ισιαντο 
της αρχής >, αυτοΐς άβροας μ εταβολης μετά το πρώτον έτος *) της 
των ίηχλησιών πολτορχίας επισχηψασης , μόνος δε Χοιπον Κων- 
οτάντ&ς πρώτος αυγονσ τος καί σεβαστός άνηγορ$νετο, το μίν 
ααταρχάς τφ των αντοχρατόρων ηαισαρων διαδηματι Χαμπρυνότ 
μένος nui τούτων άπειΧηφώς τάπρώ^α, μετά δί ζήν ίν τοντοις 
δοχιμην > τη τών άνωτάτω 'παρά *Ρωμνίοις εχοσμίι το τιμή , πρώ~ 
τος σεβαστός τεττάρων τών ύστερον άναδειχδέντων 3 ) χρημπτί** 
^ 


Laertiae ρ. 795·! [Casi, ο & μακάριόν . } — - £) [ Τον πάντα — - γαΧψιον. 
Quamvis Constantius . Christianis in Gallia sua «emper faverit,. non tamen 
probabile videtig*, Christianos in Gallia ab omni persecutione et Yexaiioue 
Semper eo tempore quo Constantias praeerat Galliae, liberos ‘fuisse. Vid» 
BosqUetws hietor. . et cies. Gallic. IV, 2. Moshem» de rebus Christian· ante 
Constant* M. p. $29· p· 935 *q· Pagi ad ann. 303· n. VHi. ] * — 7) < *OtB 
παφα τοϊς ΛοΧλοΙς. In schedis Aegiis ultima Vot punctis subnotata est , et 
superscribitur ΧοιΚοϊς, quod magis probo. (Casb Zimm. παρά τοϊς ullotfr] 
Porto ante haec verba \n iisdem schedis haec adduntur ad marginem t 
xai ταντα &αρ u μονψ τωδε xn tvtrtltifro. Quam eruditi antiquarii contactta» 
jam aequetur qui volet· Mihi quidem haec verba non videntur necessaria» 

Gap; XVttt. JL) [ ΪΙροοΙοντες xul npnd^ortac Ion·] ·- 2) Aftri ri 
πρώτον Ιίτΐ>ς της Των ixx λ-ησιών πολιορκίας. Hic locus in primis notandus 
est. Ex eo quippe colligitur, persecutionem coeptam esse consulatu Dio* 
cletiani octavo et Maximiani septimo, non autem superiore anno, nt vult 
Barouius· De qua re pluribus disputavi ad lib. ViU. historiarum. Cum 
enim affirmet Dusebius, anno post inchoatam persecutionem impp» Diocle- 
tianum et Maximianum purpuram deposuisse, idque ab illis factum essu 
constet anno Christi 304.% id necessario sequitur quod dixi, persecutionem 
scilicet Diocletiani coeptam Csse anno Christi tertio ac tricentesimo» — 
3) ΫεττάρωΡ tSp ΰστρρορ ύΡαά. Sa vilius ad oram codicis sui notavit, hos 
quatuor esse Galerium Maximianum, Severum et Maximinum, quartum 
vero MaxehliuiU. Et qttod quidem ad tres priores attinet, assentior Savillo: 



DE VITA CONSTANTINI I. 18. 19. 35 

*ας. 9 Αλλά xal έντέχνίφ μόνος π*ρά τούς πολλούς αντοχρά- 
τορας διηνέγχί, πψδων άρρενφ. % ημί Φηληων μίγκηον χορογ 
ουστησάμένος. Επέιδη ii προς αντφ λιπαρω γηρφ> τη xotvtj 
φύση 'το χρέων αποδιδούς, λοιπόν τον βίου μέταλλάττ Ην ψέλ- 
Ιέν$ ίνταύ&α πάλιν 6 Φέός παραδόξων αντω ποιητές άνέφαί- 
vtro έργων , μέλλον τι τέλέυτάν τδγ πλωτόν των παίδων Κων- 
αταντΐναν έις υποδοχήν της βασι^έίας παρέιναι οίχονομησά- 
μένος 4 ). . 

\ 

. 

“ * ( , I 

ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ Ιθ'. 

JIiqI τον νίοΰ Κωνσταντίνου, νιανίου αμα ΑιακΧητιανψ το nqlv ιΐς /7α- 

λαιστίν^ν naqaftvopirev* / 

% 

2ννην μίν γάρ ούτος τοΐς της βαόιλέίας χοινωνο7ς τ ) ,kal 
μιοοις αύτο7ς% ως έϊρηται, χατ* αυτόν Ιχέΐνον τον παλαιόν τού 
Φέον προφήτην τάς διατριβάς inouito- . *Ηδη δ * άρτι δχ παι- 
δός 2 ) ini τον vtaviav διαβάς ,* τιμής της πρώτης παρ 9 αύτοΊς 
ηξιούτο * οΤον αυτόν χαΐ ημέΐς ίγνωμέν 3 ) , το Ναλαιστινων. 

' . *ι ' 

» 

Α 

quartum vero uon Maxentium, sed Ipsum Constantiam este contendo. 
Quippe Maxentius nonnisi post mortem Conetautii imperium arripuit. — 

4) l ΜΙλλοντι τιλιυτ^ν — οίχονομησάμινος. V id. Manso Leben Constan- 
tina des Grossen p. 20 sq. Cf. Julian. orAt. in laudem Constantii' p. 45. ed. 
Schafcr. Zonar. annali. T.II. p. 246··* „ Constantius , undecimo anno in im- 
perio exacto , ex quo Caesar appellatus fuerat, * — in Britannia ex» 
tremum diem clausit — filio natu maiore, magno videlicet Constantino f 
ex priore coniuge ( Helena ) imperii successore declarato . Habuit enim 
ex securtda quoque Herculii filia , Theodoro, alios filio*} Constantinum, 

Anab alii anum , et Constantium . Sed magnus Constantinus praelatus . 
JFertur enim Constantio aegrotanti et ob caeterorum filiorum ineptam 
indolem moesto ». angelus . ad* t it isse t qui iuberet ut Constantino relin- 
queret imperium.*] 

Gap. XIX· i) [JSbrqr — νοινωνο Χ ς· Cf. Lactant· de mortt. persecuit· 
«•XXIV. Zosim. lib. II. Philostorg. I f 5· anonymus Valesianus et Niceph· 

VII» 18. 19·] — 2) Ήδη axqi kal ηαιόός. Scribendum videtur ydtj 0i uqti 
in mudoQ, etc. Certe in libro Moraei particula dl ad inargineq» adscripta 
esu Turnebus ad oram sui codicis emendaverat *αί άπο ηαιόός. In Codice 
Fuk. legitur ηόή μχρι ησλ ηαιόός. [ita Val» Sed cum Zimm. emendavi 
%όη *' άρτι is η· . Mox ini di τον vtaviav Cast. et paulo ante iv μίσηις 
αυτοις idem.] — 3) [ Οϊον αυτόν xal $μάς ϊγνωμιν. Hoc factum ^esse 

a. C. 296. , censet Danz. de Eus. p. 36. P. 53 sq. , quo anno Diocletianus 
Aegyptum versus profectus sit, cum L· Epidio Achilleo, qui Alexandriae 
angusti instar dominaretur, bellum gessurus. Vid. Theophanis chrono- 
graphia ad a # mundi 5798. Venet· 1729* fol. Sed idem Danzius 1. 1. p. 54. 
teiuere ex mea sententia taxat Valesium quod vocem fyvuptv simpliciter 
venerit vidimus , cpiu Euscbius illa potius significare voluisse videatur, se 
noo solutu Constantinum, ut ceteros ex plebe (τοΐς oq$v Θ-Ιλουσ «), vidisse, 
sed etiam paulo accuratius cognovisse , vel colloquendo cum eo vel alio 

C 2 


1 



36 EUSEBII PAMPHILI 

διίρχομίρορ^ιφρος , cvp τφ ηριύβυχέρφ τώρ βασιλέων , ον nat 
ini διξιά παρισχώς, ηιριφαρέσχατος ην νόϊς ορφρ ΦέλουσίΡ, 
οΐος τι βασιλικού φρονήματος έζ inilvov τικμηρια παρέχωρ* 
Σώματος* μίν γαρ ιίς κάλλάυς ώραν, μιγι&ονς re ηλικίας ούδ’ 
ηρ αντφ παραβαλιιν ιτίρον, φώμρ 9* ισχύος χοσουχορ έπλιορέ- 
ηχΐί τούς ομηλικας, ώς καί φοβιρορ αντοΐς ώναι , ταις di 
naxa - ψυχήν άριτάΐς μάλλον, η το7ς κατα το σώμα πλιονικτη- 
μασιρ ινηβρύνιχο, σωφροσύνή πρώτιστα την ψυχήν κοσμούμε 
νος, ηαπιιτα παιδινσιι λόχων, φρονησι* τ* έμφυτα* nat xp 
Φιοδότφ σοφίφ διαφιρόντως ίκπρέπων I * * 4 ). 

* ι . .·>·-» ■ · 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 

•Κωνσ ταντίνου ηρός tov ηατίς α δια χας Ιτιιβονλας Λιο- 

κλητιανού*) άναχώρησις· 

• I 

I 

Γαΰρορ δηονν ini χούτοις , ρωμαλέο* τι καί μύγαν } φρο- 
i ηματός τι μιστόν χ ) τον νιανίαν οι τηνικαντα κρατοΰρτίς Φιώ- 
μίνοι, <p&ovty nal φόβοί a ) Ιβάλλοντο. *£ντΐυ&ιν nui προστρί- 


I * I 

modo, quae ait via verbi itrxtsv apud scriptores ecclesiastico*. Nam 
nullo modo io simplici ϊγνωμιν illud quod V. D. voluit, iuest, imo verbum 
otov docet, Eusebium non de ea tantum cognitione qiiae visu contingit, 
loqui.] — 4) dta φιςοντως Ιχτρέφων. Lego ίχτίρ&ίω* y ut EusebiUs loqui 
solet. Atque * ita in schedis Hegiis emendatur ad marginem. In cod. Fuk. 
scribitur thoo&ojp σοφία διαφΐρόντνς Ιμπρίπων, [Cf. Euseb. Η. E· X, 9» 
T. III. p. 281.] 

Cap· XX. *) [ Λίοηλητιανόν, Stroth. ad h. 1. : yf Hier miisete eigeHt- 
lick derName dei Galerius stehn y an ddssenHofie sich Conetantin 
zuletzt aufhtelt , und von da er aueh mu seinem Vater entwich ^ Et si- 
militer Val. vertit: „propter Diocletiani et Galerii insidias. u Cf. supra 
cap. XIII. not·] — 1) [ Φρονήματος τε μεστόν melius vertit Valesiiis: „et 
excelso animo praeditum 4 * quam Strothius : „und voll Von Klugheit™ Of. 
Salmasius in notis ad Trebell. Pollion. p. 804.» ubi haec scripsit V. D.: 
,, Nescio quid sequutus interpres amor heic reddidit quod esft in Graeoo 
φρόνημα, per φρόνημα videtur intellexisse amorem bfenevolentiamque et 
aJfectum inclitum erga patriam et imperatorem stium: quo amore et - affectu 
ducti omnes tyrannos oderant, et Aureolo quod tyrannus esset, vitam nega- 
verant. φιλά φρονεί* Graeci dicunt, bene alicui velle, unde et φιλοφροσύνη 

et φιλόφριον , benevolus et amicus, sed φρόνημα hoc sensu per se positum 
nondum legi, nec uspiam lectum esse arbitror, φρόνημα igitur significat 
altum generosumque animum, u Supra cap. XIX» βασιλικόν φρονήματος , 
regiae cuiusdam celsitudinis , interprete Val. Minus bene Stroth.: „einer 
kayserlichen Denkungsart Add. W etsten· ad Rom. XII, 3* T. II. p. 78'] 
— 2) Φ&όνφ xal φοβω. Post haec verba ponendus est asterisens. Desunt 
enim nonnulla quae Cpristophorsonus non recte supplevit. Neque enim 
fonstantinum contumelia afficere sed penitns e medio tollere studebant im- 
peratores Diocletianus et Galerius. Vide excerpta de gestis Constantini 
quae ad calcem Ainm. Marcellini edita sunt et quae illic annotavimus. 



DE VITA CONSTANTINI 1,20.21« 37 

ψασ&αΐ η μωμον αντφ βονλομ&οι Ιφνλά ττοντο, χαιρόν iiSfavo ρ 
αναμένοντας. "Q δη συναισ&όμένος 6 νεανίας , imi xal πρώτο* 
αντί} xal δεύτερον κατάφωρα βεοΰ σνννενφε* τά της ίπιβουλης 
ίγίγνετο, φνγζ την σωτηρίαν- ίπορίζετο > καν τουτφ του μεγάλου 
προφήτου Λίωϋσεως το μίμημα διαοώζων· Το di παν αντφ σννί- 
πραττεν 6 Φεός, τρτοΰ πατρος διαδοχ } 3 ) προμη&ούμενος αυτόν 
σννεΊναι* 


ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ ΚΑ\ 

Τελευτή ΚαναταντΙον τον vtbv Kmp οταντίρον βασιλέα 

χαταλιηορτος. 

Αύτίτω δ % . ονν ίπειδ η των Ιπιβούλων τάς μηχανάς διαδράς, 
σπίυδων άφίχετο προς τον πατέρα , 6 μου μίν αυτός χρόνιός 

παρην, κατά το αυτό di τφπατρί τα της του βίου τελευτής ini 
ξνρον ϊστατο . *Άς δ* απροσδόκητο* είδεν 6 Κωνστάντιος παρε- 
σιώτα τον παΐδα, έξαλλό μένος της στρωμνής , περίβολων τι αντφ 
τώ χώρο, καί τό μόνον, λυπηρόν αντφ μέλλοντι τον βίο* άποτί - 
&io&ai , τούτο δ* ην η τον παιδός απουσία, της ψυχής άποβε- 
βληχίνατ είπών, ευχάριστο**) άνεττεμπε τφ &εω την ευχήν, νυν 
αυτω τον θάνατον ά&ανασ/ας χρείττονα λογίσασ&αι φάσας 9 xal 
δη να %α&* i αυτόν διετάττετσ. Τιο 7ς άμα xal Φυγατράσι 

σννταξάμενος Λ ) χορού δίκην αντον χυχλοισιν^ ίν αύτφς βααι~ 


Ofcm quidem putabam, Graeca illa quae ad marginem editionis Genevensis 
udscripta eunt, non ex quopiam manuscripto codice desumpta esse, sed 
•sse conficta et conflata ex interpretatione Latiqa Christophorsoui. Sed post-* 
quam Fu keti anum codicem nactus sum, reipsa didici, eas lectiones ei mami- 
ecriptis exemplaribus depromptas esse. Certe cod. Fuk. hune locum ita 
scriptum exhibet : φ&όνω xal φόβψ Ιβάλλοννο * Ιντεν&εν xul nQAGVQtyuofrai 
f» μώ^ιον αντφ βονλόμοροι Ιφυλαττοντο^ καιρόν εν&εταν άταμίροόνες * e δη etc. 
Ita etiam ia libris Turnebi ac Savilii scriptum inveni. Sed haec lectio licet 
scriptorum codicum auctoritate nitatur, mihi tamen noa videtur esse ge- 
auna, tum oh eam causam quam aupra attuli , tum ob verborum inelegan- 
tiam. — S) Tfi τον πατρος διαδοχή Mallem scribere Con- 

stantias enim testamentum suum iam condebat , cum Constantinus filius ad 
ipsum pervenit, nt scribit Nicephorus ia lib. VII. eap. 18. Mox legendum 
videtur ss^cbs») non ouptlpm· £Cf. eap. XYHL ext·, ubi popctiw legitur·] 

. Cap. XXI. 1) [Μύχαςίστηριορ. Cast. Atque ita Ensebius infra cap. 

X XXIX. ext. Cf. cap. XLVJll. ] — 2) ΤΙόϊς άμα χα* &νγανράσι σνρταζά- 
μένος. Chrklophorsonus hunc locum ita vertit: in medio filiorum et filia- 
rum e* statuens·. Portcsiua vero sic interpretatus est: Simul libetis ex 
commentario distribuit hereditatem » Neuter veram huius verbi significa- 
tionem assecutus est. Utitur eadem voee Eu&ebius in lib· IIL cap. 20· > ad 
quem locum abunde dicemus quid sit ανντάίασ&α* et quid Ovroumxoc 
λόχος· Optime doctissimus Sa vilius ad oram libri sui > vocem ανρταξάμερος 



I 


/ » 

33 EUSEBII , PAMPHILI 

% . I 

* , t 

λέίοις ΙπΙ βάσιλεχη στρωμνή, roi» χληρον της βασ% λείας, νόμον 
ρύσεως 3 ), τφ την ηλτχΐύ p τφοα /ovr* 4 ) rtup παίδων παραδούς, 
διανεηαύοατο. 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ΚΒ\ 

§ 

m On ας Κωνοταντίου προχομια&έντος , τα ατ^ατιιΙ/Μίτα . Xommlroii αδ- 

γονστον ^ανηγόρβυστν· 


. 0*5 μήρ αβασίλευτος εμεί *ν η άρχη · at/Tjf ii άλουργίδι πα~ 
τριχζ Κωνσταντίνος χοσμησάμενος , τω* πατρικών οι'κω* προηει, 
ώσπερ εξ άναβιοίσεως τον πατέρα βασιλεύοντα δι εαυτού δειχνυς 
τ ο7ς πασιν. ΕΪια της προχομιδηζ ηγούμενος συν τοΐς αμφ αυτόν 
ηατρίΛ ιοΐς φίλοις 1 ), των μεν ηγουμένων , των δε χατοπιν *πο- 
μενών , συν παντι χόσμφ τον Φεοφιλη σννεπεμπεν * ευφημιαις τε 
χαι νμνοις οΐ πάντες τον τριομαχάριον ίτίμων , όμογνώμονί τε 
σνμφωνίφ τον τε&νεωτος άναβίωσιν, την τού παιδος χράτησιν 
εδόξαζον, βοαις το εύφημοις τον νεον βασιλέα , αύτοχράτορα χαϊ 
σεβαστόν ανγουστον εύ&εως Ιχ πρώτης άνηγόρευον φωνής. ΚαΧ 
το* μίν τεΦνηχότα εχόσμουν αί φωναϊ ταις εις τον υιόν ευφημιαις, 
τον δίπαιδα δμαχάριζον , τοιοΰόε πατρος διάδοχον ύποδειχ&εντα # 
πάντα δί τα νπο την αρχήν εΦνη ευφροσύνης επληρούτο χαΧ 
άΐεχτον χαράς, ως μηδί χρόνου βραχύτατου φοψην : χηρεύσαντα 
βασιλικής εύχοσμίας. Τούτο τέλος ευσεβούς χαϊ φιλο&εου τροπου 
ini βασιλει Κωνσταντιφ &εός εδειξε vy «Mii* ημάς γίνει* ^ 


exposuit valedicent. Et ita loquitar Athanagiae in vita b. Antonii sub 
finem: ουνταξάμινος τοΐς lv τω fj -ω δριι μοναχυίς. — 8) [ Νόμφ φύοεως. 

Herodot. VII, 2. ΙστασΙαζον δ μϊν γάρ 'Λρτοβοζάνης , κατστι πρεσβύτατός τε 
εϊη παντός τον γόνον, χαϊ οτι νομιζδ μένα εϊη προς πάντων ά*- 
Φρώπων, Tqy πρεο βύτατον την αργήν ίχειν. Ad quem locum 
- t YKvsselingiut: „Morein, inquit, quo natu maior liliorum postgenitis, in 
regui successione antefertur , iuri gentium et naturae acceptum Iuetinus 
fert, Eueeb. ViU Constant. (, 21. νόμψ φνσιως. Videndus est H. Grotius 
lur. Belli et Pac. II, 7» 13. et quae ibi eruditi commentatores. 4 * ], — 4) Tp 
vi 4 v tjkxiuv προάγοντι. Scribo «φ xtj ijXixip προάγοντι· Sic supra dixit 
Eusebius de jpiocletiano et Maximiano: ol ukv γάρ χρόνψ προύχοντες. 
[Et infra cap, XXVI, τοΐς των λοιπών *ρατο ναι μερών, «τ* δη χρονφ προά- 
γονοι. ] 

✓ 

Cap. XXII, 1) ΠατριχοΊς (ξϊΧοις. Post haec verba in schedis Regiis 
baec adduntur ad marginem: το* πατέρα προνπιμπε · δήμων τε πλή&ει μο- 
ρίων, οτρατιωτων τε δορυφορίφ. Quae licet SaviUus et Christophorsonus in 
libris suis repererint, mihi tameu parum necessaria videntur· Leguntur 
tamen etiam in cod. Fuk, 


i 



I 


DE VITA CONSTANTINI 1,23 — ZS. 39 

i 

* - . . ’ * 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ N ΚΓ'. 

Καταστροφή τ«* τνράτναν δι* ύηομνηστως ολίγης. 

Των di άλλων ο σοι τάς ίχχλησίας t ον θέον πολέμου νομω 
μέζηλθον 9 τάς του βίου χαταατροφάς χ ονχ έϊναι πρόπον ίχρινα 
τω παρόντι παραδονναι διηγηματι χ ον di τάς των αγαθών μνημας 
τη των εναντίων παραθέσει μι αίνέιν, *Άηαρχ& U η των έργων 
πείρα προς σωφρονισμόν , των ανταΊς οψεσι χαι άμοαις την των 
ίχάστφ σνμβεβηχότων παρέίΧηφότων Ιστορίαν· 

ΚΕΦ Α Λ A 1 Ο Ν ΚΑ\ 

, \ 

"Ο τι βονλησιι θιοΰ Κωνσταντίνος ϊσχι το βασ ιλιύιιν. 

Ον τω δη Κωνσταντίνον τοιοντορ φόντα πατρος * άρχοντα και 
καθηγέμόνα q των όλων θεός, δ του σύμπαντος κόσμου πρύτανις, 
&* i αυτόν προεχέιρίζέτο , ώς'μηδένα ανθρώπων μόνον τοΰδέ την 
προαγωγήν ’) αύχησαι ι των άλλων ii ίπικρίαεως ετέρων της %m 
μης ηξιωμένων* 

ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΚΕ\ / 

Kmv0fav%(fov *μτλ βαρβάραν *.σΙ Βριτ ***** νίκαι· 

* Ως συν Μ της βασιλείας ΐδρντο, τέως μίν της πατρικής 
προενόει ληξεως, επισκοπών συν πολλή τη φιλανθρωπία πανθ 
οσα πρότερον έθνη *) νπό τη του πατρος μρίρφ δ&χνβερνατ ο, 
όσά τε γίνη βαρβάρων χ των άμφί 9 Ρήνον ποταμόν , έσπέριον τέ 
ωκεανόν οίχουνχα , στασιάζειν ίτόλμα ,. πάνθ* νποτάττων, ήμερα 
εξ άτιθάασων χατειργάζετο , άλλα δ* άναστέλλων, ωσπέρ τινας 
Θήρας αγρίους * άπξ σοβεί της οικείας, οσα περ: άνιάτως εχοντα 


Cap« XXIV% X) Την προσαγωγή*. Scribendum videtur προαγωγήν, 
id est, promotionem, προκοπτρ* Atque Ha Turnebus ad oram sui codicis 
emendavit, ut postea comperi. [ Προάγω γψ dedi cum £imm. Ad rem 
vide quae annotavi ad Eueeb*/'H* E. VUJ, 13^ T. 111· p* 55«. et Manso Lieben 
Constantins p. 20 sq, ] 

Cap. XXV. 1) *Emo*onotv ¥&τη. Sic Eusehiua vocare solet provin- 
cias populi Romani, ut ex pluribus locis probari facile potest* [ Qf, supra 
capp. Vi. VII. XXII.] Ait igitur Eusebius, Constantinum, simul atque 
imperium eius stabilitum est, provincias omnes quae sub imperio patris 
erant, diligenter obiisse, quod non intellexit Christopboreomis. — 2) 



40 . . EUSfiBII PAMPHILI 

* s 

προς ημέρου βίου κατάστασιν ίωρα. *Eiul ii ταυτα naret λόγου *■) ' 
iniit Q αντ$, τ άς λοιπάς tfjg οίκουμένης λήγεις προ όφ&αλμων 
Φέμενος, τέως μ{ν ini τα Βρετχανων 3 ) ε&νη διέβαινεν, ένδον 
επ’ αυτφ χειμώνα ωχεανφ, παραστησά μένος di ταυτα , διεσχόπεε 
τάς ετέρας του παντός μοίρας 4 ) j ύς αν Φεραπεύοε τα βο η&εΐας 
δεόμενα· 

Κ Σ Φ Λ Λ ΛΙ ΟΝ Κς\ 

·'/ 

Οπας'Ρώμην Ιλιυ&ιςωοαι ΜαξεντΙον πςο$ςητο; 

I , 

ΕΙ&’ όίσπερ μέγα σώμα, το παν της οικουμένης Ιννοησας 
στοιχείου» χαπειτα την του παντός κεφαλήν, της * Ρωμαίων αρ- 
χής την βασιλεύουσαν πόλιν, τυραννική δονλεΐφ συνιδων κα&υ- 
πηγμένην, παρεχωρει μόν ταπρωτα την ύπερ αυτής άμυνάν το7ς 
των λοιπών κρατουαι μερών 1 ), ατε δη χρόνφ προάγουσιν* επεί 
H τούτων ορδεις οΐός τε ην επιχουρεΐν, άλλα και οΐ πείραν λαβει ν 


Ταυτα νατά λόγον txnvo · Hoc loco κατά λόγον idem videtur esse ac νατά 
ψόυν· .Quod quidem Portesius etiam vidit· At Christophorsontis et liyno 
locum et totum caput parum feliciter interpretatu· est. — 3) JVwg μϊν 
ini τα Βςεττανΰν ¥&·νη· De hac secunda traiectione Constantini in Britan- 
niam nemo ex veteribus quidquam scripsit. Itaque eius rei memoriam soli 
Eusebio debemus , qui et ipsum tempus non obscure hoc loco subindicat, 
paulo scilicet antequam Constantinus expeditionem adversus Maxentium. 
Susciperet, Contigit igitur haec Constantini in Britanniam traiectio Maxi- 
miano VIII. cos. anno Christi 311·» ut recte notavit Sigunius in lib. II. de 
occidentali imperio. At Savilios Eusebium hio falli existimavit. Sic enim 
potat ad hunc locum: JBusebius ignorasse videtur , patrem Constantini 
Eboraci in Britannia obiisse · [Similiter Strothius ad h, 1. annotavit: 
x>Ich glaube gerne dass Eusebius sich geirrt , and die Reise Con- 
stantine in Britannien zu seinem Vater , mit einem Zug in Brittan- 
Jiien verwechselt . Dies ist mir um so viel wahrscheinlicher , da er den 
Ori wo Constantius gestori en nicht genannf , und ihn also nicht 
gewusst zu haben scHeint. u Cf. supra cap. XXI. Manso Leben Constan- 
tine p. 19 sq, p. 24 sq. p. 356· p· 360.] — 4) [Μοίρας h, 1. dicit Euse- 
hiu* quas statim antea insolentius quod V al* partes , Stroth. Pro- 

vinzen vertit. Ceterum qnod hoc capite ( cf. cap. XSVl. ) de Constantino h 
E usebius praedicat, similiter de eo pronuntiat 'lulian. orat, in laudem Con- 
stantii p. 10. ed. Schaefer . verbis: τψ οίνονμένην ίπηλ&εν αμασαν % quo 
cum Hercule comparare voluisse Constantinum Iulianum , animadvertit 
fPyttenbach* epist. erit. p. 143 sq. , quae editioni Schaeferianae affixa est. ] 

Cap. XXVI· 1) To % ς των λοιπν&ν νρατοΰσ* μιρίον. Galerium Maxi- 
mianum et Maximinum intelligit· Hos enim vocat τούς χςονφ itqoayow τας. 
Id est , seniores imperatores. Nam etsi Maximinus vix dum augustus £rat 
renuntiatus, tamen quia aliquot annis ante Constantinam ; caesar factus fu- 
erat , ideo inter seniores Constantino imperatores haberi potest. — 2) Al- 

a/gbr vnjpnvuv τέλος. Horum verborum duplex sensus afferri potest. Nam 
aut cum Portesiq et Chvistophorsono possis vertere : foedum rei eventum 
nacti sunt, aut sicut ego interpretatus sum: turpi exitu perierunt . 






I 


DE VITA CONSTANTINI I, 26 . 27 . 41 

I 

εδελησαντες αισχρόν ύπεμειναν τεϊος*), ovdi βιωτόν 3 ') αύτ$ την 
ζωήν είναι είπων , ii την βασιλίδα πόλιν ούτω κ αμνού σαν παρί- 
όοε, παρεσχενάζετο τα προς την χαδάίρισιν της τυροί ν/δος· 

ί 

ΕΕΦΑΑΑΙΟΝ ΚΖ\ 

*Οτ· τάς των ιΐδωλολατρησάντων καταστροφές Ιν&υμη&ύς, μάλλον lof 

Χριστιανισμόν Ι&λΙξατα. 

Ευ δ* εννοησας ως κρείττονος η αατά στρατιωτικήν δ/οι 
αντω βοηδείας , δια τάς κακότεχνους καί γοη νικάς μαγγανείας 
τάς παρά ηρ τυράννφ σπουδαζομενας , δεόν άνεζητει βοηδόν, 
τα μίν Ιξ όπλίσεων *) και στρατιωτικόν πληδους δεύτερα τιδί- 
μενος, την δ * ix διού συνεργίαν άμαχον είναι xal άπαράδραυ- 
στον . 9 Εννοεί δητα δ ποιον δεοι δέον ίπιγράψασδφ βοη δον β 
ζητούντι δ 9 αύτφ έννοια τις ύπεισηλδεν * ως πλειδνων πρότερον 
της αρχής εφαψαμενων , οι μεν π λείο σι διοΐς τάς σφων αυτών 
άναρτησαντες ελπίδας , δυσίαις τε καί άναδημασι % ) τούτους δ*+ 
ραπενσαν τες, άπατη&εντες ταπρωτα διά μαντείων κεχαρισμε- 
των % χρησμών τε τά αίσια ίπαγγελλομενων 1 ) αύτοΐς , τΑος ούη 
αίσιον εύρα ντο , ούδε τις δέων προς το μη δεηλάτρις ύποβλη- 
δηναι καταστ ροφαΐς , δεξιός αύτοΐς παρ/στη · μονόν δί τον έαυ - 
του πατέρα την εναντίαν εκεΐνοις τραπεντά, των μίν πλάνην 
αατ αγνωναι, αυτόν di τον Ιπίχεενα των Sltav δεόν διά πάσης 
τιμησαντα ζωής, σωτηρα καί φύλακα της βασιλείας , άγαδοΰ τε 
παντός χορηγόν εύρεσδαι, Ταΰτα παρ* εαυτφ βιακρίνας, ευ τε 
λογιασμένος, ύς οι μεν πλη&ει δέων ίπιδαρφησαντες, καί πλείοσιν 
δπιπεπτώκασιν όλε&ροις, ως μηδί γένος, μηδί φυην, μη φίζαν αύτοΐς. 


[Eodem modo vertit Stroth,] Prior tentus ad Galerium Matimitnnm 
refertur. Posterior interpretatio de Severo caesare intelligenda est, qui a 
Galerio contra Maxentium cum exercita missus, cum Romam obsidere 
pararet, desertus a suit, quos Maxentius spe praeiniorum ad se traduxerat^ 
fugit Ravennam , in qua obsessus a Maxentio , mox fraude ac periuriis Ma- 
ximiani Herculii deceptus et captivi habitu Romam perductus, brevi postea 
interemptus est, nt scribitur in gestis Constantini. Vide cap. 27; quod pro- 
xime sequitur, ubi eam rem fusius narrat Eiise^ius· [ De formula πιϊραν 
λαβιΐν, tentare , vid. W etsten, ad Hebr. XI, 29« Cf. Cqnstantin. ad tanctt· 
eoet. c. XV, τοσοντων Iv πιΐρφ γινόμενος κινδύνων, J OorviUe ad Charit» 
p. 207*] — 3) [ Βιωτην Ion, J 

Cap. XXVII. 1) [ Γ ΟτλΑ;*ως Ion. et mox ivoti Cast.] — 2) Θνσίαις 
ve sed άνα&ημασι. In schedis Regiis additur λοιβαίς τι sed Φυσίαις sed ara- 
Φημασ* etc. [ Ita scripsit Zimmerm. J — 3) [ *4παγγιιλαμένων Val. άριαν— 
γίλλομένων Stoph. ΙπαγγιΧλομέΐ(ων Casu Zimin. quos secutus sum· Cf* Dorvulk t 


42 EUSEBII PAMPHILI 

' i 

0 ^ b · 

μηδ* ονομα > μηδί μνημην tv άν&ρωπο*ς ατίοίεμρ&ηναί , -υ δί 
πατρώος αύτφ Φεός της αυτόν δννάμεως Ιναργη και ηαμπολλα 
δείγματα ity όέδ*χωςν<$ αυτόν πατρί * «Ζλ« χαΐ τούς ηδη χατα- 
στρατενσαντας πρότερρν τον τύραννον διασχεχράμενος , συν πλι}- 
&u μίν ϋεών την παράταζιν πεποίημί'νους* αισχρόν δί τε'λος 
νπομεΐναντας * ο μίν γάρ αυτών συν αισχύνη της συμβολής 4 ) 
αττραχϊός άνεχωρετ > ο δί χαϊ μίαοις αύτοΊς τοΐς ·στ ρατεύμασε 
χατασφαγιις % πάρεργου *) Ιγίνετο θανάτου* ταντα ούν πάντα 


ad Gharit. p k 413· J — 4) [ tfooAqc Casu Praeterea ad verba 6 μϊν — 
δνεχωρει animadvertit Stroth. p. 177. not. %\ ^Galerius: den Eus e- 
bius hier- eigentlich zuletzt hdtte nennen sollen , weil eein Rdckzug 
nach dem Tode dee 8 eoe rue erfalgte } welches der andere iet 9 der 
hier gemeynt ivird .·· Cf. Maneo Leben Constantina p. 29 sqq. ] 5) 

27 « ρεργον Ιγίνετο Κανάταν* Difficile admodum est dicere, quid sibi velit 
Eusebiu*. Cbristophorsonus quidem vertit : tanquam supervacanea mor~ 
(ie acceeeio factus est . Forteaius quoque aute illum fati accessionem 
verterat. Sed non intelligo, cur Severiis mortis accessio dicatur, cum solus 
ex omni exercitu suo perierit. Malim itaque πάρεργον interpretari vilem 
victimam · Vilia enim capita recte Φανάτου πάρεργον dicuntur· ΙΙάρεργον 
etiam dicimur quidquid citra laborem fit et quasi inter ludendum. Ita Severi 
caesarie mors πάρεργον diri potest* cum tam facile captus occisusque sit, 
ac ai nullos circa se milites habuisset· Ac fortasse scribendum est π άρεργον 
Ιγϊνιτο noUuov. Ita Gelasius Cyzizenus in libro 1« cap. 3. είλε τβ nai τψ 
nqmte f<b o nkuv fs αότόΦν βάρβαρα apvla, παρίργφ της μάχης προς τό 
ϊργος αυγχρηοάμενος , ubi interpres similiter belli accessionem vertit, quod 
non probo· Mallem certe in Gelas io vertere j hievelmt belli proludiis ad 
bellum ipsum usus* Sic etiam Euaebhu in cap. 51· llb· O. Por r o hoc in 
loco figuta eat quam Graeci vocant ΰατερ ο» ηρ orspor. Nam Severi caesarie 
clades ignominiosam illam Galerii fugam jpraecessit· , [Mirari profecto subit, 
quomodo formula πάρεργον ΙγΙνετο dswrrov ita offendi potuerit Valesiua^ 
nt adeo Φανάτου in ποΧϊμου mutandum ducat. Constat enim quemadmo- 
dum I ργον γίγνεαΦαΙ τίνος dicitur qui ab aliquo conficitur et interficitur 
(vid. Hoogeven . ad Viger..p. 90,ed. Herm. et Iacobs, A. P, p. 277·) > ita 
πάρεργον γίγνεαΦαί τίνος dici eum qui ab, alio quasi obiter , id est., haud 
consulto sed velut alia agente et facillimo negotio tollitur. Itaque recte iara 
Stroth , ad h. 1. p. 177« ad verba πάρεργον Ιγένε τα Φανάτου quae ηοα male 
vertit: „und wurde so zu.sagen im Vorbeygehn e in Raub des Todes> iC 
haec 'annotavit: „ Eigentlich er wurde e i ne Neb e narbeit dee 
To des 9 welcher metaphorische Auedruck ea viel sagt: er (Severus) 
tam nicht in einer Schlacht oder Qefeoht um % wa der Tod eo. zu 
eagen absichtlich aufe Morden auegeht, sondern er wurde ausser 
demselben , wo der Tod sonet keinen wegraffte , umgebracht ·** Quid? 
quod ipse Val. non male vertit; 9i tanquam fortuita. mortis praeda ex- 
stiterat· 44 Sed Valerii errorem iam taxavit Dorville ad Chariton. p. 554· 
ed. Lips. , qui de formula illa πάρίργον γίγνεαΦαί τίνος simul est* conferen- 
dus. Adde Thucvd, I, 132 extr· et quae observavi μά Euseb. de mart. P. 
C..V1L not. 9· et in indic, sub b· v. Tom 111. p, 530· Cf. Vales. et nos 
ad II, 52* de laudib. Constant, c, Vll. τον όντα καί μόνον άληΦώς όντα , ώς 
ονχ όντα, πάρίργον Ιποιήσαντο. Constantin. ad sanctt. coetum c. XXUL 
- ό γάρ τοί τον Φιον ομοΐογηαας , od ylnxat, πάρεργο* ύβρεως ovSi Φνμον . ] — 
6) [ Μωρίας ϊργον νπελάμβανε pro eo quod consuetius dicitur μωρίας tlvu* et 
προς μωρίας είναι υπολάμβανε. Cf. Luciau. Dem. encom. p. 910. Τάχα της 
νμετλρας γίγονε» ϊργον όλίγωρίας. Orelli et Ochsner . ad Aroob. adv. genu. 


DE VITA CONSTANTINI I, 27.28. 43 

\ 

συναγαγων τη dtavota , ίο μίν περί τούς μηδίν όντας &εούς μα- 
χαιάζβίν, neu μετά τοσοΰτον εΧεγχον απ οπλανάσ&αι, μωρίας 
εργον ύπελάμβανε 6 ) , τον di πατρφον τιμφν μόνον φετο iu '* 
&εον. 


Κ Ε Φ Α ΛΑ I Ο Ν KW* 

1 / 

*Ομ{ ευζαμένφ την οπτασίαν 6 &ιός παρέσχε, σταυρόν I η φωτός Ιν ονρανφ, 
μεσημβρίας ονσης , χαΐ γραφήν χούτφ vinqv παραινούσαν. 


ΆνεηαΧεΊτο δηχα iv εύχαις τούτον αντιβολων ηα! ττϋτνίω- 
μένος, ψιίναι αύτφ 4αυτόν όσης εϊη, χαίτην εαυτού δεξιάν 
τοις προηειμενοις επορεξαι Ευ χο μένω 61 ταυ τα nat Χιπαρώς 
Ιηετεύοντι τφ βασιλεΐ, Φεοοημία τις επιφαίνεται παραδοξοτάτη* 
ην τάχα μεν άλλου λεγοντος > ού φφδιον ην άποδεξασ&αι 1 ) , ν *tJ-* 
τον di του νιχητον βαοελεως, το?ς την γραφήν διηγονμόνοις 
ημιν μαχροις ύστερον χρόνοις, οτε ηξιω&ημεν της φυτού γνοί- 
σεως τε ηαι ομιλίας , εξαγγείλαντος, ορτοις τε πιστώσαμε vow 
τον λόγον , τις άν άμφιβάλοι μη ονχΐ πίστερσαε τφ διηγηματις 
μάλισΰ· 9 οτε και 6 μετά ταντα χρόνος άλη&η τφλόγεη παςέσχρ 
την μαρτυρίαν . *Λμφι μεσημβρινάς ήλιου ώρας Λ ) 9 ηδη της 


* ■ ■ 

I, 45. ρ· 333}· ed. ΟμΙΙ et Lobeci. ad Phiyn. ρ.10·* Matthkte ausfuhrliche 
Graminatik p. 620 sqq. ed. II. Zumpt Lateinische Gramraatik $, 73· 12· 
Aom, I· p. 351· ed. IV. Passow Lexic. aub ν. έργον 4. a. J 

Gap. XXVIII. 1) *Λποδε($ασ&αι. Scribendum puto «taed&idto» 9 ut 
logfeke 'videtur Nicephorus in libro VII. cap. 29. Alque ita in schedia Re*- 
gi4s scriptum inveoi. ,In codice Fuk. et Savil. legitur παραδεΊασ&αι . — 2) 
*ΛμφΙ μεσημβρινάς ηΧίου ώρας η δη της ημέρας απόχΧινο ναης. Nicephorus ia 
lib. VJJ. cap. t9. hunc locum ila exposuit: περί γάρ μεσημβρίαν ο δινοντε 
συνάμα τη περί αυτόν στρατιφ , τον ήλιου προς δυσμάς χΧ'ίνοντος. Id etf: 
Meridiano tempore cum exercitu suo iter faciens , sole in occasum ver* 
gente , etc. Sic etiam Portesius Eusebii verba interpretatus est· &ub me^ 
ridiem , inquit, inclinante iam die . Sed fortasse totus locus uno spiritu 
continuandus est, et verba Eusebii hoc modo construenda: τής ημέρας άπο~ 
■πΧινονσης uptyl μεσημβρινάς ώρας · Id est , cum iam dies in meridiem ver* 
geret· Ciu interpretationi favet Zonaras , <^t» in Constantini gestis hanc 
' visionem referens , apparuisse dicit μισονσης ημέρας· Gerte in codice Regio 
‘et Fuk. nulla distinctio est post vocem ώρας, sed duntaxat post vtfrbttm 
άποχΧινονσης virgula adscribitur· Apud Socratem tamen qui Eusebii verba 
descripsit, post vocem ώρας apposita est virgula. ■ Itaque ChristophorsonuS 
utrobique vertit: Circiter meridiem , die iam in pomeridianum tempUe 
'aliquantulum inclinante. Quod mihi ineptum videtur. Neque enim mi 
χλίνουοα ημέρα dici potest, nisi cum dies vergit in vesperum, id est, post 
horam diei nonam, ut recte sumpsit Nicephorns. Quomodo autem id con- 
venire potest cum praecedentibus verbis άμφϊ τάς μεσημβρινάς, etc·? Idem 
enim est ac si diceres: circa meridiem, sub vesperam. Dicet foria aliquis, 
Ensebium his postremis verbis άηοχΧινούσης ημέρας significare voluisse, eam* 


44 > EUSEBII PAMPHILI 

. I 

ημέρας άποχΧινουσης , αύτοΐς όφΦαΧμοις ιδιΐ* ιφη ίν αύτφ 
ονρανφ ύπιρχιίμινον τον ηΧίου σταυρόν τρόπαιο*, in φωτός 
συνιστάμινον , γρσφην τ * αι?τφ συνηφδαι , Χιγουσαν * τοντφ 
νίκα· θαμβός d* ini τφ Φιάματι χρατησαι αυτό* re xai τό 
στρατιωτικό* απαν, ο δη στΜομένφ ποι nogeiav σννιίπιτό 
τι nai Φιωρόν ίγίνίτο Φαύματος* 

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΚΘ'. 

I 

"Οχως 4 Χριστός *οΰ Φιοΰ χα&* ΰπνονς αντβ ψανβϊς , δμοιοτρδηφ το9 

' , i 

στανςον σημιΐφ νιχρηα&αι κατά %ονς ηολ/μονς ηρ οσάταζι· 

I 1 » 

, < * 

Καί δη διαπορπγ προς ίαντόν tXtyl , τΐ ποτ* ιϊη το φά- 
σμα, . *ΕνΦνμο υμένφ δ* αύτφ χά i ini πολύ λ ογιζομένφ νύξ 
inyu χαταΧαβοΰσα* ένταΰΦα δη ύπνουντι αύτφ , τον Χριστόν · 
του Φιού συν τφ φανέντι χατ 9 ουρανόν σημιΐφ όφΦηναΙ re xal 
παραχιΧινσαόΦαι, μίμημα ποιησάμινον του χαΦ* ουρανόν όφΦέν- 
%ος σημιίου, τούτφ προς τας των ποΧιρίων συμβολάς άλιξη-. 
μάτι χρησΦαι· 

' . 

• \ 

ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ Λ’. 

ΧάταβΜίνίί ψ·ΰ αίτοΰ aravfutoO βη'ρι/ον. 

... » 

"Αμα 9* ημέρφ διανασίάς , τ οις. φϊΧοις ιξηγορινι τό άπόρ- 
ψητόν· Καπίιτα χρυσόν xai ΧίΦων ποΧυτιΧων δημιουργούς σνγ- 
χαΧέσας, μέσος αυτός χαΦιζανίί, xai του σημιίου την tino να 


visionem oblatam esse Constantino panlo post meridiem· Nam sol a car- 
dine meridiano progrediens, paulatim deinceps in occasum vergit. Verum 
ai Eusebius ita sensit, quid opus erat tot verbis? Potuit enim brevius 
dicere μισονσης άρτι της ημ/ρας, Adde quod Eusebius in plurali dixit άμψΐ 
νάς μισημβρινάς ώρας, · ut appareat illum non horam sextam inielligere, 
aed totum illud spatium horarum, quod meridiei deputatur-, ab hora scilicet 
quinta ad nonam. Quae quatuor horae meridianae propriae vocantur, testo 
•Augustino de doctrina Cbr.. cap. 16. lib. II. Sic Ainbroe. inpsal. CXVIII. ad 
versiculum 62. Proinde in hanc sententiam adducor, visionem illam 
•Constantino oblatam fuisse circa horam diei nonam, dum iter faceret una 
cum exercitu· Idque plane confirmatur sequentibus verbis. Addit enim 
Eusebius, post visionem obstupefacto Constantino, dum multa secum vol- 
vit animo, noctem supervenisse. Ex quo apparet, non multo ante noctem 
id visum Constantino et militibus apparuisse. Iu libro II. historiae Miscel- 
lae, ubi hic Eusebii locus adducitur, haec habetur interpretatio : circa me- 
ridiem declinante iam sole, [ Vid. Excors. I. ] 



DE VITA CONSTANTINI I, 30. 31. 45 

tpQi ίζη , απομψΜ&αίΙ ti αντην χρνσφ να! noXvthXiat λΙ&(μς 
fautXtvno · δ δη να! ημάς όφφαλμοιρ ποτί συνέβη παρα- 
λαβήν *). 

' * * I 

* 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΛΑ'. 

* ’· * 

"Εκφραοϊς σταυροειδούς σημείου, οπιρ evr ot * Ρωμαίο » Χά- 
βαρο? καλουσιν. 

» 

*Hv Si toupis σχηματ* vartatttvaa μόνον * υψηλόν δόρυ 
χρνσφ χατημφχ σ μόνον , νόρας *ϊχ& *) /yxapdior ^ σταυρόν 
όχημα η π*ποιημόνον * afM Αί προς αχρφ του ηαντ ος,στόφανος 
& λΐ&ων πολυτελών να! χρυσόν συμπίπλ*γ μόνος χαΜστηρ$ητό> 
αα&* ον της σωτηρίου ΙπηγόρΙας τό ανμβολον , δυο στοιχεία**) 
τό Χρίστου πάραδηλονντα ονομα > διά των πρώτων νπεσημα*-' 


Gap. XXX. 1) Όφ&αΧμοΐς itotl ηαραλαβέΐν. Addendam est verbum 
συνέβη , quod etiam ad marginem codicis Aforaeatii adscriptnm inveni· In 
schedis Regiis hic locus ad marginem suppletur hoc modo : αητός βασιλεύς 
&iov xai τούτο χαρισαμένου ηξίωσεν* Atque ita fere Savilius et Christophor- 
aonus. In codice Fuk. ita scribitur lyc locus: oAij arol ημάζ οφ&αλμοίς notk 
συνέβη ηαραλα βέιν, αύτος βασιλείς , ete· ut supra· Sed alterutrum super- 
fluum est· Aut enim delenda est vox συνέβη , aut verha illa αύτός βασιλεύς, 1 

elc. sunt expungenda, nisi cum Savillo legas αητός γαρ βασιλείς 9 etc. 

• · · 

Gap· XXXI. 1) Κέρας είχεν. Langus, Portesius ^t ChristophorsoAua 
cornu verterunt param Latine , cum antennam vertere debuissent· — %) 
[Avo στοιχιϊα — — κατά τό μέσαίτατον VaL vertit: „duae videlicet literae, 
nomen Christi primis apicibus designabant, Utera , ρ 9 in medio eui de- 
cussata , u Strothius: „ nemlich zween den Namen Christi bedeutende 
8chriftziige , so dass das R in die Mitte des Ch gesetzt 
urar," Cf. Lactant, de mortt. persec. c. XLI\^. Praeterea Strothius haec 
monuit ad h. 1. p. 181·: 99 Das χιάζεσ&αι ist ein fPort 0 ivelches nach der 
' bekannten Freiheit der Griechen , von dem Buchstabpn χι gemacht ist 9 
und heisst von einem χ durchschnitten, oder eingeschlosaen werden.** 
C*. Augusti Debkwiirdigkeiten T. 11!. p· 214 sq.: ty D<fiS Kreutz 9 worcm 
Andreas, auf Befehl des acbaeischen Proconsule Aegeas 9 geschlagen 
euurde , bestand aus zwey uberzwerg gefiigten Balken , welche die 
JForm 'einer rbmischen zehn (X) bilaeten . Daher ist der Ausdruckj 
Crux decussata entstanden 9 welcher nicht von dee ut io 9 son- 
dem von Decussis (von decem ) , · dessen sich auch Plinius (XVIII, 
84· ducantur duae lineae in decusses obliquae· Vitruv. X, 11. ) bedient, ■ 
herstammt · Diesee Zeichen hun galt in der alten Kirche allgemein 
Jur das grtechische X und fur die Abbreviatur von Χρίστος. Es 
kommt bey den alten Schriftstellern auch unter dem Namen Χιασμός 
f von Χιάζε iv , mit X versehen, kreuzweis etellen) vor. u Add. Hie- 
ronem· coinment. in lerem. c. XXXI. 99 Decussare est per medium se- 
care, vetuli si duae regulae eoncurrant ad speciem litterae X·, quae fignra ' 
est crucis. “ Augustin. de doctr. Chriat. II, 14. „Una flgura litterae, 
quae decuesatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos valet, 
non natura, sed placito et consensione significandi· M lsidor. origg. i, 3. 



/ 


• / ' 

• ✓ 

46 ' EUSEBII ΡΑΜΡΗίΈΙ 

I 

ψον χαρακτήρων , χιαζομένον του ρ κατά το μεσαιταζον * α δη 
***** τον κρα'νβυςφέρΗν εϊω&ε *«*?) τοϊς μετά ταύτα χρόνοι ς 
ο βασιλεύς. Του di πλαγίου κέρως, του κατά το δόρυ πεπαρτ* 
μένου , ό&όνη τις εκκρεμής άπφώρητο, βασιλικόν ύφασμα , ποι - 
κιλίφ συνημμένων πολυτελών λι&ων, φωτός αύγαις έξαστραπτόν- 
των; καλυπτόμενου · συν πολ λψ τε κα&υφασμένω χρυσά! 4 ), 
ά&ιηγητόν τι χρημ* to7g όρωσι παρείχε τον κάλλους* Τούτο 
-μίν ουν το φάρος του κέρως εξημμένου, σύμμετρον μήκους τε 
καί πλάτους 5 ) περιγραφήν άπελάμβανε , το δ * όρ&ιον δόρυ της 
κάτω αρχής ini πολύ μηκυνόμενον*) , ανω μετέωρον υπό τώ 
του σταυρού τροπαιω προς αντοΐς ακροις τού διαγραφέντός 
υφάσματος 7 ) , την τον θεοφιλούς βασιλέως εικόνα χρυσήν μέχρι 
στέρνων, των τ* αυτού παίδων όβ,οίως έφερε. ΪΓούτφ μίν τ& 


Lipsius de cruce I, 7·1 — - 3) [Καν pro χφν Val. et Kead. scripsi coni 
Zimmerm. , et semper talia rectius exhibui, quod h. 1· semel monitum sit· 
-Temere autem Reading. in Corrigendis pro ifSv.h. 1. et alibi, ut distingua- 
t tur h nuv i. e, χαλ άν, cum Stephano scribere maluit xdv .] ' — r 4) Ka&v- 
φααμένφ χρυοω. Sa vilius in suo libro emendavit xu&V(puqp£vov. Certe in 
codice Fu*., scriptum inveni χα&υφασμίνων. Et paulo post παρείχε , non 
ηαςίχον habet idem codex .et Turnebus. [Παρείχε scripsi ut difficilius.] 
— 6) Σύμμετρον μίμους τε xal πλάτους. His verbis Eusebius significat, 
velum illud quadratum fuisse. . Nam longitudinis et latitudinis modus ae- 
qualis quadratam efficit figuram. Certe in veteribus nummis Constantini 
et sequentium principum, velum illud ea figura quam dixi, cernere licet. 
Male igitur Christophoraonus Eusebii locum exposuit hoc.inodo: Istud 
« igitur velamen ad cornu offixum , longitudinis latitudinisque crucis 
'mensuram penitus exaequavit. — 6), Της κάτω αρχής ini πόλύ μηχννό- 

μεν ον. Sensus est, hastam illam a basi Usque ad antennam multo longiorem 
fuisse, quam ab antenna usque ad summum fas.ligium. ldque etiam . in 
nummis .cernere licet. Potest etiamliic locus simpliciter intelligi, ut sen- 
tus sit hastam illam ab iino ad summum longissimam fuisee. [Verba 
τούτο μλν ούν το φάρος Ιφερε Val. vertit; „ Atque hoc velum anten- 

nae affixum , latitudinem longitudini aequalem habuit (Cf. not. 5·)· 
Ipsa vero recta hasta ab infima sui parte in magnam longitudinem 
producta , in superiori parte sub ipso crucis signo ad ipsam veli va- 
riis coloribus depicti summitatem aeream deo cari imperatoris et li- 
berorum eius imaginem depictam pectore tenus sublimeni gestabat* 
JStrothius t „Dies an der Stange hangende Tuch ivar so breif ais es 
lang ivar. Der aufrechtetekende Sptess war von untenauf gerechnet 
sehr lang t obefi unter dem Zeichen des Kreuzes, an dem Rands des 
gestickten Tuchs, war das goldene Brast-Bild des Gott-liebenden 
Rayssrs , nebst den Bildern seiner Sohne 7 angshenkt. u \ — 7) Του 

δταγράφοντος υφάσματος. Scribendum est τού διαγραφέντ ος, id est, varie 
depicti. Nam velamen illud purpureum .quod ex- 'antenna pendebat, au^p 
variisque lapillis erat ornatum. Quid autem sibi voluerit Christopliof- 
sonus, nescio, cum haec Eusebii verba ita vertit s ad texturae discurren- 
tis fimbrias . Nisi forte δτατρίχοντος legit pro διαγράφοντος. Sed longe 
gravius lapsus est idem Christophorsouus , cum verba illa' Eusebii άνω 
μετίωρον quae ad vocem tlxovu, referuntur, ad vocabulum δόρυ retulit, 
t^uod refutationem non meretur·, [Cum Zimin· scripsi διαγραφέντός.] 


I 


* # 

' · 

DE VITA CONSTANTINI I, 31 . 32 . 47 

I 

Οωτηρίφ οημλίφ , ηαοηςανΤι Πεψίνης xal πολέμιας δννάμεως 
άμνντηρίφ διαπαντός εχρηιο βασιλεύς, των ii στρατοπέδων 
απάτη ον ηγεΊο&αι τούτου ομοιώματα > προση αιτεν* 

r 

. ·.· * ·.. » 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΒ \ 


"Οπός ku νηχη&ιϊς Κωνσταντίνος) τας &ιίας γςαφαζ 

άνιγίνωσί ter. 


\, 


% ΛΐΧα ταύτα μικρόν ύστερον » . Κατά ii τον δηλωδ/ντα χρο* 
■ΟΟ 0 την παράδοξον ααταπλαγεις όφιν, ούδ* έτερον *) δεόν η 
γόν όφδεντα δοχίμάσας σεβειν , τούς των. αυτόν λόγων ^ 
ατας 2 ) άνεχαλεπο, xal τις εϊη δέος αυτός* ηρωτα, τ Ις το 6 
της όψδείσης οφεως τον σημείου λόγος· Οι όί τον μίν είναι 
δεόμ εφασαν* δεού 1 τού έτος χα I μόνον μονογενή παιδα, το 
di ςημεΐον to φανίν, Βνμβόλον μίν άδανασίάς είναι > τρόπαιου 
d* νπάρχειν της κατά του δανάτον νίχης > ην xal εποιησατρ 
ji οτϊ παρελδων ini γης* ΙδίδαΟχον f & τάς της παρόδου αιτίας, 
τον ακριβή λόγον αυιψ της χαν* άνδρωπους οικονομίας*) viu£ 
χιβεμενοι· Ο ii ναι τοντοις μίν εμαδητ ενετό τοίς λ/όγοις* 
δαυμα i είχε της ο φδαλμοις αντψ παραδοδείαης δεοφανείας* 
ου μβ άλλων τ( την ουράνιον οφιν τη των λεγομένων ίρμηνέΐφ, 
•Hp διάνοιαν εστηρίζετο y δεοδίδαχτον τκνηφ την τοντωνϊγνώ- 
οτν ηαρεΐναι ηειδόμενος * κα£ αυτός <J* ηδη τοΐς ίνδςοις ew- 


Cap* ΧΧΧΙΪ. 1) ' Oiti/tigov, Scribendum est disiunctis voeilftks 
fttQOv, vel θνό /rtx Tregor· Savilius ad oram sui codicis eittrodatHf ούδ* 
Vtegov &ioy. Codex autem Fuk» habet ονδέτιςον Φεόν. [ Cum Zimmerm. 
•correxi oud* Pre^o? ,&tbv > Val. ουδέτερον &ιών. J — 2) Τουρτών uvtov 

λόγων μόστας, Hoc Ibeo Eusebius noster μυστας posnisae videtur pro 
' μνσταγωγούς* Meqse enim dubium est quin episcopos iutelligat· Subdit 
enim paulo post κηΐ 4η τούς του Λον Ιιςδας τιαρ&ςονς avtf ηοιησάμ*- 
νος 9 etc. Apud Graecos tamen μόοται dicuntur, non qui mysteria tra«- 
dmt| sed qui sacHs initiantur· Unde Hieronymus in epistola ad Pam- r 
snacbinm dixit : Chryeti n^yetee ^ patriarcharum tymmyetee, Sii Chry T 
aostomus in bomilia XlT.^in ejiut, ad Romanos μόσχος voccat baptiza- 
tos. — 8) Της καν 9 άνδρωπους οίχννομίάς· Quid οΐχονομΐ* apud 

sanctos patres significet', abunde notavi ad librum primum historiarum. 
Quidquid enim Christus in carne ad hominum salutem gesstt ut homo, 
id ohe ονομίας vocabulo comprehenditur. Non recte igitur Chrntophor» 
sonus hoc loco interpretatas est-: Christi inter homines oeconomiam. . 
Neque enim χατ άνδρωπους significat inter homines , sed potius secun- 
dum homines, id est, humano more ac modo. ' Ita Gregoriu* Nyssentts 
in epistola ad Eitstalliiam et Ambrosiam: «λΧ* tl ώααύτως καί i ιρ'> 

νης καν* av&Qtonov olxov αμίας, nui 4ν ίχάνφ , uai μιτά τουτο. [Cf. V«- 
lesius ad £useb« Η. E. 1, l,j V, 19· X, 4·]“ 


i 


48 


I * 

Ν - 


EUSEBI1 PAMPHILI 

t 


• »1 




γνωσμασι προσίχαν ηξίον· Nuit Λ} totrff rdt/ Φΐον itQtag παρό- 
δρονς αντφ ποιησάμίνοφ 9 tov oip&ivta Φιόν naacug διιν φηο 
Φ{ραπ(ίαις τιμξν· Καπατα φραξαμςνος τάϊς ' iig αυτόν α/α- 
Φα7ς ΙλπΙσι ν, ωρμητο λοιπόν του τυραννικόν πυρός την απα- 
λήν κατασβέσων. 


/ 

E Ε Φ Α Λ Λ I Ο Ν ΑΓ 


HtQl των Μαξιντίου μοιχιιων των iv *Ρώμνι· 


·* I 


V 


Kat γάρ 9η πολύς ην ό ίαντι ?*) ηρΟαρπάσας την βασι~ 
λτόουϋαψ ■ πόλιν, δυσσιβιίαις καί άνοανουργίαις ίγχιιρων , ως 
μήδίν τόλμημα παρ£λΦ*7ν μιαράς και άκάΦάρτου πράξιως. /ti**- 
ζινγννς γέ τοι των άνδρών 2 ) tdg ( κατά νόμον γαμιτάς, ταά- 
τ ag ίννβ ριζών ατιμότατα ) xoig ανδράσιΦ άπόπιμπτ, xal taot’ 
ονκ άσημοις, ονδ* άφανόσιν 9 άλλ* αύτοΊς ίμπαροινών το7ς τά 
ηρωτίια τηρ των * Ρωμαίων σύγκλητον βουλής χατιχουσι· 3ίυ- 
ρίαις μίν ουν ιλιυΦί'ράις γνναιξίν ίνυβρίζων αία χρως , ουκ if- 
χιν όπως ΙμπλησΜ την άκρατη καί ακόλαστόν ■ αυτου ψυχήν· 
\tig ii,*al Χριστιαναΐς ίνίχιίρει, χμΐ οΰχόΦ* olog τ* ην*) *ν- 


. . I I ,*■·.* ·| 

>Cip. XXXIII. ■ 1) [ Ταννην ϊοη. ] — 2} /ίιαζινγννς γ4 τοι κ 'τϋν 

άνδρών. Logus est mutilus ut apparet, quem cuip Christophorsogo supr 

E levi ex lib. VIII- historiae ecclesiasticae cap. 14* ' Io schedis Reg. locus 
ic ad marginem suppletur hoc modo: τας κατά νόμον γαμετάς, ανταϊς 
ίννβρίζων αίσχρ οτάτως, etc. In codice Fuk. scribitur όιαζενγννς γ/τοι των 
ίάνδρωντας γυναίκας , τοϊς άνδράσιν, etc. [In Cast, post άνδρών τάς ad- 
dendam coniicitur γυναίκας διεφ&αρμίνας, 3— 3) Xai οϊός τι ην. 

Prima vox delenda est. Sed sequentia corrupta sunt ac mutila , quae sine 
scriptorum codicum subsidio , difficile est restituere. Potest tamen legi,: 
ovxi&* οϊός ve ην ευπορίαν τοϊς οίχείοις άοιλ γημααι* inivotlv. Mox codex 
Fuk. et Savilii babet Φαντόν γάρ την , etc. [Xni aote ovxifl· οϊός f e vp 
non delendum puto cum Val· Inserto enim post οίκιίονς cum Cast. Zimmj. 
δπιΦυμημασιν , sententia verborum ovxi&* — imvQiiv cft ipsa est quam ex?- 
pressit Val. vertendo: ^nuJUUs agLibus perficere pqluit ut earum congresqp 
f rueretur .“ Accuratius etiam Stroth. interpretatur: »so war es ihm nic ht 
.moglick zu seinen} Zwe.ck zu gel.angenf* In eo tantum lapai 
sunt VV. DD. , quod Vim particula xal ante οϋχέ&* οϊός τι ην non expres- 
serunt. Refert enim Eusebius.hoc* Maxentii libidinem, quamvis permultas 
paganae mulieTes ipse stupraverit , tamen magis inflammatam quam restin- 
ctam esse, Christianas vero mulieres ab eo se violari nec passae esse 
(Χρ&στ*αναϊς ivexefytt), atque ita adeo opportunitatem eum non invenisse 
explendis cupiditatibus suis. Vide quae de usu illo particulae καί disputavi 
ad Euseb. Η. E. VII, 90. Τ· II· p. 396 sqq. Add, Wyttenbach . ad Iulian. 
orat, in laudem Constantii p. 159. ed. Schaefer. et Pott . ad 1 Corinth. 
VII, 7«] — 4) Την “ψυχήν Φανατώοαι. Scribendum videtur &ανάτφ. Sic 
enim loquitur fiusebius noster in lib. VIII· ubi de Maximini flagitiis agit: 



DEViTA CONSTANTINI 1 , 33 — 3 «. 49 

■ · · · r 

ηορ/βν τοις o ίχείοις iittd νμημασιν introii*. θαττονχΟυν την 
ψυχήν Φαναϊώσαι 4 ) , η τόσωμα, αντωπαρεχώρουν ini φ6ο~ , 
ραν αυται. . ■ 

ΚΕΦΑΑΛΊΟΝ ΛΔ'. 

Ά .■ *·■... 

* ΐ 

ί Φον fc*«g£ot/ διά, αωψςοσνψην ίαντην άν&λεν. 


ι ι 

Mia γοΰν τις των αυτοΦ* συγκλητικών άνδρών την επαρ* ' 
χον διεπόντων εξουσίαν, ως επιστάντ ας τφ οίκ ω τους τα τ οι- 
αυτα τφ τνράννίρ διακονουμένονς επνΦετΟ ( Χριστιανη δ*ην)~ 
τον τ* άνδρα τον αυτής εγνω , δέους ενεκα , λα β όντας αυτήν , 
άπάγειν κελεύσαι, βραχύν υηοπαραιτησαμενη χρόνον, ώς αν 
του σώματος τον συνηΦη περιβάλοιτο κόσμον > εϊσεισιν ini του 
ταμείου * καί μονωΦεΐσα, ξίφος του στέρνου πηγνυσι *), Φανόν σα 
τε παραχρημα , τον μίν νεκρόν το7ς προαγωγοις καταλείπει, 
ερχοις δ * άπάσης γεγωνοτίροις φωνής , ότι μόνον χρήμα άηττψ· 
τον τε κα I άνώλεΦρον , η βοωμενη παρά Χριστεανοίς σωφρο* 
συνη πεφυκεν, είς πάπας άνΦρώπους , τούς τε νυν δντμς καί 
τούς μετεπειτ α χενησόμενους ίξεφηνεν* Αυτή μίν όύν τοεαύτη 
τΙς ώφΦη. 


Κ ΒΦ A A Α Ι Ο Ν ΛΕ\ 

• 

'Αναΐριοις δήμου 'Ρωμαίων δπο ΜαξεντΙου, 


Τον δΐ τ οιούτοις επιτολμώντα πάσχες υπεητηχοτες δήμο* 
και άρχοψτες, ένδοξοί τε καί άδοξοι, δε ιν$ κα τετρύχαντο τν*' 
ραννίδι. Καί ονδ* η ρε μουντών καί την πίκραν φεροντων δου- 



pl & Μ φ-θ -oQ αν ΙΙχόμξναι , Φαττον τη* φνχην Φανάτψϊ η το σώμα τβ 
φφορφ mtQudtimxaoi. [ Zimm. dedit Φανύπψ. ] 


C x ap. XXXI V. 1) ' [ ΖΙφος — πηγνυσι. Exempla' virginum quae.. ut 
pudorem servarent, mortem/ sibi consciscerent, inveniuntur passim. Sed 
Illud memorabilius, plerosque patres talo·! karu&i faoinus non vituperasse, 
sed laudasse, ut laudat mox Eusebius verbis: ϊργοις δ 9 απάσης n, τ. 1., et 
in bist. eccl.' VI II», 14- Τ· p. 64§qq,» ubi eadem narratio legitur. Cf. 
Hieronymus in commeat, ad Ion. c. 1« exui Unde et in persecutionibus 
non .licet mihi propria perire manu , ab e que eo ubi castitas per 
riclitatur. Rectiora tgraen sensit AuguelinuS| ut ostendi ad L 1. Euseb» 
H. E. p. 67. i neque satis vere Staeudlin Gescbicbte der Siltenlehre Jesu 
Τ. II. p· 562 sq. scripsit: Jt Es istkaum zu zweifeln dass alie oder die 
meisten Kirchenvater uber die Art von Selbstmord , ivo Christinnen UM 
der Entehrung zu entgehen , sich se 16 st aus der JVelt schafften , ebelk 
eo gedacht haben, ivie Eusebius und Augustinus.* 1 VeriusAugu- 

D 


/ 



48 EUSEBI1 ΡΑΜΡΗΠ/Ι ·■** 

γνωαμασι προσίχίιν ηξίον. Ναί δη χονς τον δτον itgtag 'napi- 
δρανς αντφ ποιησαμίνοφ , tov όφΦινΧα Φ*ον πάστας δπν άρίτο 
Gpganelaig τιμξν* ΚαπΗτα φραξάμδνος ταίς ' iig αυτόν άγα- 
Φα7ς ΙλπΙσι v, ωρμητο λοιπόν του τυραννικού πυρος την άπ*ι- 
λην χατασβέσων· 


ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΑΓ\ 

HiQl των Μαξιντίου μοιχτιων των i ν *Ρώμ$· 


■ \ 


Kat γαρ δη πολύς ην 6 ievry 1 ) προαρτίάσας την βασ*~ 
liiovoav πόλιν 9 δυσαιβίίαις xal άνοοϊσνργίαις Ιγχορων, ως 
μηδίν τόλμημα nagik&uv μιψρας xai αχά&άρτ ου πράξίως, Αια* 
ζιυγνύς γί τοι των ανόρώψ*) tag ( κατά νόμον χαμίτας 9 tmfr 
τας ΙνυβρΙζων ατιμότατα ) τοίς άνδράσιν απίπιμπτ , χα i ttf&l 
ούχ ασημοις 9 ονδ* άφανόσι ν 9 άλλ $ αύτοΤς Ιμπαροτνων τοίς t 
irpvrlia της των * Ρωμαίων συγκλήτου βουλής χατίχονσι· Μ 
plaig μίν ουν Ιλίυδόράις χνναιξίν ΙνυβρΙζων αισχρως , ουχ- 
%ίν όπως ίμηλησίΐί την αόρατη nai ακόλαστον αυτόν ψυ] 

*&ς ii , καί Χριστιαναις ΙνίχιΙρΗ, αφϊ ούνίΦ'οίος το $**) 


«».■ * 


Λ 




i .■ . · ·|«·’* · «4 \ »«. t' 

. f· 

ΧΧΧΠΕ ·« 



50 EUSBBjUl·' PAMPHILI. . 

/ 

• 

l$lav» απαλλαγή τ# όμ&ς rjq της του τμράννόν 'φ ον (όσης ώμο » 
τητος·· *J2ni σμικρφ γουν, ηδη ποτί προφάσεις. τον δήμον είς 
φόνον το7ς άμφ* αυτόν δορυφόρο# ίξεέΆδου* xal εχτείνίτο μν- 
ρία πλη&η τον δήμοι) * Ρωμαίων Ιπ* αυτού μέσου του άστεως, 
ον Σχυ&ων η βαρβάρων y «U* αυτών των οικείων δορασι καί 
πανοπλία#· Κυγχλητιχών γε μην φόνος Οσος δι επιβουλήν 
ΙνηργεΤτο της έκαστου, περιουσίας , ούδ* εξαριΦμησαοΦαι δυνα- 
τόν, άλλοι* αλλαι? πεπλασμέναις ahia# μυρίων αναιρούμενων. 

I 

έ , / . 

» 

ΚΕ Φ A A Α ΐ Ο Ν Μ. 

Μαγείαν Μα^εντίου κ«να Κωνσταντίνον, Χαϊ Ένδεια τρο- 

ψαν IV Ρώμη. 

*Η di των χαχών χ τψ ννρμννω χορωνις επί γοητείαν ηλαυνε, 
μαγιχνπς Ιπινοίαις 1 ) rori μέν γυναίκας έγκύμονας ά να σχίζοντας, 
τοτί δέ νεογνών σπλάγχνα βρεφών διερευνωμένου , λέοντας τξ 
χμχασφάττοντος, χαί τινας άρφητοποιΐας επί δαιμονών προσχλη* 
σεις χαί αποτροπιασμών ταμ πολέμου συνιρταμένον * δια τούτων 
γαρ της ?ί$ης χραϊησειν ηλπιζεν· Ουτω μεν ονν επί * Ρώμης 
ο τυράννων, ούχ εστιν είπειν, οΐα δρών τούς υπηκόους χατε- 
δουλοντο* ώσν* ηδη των αναγκαίων τροφών εν έσχατη*) σπαηεε 
ααΐ απορία χαταστηναι, όσην επί* ρώμης ούδ* άλλοτε ποτέ οΙ 
χα&* ημάς γενέσ&αε μνημονενουοιν· 


Κ ΚψΑ^^ΙΟ Ν ΛΖ\* 

'BTvft ί# λχαλίφ Μά^ενΦέοσ στρατευμάτων· 

I I 

• . I , . <, * « * ■ 

Άλλα γαρ τούτων απάντων οΊήτον άναλαβών Κωνσταν- 
τίνος ^ πάόαις παρασχευαΐς ώπλίζετο χατά της τυραννίδος. 
ΙΙροσΤησά μένος δητά εΛυτόν &εόν τον ίπϊ πάντων, σωτηρά τέ 

m · > · · * » 

* «■■■■'■* ■ 

ι ■ . 

•tini de «νπ^ι^ /^eententiam proponit Ipse Staeudlin, 1. 1· T, Πί. p· 135 
sqq., unde patet, non laude 4ed’ad' summum venia et excusatione dignat 
putasse Augustinum virgiues illas. ^Ita* ,, Quae y inquit, te occiderunt , 
ne quicquam huiusmodi paterentur , quis 'humanus affectus eis nollet 
ig nosci? u Cf. Grofius de iure belli ac pacis lib. II· cap. 19· η, V· Ia 
sequentibus pro γηονωτέρως Steph. γιγονώτ f^or#.] ■ 

Cap. XXXVI. 1) [Μα/ιχοας huvotaiq — — συνισ ταμ/νον. Vide 
quae observavi ad ISuseb. Η. £. VIII, 14 not. 6. Cf. Salpiasius ia notis ad 
Spartian. p. 38. ad Vopiscum p. 359 eq·] — ■ 2) [*Jb'a^0r^ pro h Ισχάτη, 
ct mox oao* pro όσην Steph,] 



DE VITA GONSTANTINI I, 37. 38. «1 

xal βοηδόν άναχαλεσαμενος τον Χριστόν αύτο~, %6 , ri vtvrf- 
τιχόν τρόπαιον, τό δη σωτήριον σημειον, των άμφ* αυτόν όπλν*' 
των τε χαϊ δορυφόρων προτάξ ας χ ), ηγείτο πανσχρατιφ, *Ρω- 
μαίοις τα της ix προγόνων ελευδερίας προμνω μένος, Μαξεν* 
τίου δητα μάλλον ταΐς νατά γοητείαν μηχαναις, η τη των 
νπηχόων επιδαρφον ντος εύνοια , προελδειν δ* ούδ* όσον πυλών 
του άστεος επιτολμωντος , οπλιτών τω πληδρι χαϊ στρατοπέδων ^ 
λοχοις μυρ/οις πάντα τόπον χαϊ χωράν χαϊ πόλιν, όση τις νπ* 
αντω δεδούλωτο, φραξαμενο υ, ό της ix δεου συμμαχ/ας άνημ+ 
μόνος βασιλεύς, ίπιων πρώτη χαϊ δεύτε ρμ χαϊ τρίτη του τυ- 
ράννου παρατάξει, ευ μάλα τε πάσας εξ αυτής πρώτης ορμής 
χειρωσάμενος § πρόεισιν επϊ πλεΐστον όσον της ' Ιταλών χωράς, 

ΚΕΦΑΛΑ Ι Ο Ν ΑΆ\ 

Μαζ§ντ(ου δάνατος %ν γιφυρφ ποτομοΰ Τιβ'ε* 

ρ δδ ο ς, 

\* - , 

"Ηδη δ* αυτής *Ρωμης αγχιοτα ην· ΕΙδ* ως μη του 
τυράννου χάριν *Ρωμαίοις πολεμεΐν εξαναγχάζο ιτο, δέος αυτός . 
οΐα δεσμοις τισ! τον τύραννον πορρωτάτω πυλών εξίλχει , χαϊ 
τά πάλαι δη χατ* ασεβών ως ίν μνδον λόγφ παρά τοις πλεΐτ 


Cap· XXXVIL 1) [ Το δή σωτήριον — προτάξας. Lactant, de mortt. 
persecutt. c. XLIII eqq. signum illud crucis cuiusque militis aspidi, in urbi* 
Romae ad$pectu, quo magis ad certamen omnes inflammarentur, Constan-» 
tini iussu affixum esse narrat, de quo quannris leviore Eus^bii et Lactantii 
dissensu vid. Kestner· de Euseb. p. 49 eqq. p. 53· ( Quidqiiid sit, boc nobis 
quidem certum esse videtor, signo illo cnicis , / in certamine cum Maxentio 
satis pxudenter usum esse Constantinum· Cf. supra c. XXXI. ext. Ii, 6 — 

II, 16. Augusti Denkvriirdigkeiten T. JULI, p· 299 sq. Add. Prudentii contra 
Symmach. 1, 467 sq· edit· Cellar · 

Hoc signo invictus, transmissis Alpibus ultor. 

Servitium solvit miserabile Constantinus 
Quum te pestifera premeret Maxentius aula· 

Et η 482 «qq. Testis Cbristicolae ducis adxentantis ad urbem 

Mulvius , exceptum Tiberina in stagna tyrannum 
Praecipitans , quanam victricia viderit arma 
Maiestate regi , quod signum dextera vindex] 

Praetulerit , quali radiarint stemmate pila . 

Christus purpureum , gemmanti textus in auro. 

Signabat labarum: cfypeorum insignia Christus 
Scripserat s ardebat summis· crux addita cristis, \ 

De proelio cum Maxentio commisso huiusque interitu vid. c· X0YIIF. 
coli. H. E. IX, 9· Zosim. bisu 11» 15. Manso Lebeti Cdnstantins des 
Grossen p. 4l sqq. p· 805 sqq·] 

D 2 


• \ 


i 



4* EUSEBII PAMPHILI 

i 

* m 

ρηδ* Svoftoi μη&ί μνημην iv άνΦρωποτς χηολεμρ&ηνα* , -v Si 
πχτρφος αύτφ &εος της αυτόν δυνάμεως εναργή χαί ηαμποίλα 
δείγμ ατα εϊη didmxtig τφ αυτού πατρί * αΙΑοί χαί τους ηδη χατα- 
στρατενσαντας πρότερρν του τυράννου διασχεχράμενος , συν πλη- 
Φη μίν Φεών την παράταζιν πεποιη μενού ς , αισχρόν Si τέλος 
νπομείναντας ' α μίν γάρ αυτών συν αισχύνη της συμβολής 4 ) 
£πραχϊός.άνεχ»ρε* 9 ο Si xal μεσοις αυτοις τοΐς στρατευμασε 
χατασφ αχείς ι πάρεργου*) εγένετο θανάτου*, ταντα ουν πάντα 


ad Charit. ρ. 413« J — 4) [ Βουλής Cast. Praeterea ad verba ο μ\ψ — 
άγεχώρει animadvertit Stroth. ρ· 177. not. 2.: ^Galerius: den JSuse - 
bius hier : eigentlich zuletzt hdtte nennen soUen , iveil sein Riickzug 
naeh dem Tode dee Severus erfalgte / welqhes der andere ist 9 der 
hier gemsynt wirdy Cf. Manso Lebeu Constantina p. £9 sqq. ] 5) 

Πάρεργον Ιγίνετο Φανάτον. Difficile admodum est dicere, quid sibi velit 
Eusebiua. Christophorsonus quidem vertit: tanquam supervacanea mor- 
ti* accessio factus est. Porteaius quoque ante illam fati accessionem 
verterat. Sed non intelligo, cur Severus mortis accessio dicatur, cum solus 
ex omni exercitu suo perierit. Malim itaque πάρεργον interpretari vilem 
victimam · Vilia enim capita recte Φανάτον πάρεργον dicuntur. Πάρεργο v 
etiam dici^nr quidquid citra laborem fit et quasi inter ludendum. Ita Severi 
caesarie mcfrs πάρεργον did potest* cum tam facile captus occisusque sit, 
ac ai nullos circa se milites habuisset. Ac fortasse scribendum est πάρεργο v 
ΙγΙνιτο πολίτου, Ita Gelasius Cyzizenus in libro 1« cap. 3. %ε xal τω 
«paras tA> όπλων τα αύτόΦε βάρβαρα <pvla, παρίργω της μάχης προς το 
ϊργος συγχρησάμενος , ubi interpres similiter belli accessionem vertit , quod 
non probo. Mallem certe in Gelasio vertere j his velat belli proludiis ad 
bellam ipsum usus* Sic etiam Eusebhis in eas, 61· lib· H Porro boc in 
loco figuta eat quam Graeci vocant όατερον πρατεςο*. Nana Severi caesari* 
clades ignominiosam illam Galerii fugam praecessit. , [Mirer! profecto subit^ 
quomodo formula πάρεργον Ιγέητο Φανών ου ita offendi potuerit Valesiusj 
nt adeo Φανάτον in ποΜμοΜ mutandum ducaU Constat enim quemadmo- 
dpm Ιργον γίγνεοΦαί τίνος dicitur qui ab aliquo conficitur et interficitur 
(vid. Uoogeven , ad Viger..p. 90,ed. Herm. et Iacobs . A. P, p. 277·) * ita 
πάρεργον γίγνεαΦαί τίνος dici eum qui ab, alia quasi obiter» id est* haud 
consulto sea velut alia agente et facillimo negotio tollitur. Itaque recte iam 
Stroth , ad h. 1. p. 177« ad verba πάρεργον Ιγενετα Φανάτον quae non male x 
vertit: 9 ,und ivurde so zu .sagen imVorheygehn e in Raub des Todes, u 
baec ‘annotavit: ^Eigentlich er ivurde eine Nebenarbeit des 
jTodes 9 welcher met aptior is che Ausdruck so viel sagt: er (Severus) 
kam nicht in einer Schlachl oder Qefeokt um % u>o der Tod so. zu 
sagen absichtlich aufs Mordeo ausgeht, sondern er ivurde ausser 
demselben , wo der Tod sonst keinen luegrajfte , umgebracht «** Quid ? 
quod ipse Val. non maje vertit; „tanquam fortuita mortis praeda ex- 
stiterat· 14 Sed Valesii errorem iam taxavit Dorville ad Chariton· p· 554· 
ed. Lips, , qui de formula illa πάρεργον γίγνεαΦαί τίνος simul est conferen- 
dus. Adde Thucyd, I, 132 extr. et quae observavi .ad Eoseb. de mart. V· 
c.,VIL not, 9· et in indic, sub b. v. Tom. 111. p, 530· Cf, Vales. et nos 
ad U» 52. de laudib. Constant, c. VII. τον ov%a χαί μόνον χληΦώς ον τα, ώς 
ούχ όντα, πάρεργον Ιποιησαντο. Constantin. ad sancit, coetum c. XX11L 
- 6 γάρτοι τον Φεον όμολογηαας , οΰ γίνεται , πάρεργον ύβρεως ούόλ Φυμοΰ . ] — 
6) [ Μωρίας ϊργον νπελάμβανε pro eo quod consuetius dicitur μωρίας εϊναε et 
προς μωρίας είναι νπτλάμβανε. Cf. Lucian, Dem. encom. p. 910. Τάχα τής 
νμετόρας γίγονεν Ιργον ολιγωρίας» Orelli et' Oehsner . ad Aroob. adv. genit. 



DE VITA CONSTANTINI I, 27.28. 43 

\ 

σνναγαγω v tij diavota , ζό μίν ηερί τούς μηδίν όντας θεούς μ«<· 
τα ιάζειν, χαι μετά τοσούτον ελεγχον άποπλανάσ&αι > μωρίας: 
εργον ύπελάμβανε 6 ) , τον di πατρφον τιμφν μόνον $ηο 0Η* 
Οδόν. 


ΚΕΦΛΛΑΙΟΝ JEEP, 

% / 

"Οπως ενξαμένφ την οπτασίαν ο &ιός παρέσχβ, σταυρόν i » φωτός iv ονρανφ, 
μεσημβρίας ονσης , χαΐ γραφήν τοντφ vutuv παραινούσαν, 

*Ανεχαλεΐτο dfjra iv ενχαις τούτον άντιβολων xal πύτντω** 
μένος, 4ptj ναι αυτω Εαυτόν όσης εϊη, χαίτην εαυτού δεξιάν 
τοΐς προχειμενοις επορεξαι Ευχομενω di ταυ τα χαι λιπαρής 
ιχετευοντι τφ βασιλείς ΟεοσημΙα τις επιφαίνεται παραόοξοϊάτη* 
ην τάχα μεν άλλου λέγοντας* ον φφβιον fjp άποδεξασΦαε 1 ) 9 αυ*+ 
τον di τον νιχητον βααιλεως, τοΐς την γραφήν διηγονμόν 04& 
ημίν μαχροΐς ύστερον χρόνοις , ότδ ηξιωΦημεν της φυτού γνω* 
αεως τε χαι ομιλίας , εξάγγειλαν τος, ορχοις τε πιστωσαμενον 
τον λόγον, τΙς άν άμφιβάλοι μη ούχΐ πιστερσαε rcj» διηγηματες 
μάλισθ* οτε χαι 6 μετά ταυτα χρόνος άληθη τω λόγψ ναρέσχρ 

την μαρτυρίαν. Άμφι μεσημβρινός ηλίου ώρας 2 ) , ηδη της 

* 1 


» · ' 1 . , 

I, 45. ρ. 33$. cd. Owll et Lobeci, ad Phryn. ρ,ΙΟ* Matthiae ansfuhrliche 
Graminatik p. 620 sqq. ed. II· Zumpt Lateinische Grammatik §, 73· 12» 
Anm, I· p. 351· ed· IV. Passow Lexic. sub v. ίργσν 4. a. J 

Cap· XXVIII. 1) *Αποόιίζασ&αι. Scribendum puto άποόέ$ασ&αι , ut 
legfsfce 'videtur Nicephorus in libro VII. cap· 29. Atque ita in schedia Stt· 
giis scriptum inveni. ,In codice Fuk. et SaviL legitur παραβ&μο&αι, — 12) 
*Αμφϊ μεσημβρινός ηλίου ώρας ηδη της ημέρας άπόχλινούαης. Nicephorus in 
lib. VII. cap. 29. hunc locum ita exposuit: περί γόρ μεσημβρίαν όδενοντι 
συνάμα rrj περί αυτόν στρατιφ , τον ηλίου προς δυσμός χλίνον τος. Id fcTrtT: 
Meridiano tempore cum exercitu suo iter faciens , sole in occasum ver** 
gente , etc. Sic etiam Portesius Eusebii verba interpretatus est. Sub mei· 
ridiem , inquit, inclinante iam die. Sed fortasse totus locus uno spiritu 
continuandus est, et verba EufsebH hoc modo construenda: της ημέρας άπο* 
■πλινούσης άμφϊ μεσημβρινές ώρας. Id est, cum iam dies in meridiem ver- 
geret, Cui interpretationi favet Zouaras, <^ui in Gonatantini gestis haoe 
visionem referens , apparuisse dicit μεσούσης ημέρας. Oerte in codice Regio 
'et Fuk. nulla distinctio est post vocem ώρας, sed duntaxat post verbum. 
άποχλινοΰσης virgula adscribitur. Apud Socratem tamen qui Eusebii verba s 
descripsit, post vocem ώρας apposita est virgula. · Itaque Christophorsomui 
ntrobique vertit: Circiter meridiem , die iam in pomeridianum ttmpUe 
aliquantulum inclinante . Quod mihi ineptum videtur. Neque enim wns- 
χλίνουαα ημέρα dici potest, nisi cum dies vergit in vesperum, id est, post 
‘horam diei nonam, ut recte sumpsit Nicephorus. Quomodo autem id con- 
venire potest cnm praecedentibus verbis άμφϊ τάς μεσημβρινός , etc.? Idem 
enim est ac si diceres : circa meridiem , sub vesperam. Dicet forte aliquis, 
Ensebium his postremis verbis άποχλινούσης ημέρας significare voluisse, eam- 



44 EU3EB1I PAMPHILI 

ημ ίρας άηοχλιρουσης , αύτο7ς όφΦαλμοις ιδ*7ν ?φη iv αΰτιρ 
Ονρανω νηιρχδίμδνορ τον ηλίον σταυρόν τρόπαιοψ, in φωτός 
σννιστάμ*νον , γραφήν xi αύτω συνηφΦαι, λίγου σαν' τουτψ 
ψίχα* θαμβός d* ini τφ Φδάμαιι χρατησαι αυτόν η χαι το 
στρατιωτικόν άτιαν , ο δη στΜομίνφ nos ηορ*Ιαν ovvi insto 
τι %αϊ Φέωρόν iyivno Φαυματος* 


ΚΕΦΑΑΑ10Ν ΚΘ'. 

“Οχως 2 Χριστός νοδ Φιοΰ χα&* ΰχρονς αντ$ ψανιΐς , 6μοιοτράηφ τοδ 

> 

σταυρόν σημιίφ Μξχρηα&α* χατά %ονς ηολίμονς ηρασ/ταξι, 

. · · 

Καί δη διαπορην ηρός ίαυτόν sksys , τΙ ποτ* ιϊη το φά- 
σμα* . * ΕνΦυμουμίνφ δ* αντφ χαι ini ηολύ λογιζομίνφ νύξ 
inyis χαταλαβονοα* ίνταϋΦαδη υπνοϋντι αυτω, τον Χριστόν · 
χοΰ Φιου σι /V τ<ρ φανίντι χατ* ουρανόν σημδΐφ όφΦηναΙ n χαΐ 
ηαραχδλδύσαόΦαι, μίμημα ηοιησάμδνον τον χαΦ* ουρανόν όφΦίν- 
%ος σημδίου, τοντφ ηρός τάς των ηολδμίων συμβολάς άλιξητ 
μάτι χρησΦαι* 

•V 

. · ' 

* - y 

ΚΕΦΑΑΑ10Ν Λ’. 

\ 

Κάτασχινη ψοϋ αδτοδ ο τανριχοΰ σημιίου. 

·■■■·. * 

m Αμα δ 9 ημίρψ διανασίάς , τοΊς. φϊλοις ίξηγόρδυο το απόρ- 
ρητον. Kantvta χρυσόν χαι λΪΦων ηολυτδλων δημιουργούς συγ- 
χαλίσας, μίσος αυτός χαΦιζάνη, nal τον σημδίου την sino να 


visionem oblatam esse Constantino panlo post meridiem· Nam sol a car- 
dine meridiano progrediens , paulatim deinceps in occasum vergit. Verum 
•ai Eusebius ita sensit, quid opus erat tot verbis? Potuit enim brevius 
dicere μισονσης άρτι νης ημίρας, Adde quod Eusebius in plurali dixit άμφί 
τάς μΜσημβρινάς ώρας, -ut appareat illum non horam sextam infelligere, 
•aed totum illud spatium horarum, quod meridiei deputatur·, ab hora scilicet 
quinta ad nonam. Quae quatuor horae meridianae propriae vocantur, teste 
•Augustino de doctrina Cbr,. cap. 16. lib. II. Sic Amoros. inpsal. CXV1II. ad 
• versiculum 62. Proinde in hanc sententiam adducor, visionem illam 
Constantino oblatam fuisse circa horam diei nonam, dum iter faceret una 
•cum exercitu· Idque plane confirmatur sequentibus verbis. Addit enim 
Eusebius, post visionem obstupefacto Constantino, dum multa secum vol- 
vit animo , noctem supervenisse. Ex quo apparet , non multo ante noctem 
id visum Constantino et militibus apparuisse. In libro II. historiae Miscel- 
lae, ubi hic Eusebii locus adduoitur, haec habetur interpretatio : circa me- 
ridiem declinante iam sole. [Vid. Excurs. I.] 



DE VITA CONSTANTINI I* 30 . 81. 45 

φραζη,- απομψέϊσΦάΙ « αντην χρνσψ «α2 ηοΐι^ιϋαι 2/^ 
dstxsXsvtro · δ δη a ai ημάς όφ&αλμοις novi συνέβη παρα? 
λα βην τ ). 

> * · 

t 

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΛΑ'. 

• · % 
ν · 

ν £κ^βα»$ crtravgoc»6o0? σημ§ίον 9 ontg vvr ol 'Ρωμαίο* λώ- 

βαςον καίοΰσιν, 

*-HV 8£ roiqidi σχηματ* αατίσαννασμέ νον % υψηλόν δόρυ 
χρνσψ αατημφασμένον , αέρας έΐχδν *) Ιγχάρβιον , σταυρόν 
σχηματ* ηιποιημένον' ανω δί προς ααρφ του παντός στέφανος 
ia λί&ων ηολνπλων ααΐ χρυσόν συμπ*πλ*γ μένος κατ€σνηρ**το 9 
αα&* ον της σωτηρίου ξπ ηγορίας το σύμβολο ν , δίο στοιχέΐα *) 
τό Χρίστου παραδηλοΰντα όνομα , διά των πραΐτων νπίσημα*-' 


Cap. XXX. 1) Όφ&αλμοίς noti παραλαβΛ*· Addendum est verbum 
σννίβη , quod etiam ad marginem codicis Moraeatii adecriptam inveni. Ia, 
schedis Regiis hic locns ad marginem suppletur hoc modo : αυτός βασιλβνς 
&£θϋ xai τοΰτο χαρισαμένου ηξίωαν, Atque ita fere Savilius et Christophoi*- 
sonus. In codice Fnk. ita scribitur lyc locns: o.&tj utd ημάς οψ&αλμοίς sni 
συνέβη παραλαβήν t αύχος βα σιλίνς, etc· ut supra· Sed alterutrum simer-· 
fluum esL Aut enim delenda est vox συνέβη , aut verba illa αΰτός βω σιλαας, > 

etc. sunt expungenda , nisi cum Savilio legas αυτός γαρ βασιλεύς, etc* 

. · · 

Cap. XXXI. 1) ΚέραςέΙχιν* Langus, Portesius et GhristophoreoAae 
cornu verterunt parum Latine , cum antennam vertere debuissent· — |) 
(Avo οτοιχηα — — νατά το μέσαίτατον VaL vertit s „duae videlicet liter»*, 
nomen Christi primis apicibus designabant , Utera , ρ , in medio eui de- 
cussata , “ Strothius : „ nemlich zween den Namen Christi bedeutende 
Schriftziige, so dass das R in die Mitte des Ch gesetzt 
ivar* u Cf. Lactant, de mortt. persec. c. XLI\^. Praeterea Strothius haec 
monuit ad h. 1. p. 181· : u Das χιάζίσ&αι ist ein Wort* ivelches nach der 
- bekannten Freihcit der Griechen » von dem Buchstaben χι gemacht ist 9 
and heisst von einem χ durchschnitten , oder eingeschlossen iverden ,·· 
Cf. Augusti De^kwiirdigkeiten T. III. p. 214 sq.: ty Dqs Kreutz , woran 
Andreas, auf Befehl des achaeischen Proconsul* Aegeas , geschlagen 
wurde y beet and aus zwey uberzwerg gefiigten Balien, welche die 
Porm 'einer romischen zehn (X) bilaeten . Daher ist der Ausdruckt 
Crux decussata entstanaen, welcher nicht von decutio t son- 
dem von Decussis (von decem ) , * dessen sich auch P Unius (XVllf, 
84* ducantur duae lineae in decusses obliquae· Vitruv. X, 11·) bedient - 
herstammt . Diesee Zeichen nun galt in der alten Kirche allgemcin 
fur das grtechische X und fur die Abbreviatur von Χρίστος. Rs ' 
kommt bey den alten Schriftstelhrn auch unter dem Namen Χιασμός 
(von Χιάζαν, mit X versehen , kreuzweis steUen } vor.“ Add. Hic- 
ronyro· coinment. in lerem. c. XXXI. „ Decussare est per medium se- 
care, veluti si duae regulae concurrant ad speciem litterae X·, quae figura ' 
est crucis. “ Augustin. de doctr. Christ. II, 24. „Una figura litterae, 
quae decussatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latino» valet, 
non natura, sed placito ct consensione significandi· 44 lsidor. origg· i, 3. 




/ 



s 


46 -EUSEBII PAMPHlXil 

I 

ψσν χαρακτήρων, χτχζομόνου τού ρ rtcrric τό μεσαΐτατον “ α Α} 
**tor rou κράνουςφερεφ* εϊω&ε nat?*) τοϊς μετά ταΰτα χρόνοι ς 
ό βασιλεύς. Τον δί πλαγίου χερως , τού χατά το δόρυ πε π άρ- 
μενου, ό&όνη τις εκκρεμής άπηώρητο, βασιλικόν ύφασμα, ποι- 
χιλ/φ συνημμένων πολυτελών λί&ων, φωτός αύγαις εξαστραπτόν- 
των , καλυπτόμενο* * συν πολλφ τε χα&υφασμενω χρυσό ! 4 ), 
αδιηγητόν τι χρήμα το7ς όρώσι παρείχε του κάλλους* Τούτο 
μεν ουν το φάρος του χερως εξημμένον, σύμμετρον μήκους τε 
χάί πλάτους 5 ) περιγραφήν άπελαμβανε , το δ * ορ&ιον δόρυ της 
κάτω αρχής επί πολύ μηχννόμενόν*) , άνω μετέωρον υπό τώ 
του σταυρού τροπαιω προς αύτοΐς ακροις τού διαγραφ/ντός 
υφάσματος 7 ) , την τού θεοφιλούς βασιλεως εικόνα χρυσήν μέχρι 
στέρνων, των τ* αυτού παιδων οβίοίως εφερε* ΪΓούτφ μίν τώ 


Lipsius de cruce I, 7·1 — 3) [Καν pro κφν Val. et Kead. scripsi cuqx 
Zimmerm., et eemper talia rectius exhibui, quod h. 1· semel monitum sit· 
/Temere autem Rea ding. in Corrigendis pro suvL·. 1. et alibi, ut dislingua- 
t tpr κ xuv i. e, καί &v, cum Stephano scribere maluit καν.] — 4 Ka&v- 

φοοαμένψ χρυσφ* Saviliu* in suo libro emendavit χαδ-υφαρμένον, Certe in 
codice Fuk v scriptum inveni χα&υφασμένων* Et paulo post παρείχε , non 
ηαρέχον hubet idem codex .et Turnebus. [Παρείχε scripsi ut difficilius·] 
— d) Σύμμετρον μίμους καί πΐάτονς. His verbis Eusebius significat, 
Velum illud quadratum fu^se. . Nam longitudinis et latitudinis modus ae- 
qualis quadratam efficit figuram. Certe in veteribus nummis Constantini 
et sequentium principum, velum illud ea figura quam dixi, cernere licet. 
Male igitur Christopborsonus . Eusebii locum exposuit hoc. modo: Istud 
1 igitur velamen ad cornu affixum , longitudinis latitudinisque cruci s 
'mensuram penitus exaequavit. — 6), Της κάτω- αρχής ίπΐ πολύ μηχυνό- 

μενον. Sensus est, baetam illam a basi usque ad antennam multo longiorem 
fuisse, quam ab antenna usque ad summum fas.tigium. ldque etiam . in 
nummis cernere licet. Potest etiam bic locus simpliciter intelligi, ut sei*- 
tus sit bastam illam ab imo ad summum longissimam fbisse. [Verba 
voveo μίν ουν το φάρος — έφερε Val. vertit; ,, Atque hoc velum anten- 
nae affixum , latitudinem longitudini aequalem habuit ( Cf. not. 5·)· 
Jpsa vero recta hasta ab infima sui parte in magnam longitudinem 
producta , in eupetiori parte sub ipso crucis signo ad ipsam veli va- 
riis coloribus depicti summitatem aeream deo cari imperatoris st li- 
berorum eius imaginem depictam pectore tenus sublimeni gestabat* 1 
JStrotbius : „Dies an der Stange hangende Tuch icar so brei/ ais es 
lang ivar . Der aufrechtstehernde Spiess war von. untenauf jgtrechnet 
sehr lang t obeyi unter dem Zeichen des Kreuzes , an dem Mande des 
gestickten Tuchs , war das goldene Brast-Bild des Gott-liebenden 
Kaysers , nebst den Bildern seiner Sohne angehenkt. u ] — 7) Του 

δεαγράφοντος υφάσματος* Scribendum est τού διαγρ αφέντος, id est, varie 
depicti. Nam velamen Slliid purpureum .quod ex* 'antenna pendebat, au?p 
variisqne lapillis erat ornatum. Quid autem sibi voluerit Christopbof- 
sonus, nescio, cum baec Eusebii verba ita vertit: ad texturae discurren- 
tis fimbrias * Nisi forte διατρέχονΐος legit pro διαγράφοντος. Sed longe 
gravius lapsus est idem Christophonouus , cum verba illa' Eusebii άνω 
μετέωρον quae ad vocem elxova referuntur, ad vocabulum δόρυ retulit. 
Quod refutationem non meretur·, [Cum Zimin. scripsi ΰιαγρυφεντος.] 





I 


DE VITA CONSTANfINI I, 31. 32; 47 


6mti ιρ!φ οημϊΐφ , ηάσηςάνΤιϊιιμίνης και ηολίμιας 
άμυντ ηριφ διαπαντός ιχρητο βασιΧξρς , .*ι£» ϋ στρατοπέδων 
απάντων ηγιΐσ&αι τούτου ομοιώματα^ ηροσέταττίν· 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΒ\ 

*Οπας κατηχηθείς Κω να* αν τ%νος> %ας &ε(ας γραφάζ 

άνεγίνωσχεν. 


\. 


% AXka χαύνα μικρόν νστίρον . . Κατά di τον δηΧωϋ /vtcc χρό- 
4W την παράδοξον καταπλαγίϊς οφιν, ούδ* έτερον *) Ίδιον η 
?ον οφφιρχα δοκψάοας σίβΐιν , τούς των αυτόν λόγων }έύ~ 
ατμς 2 ) άνίκαλιΐτΟβ καί τίς ιϊη διοςανζ ός* ηρωτα, τΙς τι ο 
ζζς οφ&ιίσης οψιοές τον υημίίον λόγος· Οι di τον μίν ιΐναι 
διόν ιφασαν > Φΐοότον ίνός nui μόνον μονογΐνη παΊδα , το 
δί οημιΊον το φανίν, σνμβόλον μίν ά&αναΰίμς ιΊναι , τ ροπαιον 
δ* νπάρχιιν της νατά του δανάτον νίκης » ην και ίποιηοατρ 
JtOT i παριλ&ων ini γης· ididaOuov τ* τάς της παρόδου αιτ Ιας 9 
τον ακριβή λόγον αντω της κατ' άν&ρωπους οικονομίας 3 ) vnOr 
ζιβιμινοι* *0 δί καί τούτοις μίν ιμα&ητιύιτο τοίς λόγοι?, 
Φαν μα δ* ΐ7χι της όφ&αλμοις αντω παραδο&ιίσης ΦιοφανιΙας* 
συμβάλλω* τι την ουράνιον οψιν τη των λιγομίνων ίρμηνίίφ, 
διάνοιαν ιστηρίζττο* Φιοδίδακτον αυηρ την -τοτντωγ^νω- 
Οέν παριΐναι ηιι&όμίνοφ· κα£ αυτός δ* ηδη τοΐς ίν&ιοις άνά- 


Cap. XXXII· I) 1 Oidhigov» Scribendum est disinnctis Voci btts otidi 
triQOPf Tei ονδένα Ττεφον. Savilit» ad oram stii codicis emendari ούδ 9 
Έτερον &εόν. Codex autem Puk· habet ουδέτερον &έόν. [ Cum Zimmerm. 
•correxi ονδ* ¥τερον &εον> Val. ουδέτερον &ε&ν.] — 2) Τουρτών uvtov 

toyw μύστης Hoc luco Eusebius noeter μυατας poauiaie ridetur pro 
pmo^ovt· Neque enim dubium eat quia episcopos iuleltigaU Subdit 
enim paulo post «<xi δη τούς t pv &tou Ιεςέας παρέδρονς avt$ ηοιησάμο- 
νος, etc· Apud Graecos tamea /ederas dicuntur, non qui mysteria tra- 
dunt, sed qui sacHs initiantur. Uade Hieronymus in epistola ad Para - 1 
snadrittra dititt Chryeti myttc * f patriarcharum cymmyete*. Sic Chry T 
sostomus ia bomilia XlV.^in epist, ad Romanos μύοχας roccat baptiza- 
to*. — 3) Της kbt* άν&ρ<*ηυνς οίχννομίας* Quid olxovopfa spud 

sanctas patres significet, stande notari ad librum primum historiarum. 
Quidquid enim Christus in carne ad hominum salutem gessit ut homO, 
id οΐχονομίας vocabulo comprehenditur. Non recte igitur Christophor- 
sonus hoc loco interpretatas est: Christi inter homines oeconomiam.. 

Neque enim κατ' άν&ρώπους significat inter homines > sed potius secun- 
dum homines, id est, humano more ac modo. Ita GregOriu» Nysseous 
in epistola ad Eiistalftiam et Ambrosiam : άλΧ* tl ώσαύτως ϊχων , nui πρ) 
της χατ* uv&gtonov οΐχονομέας , nui iv (χεΊνφ , xai μετά τούτο. [Cf. Va- 
lesius ad Euseb, Η. E· i, X.J V, 19· X, 4·]' 

* 



48 ; EU8EBI1 ΡλΜΡΗΓΜ> ··'* 

'i ■ ι 

γνωσμασι ηροσόχην ηξίον· Nat δη tovgvov Dtov Ugiag ηαρί- 
δρονς αντφ ποιησάμίνοφ , tov oty&ivta &tov naacug dnv $no 
Gfgantiaig τιμξν. Καηπτα φραξάμςνος tatg ' tig αυτόν α/α- 
&alg Ιληίσιν, ωρμητο λ οιπον του τυραννικόν nvgog την άπη- 
λην κατασβίσων. 


ΚΕΦΑΛΑ 10 Ν ΑΤ\ 


ΠιρΧ των Μαξιντίου μοιχιιων των iv *Ρωμ$· 


\· 


Και γαρ δη πολύς ην ο ϊαυτη ) προαρήασας την βαοι~ 
λεΑονΟαν πόλιν , δυσσίβιίαις καί άνοβϊονργίαις ίγχειρών , ως 
μηδίν τόλμημα nagtXGt 7ν μιαρας καί ακαθάρτου πράξιως · Awt+- 
ζιυγνυς γέ τοι των άνδρων 2 ) τάς ( κατά νόμον γαμιτας, ταά- 
τ ag Ινυβ ριζών ατιμότατα ) τοις άνδρασι* ditent μη t , καί taot* 
ουκ άσημοις, ούδ* άφανόσιν, αλλ* αντοίς ίμπαροινων τοις τύ 
πρωτέϊα της των * Ρωμαίων σύγκλητον βουλής κατόχονσι· Μυ~ 
ρίαις μίν ουν iXtv&tgaig γνναιξίν ΙνυβρΙζων αισχρ ως, ουκ ίί- 
χιν όπως ΙμηλησΗί την άκρατη καί ακόλαστον αυτόν ψυχήν· 
*tig ii .καί Χριστιανούς ivt%tlgn, κμΐ ουκόΦ* ottg re ην*) *υ- 


t 

•I 


· »C‘ap. ΧΧΧΙΙΓ. 1) [ Ταύνην Ιοη. ] — 2) Αιαζινγννς γ4 τοι 'V&v 

Μανδρών. Logiis est mutilus- ut apparet, quem cuip Christophorsono supr 

E levi ex lib. VIII. historiae ecclesiasticae cap. 14» * In schedis Reg. locus 
ic ad marginem suppletur hoc modo: τάς κατά νόμον χαμίτας, αυταίς 
Ινν βριζών αίσχρ οτάτως, etc. In codice Fuk. scribitur διαζιυγνύς γίτοι των 
ιάνδρων τάς γυναίκας, τοις άνδράαιν , etc. [Iu Cast, post άνδρων τάς ad- 
dendum coniicitur γυναίκας διεφ&αρμίνας. 3— 3) ΝαΙ οϊός τι ην. 

Prima vox delenda est. Spd sequentia corrupta sunt ac mutila , quae sine 
scriptorum codicum subsidio , difficile est restituere. Potest tamen legi,: 
ovxi&* οΖος re ην ευπορίαν τοις οΐχείοις άοιλγημααιν inivotiv. Mox codex 
Fuk· et Savilli babet &άττον γαρ την, etc. [Acu ante αύ*(&* οιός τ β tp 
non delendum puto cum VaL Inserto enim ppst οΐχείοις cum Cast. Zimm· 
ίπι&υμΐιμ ασιν, sententia verborum o uni&* — IniVQilv ep ipsa est quam ex?- 
pressit Val. vertendo: „nuUi· aqtibus perficere pqluit ut earum congressa 
/rueretur." Accuratius etiam Stroth. interpretatur : „so war es ihm ni c fi t 
.mbglich zu ssinert} Ziueck zu gelangen /* In eo tantum lapsi 
sunt W· DO. , quod vim particula xal ante ουχΐ&* οΐός τι ην non expres- 
serunt. Refert enim Eusebius hoc* Maxentii libidinem, . quamvis permultas 
paganas mulieres ipse stupraverit , tamen magis inflammatam quam restin- 
ctam esse, Christianas vero mulieres ab eo se violari nec passas esse 
(Χριστιαναϊς ένιχιίριι), atque ita adeo opportunitatem eum non invenisse 
explendis cupiditatibus suis. Vide quae de usu illo particulae ace l disputavi 
ad Euseb. Η. E. VII, 30. Τ. II. p. 396 sqq. Add, Wyttenbach . ad Iulian. 
orat, in laudem Constantii p. 159· ed. Schaefer. et Pott . ad 1 Corinth. 
VII, 70 — 4) Την 'ψυχήν &ανατώοαι. Scribendum videtur Φανάτφ. Sic 
enim loquitur Eusebius noster in lib· Vili, ubi de Maximini flagitiis agit: 





I 



DeViT-A CONSTANTINI 1, 33 — 33. 49 

molent το*ς οίκείοις ΙηιΦυμημασιν intvoiiv· Sarto* γήυ* την 
ψυχή* &avatw€m 4 ) j η το' σωμμ αντω παρεχώρον* ini φΦο~ , 
ραν αυτοί· ■ 

k 

Κ Ε Φ Λ Λ Λ ί Ο Ν ΛΑ'. 

"Οπωζ ή του έπαρχου διά σωφροσύνην ίαντην άνίιλιν. 

' ' * 

Μια γοΰν τις των αντοΦι συγκλητικών άνδρών την επαρ* * 
χον δεεπόντων εξουσίαν, ως επιστάντ ας τφ οικω τούς τα τ οι- 
αΰτα τφ τυράννϊρ διάκονον μένους επυΦετΟ {Χριστιανη δ* ην)^ 
τον τ* μάνδρα τον αυτής εγνω, δέους ενεκα , λαβόντας αυτήν, , 
απάγεϊν κελεύσαι, βραχύν ύποπαραιτησαμένη χρόνον, ώς αν 
του σώματος τον συνηΦη περιβάλοιτο κόσμον > εϊσεισιν ini του 
ταμείου* καί μονω&εΐσα, ξίφος του στέρνου πηγνυσε 1 ), Φανονσα 
τε παραχρημα 9 τον μέν νεκρόν το7ς προαγωγοίς καταλείπει 
εργοις δ* άπάσης γεγώνοτέροις φωνής , ότι μόνον χρήμα αηττιγ· 
τον τε καί άνώλεΦρον, η βοωμένη ηαρά Χριστεανοις σωφρο* 
συνη ηέφυκεν, είς πάπας άνΦρώηο υς, τούς τε νυν δντμ ς καί ' 
τούς μ ετ έπειτα χενησόμένους ίξέφηνεν. Αυτή μίν όύν τοεαύτ η 
τις ώφΦη· 

• > 

ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ ΛΕ\ 

■■ ■ . , 

* · ; ■ 

'Αναίρεσες δήμου 'Ρωμαίων ύπό Μαζιντ (ου. ' 

Τον δί τοιοντοις επιτολμώντα πάστες ύπεπτηχότες δήμον 
και άρχοντες, ένδοξοί τε καί άδοξοι , δΗνβ κατετρύχοντο τυ-' 
ραννίδι· Καί ούδ* ηρεμούντων καί την πίκραν φερόντων δον- 


ρί di έπϊ φΦοοάν ίλκόμεναι', Φαντόν την, ψυχήν Φανάτφϊ η το σώμα τβ 
φΦορφ ' ηαραδιδώηαϋι. [ dedit Φανάτφ. ] 4 

Cap. XXXi V. 1) ' [ Ζίφος — πηγνυαι. Exempla' virginum quae.. ut 

pudorem servarent, mortem/ sibi consciscerent, inveniuntur passim. Sed 
Illud memorabilius, plerosqne patres tale, harum facinus non vituperasse^· 
sed laudasse , ut laudat mox Eusebius teritis: ίργοις δ 3 απάσης κ . ϊ, l. K et 
in bist. eccl.' Yili».l4* Τ· p. 64§qq,» ubi eadem narratio legitur» Cf. 
Hieronymus in commeat, ad Ion. c. 1« exui Unde et in persecutionibus 
non. licet mihi propria perire manu , ab e que eo ubi castitas per 
riclitatur. Rectiora tqmen sensit Augustinus, ut ostendi ad 1· I· Euseb* 
H. E. p. 67. * neque satis vere Staeudlin Gescbichte der Siltenlehre Jesu 
Τ, II. p. 562 sq. scripsit: ,,Es ist kaum zu zweifeln dass alie oder die 
meisten Kirchenvater uber die Art von Selbstmord , tvo Christinnen um 
der Entehrung zu entgehen , sich selbst au s der IVelt schafften , ebelk 
eo gedacht haben , wie Eusebius und Augustinus." VetVsi 

Ό 


f 


50 EUjHSBJUl· PAMPHILI. . 

/ 

λϊίαν> απαλλαγή τιςόμρ^ς ηητηϊ τού κυράννόν ’φονώσης ώμο- 
τητος· ?Επϊ σμικρζ ι γουν. ηδη : ποτέ προφάοε*,, τον δήμον είς 
φόνον τοίς άμφ* αυτόν δορυφόρο# εξεδίδου* καί εκτεινέτο μυ- 
ρία πλη&η του δήμοι) * Ρωμαίων Ιπ* αυτού μέσου τον ασπως, 
cv Σχυ&ών η βαρβάρων t άλλ* ανιών των Οικείων δόρασι καί 
πανοπλία#· Συγκλητικών γε μην φόνος οσος δ* επιβουλήν 
ΙνηργειτΟ ‘bijg εκάστον. περιουσίας , ούδ * ίζαρι&μησαο&αι δυνα- 
τόν, άλλοι* αλλαις πεπλασμεναις αΐτίαις μνρίων αναιρούμενων · 


ΚΈΦΑΛΑΪΟ Ν ρΛς 9 . 

Μαγιϊαι Μα^εντί ου κανά Κωνσταντίνον, καϊ ϊνδιια %q ο- 

ψων iv\ 'Ρώμτι* 

« * 

* · 

*Η, δί των κακών % τψ τνρψννφ κορωνϊς ini γοητείαν ηλαυνε, 
μαγιχνΐς επινοίαις 1 ) τοτί μίν γυναίκας εγκύμονας άνασχίζοντος, 
τοτ4 Λ· νεογνών σπλάγχνα βρεφών διερευνωμενου , λέοντας τξ 
κμτ ασφάττοντος, καί τινας άρρηι οποιΐας επί δαιμόνων προσχλη* 
ι σεις καϊ αποτροπιασμόν του πολέμου σννιρταμενου * δια τούτων 
γόρ της ^ιμης κραϊησειν ηλπιζεν· Οΰτω μεν ονν επί 9 Ρώμης 
ο τυράννων , ούκ εστιν είπέΐν, οΐα δρών τούς υπηκόους κατε- 
δουλοΰτο* ώστ* ηδη των αναγκαίων τροφών εν έσχατη*) σπάνει 
καί άπορίφ καταστηναι, όσην επί 9 Ρ,ώμης ^ύδ* άλλοτε ποτέ ο2 
καΦ* ημάς γενεσ&αι μνημονεύουνε,** 


ΚΕψΑ-ΑΛΙΟΝ ΑΖ\* 

* / 

ί# Ιναλ/φ σνςστϊνματων· 

* I 

. » 1 / . ^ . · .·' ■ 

Άλλα γάρ τούτων απάντων oTkiov αναλαβών Κωνσταν- 
τίνος j πάόαις παρασκευαΐς ώπλίζετο κατά της τυραννίδος « 

ΖΙροοτησάμενος δητά i*vt0u fadv τον επί πάντων, σωτηρά τέ 

• * * · « * 1 

ο — ■■■■* 

«tini de αντηχηρίφ «enteatiam proposuit ipse StaeuAlin* 1· 1. T, ΠΓ. p· 135 
*qq< , unde patet, non laude ied* ad summum venia et excusatione dignas 
putasse Augustinum virgiues illas. Ita» „ Quite, inquit, se occiderunt , 
nc quicquam huiusmodi paterentur , quis humanus affectus eis nollet 
ig nosci ? u Cf. Grofius de iure belli ac pacis lib. II. csp. 19· η, V. Ia 
sequentibus pro γίγονωτίφπς Steph. γεγιν stvspofv] · 

Cap. XXXVI. 1) [Μαγκιάς I mrolcut — — συνισταμίνον· Vide 
quae observavi ad ISuseb. Η. £· VIII, 14 not. 6. C£. 8 almasius ia notis ad 
Spartian. p. 38. ad Vopiscum ρ· 3£9 βφ] — 2) 1*£σχάτΐ) pro h Ισχύτ^, 
ct mox οσον pro όσην Steph,] 



DE VITA GONSTANTINI I, 37. 38. «1 

uai βοη&ον άνακ αλεσάμενος τον Χριστόν αυτό ", το, τί vttrp- 
τιχόν τρόπαιο* y το δη σωτήριον σημεϊον, των άμφ* αυτόν όπλε-' 
των τ$ καί δορυφόρων προτάξας*), ηγείτο πανσχρατιφ, *Ρω- 
μαίοις τα της εχ προγόνων ελευθερίας προ μνώ μένος, Μαξεν* 
τ Ιου δητα μάλλον ταις κατά γοητείαν μηχαναις, η τη των 
υπηκόων επιθαρφοΰντος έννοια, προελθεί* δ* ούδ* όσον πυλών 
του αοτεος επιτολμώντος > οπλιτών τω πληθρι χαΐ στρατοπέδων , 
λόχοις μυρίοις πάντα τόπον χαΐ χωράν χαΐ πόλιν, οση τις ύπ* 
αντώ δεδούλωτο, ψραξαμενο υ, δ της εκ θεού ουμμαχίας άνημ- 
μένος βασιλεύς , επιων πρώτη καΐ δεντερφ και τρίτη του τυ- 
ράννου παρατάξει ευ μάλα τ» πάσας εξ αυτής πρώτης ορμής 

χειρωσάμενος, πρόεισιν επί πλειστον ούον της Ιταλών χωράς; 

/ t ' 

ΚΕΦΑΛΑ Ι Ο Ν ΑΗ\ 

Μάξι* τ (ον θάνατος §ν γιφύςψ ποτά pol· Τιβ'ν* 

ρ^δος· 

" Ηδη δ* αυτής *Ρωμης αγχιστα ην· Εϊθ % ως μη του 
τυράννου χάριν 9 Ρωμαίοις πολεμεΐν εξαναγι ιάζοιτο, θεός αυτός . 
οΐα δεσμοις τισΐ τον τύραννον πορρωτάτω πυλών έξόλκεϊ, καί 
τά πάλαι δη κατ* ασεβών ώς εν μύθου λόγφ παρά τοις πλεΐτ 


Cap· XXXVIL 1) [ Το 9ή σωτήριον — προτάξας. Lactant, de mortt. 
persecuti. c. XLIII sqq. signum illud crucis cuiusque militis aspidi, in urbis 
Romae ad$peclu, quo magis ad certamen omnes inflammarentur , Constan-» 
tini iussu affixum esse narrat, de quo quamvis leviore Eus^bii et Lactantii 
dissensu vid. Kestner· de Euseb. p. 49 sqq. p. 53· ( Quidqiiid sit, boc nobis 
quidem certum esse videtor, signo illo crucis,, in certamine cum Maxentio 
satis pxudenter usum esse Constantinum. Cf. supra c. XXXI. ext. 1J, 6 — 1}, 
II, 16. Augusti Denkvriirdigkeiten T. lil. p. 299 sq. Add. Prudentu contra , 
Sy mmach. 1, 467 sq. edit· Cellar · 

Hoc signo invictus , transmissis Alpibus ultor. 

Servitium solvit miserabile Constantinus 
Quum te pestifera premeret Maxentius aula· 

Et ▼» 482 sqq· Testis Cbristicolae ducis adycntantis ad urbem , 

Mulvius , exceptum Tiberina in stagna tyrannum 
Praecipitans , quanam victricia viderit arma 
Maiestate regi, quod signum dextera vindex] 

Praetulerit , quali radiarint stemmate pila . 

Christus purpureum , gemmanti textus in auro , 

Signabat labarum: cfypeorum insignia Christu* 

Scripserat : ardebat summis / crux addita cristis· \ 

De proelio cum Maxentio commisso buitisque interitu vid. c· ΧΧΧΠΙΓ. 
coli. H. E· EU, 9. Zosim. bist· II* 15. Manso Leben Cdnstantins des 
Grossen p. 4l sqq. p« 305 sqq.] 

D 2 


• N 


f 



52 


EUSEBII PAMPHILI 


οτοις άηιστουμίνα, mata fi μην πτστόϊς *) 1*ρα7ςβΙβ\οις iattj- 
λιζίνμεν'α *) , άυταϊς ίνϊργίαις απαοιν* απλώς iinetv, πιοτοΐς 
αμα χαϊ άπίστοις , ο φ&αλμοΊς τα παράδοξα ΰίωμένο ις ίπ+σνω- 
αατο· "Λοπιρ ονν in* αυτόν noti Μωναέως. χαϊ τον &€οαι- 
βους 'Εβραίων γένους, αρμαχα Φαραώ nat την 'δύναμιν αντοΰ 
ίίρρΐ>φ*ν tlg Φάλαοσαν, χαϊ JmXexxQug αναβανας τριοτάτας 
xaxtnovxiatv iv ίρυ&ρφ 5 χαζά τανχα δη xal Μαξι,νηος, οϊ r 
αμφ* αυτόν όπλιτατ χαϊ δορυφόροι* ίδυσαν ιίς βυϋόν ώαΐ 
λί&ος, οπηνίχα νώτα δονς τη Ιχ &§ον μίτά ΚωνατχνχΙνου 
δύναμη , τον προ της πορβίας δηα ποταμόν, ον αυτός σχ«ί- 
q>iai &υξας > xal ιυ μάλα γ£φνρώσας, μηχανήν όλέβρου χα&*, 
ίαντον αυνίΐτηξατΟ} ώδέ nn ikitv τον τφ ίλπίσας. 

*Λλλά τφδδ μίν δεξιός παρην ό αυτόν &ίός, ·ο δ* ά&ηϊ ι ) τάς 
χρνφιους μηχανάς χα&* έαυτου δέιλαιος ουνίστη. * Εφ * ψ xal 
ην ihiitv, ώς αρ α ,,λάχχον ώρυξί χαϊ aviaxaxpiv , χαϊ έμπαιη- 
ται ης βόθρον ον ίΐργάσατο* ίπισγρέψη ό πόνος αντοΰ, itg 
Χ£φαλην αντοΰ, xal ini χορνφηνμχντ ον η άδιχία αντοΰ χαταβη- 
θ*τατ 4 )·“ Οντω δητα &£θν νίνματι των ini του ζεύγματος μηχα~ 
νών τον τ* iv αύτοΊς ίγχρύμματος (διαλ υϋίντος'), ου χατα χαιρόν 
τον ίλητοΦέντα, νφιζανη μίν η δτάβααις, χωρίϊ δ* α&ρόως αύ- 
τανδρα χατα τοϋβνΦοΰ τά αχαφη* Καί αυτός fi πρώτος 6 dii- 


Cap. XXXVIII. 1)' Πιοτά γ$ μην χιοτοϊς· Post haec verba deerat 
in editione Stephani integra linea, quam nos ex codice Fnk. Sav. ac Tur- 
nebi supplevimus. Sed et sine manuscriptis codicibus facile fuit hanc 
lacunam supplere ex lib. IX. historiae ecclesiasticae cap, 9· — 2) [ jE* 

Ιιραϊς βίβλοις στηΧιτινομινα Cast, ] — 3 ) * 0 ό* avtv, Postreifia vox ia 
codice Moraei expungitur ut superflua. Sed vereor ne aliquot voces hic 
desiderentur. Savilius quidenf ad oram sui co^licis notat supplendum esse 
τής τοιτου βυη&ιίας, vel quid simile. In libro autem Hadriani Turaebi 
emendatur o di άνους , sed recentioro manu, Odonis scilicet Turuebi. Nam 
Hadrianus vocem artu ut superfluam expunxerat. [Cast. δ δ* αύτδς atque 
eodem modo scripsit Zimm. *Aviv quod sensu caret, retinuit Val. Sed 
veram' loci scripturam odoratus est talus Savilius, quippe qui viderit, de- 
siderari <juaedam contraria praecedentibus : v<j3<5> μ£ν δεξιός παρην δ αντοΰ 
&ίδς, et post eum Strothius qui verlit; „dieser Ungldckliche ohne des — 
sen (Gottes) Beistand .** Iam vero paulo difficilius suppleri posse et' 
in textum recipi ctim Savillo της τούτον βοη&ιίας, apparet· Contra, tii 
fallor, facillima est mutatio rocis ortu in d&eel i. e artu &tov, divino au- 
xilio destitutus, sine deo. Dionysius Alexandrinus apud £useb. Η. E. VI, t 
40. T. II. p. 250. ovdk a&tel πιπο(ημαιτήν φυγήν, Euseb. de laudib. 
Constant, c. XI. os τής Μταΰταδιανοίας τβ xal ορμής ovx d&tti xixtrij- 
μένης , ίνδίχως Φανμάζουσι. Ibid, την — οπουδήν ο νχ a&ttl γιγονέναι 
πιοτινίιν y ίξ ίπιπνοίας δέ άλη&ωϊ τον κριίττ ονος. Quodsi quis avfV relinere 
malit, is post ussti vel αϋτοΰ vel &iov in textum recipere debebit. Cf· 
Constantia, ad coet. sancU. c. II. ςχί. U γάρ τις αντυ &tov ρητορικήν ή 
ΜΛφ* vtrd μ*τών ίχΗηήμψ χ,τ·1.] — 4) [Λάκκον — καταβήσιτα*. Vid. 



DE VIT-A CONSTANTINI 1, 38· 39. 53 

• * 

λαιος, A« di n ai. ol άμφ* auroV ΰπασπισταί te καί δορυφόροι,' 
y τα Φ*7α π ροανέφωνΗ λόγια , έδυσαν mati μόλυβδος' i* νδατι 
σφοδρφ. "&στ* έίκότως a* f ei καί μη λόγοις, ιργοις δ* ουν 
ομοίως *) το7ς άμφι τον μέγαν Φέράποντα Μωυαέα , τους πμρά 
&eov την νίκην άραμένους , αυτά δη τά κατά τον πάλαι δυσσέ- 
βους τύραννον ωδέ πως άνυμνάν και λέγέιν' ,,άσωμεν τφ *υ- 
φίφ* ένδόξως γάρ δέδόξασται' Ιππον καί αναβάτην ϊρψιψίν 
eig θάλασσαν, βοηδός κ ai σκεπαστής ίγίνέτο μοι έίς μι- 
τηρίαν 6 ) · “ καί* ,,τίς όμοιος σοι iv Φέοΐς, κύριέ , τις όμοιος 
σοτ; δέδοξασ μένος iv άγίοις , Φαυμαστ ός iv δόξ*ις 7 ) % ποιων· 
τέρατα 8 )* 


4 

Κ ΈΦΑΑ ΑΙ ΟΝ Α&\ 

t 

Κϊσοόος iv *Ρώμχ Κωνσταντίνον, 

Ταΰτά te καί όσα τούτοις άδέλφά Κωνσταντίνος *φ πανη- 
.γεμόνι καί της νίκης αιτίφ, κατά καιρόν ομοίως τ<$ μέχάλφ 
Φεράποντι ίργοις αντοΐς άνυμνησας, μετ* ίπινικίων είσηλαυνεν 
ini την βασιλεύουσαν πολιν · Πάντες δ* ά&ρόως αυτόν , οϊ τ* 
από της συγκλι^ου βουλής , οι τ* άλλως έπιφανέίς καί διάσημοι 
των τηδέ, ώσπερ Ιξ εΐργμων ηλδυ&ερ'ωμένοι , συν παντί όημγ 
* Ρωμαίων , φαιδροις δμμασιν , αύταΐς ’ψυχαΤς'), μετ’ ευφημιών 
και άπληστου χαράς νπεδέχο ντο* όμοΰ τ’ άνδρές άμα γυναιξί 
καί παισι καί ο ικετών μυρίοις πίη&εσι, λυτρωτήν αυτόν , σω- 
τηρά te και ευεργέτην βοαις άσχένοις επεφώνουν. 'Ο δ ’ έμφυ- 
τον την έίς τον δέον ευσέβειαν κεντημένος , μην* ini τεκς βοαις 
χαυνούμενος , μητ ίπαιρομένος τοίς ίπαίνοις, της. δ* ίκ Φεου 
cvvy /σδημέμος βοηΦείας*, ευχαριστήριον απέδιδαν παρα%ρημα 
*ύχην τιρ της νίκης αίτίφ· 


Psalm. VII, 15» 16.] — ^ 5) CmU] — 6) [*Ανωμ*ν — σωτηρίαν. 

Vid. Exod. XV, 1» 2.] — 7) [’Εν doScHC. Post haec vocabula comma 

g Mui) male onustum a Val. Heading, Zimmerm. Vide Varr. Lecti, aa 

aseb. H. E. XX, 9. T. 11L f . 3260 — 8> [ Tk — τώατ«. Vid. $xod. 
XV, ii«3 

Cap. XXXIX· 1) [J^Tiuc φνχ**ς bene vertit Val.i intimo ani- 
morum affectu ,·< male Strothius: „mit Augen, denen das Herz ent- 
aprachf* Post ομμαανν comma potui vel a Zimmerm· omissum* Vide ad 
Euseb. Η. E. IX, 9. Τ. III. E . 182.] 


54 ' EUSEBII PAMPHILI 

i 

« 

■ ■ 

K E ΦΆ 4,4 ION M'· 

Πιρ} άνδριάνχος αντοϋ, σταυρόν αάτϊχοντος, *α) irijc 

Ι**7ραφζς· 

r , 

Γραφή τ€ μεγάλη *) nal σχηλαις, απασιν άν&ρώποις τί 
σωτήριον άνίηηρύττεχο σημεΐον , μέση τη βασιλευονση ι τάλι* 
μύγα τρόπαιο* χοντί natet των πολεμίων Ιγείρας, όιαρρηδη * a ) 
II ανεξαλείπχοις εγχαράξας τνποις , σωτήριον χοντϊ σημωον 
*ης 'Ρωμαίων αρχής καί της ηα&όλον βασιλείας φνλαηχηριον* 
jivxlna δ * ονν νχμηλον δόρυ σταυρόν σχημαχι νπδ χειρα 3 ) 
Ιδίας ειχόνος Ιν ανδριανχι ηαχειργασμενης', των ini * Ρώμης δε- 
δημοσιευμένων iv τοπω στησαντας 4 ) , αυτήν δη χαύχην χην 
γραφήν f ρημάο tv εγ χαρά ξαι τη β Ρωμαίων εγχελενεται φωνή 9 
Τουχορ χψ σωχηριω δει σημείο*, χφ ά λη&ει ελέγχφ 
της άνδρίας » χην πάλιν υμών ζυγόν χνραννιηον 
διασω&εΐσαν ηλευ&έρωσα* εψι μην nal την σύγ - 
αλητον nal τον δήμον * Ρωμαίων , τη άρχαΐφ δπι- 
φανείψ na 1 λαμπράτηχι ελεν&ερωσας άποαατε- 
- οχηαα · 

*■ ·\ · »*' 

X Μ Φ A A A I Ο Ν ΜΑ'._ 

Ευφρόσυνα* χατά τάς ίπαρχίας , χιά δωρεαϊ Κωνσταντίνου, 

% φ 

« 

‘Ο μίν ονν ϋεοφιλης βασιλεύς ωδε πη τον νιχοποιον σταυ- 
ρόν δ μολογ ιφ . λαμπρυνόμενος , συν παρρησίφ πολλή τον υίον 
τον ·&εου * ΡωμαΙοις ανχοις γνώριμον inoUi . Ιίάντίς δ 9 α&ροως 


Cap. XL. 1) Γραφή τε μεγάλη· Iu panegyrico Eusebii de tricenna- 
libus Constantini legitur φωνή τε μεγάλη, quod equidem praeferendum 
puto· [ Φωνή Zimm. ] Porro ab his verbis novi capitis sectionem inchoavi, 
secutus auctoritatem codicis Regii et Fuk. quibus consentiunt schedae 
veteres, — 2) Λαι^ρήδην Si· Rectius in panegyrico legitur τε, 

etc. Mox codex Fuk. et Savilii verbum addunt hoc modo: φυλαχτήριον 

3) ['Τποχείρα, Vide quafe annotavi ad Euseb. Η. Ε· IX, 9· 
T. 111. p. 1S2.] — 4) [Αυτίχα — στησαντας· Gf. Oie Eekehrung des 

Kaisers Constantina nach ihren Vrsachen und JVirkungen aus dem 
Engliechen des Hrn · Edward Gibbon iibersetzt p. S5. *) Liineburg. 
1797* *· ,yDiese Bildsaule , oder wenigstens das Kreuz mit der Inschrift 
kann mit mehr JV ahrscheinlichkeit erst in die Zeit gesetzt werden , da 
Constantia JRom zum xweyten , ja gar %um drittenmhf besuchte . Un- 
mittelbar nach der Besiegung des Maxentius w cur en schwerBch die Ge- 
miither des 8enais und des Volks tu einem so offentlichen Monument 
' schon genug vorbereitet·" ] i 



DE VITA CONSTANTINI I* 41. 42· 55 

■ ' ' . . *■' 

•2 την πόλιν οϊκούντες , αυτζ συγκλητφ καί δήμων πληθεσιν 9 

ωσανεί πίκρας ico ιϊ τυραννικής άναπνενσαντες δυναστείας, φωτόζ 
άπολαύειν εδόκΟνν καθαρωτέρων 1 ) αυγών , καινού τε καί νέου 
βίου παλιγγενεσίας μετέχειν, *Εθνη te πάνθ * οσα ωκεανέμ ihf 
χαζά ϋύοντα ήλιον περιωρίζετο , ttSv πριν σννεχόντων' xamSv 
ηλενθερωμένα , ηανηγ ύρεσι φαιδραΐς ίνευφραινόμενα , τον χαλ- 
λίνικον , τον θεοσεβή , τον κοινόν ευεργέτην ^ ανυμνούντο t iuti- 
λονν y φωνή te μι$ xul ivi στόμαχο, κοινόν αγαθόν μνθρωπσις 
in θεόν χάριτος ol πάντες Κωνσταντίνον ωμολόγουν^ επιλάμψαι· 
*ΙΙπλοΰτο di καί βασιλικόν απανταχού γράμμα, τοίς μίν τάς 
υπάρξεις νφαρπαγεϊσι την των οικείων άπόλαυσιν δωρούμενον 9 
τους ό* άδικον εξορίαν ύπομέίναντας , ini τάς οφών- άνακαλού- 
μενον .εστίας* 'ΐίλευ θέρου 2 ) τε και δεσμών, παντός, τε κινδύνου 
καί δέους τούς υπό της τυραννικής ωμόιψος τούτοις ύπο^ε^ 
βλη μένους* 


ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΜΒ\ 

■ Επισκοπώ ν τιμαί, καί ίχκλησιύν οίκο δομαί. \ 

t 

* . . · 

Βασιλεύς δ * αυτός τούς ταυ θεού λειτουργούς συγκαλών, 
θεραπείας και τιμής 1 ) της άνωτάτω ηξίον, εργοις καί λόγοις 
τους ανδρας ωσανεί *) τω αυτού θεψ καθιερωμένους φιλο- 
φρονονμενός. 9 Ομοτράπεζοι δητα συνησαν αύτιρ, ανδρες εντε- 
λείς μεν Ttj του σχήματος όφθηναι περιβολ^ 3 ) > ά.λλ* ού τοιού- 


Cap. XLI. 1) [ Καθαρότερου C&st. } — 2) [*/Λ«νΦφον. Zlnuner- 
mannus ad h. 1. , y Corrige , inquit, η λεν&τρονν (? iUv&tQov*,).* Se4 
hoc minime opus esse, docet locus satis, similis Euseb. XL Ε·1Χ»9·> ubi 
*id« nostra noL 22.] 


Gap. XLH. 1) OepeutAifs esc δ*α τιμής. Scribendum puto θεράπιίαξ 
,TS *«d τιμής, Tnrnebus ip ,ipargine sui codicis emendaret &ιραπ(ΐας^ xe) 
.τιμής, etc. Atcjue ita scribitor in codice Fuk. Io schedis, Regiis expunctum 
est adverbium «c, eiusque Iqfo^iiperscrijttpiu αυτούς, — 2} [ Τονςανός <ec 
φεξιονμινος, neti ωσαν*$ IojWj^e^ ^pio όφ&ηται ιήίο^ ijem Ιμρθ·&τϊς. ] 

Tfj του σχήματος οφ^ψΌΑ ) μΐ/ρφολ^. Hoc loco οίξημα non tam vultum ( ac 
formam" significat , ut putavit CH^ietophorsonue quaftn Culeum ac Vectem, 
Fminde utrumque in intdfpretatione mea expressi j qtiod etUft S Pojrtesio 
iaotuim esse postea deprehendi. [Val. vertit; ,\oxterno Aabitu ac vevtitu,* 
Stroth·: yy Kleidung jre&tius. Neque enim;*?;^* aliud qukiqttarah. b 
•significat nisi vestitum^ .! ,\^ide* plura exempla. gUae attulit .fFoUten. *4 
1 Corinth. Vli, 32. Phitipp. II, 8* Add. lV^ %i a b τ»τ· qift~ 

pcnrar τρόπος, DioiCIppoct. orat. L&Xii; inscribitur ; . Ungi του 

■Όχηματος, de restifn phiWophi t id eat^ de pttli6^Zoeim, I, 51> 1. 1, 60, U 
ubi όχημα βαα(λιιο¥,Α\ quod, ad fiueiivi^ipkis ίμάτωκ, ^Kua^b; 



I 


ι 


50 V ' J5USEBII PAMPHILI . 

t 

7 M iwJ «λφ νενομισμινοι , ow μη m ορώμενον χοΐς . πολλοΐς 
μνθρωπον, τον θεόν δί ίποπνεύειν 4 ) ίδοχει. 'Εηηγετο i \ 
Λυτούς ι tui Snol novi στίλλοηο πορείαν, χαν*) τούτφ τον 0*- 
ραπευο μίναν προς αυτών, δεξιόν αντω παρεΐναι πειθόμινος· 
JVai μην xal χαΐς ΙχχλησΙαις τον θεού πλούσιας χάς παρ’ iav-* 
του παρεΐχεν επιχονρ/ας , ίπαύξων μίν xal ης vxpog αϊρων 6 ) 
τούς ευχχηρίονς οΐχους, πλείστοις ό’ άναθημασε χά σεμνά χών 
φης i*i ιλησίας χαθηγιασμένωχ φαιδρύνων, 

* ** 

ΚΈ Φ Λ Λ Λ I ΟΝ ΜΓ \ 

' ' ι ' > 

ΖΙερΙ ρω* ιΐς τους πάστας ευεργεσιών Κωνσταντίνου· 

ΠαντοΙας χε 1 ^ χρημάτων διάδοσης χοΐ ς Ινδεεσι ποιούμενος, 
τούτων δ* ίχνος χαι χοΐς εξωθεν 2 ) αντω προσιονοι φιλάνθρω- 
πον και ευεργετικόν παρεχων εαυτόν, χοΐς μίν ίπ* αγοράς μετ- 
ά ιτού ο ιν οιχχροΐς τισι χαι άπ ερριμμενοις , ον χρημάτων μόνον, 
ονδε γε της αναγκαίας τροφής, άλλα xal σχίπης εύσχημονος 
του σώματος προύνοει ι χοΐς δ' ευ μίν χά πρώτα γεγςνόσι, βίου 
δί μεταβολή δυστνχησασι* δαψιλεστε'ρας παρείχε χάς χορηγίας *. 


de martyr. Ρ. e. V. et quae ad h. 1. annotavi! J)u Cange Gloss. Gr. p. 
1506« Quodsi vocem niQifioXfj simul exprimere velis , vertendum . eat·: 
^vestibus indutis."] Erat autem habitus ac vestitus sacerdotum illius tem- 
poris admodum tenuis ac vilis, ut testatur Amm. Marcellinus in lib. "XXVlI. 
ubi de Oamaso et Ursiqo loquitur. Sed 1 et Gregorjps Nazianzenus >h ©rap- 
tione funebri quam de laudibus Basilii conscripsit, ait illum dum episcopus 
esset Caesareae , vili pallio amictum fuisse quod ράκος appellat. [Cf.'Va- 
lesius ad Euseb. Η. E. VI, 19· T. II. p. 208* Bingham. origg. T. II. p. 417· 
Schmidt Handbuch der christli eheu KG. Tojp. V. p. 107 sqq. Augusti 
Denkwurdigkeiten aus der chrisllichen Archaeologie T. 1. p. 118 sqq. Recte 
|am animadvertit howthiuv ad- h. 1*, singula item vestitum habuisse clericos 
nonnisi dum sacra peragerent, quibus peractis, ut quivis de vulgo induit 
sunt, id quod apparet quoque ex loco Gregorii Naz. in carmine de viu sua, 
tibi se a Consiantinopolitaujs despectum esse 'dicit tanquam δνσείμονα, 
male vestitum. ] — 4 ) Τον θεόν Sk ίπστΐτένειν iffoxti. In schedis RSgiis 

hic locus ita suppletur ad margiuem : τον Λ Ιν^κάστφ τιμώμενον Μποπτε vnv 
Μίόχει θεόν. Sed brevius codex Piik. ac Sav. 'τον 'dk θεόν ίποητενειν Ιδόχη 
αυτόν, — 5 ) Κψ* τόντς>. Malim scribs^sdAA τούτοι. Id est , oh eam 

causam· — 6 ) [ Φίρων xtti άϊρωνίοη, Μοέ'τΜς ίχχλησίαις Casu] 

Gap· ΧΤ ΠΤ. 1) Ιϊνντο (ας τβ· In codice Fuk. ac Regio et in veteri- 
bus Schedis caput incipit ab his verbis παντοίάς τι , etc. — 2) Καί τοίς 

Ibtfdfr. -Gentiles Intel ligit, -qui erant 7£a> της Ιχχλησίας, Idque confirmatur 
eX capite' sequenti,' ubi ai| κοινώς ukv ούν προς* απαντας ην votovvo?" 

S trovdk τη (κχλησίφ. Et i£ lib· 1L cap. 21. τοσάντα μλν τη Ιχχλησά} τον 
^εοϋ ut χατ απεμφ&είσα* ηαρείχον* όημοιη 1 dk τοϊς Ιχνος nui itdotv 

f&veoi. . [De vi et origtne-dlims gentilium appellationi;» vide sis quae f£uri~ 
bus disputavi ad Eusebi iL E.X^l. T.-iil. 8t*eudJ(ifi Ge- 

*■ 


i 


DE VITA CONSTANTINI I, 43. 44* 57 

βασιΧικφ γετοε φρονηματί μεγαλοπρεπείς τάς ενποιΐας τόΐς 
όντως εχουσε παρεχων, ■ totg μίν αγρών *) κτήσεις ίδωρείτο, 
τούς δί διαφόροις άξιώμασιν ετίμα. ' Καί των μίν όρφ ανίαν 
δνστυχησάνιων iv πατρός ει τεμελεΐτο χώρφ , γυναικών di χή- 
ρων το άπερίατατον ανακτώμενος , δι * οικείας επεμελει 4 ) κηδε- 
μονίας, ώστ ’ ηδη , καί γαμφ ζευγνύναε γνωρίμους αντφ καί 
πλουσίοις άνδράσε κόρας ίρημίφ γονέων- όρψανισδείσας · καί 
χάνι* επραττε, προδιδονς ταΐς γαμουμεναις 5 ) οσα ίχρήν το7ς 
λαμβάνουσε προς γάμου κοινωνίαν είσφερειν· "$1σπερ d* άνί~ 
αχών 6 ) υπέρ γης ήλιος άφ&ονως τοις π άσε των τον φωτός 
μεταδίδωσε μαρμαρυγών , κατά τά αυτά δη καί Κωνσταντίνος^ 
άμα ηλίφ άνίσχοντε των βασιλικών οίκων προφατνό μένος, ώσανεί 
συν ανατέλλω ν τφ κατ' ουρανόν φωστβρε, τοις εις πρόσωπον 
αύτφ παριονσιν άπάσε φωτός αύγάς της οικείας ίξελαμ πΐ κα- 
λοκάγα&ίας 7 ). Ουκ ην τ* άλλως πλησίον γενεσδαι, μη ονχΐ 
4 ίγα&'οΰ τενος άΐτολανσαντα* ονδ* ην ποτ* Ικπεσειν ελπίδος χρη- 
στής τοις της πάρ* αυτού τνχειν επικουρίας προσδοκησασε· 


Κ I Ο n'mJ\ 

' *Οπως ταΐς συροδοις τα* ίαισχόπω* συ μπαςήν*). 


• Κοινώς μίν ουν προς άπαντα ς ήν' τοιοΰτος* 'Εξαίρετο* δό 
τή εκχλησ/φ τού ϋεοΰ την παρ* αυτού νεμων φροντίδα, δια- 
φερομενων τινών πρός άλληλονς κατά διαφόρους χώρας , 0 Τά τις 
κοινός επίσκοπος εκ δεοΰ καδεσταμίνΟς , συνόδους τών του 
δεοΰ λειτουργών συν εκρό νει* *Εν μέση δί τη τούτων διατριβή 
συΚ απαξιώ ν παρεΤνάί χ ε~ κα\ συνιζάνειν , κοενωνος τών επι- 
σκόπου μενών ίγίνειο, τά της ειρηνης του δέον βραβεύω ν τοις 
* 

s , ( 

*■'" ι-ιι — 


achichte der Sittenlehrs Jesu Τ· I. p. 634 sq. p. 699*3 3) [ μλν 

Ϊ άρ α/ρώ* Cast. ] — 4) * [*Ετημί).ει Steph. quod praeferendam videtur· 
)e'voce άπεςίστατος quae paulo ante legitur, vide Vales, et nos 'ad Euseb. 
*de martyr. P. c. ΧΓ. Add. W et st en, ad Hebr.XII, 1. T. 1L p» 433·] — 1 
-β) Τάίς γαμουμίνιος. Male Christopkorsonus nuptas interpretatur, Neque 
enim nuptae , sed nubentes dotem offerunt maritis. Simili errore Ttbtf- 
τωντας mortuos vertit . Christophorsonus , nt notavi ad librum X. historiae 
ecclesiasticae. — ■ 6) "Λοπες d* άνίσχων ήλιος. . In codiee Reg. ad latus 

librum verborum tiuiusmodi nota apposita est: ωρ· Quae nota significare 
mihi videtur ωραίος λόγος seu τόπος, id est, locus elegaos et-amoenua. — 
73 X« λοχάγα&ίας. Pro benignitate^ ac beneficentia boc vocabulum sumit 
Euseb ius. Sic etiam in libro X historiae hanc vocem usdrpavit. 

. Gap. XLIV. 1)· fOsat — σνμπαςηψ, Ct. Pagi ad a· CCCXIV. H, 


I 


58 HUSEffll PAMPHILI 

- / 

twei* ηα&ηστό r§ nal μίσος β moti nat tcSp πολλωρ tTf, Λ>- 
ρνψ όρους μίν na l οπλίτης nalnav w σωματοφυλάκων γ$'νος 
άποσέΐσάμένος Λ ) 7 τφ H τον &tov ψόβω ηα τημψΐέσμίνός' β των 
94 πχστων italpcjp 3 ) τοίς 4υρουστύτο$ς πέραστοίχισμενος. Bl&* 
οσους μ ip ίωρα τ$ ηρέίττονι γνώμη πη&φΗους, προς έύστ α&η 
tt nal όμοχρωμονα παρέσχέναομένους τρόπον , tv μάλα τούτους 
άπέδέχέτο , χαΐρορτα dunvvg i αυτόν τη no$vy πάντων όμονοίηί* 
ρους i* άπέέ&ώς έχοντας άπέατρίφέτο* 

ι , 

. · · " 9 

Κ Ε Φ Α Λ A 1 Ο Ν ΜΕ'ί 

. *0-β« c *·) «δ» itpfivm» ι} * » Ιχιτ«. 

. ' 

ν Β9η di τφάς nal nor 9 αυτόν 1 ) τραχναομίνους ίψέρέν *ν*~ 
ξι*ά*ως , ηρβμαΐφ , nal πρφέίφ φωνή σωφρονύρ > αλλά μη στα** 
σέάζπρ τούτοις έγ%έλέυόμένος, Τούτων ί* οι μ ip άπηλλάττοντο β 
ηαταώούμένοι τάς παραένέ'σέΐς 9 τους 9* άνέάτως προς οοίτ 
φρονα λογισμόν έχοντας, τφ &έφ παραδιδονς ηφία, μηδίν μη- 
δαμώς αυτός ηατα τίνος λυπηρορ διανοούμενος* "Ερ&*ρ εικότως 
τούς ini της **4ψρων χήρος*) διασταοιαζοντος , tig τοσούτορ 
ουνέβαινέν έπιτριβης έλαννέιν , ως nal τολμηρ.οις τισιν έγχ*ιρ**ν> 
ως εοικέ 3 ), δαίμονας βαοηαΐνοντος τη των παρόντων α/α&ών 
ύφ&ορίφ , Ιιαρορμ ωντος ί'έΐς άτοπους πραξέις τούς άνδρας, ως 
αν ηινησέέέ κατ * αυτών τον βασιλέας &υμον. Ον μην προνχωρπ 

τφ φ&όνφ , γέλωτα zt&t μόνον 4 ) τον βασιλέ'ως τά πραττάμενα^ 

/ » 


XXIV*] ~ 2) [ Άπο&εισόμενος Gasi]* -*■ 3) W* it πιστΰν ΙναφβΑ 
Fideles hoc loco dicit Eusebius , non eoa qui fidi ac benevoli erga impera- 
torem essent, ut putaro at interpretes·* sed- Christianos. 'Constantinus enim, 
utpoje religiosissimus imperator, si quando episcoporum conciliis interes- 
«et, .remoto omni satellitio solos ex aulicis secum assumebat eos, qui Ghii^ 
stianae fidei mysteriis essent imbuti. 

C a p. XLV. 1) Ktn* αυτούς Χραχννο μένους, Haud dubie scribendum 
est nai* θύτου f ut legitur in codice Regio et Fuketiano: quam emen* 
'dationem etiam in libro Moraei adscriptam inveni. * In veteribus etiam 
schedis ita emendatum est eadem mahu. [Pro ήδη’ vet. cod. teste Rea- 
dingo in Var. Lectt. ad h. 1. habet νπέμτντ*] — 2) Τούς Μ της *Λφοων 
χωράς, Donatistas intelligit, de quorum audacia et insolentia multa ha- 
bentur apud Optatum et Augustinum. De huius per Africam schismatis 
initio ac progressu inulta notavimus ab aliss ^ninime pbservata: quae ajl 
calcefn harum notationufri' consulto reieoinius. — 3) *&ς ϊοιχε δαίμονας. 
In schedis Regiis hic locus ita suppletur- ki\ marginent: πονηρού τίνος ώς 
'fetae ύαίμονος, ' Quod certe est elegantius, τ 4) "Πλωτά τ ι&ε μενού. 
Nimis molli verbo usus est Eusebius. Nam quae a Donatistis tunc in 
(Africa ferebantur , ,*ιιμπ**άί erant, ut non riaaiA, sed animadversionem. 


i 


« 



DE VITA. CONSTANTINI £ 45 . 46 . 99 

^ / · 

I 

nui την in tov ποτηρον ηίψησιψ Qvpuvai φάσηοωτος* ψή γάρ 
#<νφφο?ον?τα»? Aa* άτίρωρ τα ιολμωμινα , άλλ* η πάν rjy w«- 
ραχοπτό^το*? « η vivo τον πονηρού δαίμοωσρ οίστρον μινών f ονρ 
ίλπισδαι μάλλον η ηολά&σ&αι χρηναι* [τασοντο γάρ τα #β>· 
2 α £*#?,] προο ?ijs τώτ άφραινοντων 5 ) ματίας\ ηοσοτ το 
πα&έΊν αύτοις, ύπδρβολη φάαν&ρωπίας· 


Κ ΕΦΑΛΑΙΟΝ Μς\ 

Τϊζκαι νατά βαρβάρων* 

. - ' / 

Τ ΩΛ μίν τον των απάντων έφορον Gsov δι α πάσηρ βσσι— 
Xsvg θ*ραπ*ύων πράξιως , άτρντον 1 ') inouho την των ίηηλη- 
owv αυτόν πρόνοιαν· θιός δ* αυτόν αμαβόμένος, πάντα ydm 9 


potitu mererenlnr. Nam et religionis sanctitas et imperatoria ipsius in* 
ctoritas ab iisdem insolentissime calcabatur. Sed fortasse Ensebius boo 
'loco ea duntaxat intelligit, quae ad contemptum imperatoriae maieatatU 
pertinebant· Ea enim dissimulare potuit Constantinus , et risu potius ' 

3 * nam commotione animi digna existimare. Cfterum ea quae adverst* 
eum et catholicae iegts observantiam ab iisdem D.onatiatis gesta suut^ 
severissime vindicare, eoque consilio in Africam traiicere Constantino# 
decreverat, ut ipse scribit in epistola ad Celsum vicarium Africae· — · 
5) Προς της των άφραινοντων· Ante haeo verba ponendus est asteriscu·· 
Desunt enim donnulla, quae suppleri posse mihi videntur hoc modo? 
ού γάρ τοσούτον δικαιοσύνης υπερβολή άν εΧη τό έρεθίζισθαι προς, της 
α, μανίας, όσον, etc. Aliter Christophorsonue et Sayilius· In 'schedis 
Begiis hic locns ita suppletur ad marginem: .o2*c Ιλεεισθαι μάλλον qxo- 
λάζεσθαι χρήναι * αυτόν 0i κατά μηδένα τρόπον ζημιοναθαι προς rvfi S %&V 
άφραινοντων μανίας. Verum quae mox sequuntur verba , hanc 'Coniectii-· 
ram respuunt. In codice Fuk. hic locus ita scribitur: κο\αζζσ&αι χρηναι* 
οσον γάρ τό ουμπαθεϊν αντοϊς ύπερβολή φιλανθρωπίας, τοαοϋτο τό χολά- 
ζειν, άνδρων άφραινοντων άνοίας άν άη, καί ου φρονούν των δρ&ως. Sio 
*etiam in· libro Turnebi et Savilii legitur. Verum haec lectio ex con- 
iectura antiquarii manasse mibi videtur. [Val. textum mutilum reliquit 
-ita : χολάζ£σ#α* χρηναι* προς της των άφραινοντων μανίας, ή οσον το Ονμ^ 
Ίΐαθεϊν αΰτοϊς υπερβολή φιλανθρωπίας. Sed in interpretatione "secutus 
'coniecturam suam: ού γάρ το σου tov δικαιοσύνης ύπερβολή άν ΐϊη τό έρε~ 
&ίζεσθαι προς της τ· α. μ., οσον χ. τ. λ. vertit: „Non enim tahtae zit- 
stitiae eet, insurgere ad puniendum furorem hominum amentium , 
quantum eorum vicem dolere, extremae humanitatis est/‘ Neque aliter 
Stroth. Contra Zimm. lectione Fuk. Sav. Turn. recepta, quamvis uncis 
inclusa, vertit: „ Ut enim eorum vicem dolere , summae humanitatis , ita 
eosdem punire dementiae stultorum, nec recte sentientium esset·* Sed 
recte puto iudicasse Valesium, banc lectionem ex coniectura tantum and·* 
qnarii manasse, unde mihi et tutius et simplicius restitui posse locus 
visus est ita: τοαοϋτο γάρ τό χολόζην , προς τϊίς των άφραινοντων μανίας, 
η δσον τό συμπαθειν αύτοις, υπερβολή φιλανθρωπίας. Quae scriptura com- 
modam affert sententiam hanc: , y tantum enim punire illos, stultorum 
dementias est, quantum eorum vicem dolere, summa humanitas·* 4 
Quam facile enim illa τοοοντο γάρ τό χολάζιιν excidere potuerint, nemo 
non videt. De exquisitiore autem uiu praepositionis προς, ex quo Uls 



60 BUSEBII PAMPHILI 

\ 

βαρβαρών το7ς αυτόν χαΦυπιταττ* ποσιν, ως χαΐ πάνττ] παρ- 
ταχον τρόπαια ηατ* /χ&ρώρ iye/ptip; ρίκηνηρ τ* αυτόν παρα 
τοΊς 1 πασιρ ανέηηρ υτττρ , ΙπΙψοβορ re Ιχ&ροις χαΐ πολ*μΙο$ς 
%α&1σχη, ονχ ορτα τηρ φύσιρ τοιοντορ , ημίρωτατορ *) ii xal 
πρφοτατορ ααΐ φώαρ&ρωηότατορ , ιϊ τις πώποτ* %al «Uo;. 


significatur quod alicui convenit , aptum est, decet, vid. Viger · de idiott. 
p. 6150· odit. Herm. et Matthiae ausfuhrliche griech. Grammatik p. 1178· 
ed« l.I· et indic, verbor· ad Euseb. Η. E. sub v. προς. Cf. supra c. XXVII· 
not· 6· Denique vel vocem ή ante όαον in Eusebio ferendam duco· Ad 
rem vid· Tillemont, memoires pour servir k 1' bistoire ecclesiaatique 
Toni . VI. P· 1. p. 170 sqq. ] 

Cap* XLVI. 1) ^τρωτόν. Etsi haeo vox commode explicari potest 
de Constantino , cuius animum exulcerare atque exacerbare nunquam potuit 
Donatistarum et reliquorum eiusmodi haereticorum amentia , mallem tamen 
h6n lboo ‘ scribere άτρντον· Neque enim, meo quidem iudicio, recte diot 
potest ατρωτον Ιποκϊτο την πρόνοιαν· Contra vero άτρντον elegantissime 
dicetur, id est, indefessam curam ac providentiam gerebat · Sic in 
libro II. cap. 14· ιίνπνον inoui το την νπϊρ των χοινων φροντίδα,· fNon, 
fateor, mihi temperavi quominus pro ατρωτον scriberem άτρντον , quod 
ipsum, non ατρωτον, vertit Strothius verbis: „ eine unablassig e 

iiorgfalt , 4 ‘ et Valesius: „ inconcussa sollicitudine . u Vid. Valckenar. 
nd TheocriU Adoniaz. v. 7· p.J212 sq.: nullis laboribus frangitur 

rei defatigatur eximie dicitur "Ατρυτος. Φαλαααα vocatur άοίγη τος et άχά- 
τιατος, dici que potuit ατρυτος (in Theocriti loco οδος vocatur άτρητος)· 
lu Homero legisse suspicor, άΧός άτρύτοιο , Auctorem Scholii, » αχατα- 
πονητου, πολλής, in 11. A, 316. Recte Etymologus : "Ατρντος, ' — από 
%ov Τρύω , — οημαίνιι τον άχαταπόνητον. Eustath · in Hom, Od. Α· 
jw 197, 45 1 ^ίτρντος lv nbv οις Xfymai , δν πόνο» ου ηϊρονσι. hoc Hesy~ 
cMio in v. *Ανρυτώνη recte restituit H. Stephanus , pro άτρωτος* forsan 
eidem reddendum in *Αβααάνιατος * certe M, Antonino lmp. 111, 4, p. 70, 
qui άτρντον ντο παντός πόνον dederat; non ατρωτον. Herbam memoravit 
in 'Altii Alexander Aetolus , cuius, velut Ambrosiae , succo Sol equos 
suos saturaret, 

Γνα δρόμον Ιχτ ίΗοωσιν 
*Ατρντο&, xal· μη νιν Vlos μ* Οϋηγνς άν(η. 


— — Homines laboriosos* Ατρύτους vocabant: Hamascius , apud Suidam 
in v. "Ατρντος, dixit φιΧοτονΙαν Ιχιιν άτρντον, Ut vero Latine gravia et 
' molesta laboriosa dicuntur, sic etiam a Graecis, " Ατρντα . ingentes /o- 
hores et tnolesti , άτρντοι sunt πόνο#· Moschus IV, 69· άτρύτοισιν 
"AXytei μοχ&ίζονααν. Philo Iudaeus'p. 914· C· άσχημου meminit, πόνοις 
άτρντοις xai άχαμπίαι πτριποιησαμίνου το χαλον, ρ. 930. Χ Β. χαχοπα&(Ιαις 
ωτρύτοις, ας (Ιχος γεωπόνους άναδίχίσ&αι· Suidae Damascius : άτρύτοις 
πόνοις Ιαντόν προς γιωργίαν ρόιδου, a Clemente Alex · Strom· VIII. 
Ρ· 831, 32, η Τίοΰ φνσις — dicitur άχαματφ xai ατρντφ δύναμη πάντα 
§ργαζομΙνη· His antiquior Archytas Tarentinus Deum dixerat virtutem 
sion solum habere sinceram , atque ab omni humano affectu puram, 
• ixAiic xai τάν δύναμιν , ait, αντάίς άτρντον πίπα τα#, sed et eius vim 
possidet nulla re defatigatam t — 4“ — lo Sophoclis Aiace v· 799, 
ubi se dicit Tecmessa, 

άρτιας πιπανμίνην 
Καχων ρτρντων. 

t SchoL *Ατρντ»ν] κολυτρύτων, πάνυ χαχ οΰνχων. atque adeo πολύ τρνόν- 
π«#ν· Theocriti Gorgo, defatigata currendo, eleganter, 

Ά i* όόός, inquit, βτρντος* \ 


« 4 


0 


0 



DE VITA CONSTANTINI I, «7. 61 , 

> 

ΚΕΦΑΑΑ10Ν MZ'. 


Μαξψίνου Φεληοαντος ίπιβουλενσαι -θάνατος , xal άλλων ο δς Ιξ άπονα- 

» 

λύ'ψεως Κωνσταντίνος ίΰρεν, 

% » 

„ . . ! 

9 Εν χουτ ο*ς i* Άνχι αύταμ , μ ηχανην Φανάτου σνρφάπτων 

6 iivnpog 1 ) , αισχίστφ κα- 
Χαστρεφ^ι Φανάτω. Πρω του di τούτου % ) τας ini τιμτ} γραφας. 


ήλους των την αρχήν unoBtptvfov 


via longa est et molesta 9 ιίτβ reddatur, illud "Ατρντος cum Scholiaste , 
πολλή, — seu άρναλία, sive tandem δύσβατος, res eodem redit· Via 
quae euntem defatigat eleganter hic δ£ός dicitur *//τρι/τος.* Add· Hero- 
dot, IX, 52· p. 716. edit· IVesseling, Ταντα βονλενσάμενοι, χείνην μϊν 
την ημ/ρην πάσαν π ροσχειμίνης της Ιππον, ϊχον πόνον άτρντον , immen- 
sum , infinitum laborem· Cf. Sophocl. Aiae· ν· 871· Erfurdt· ίχω* 
άνπνους άγρας. H^esseling. ad HerodoU VI, 12, 50. p. 443 sq.] — . 2) 
*Ημερώτατον τε· Scribendum est ημερώτατον , ut legitur in codice Regio 
et JFuh. 

Cap. XLVIF. 1) Των την αρχήν άπο&εμίνων i δεύτερος, [Cast· 
νπο&εμένων.] Maximianum Herculium intelligit. Hic enim secundum 
imperii locum obtinuerat, cumque insidias adversus , Constantinum stru- 
xisset, deprehensus fractis laqueo faucibus interiit. Sed et quae sequtontiir 
de imaginibus eius et statuis deiectis atque abolitis, perspicue testantur 1 
Maximianum Herculium hic inlelligi. Quod si verum est, foedissimum - 
errorem hic admisit Eusebius, qu; Herculi i mortem refert post victoriam 
de Maxentio: cum tamen certum sit Maximianum Herculium mortuum 
esse biennio ante cladem Maxentii, anno 310· natalis dominici. Quis ver· 
credat, tantum errorem ab Eiisebio' horum temporu^n aequali admitti 
potuisse 7 Adde quod titulus huius capitis non Maximiani, sed Maximini 
aomea praefert. Itaque facile adducor ut credam , hunc locum corruptum 
esse, atque ita emendari debere: των είς βασιλείαν προχειρισ&Ιντων ύπδ 
των την αρχήν άηο&εμένων 6 δεύτερος. Ut Maximinus hic intelligatur^ qui 
una cum Severo caesar factus est a Diocletiano et Maximiano , tunc cum 
purpuram deposuerunt, ut scribit Idatius in fasjis. Et sic temporum ordo 
apud Eusebium recte procedet. Maximinus enim post victoriam de Ma- 
xentio interiit, et quidem mortis genere turpissimo, ut scribit Eusebius in 
Hbro VIII. ac IX. [ Veriora esse videntur quae observavit Sfrothius ad h. 1« 
p. 198·: „Es ist nicht zu leugnen, dass JBusebius hier die Begebenheit 
entweder in einer perkehrten Ordnung erzahle ; oder , wenn er geglaabtg 
dass dies die rechte Ordnung sey , einen chrfShologischen Irrthum bc— - 
gangen ; da der Tod des Maximianus por dem ITntergang des Ma- 
xentius zu setzen ist, Man sehe Kirchen- Gesch. B· 8. Kap, 13. am 
JEnde , Die Miihe , tpelche sich Vales ius gegeben, die Lesedrt ZU 
verandern , ist also pergeblich , da der ParaueUsmus dieser Stelle 9 mit 
der angeftihrten aus der Kircheit - Geschichte , dawider zeugt. Oie 
TJeberschrift des Kapitels , in welcher im Griechischen Maximinus 
fiir Maximianus steht, thut zur Sache nichts , da der Irrthum in 
der Verwechselung dieser beyden Namen, so gewohnlich ist , ais der, 
bey den Namen Nopatus und Nopatianus. u Eusebium perversio- 
rem ordinem narrationis h. 1. tenuisse, nobis magis probabile videtur. In 
margine vero cod. Cast. teste Readingo in VanvLectt. ad init. cap. XLVIf. 
extat haec nota: ο Μαξιμϊανός δ τψ Λιοχλήτιανφ οννάρξας. ] ί — 2) Ώρδ 

& τούτον. Lego πρώτου δλ τούτου , ,ex libro VUL historiae ecclesiasticae 



βα 


EtfSKitn FABfpHliit 


ανδριάντας t$ χαι οσα αλλά τοιαντα ίπ* άνα&ίαη τιμής vevo- 
μιοτο } πανταχοΰ γης, τον άνοαίου 3 ) τ έ xoi δνσσιβοΰς χα&η~ 
ρουν· Είτα δί κ ai μίτα τούτον των προς γένους ίτ*ροι χρυ- 
φίους αντφ σνρφάπτοντίς ίπιβουλάς ηλίσχοντο* παραδόξως του 
Φδου τας τούτων απαντων βούλας τφ αντου Φοραποντι δια 
φασμάτων. ίχχαλΰπνοντος. Καί γαρ^ δη- ΧαΙ &40ψαν*1ας αυτόν 
πολλάχις ηίίου , παραδοξότατα ΦδΙας οψδως Ιπιφαιν ομένης αύ* 
τφ 9 παντοΐας το μα ροχονοης πραγμάτων Soeo&ae μολλοντων 
προγνώ ο*ις. Τα μίν ονν ex Φδοΰ χάριτος αδϊηγητα Φανματα 
ουδ* ίοτι λόγφ π(ριλαβ(ιν δυνατόν 9 οοά π§ρ Φ*ός αυτός τφ 
aviov Φιράποντο παρέχαν ηξίου * οΤς δη πιφραγμδ'νος, iv 
μσφχλίι λοιπόν την ζωήν διηγο » χαιρων μίν ίπϊ τη των άρχο- 
μένων οΰνοΐψ, χοίρων δί χαΐ ίφ* οΐς τους ύπ* αυτόν πάντας 
ου&υμον διαττλοΰντας βίον ίώρα* νπορβαλλο ντως δί Ινδνφραν- 
ψόμο^ος τη των ίχχλησκυν του Φ*ου φαιδρότητω 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ mr. 

ι 

ΛιταιτηρΙδος Κωνσταντίνου πανηγυρις» 

« r 

Οΰτω δ 9 ?χοντι 9 δδχαέ της αύτω της βασιλ*ίας ηνυοτο χρο-* 
ψος* ίφ* ω δη πάνδημους Ιχτ ίλών ίορτάς , τφ πάντων βασιλδΐ 
Φδφ δύχαρίοτο νς *) ούχας, ωσπέρ τινας άπύρους καί άχάπνους 
Φυσίας άνδπίμποτο· *ΛΧΧ* ini μίν τοντοις χαιρων διΐτ*λ*ι , ού 
μην χαΐ ίφ* οΐς άχοη π ορί των χατά την ίφαν τρυχομένων 
δΦνών ίπυνΦ aveto a ) 


tap. 25. ubi totus bic locus iisdem fere verbis legitur· [ Πρώτου dedi prae-· 
eiinte Zimmerm. ] Potro quod ait Eueebius Maximiano Herculio primo 
omnium contigisse, ut statuae eius atque' imagines ubique locorum distur- 
barentur, id nemini mirum videri debet. Hoc enim sic intelligere debe- 
mus , ut cum dicit primum omnium Constantium Chiorum inter divos rela- 
tum fuisse· Primum dicit ex omnibus quos quidem viderat imperatoribus* 
Quod si quis haec de Maximino intelligere malit, sententiae suae adstipu- 
latorem habet Eusebium, qui in fine libri IX. diserte testatur, statuas omnes 
atque imagines Maximini post eius obitum confractas fuisse· — 3) [ Του 
δνοοίου Casu Contra Val. (ώς) άνοστοι/.] 

C a p. XLVUI. 1) [Ευχαριστηρίους Cast. Nam ννχαρ*στηρΙοιζ quod Read. 
Ut Jectionpm Cast· affert, merus tjpothetae error videtur* Cf. c. XXI. not· 1. 
Mox Ion. άηύρονς muSiiov. ] — 2) [Ού μην uai — iiwv&dvtvo. Animad- 
vertit Lowthius ad h· 1. , nop satis accurate Eusebium retulisse , simultates 
inter Constantinum et Licinium initium cepisse, postquam decimus imperii 
Constantiniani annus esset praeterlapsus , cum revera nono imperii eius 
anno tam pugna Cibalensis quam Mardiensis confecta fuerit. Vid. Valesius 
ad 14>6r Sed illud proposuisse sibi videri Eusebium, omnia Licinii faci- 



DE VITA CONSTANTINI 1, « 9 . »0. 63 

. · > 

K Ε Φ'Λ ΛΑΙΟΝ· Μ θ'. 

/ 

*Οπως fjf nrafoiff ίχαχονχιι Λιχίνιος. 

% 

* \ 

/Ιεννος γάρ τις *) αντφ χανταύθα , ty τ * ΙχχλησΙφ τόί 
Φέον t ro?£ ri λο*πο?£ Ιπαρχιωταις έφεδρεύειν άπηγγέλλετο Φηρ* 
του πονηρού δαίμονος ώσπερ άμιλλωμένόύ > τοΐς παρά τψ 
grtfet πραττομένοις ταναντία κ ατεργάζεοθαι, ως βοκεΐν τοΐς 
σνμκασι 9 tijr νϊτύ'Ρώμαίοις αρχήν &υαϊ τμημασιν άποληφβει* 
σαν, έοικέναι ννκτϊ xal ήμέ( οφ, σκότους μίν το7ς την ίωαν λ«- 
χουσιν ίπ&αολαζοντος, ημέρας H τηλαυγεστ&της τοΐς της Φατέ- 
ρας μοίρας οικητορσι χαταλαμπούσης · ο& μυρίων αγαθών in 
Φεον πρντανενομένων , ου* ήν τφ μισοχάλψ φθόνφ φορητή η 
των γινομένων θέα * άαπερ · ovv Ουδέ tcfi' θάτερον μέρος riijfr 
οικουμένης καταπ ονούντι τνράννω , ος ευ φερομένης τής άρχής 
αντώ , Κωνσταντίνου τε τοσοντον βασιλέως επιγαμβρίας *) 
ήξια ψένος, μιμησεως μεν τον θεοφιλούς απελιμπάνετο , της ii 
των δυσσεβων προαιρέσεως εζηλου την χαχοτροπίαν , χαϊ ων 
του βίου την καταστροφήν ' ίπεΐδεν αντοΐς όφθαλμοις , τούτων 
επεσθαι zy χνωμρ μάλλον, ή ταΐς του χ ρείττονος ψΑίχαις δε- 
ξιαις *) Ιπειρατο. · 

* . I * ■ * ' < ■.*-·.· 


Κ Ε Φ Α Λ Λ Ι ΟΝ Ν'. 

« Λ 9 * 

lOifhrc ΚηνάταντίνψΑικίνιοςέπιβύνΙ'εύειν if^eXr, 

• Πόλεμόν i * ουν άσπονδον προς τον ευεργέτην αίρεται, ον. 
ψιλικών νόμων 9 ονχ ορκωμοσιών , ου συγγένειας , ού συνθηχέίν 
μνήμην εν διανοιφ λαμβάνων* *0 μίν γάρ φιλάνθρωποι ατος 
εύνοιας αύτφ παρέχων αληθούς σύμβολου, πατέρων συγγένεια#, 
βασιλικού τ* ανέκαθεν νάματος χοιψωνόν γενέσθαι , γάμψ την 


nora usque ad caedem eius sub uno conspectu exhibere, quod fecerit dei»* 
Ceps ad cap. 18· lib· 11· Cf. c. XLVII. noL 1. c. XUX. not. 1* ] 

Cap. XLIX· 1) /jeivoQ γάς τιζ. Ab bis verbis caput inchoatur ,in 
codice Fuk, et in schedis veteribus. Γ Recte Stroth. ad h· 1.: n A*ck hiet 
Hat E ue e b ius nicht die genaueete carono logieche Ordnung beobachtet , 
da der.erete XLrieg mit dem Liciniae nock vor den Decennalien C an- 
et an tine auebrachS € Cf· Maneo Leben Constantias p. 363·] — 2) 

Ι^Επιγαμβςι 4χς Steph.] — 3) Φ*λιχ€&τ διξα ας· Hic locus supplendua est 
ex capiie octavo libri decimi historiae ecclesiasticae , ex quo etiam caput 
«equeus emendandum esU ‘ 


i 


64 · £ttSEBII PAMPHILI 

' » ^ ' 

/ i 

αδελφήν συνάχρας, της τε T ) tiara π άντων απολαύει* αρχής τωΡ 
ϊαχόντων, παρεΐχετη* εξόυβίαν ,ό 8i τοντοις τάναντία γινώ- 
σχων, κατά του χρείττονος μηχανάς συνεσχενάζετο, αλλοτ’ άλ- 
λους έπινοων απαλής τρόπους , ως αν χαχοΐς τον ευεργέτην 
άμείψαιτο. Καί τά μεν πρώτα φιλία* ύποχοριζό μένος > δάλω 
χαί άπάττ) πάνν* εμραττεν$ έφ\θΤς ετόλμα, λησεσδαι ελπίζω** 
τω i* α ύτοΰ Φεράποντι Φεός τάς εν αχοτερ μηχανω μίνας ini- 
βούλας κατάφωρους εποίει. 'O i* ως επί τοΐς πρωτοις ηλί- 
οχετο , επί δεντέρας άπατας εχωρει , νρη μβν φιλιχάς μρςτεί- 
νων δεξιάς, νυν δί Ζ ) συν&ηχων όρχωμοσίοις πιστούμενος* Εϊτ* 
ά&ρόως ά&ετων τα δεδογμένα, χαΐ αρ&ις αντιβολών διά πρε-* 
οβείάς, χαί πάλιν ασχημονώ* ταις ιρευδολογίαις > τέλος προφανή 
πόλεμον άναχ ηρύττει, άπονο lq e τε λογισμού, χατ* αυτόν λοιπον 
jtov ϋεου ον ηπιότατο σέβειν λ τρν βασιλέα , παρατάττεσδαε 
ωρμάτο· . 1 . 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν ΝΑ\ 

4 

uiuuvloo χατ* iniaxonvv σνοχεναΐ, χαί συνόδων χωλύοπς, 

* · 


ΙΤρωτους γέτοι τους νπ* αυτόν τφ λειτουργούς % μη- 

δέν πωποτε πλημμελές παρά*) την άρχην διαπονη&έντας , ήρεμα 
τέως περιειργάζετο , προφάσεις χατ 9 αυτών χαχοτ ίχνους Φηρω- 
μενος . Μηδί μιας ' γέ μην εύπορων αιτίας, μηδ* εχων οποί 
τοΐς άνδράσι χαταμέμψοιτο , νόμον εκπέμπει διαχελξυομενον, 
μηδ α μη μηδαμώς άλληλοις ΙπιΧοννωνΗν τούς επισκόπους ,, μηδ* 
ίπιδημεΐν αυτών εξεΐναί τινε, τη τοΰ πέλας έχχλησία , μηδέ 
γε συνόδους η βουλάς χαί διασχέψεις περί των λυσιτελών ποι- 
εΐο&αι* Το δ* η* αρα πρόφασις της χαΦ* ημών Ιπηρείας. *££ 
γάρ itapa βαίνοντας τον νόμον ', έχρην νποβάλλεσ&άι τψωρίφ. 


η πει&αρχοΰντας τφ παραγγέλματι , παραλύει ν έχ χλησίας δε- 
σμούς* άλλως γάρ ου δυνατόν τά μεγαλα των σχεμμά των, η 
διά συνόδων χατορ&ωσασ&αι 2 )· Καί άλλως δ* ό Φεομισης τω 
Όεοφιλεΐ τάναντία πράττει ν έγνωχως, τά τοιάδε παρηγγελλεν* 

* Ο μίν γάρ τούς λερεΐς του &εοΰ, τζ προς τον ιερωμένον *) 

/ · 


Cap· L. 1) [ Της χατα Ion·, et inferios pro Τψ δ* αυτου idem τψ δ* 
δ αντον.] — 2) [ Νυν Cast.] 

Cf ρ, LI. [ ΠϊςΙ (Jast. ] — 2) [Σκιμμδτων ιυοδουσ&αι, η δια <rvr<$- 
' δωψ χατορ&ωσιως Ion* pro σχιμμάτων — χατος&ωοασ&αΐτ, non male. Cf· 
W useling· ad Herodot· VI, 72, 21. ] — 3) IJi ηςος τον Ιιςωμίρο ν τ^. 


I 


/ 



DE VITA CONSTANTINI I, 51. 52. 65 

i 

οίρηρης ti nal ομΟνοΙας *) ini ταντδ συνη^δν, o δίχαλα 
παρολναρ μηχανωμδρος * διασηδδάζαρ τηρ σνμφωρορ άρμο- 
plap inugapo· 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ m*. 

*ΕΙορι ομοί «ni δημινσιις κατά Χριστιανών^ 


ΕΊτ* inndrj ο τψ φίλος δισω βαοΑιηωρ οϊηωρ roifc 
Φΐράποντας (Ισέρχιο&αι ηζίον, τάναντϊα φρονων ο &δομισης 9ι 
αηαντας τους ύπ* αντιρ ΰίοοδβ* 7ς βασιλ ιηών άπηλαυνδρ οϊ- 
*o)P J )t αυτούς re μάλιστα τους άμφ* αυτόν πιστότατους χο2 
δύνονστάτους ανδρας δΐς έξορίαν έδίδου · τούς τ* in προτέρων 
ανδραγαθημάτων, τιμής ηαί αξιωμάτων παρ* αύτω λαχόντα# 
όουλδύδιν έτέροις, οιχδχιηάς τδ ποιδϊσ&αι διαηονιας προσέταττδ, 
πάντων δί τάς νπάρξδίς αντί έρμαιου 2 ") ηροαρηάζων β ηδη nal 


Tumebus ad oram eu! codicis emendavit tjJ ττρδς το Ugapivov· Idqtie ellam 
• In Moraei libro reperi» Ego vero malim scribere προς %fj των ΰρωμίνων 
,τ ιμ\1% etc. Reddit enim rationem Euseb i us, cur Constantinus imp. synodo· 
episcoporum identidem congregaret· Prima, inquit, causa erat, ut Sacer- 
dotibus dei in unum collectis honorem exhiberet* Secunda nt pacem inter 
ipsos et concordiam stabiliret. Certe τους Ιιρωμ/νονς Eusebius vocare solet 
sacerdotes , ut paesim occurrit in his libris. Quod si cum Turnebo legere 
malimus Λρος το Ιιρωμ/νον, tum scribendum eritT^f τιμής, ut cum sequen- 
tibus oratio cohaereat, et τό U^upivav pro religione ipsa sumetur, quod est 
durius. Mallem enim dicere τι; προς τον Ugbv νόμον τιμή· [De discrimine 
verborum ίιρώμινος et &ρ ωμίνος vid. Vales, ad Sozom. Η. E. Vi, 28. VII, 21» 
Vili, 19.] — 4) [Χάρ*? post ομονοΐας Casu Zimm. ] 

Cap. LII. 1) Τούς Φιοσιβης , βασιλικών arstjlavvtv αΧκων* Eusebitti 
in chronico anno decimo quarto Constantini: Licinius, inquit,' Christia- 
nos de palatio suo pellit · Idem habet Orosius in lib. VII», sed perturbato 
rerum ac temporum ordine, dum id refert ante Ctbalens· bellum, quod 
quidem bellum octavo anno principatus Constantini contigit. Duplex enim 
fuit civile bellum inter Constantinhm ac Licinium. Primum quo Licinius 
victus fuit, ad Cibalim Pannoniae, anno Christi 314. Cuius 'belli Causas 
unus quod sciam, retulit auctor excerptorum de gestis Conetantini, quae 
ad calcem Amm. Marcellini iampridem edidi. Posterius vero bellum fuip 
illud, quo iuxta Hadrianopolim fusus ac fugatus fuit Licinius , tandemque 
ad deditionem compulsus anno Christi 324. Ac prioris quidem belli men- 
tionem nullam fecit Eusebius: ideo fortasse qu6d Licinius nondum ad- 

versus Christianos persecutionem excitasset. Diu siquidem post prius illud 
bellum Licinius Christianos persequi instituit, anno scilicet 14 imperii 
Constantini, ut legitur in chronico Eusebii editionis Scaligerl ac Miraei, 
id est , ' anno Christi 320. idem annus habetur in chronico Cedreni. At 
'Baroniue Licinium annb Christi 316 persecutionem in Christianos com- 
movisse scribit. Verum m Baronii annalibus historia utriusque Liciniani 
belli admodum confusa esi; quae.partim ex fastis Idatii, partim ex gestis 
'Constantini a me olim editis restituenda est. Certe Sozomenus in libro I. 
cap. 7· diserte testatur, Licinium post Cibalense demum bellum Christianos 

E. 





66 SU&SBI1 PAMPHILI ' , 

; 

Φανατον ηπείλει το!ς το σωτήριον επιγραφομένοις Όνομα .·· 9 Ο. 
δ'μύτός 3 ) γέ ται την ψυχήν ίμπαΦη καί ακόλαστον κεκ τημένος, 
μνρίας τε όρων μοιχείας, επιρ ρηχούς τ αίαχρουργίας , τ ον σω- 
φροσύνης κόσμον των άνΦρωπων απεγίνωσκε 4 ) > φυσεως ελέγχφ 
κακω χρώμίνος αυτός έαυτω. 


• * 


ΚΕ ΦΑ ΛΑΙΟΝ 'NV. 


Γυναίκας _ έΐς ίκχλησίας ηνδράσιν αμα μη συνάγ ΐϋ&αι 

I ^ I 

r ι πρόσταγμα· 


JtS όη όΐντίροΐί νόμ ο# 1 ) ετίΦίι > μη δέίν προσχάττων αν- 
όρας αμα γνναιξιν εηΐ τάς του Φεου ηαρέϊναι ευχάς Λ ), μηό* 
ini τα ai μ να της αρετής διδασκαλεία φοίτφν το γυναικών γένος, 
μηό * επισκόπους καΦηγεΐαΦαι γυναιξΐ Φεοσεβων λόγων, γυναΐ - 
' κας ό* αίρεισΦαι γυναικών διδασκάλους· ^Γελωμένων 0i τούτων 
παρά τ οις πασιν 9 αλλά τι προς καΦαιρεσιν των εκκλησιών 
εμηχανατο, όεΐν φησας πυλών εκτός επί καΦαρψ πεδίω τάς 
εξ εΦονς συγκροτήσεις των λαών ηοιεΐοΦαι' των γάρ κατά 
πάλιν ηροσεύκτηρίων , παρά ηολά τον εκτός πυλών αέρα τφ 
κοινέ} όιαλλάτ τειν· 


persequi instituis**· — 2) [*Λν τΐ ίρμαίου Val. Vertit: „tanquam lucrum 
aliquo4 sibi oblatum “ Stroth.: „als e i ne Beutej* Vid. quae animadverti 
ad ConStantin* ‘orat. ad sauctt. coet. c. I·] — 3) 0 d 9 αυτός· Ab hia 

verbis novum caput inchoandum erat. Haec enim pertinent ad 2. legem 
Licinii. 'Porro quod in titulo- capitis legitur tiq έχχλήμενο* » mendosum 
videtur pro ιΐς έχχλησίαν» Mirum est tamen y tum in codice Aegio 
tum*, in veteribus schedis constanter legi <2ς Ιχχλημίνον ovvuyto&cu. 
Quamquam in schedis emendatum est eadem manu ιΐς ΙχχλησΙας μη 
ουνάγια&αι. Sed in Fuk. codice optime scribitor είς ΙχχλησΙας άνδράοιν 
αμα μη ονχάγισθαι · — 4) Των άν&ρώπαν untybotaxt, -Scribendum vide- 
tur της'των άνθ-ρώπων amylat ωσχε φυσεως y Ιλεγχφ χαχφ χρώμίνος. 

Cap. L11I. 1) [δεύτερον νόμον η, τ· λ. Non sine ira et studio bas 

Licinii leges irridere Eusebium, recte, observat Strothius ad h. 1. p. 204 sq.: 
y%Mir scheint EusebiuS hier g eflissentlich partheiisch zu seyn , und 
dem Licinius alles zum Nachtheil zu deuten ♦ Die hier genannten Ge— 
setze sind eher vernunftig ais widersinnig zu uennen. Da aber nie - 
mand auf dieselben achtete , ude Eusebius selbst sagt> so ist daraus 
der Vnwille begxeiflich , den Licinius auf die Christen und besonders 
die Bischofe warf $ ais welche er fur die Urheher dies es Ungehorsams 
hielt, u Et Moeller · de fide Eus» p. 43* addit: „ erant quoque eorum 

(edictorum) nonnulla , nominatim edictum ββ mulieribus ab aliis foe - 
minis ( Diaconissis ) edocendis , minime nova aut ab institutis primaevde 
ecclesiae abhorrentia .“ Cf. quae animadverti ad Euseb.H. E, X, 8« T, Iit· 
p. 276 «q· ] — 2) Χ'ΕχχλησΙας et£<s$lon»] 



$7 


DE VITA CON8TANTINI I, ««. 


fi E Φ Λ ΛΛ 1 Ο N NJ>. 

Τους μη Φύοντας αποοτρατ ενεο&αΐ' xai τους ip φυλά*· 

χαϊς μητρίφεσ&αι. 


€ Ως δ* ον* *l%tv ουδ * ip τούτφ τους ύπαχούοντας, γνμνφ, 
Χοιπον ττ} χιφαλζ τους κατά πολιν στρατιωτας 1 ) , ηγιμονιχων 
τ αγματων άποβάλΧισ&αι, ii μη τ οΐς δαίμοσιν αΐρόΐντο δυαν 9 
παρίχίλινίτο ’ *Εγ υμνούντο δητα .των χατά παν ίδνος αξιωμά- 
των ai τάξας*) j άνδρων Φιοσιβων, ιγυμνοϋτο Si nui αυτός ο 
τούτων νομο&ίτης , ιύχων οσίων άνδρων i αυτόν στιρησας. ΤΙ 
itt των ίχνος μνημονίύην 3 ) , ως τους iv ιΐρχταις ταλαιπωρού- 
μενους μηδι'να μίταδόαίι τροφής φιΧαν&ρωπίΰισ&αι ixtXtvat, 
μηδ* iXietv τους iv δεσμοΊς Χιμψ διαφ&αρομίνονς , μηδ 9 απλώς 
άγα&ΰν ιΊναι μηδίνα, μηδ* ayadiv τι πράττίι* τούς χαϊ 
προς της φνσίως ini το συμπα&Ις των πίλας ίλχομίνους ; Καϊ 
ην yt νομών ουιος αντιχρυς αναιδής *al παρανομωτατος , πά- 
σαν ύπεραχοντίζων φύσιν 9 ίφ* φ χαϊ τιμωρία προσιΜιτο β τους 
ίλνονντας τα ϊσα πάσχαν τοις ίλιονμινοις , ύπομαόντας 4 ) τ#~ 
μωρίας τούρτα φιλάν&ρωτια διαχονουμίνους. 


Cip. L1V· 1) Τους xotci ηολιν στρατιωτας. Vide quae notavi ad 
caput oetavum libri decimi historiae* ecclesiasticae, unde haec paeue ad 
verbum transscripta sunt. — 2) Των χατά nav ϊ&νος αξιωμάτων, i %l τάξης. 

Sic construenda sunt haec verba , quod non vidit Christophorsonus, Certo 
in codice Fuk. post vocem τή$«*ς virgula apponitur. Τάξης seu τάγματα 
sunt officia magistratuum. Singuli enim magistratus suum habebant offi— 
eium seu apparitionem· . Id· erat corpus quoddam officialium seu militum, 
qui iudicibus apparebant, ut videre est in notitia imperii Romani. Ha eo 
officia Graeci τά&ις vocabant, ut iampridem notavi ad lib· XXVI, Amm» 
Afarcellini pag. 318. Recte igitur in veteribus glossis scribitur τάξις άρχον— 
τος officium , apparitio . Sic loannes Chrysostomus homilia I. iu episto- 
lam ad Corinthios: ονχ οράτε τους ηαιδας όταν ηαίζοντες τάξιν ηοιωαι χάΫ 
ατρατ ιώτας' xai ηροηγωντ αι αυτών χήρνχες χαϊ ραβδούχοι · χαϊ μέσος ο ηαΐς. 
iv χώρφ άρχοντος βαδίζη. Nonne videtis pueros , quando ludentes appa - 1 
Titionem exprimunt et officiales . Ac praecones quidem praecedunt cwn 
lictoribus· Puer vero medius incedit personam praesidis gerens · — 
3) Των Ιχτος μνημόνευαν. loannes Morinus, vir doctissimus, qui hos 
libros Gallice interpretatus est, τους Ix τος hoc loco gentiles esse existima- 
vit. Certe Eusehius in lib. II. cap. 21. et 23. τούς 4χτος ponit pro paganis 
aeu gentilibus. Vide qtiae supra notavi ad caput 43. huius libri· Cbristo- 
phorsonus lameu των 4χτος interpretatus est praeterea , ut idem sit ac τού- 
των έκτος, quomodo locutas est Eusebius cap. 4$· — 4) [* Ταομίνειν τε 
Cast· Zimm. pro νπομένοντας. Pro. τιμωρίας idem Cast« τιμωρίαν t sed 
Zimm. τιμωρίας Val. reiinait. Praeterea LoW-thius ante voces illas ύηομέ- 
νοντας τιμωρίας ex Euseb. H. £. X, 8· reponenda putavit verba : δεσμοϊς ττ 
nui φυλαχαις χαΦιίργννο&αι , την Χοήν τοις χαταηονονμίνοις. Idem paiilo 
ante vocem φνοιν addendum ceusuit ημιρον ex dicto loco EuscVvl. ( 

R α 



68 


• \ 


EUSEBII PAMPHILI 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ NE’. 


„ Λ · * 

- V ■ .1 


ΐίϊρΧ' των Λιχινίου παρανομιών ' xal πλεονεξιών· 


^ ι 

Τοιαύται Λιχινίου αΐ διατάξεις. Τί δί χρη τάς περί γα- 
μων ' αυτού καινοτομίας άπαριδ μείσ&αι , η τούς ini τοιαύτοις 
τον βίαν μεταλλάττονσι νεωτερισμούς > ί** ων τους παλαιούς 
€ Ρωμαίων εν και σαφώς κείμενους νόμους περιγράψαι τολμη- 
σας , βαρβάρους τινάς και ανήμερους άντεισηγε, σχηψεις*) ιπι- 
ϊοών μυρίας νατά των υπηκόων ; "Ερ&εν αναμετρήσεις επινοεί 
γης / ως άν πλείονα τφ με'τρφ λογιζοιτο την ίλαχίστην , δι* 
απληστίαν περιττών εισπράξεων* * *£ν&εν των κατ* αγρούς *) 
μηκετι, οντων άν&ρώπων , πρόπαλαι δ* εν νεκροις κειμερων, 
ι'άναγραφάς i ποιείτο , αισχρόν αύτιρ κε’ρδος . ε κ τοπίου πΟριζο- 
*μενος· Ου γάρ εϊχεν αύτώ μετράν η μωρολογία , ουδ* η απλη- 
στία χόρφ περιωριζει cu Avo, δη πάντα πληρώσας χρυσόν χαϊ 
αργύρου χρημάτων τ* απείρων πληΦει, στενών άπωδύρετ ο πτω- 
χείαν', Τανταλείίρ πά&ει 4 ) την 'ψυχήν τρυχό μένος· Ο'ίας 9 , 
εφεύρε κατα τών μηδέν ηδικηκότων νπεσορίονς τιμωρίας , οίας 
υπαρχόντων δημεύσεις, αίας ευπατριδών και αξιόλογων ανδρων 


Cap. ΤΧ* 1) [jSSt^ei ς λπινοών — είσκράξεων. Vld. Vales, ad 
Enseb. Η. Έ. X, 8. Τ. III. p. 276. nott. 11. 12.] — 2) [*£V^iV των 

xtev* δγρονς — ix τοντοϋ διοριζόμενος Valeaius vertit: „ldeo rusticorum 
qui amplius euperstites non erant, sed iam pridem bh ierant, nomina ift 
censualibus tabulis inscribebat y turpis lucri hinc compendium. captaus'* 
Strothius : ,,Daher liess er auch Kerzeichnisse vou den Laudleuteu ma- 

chen, die nicht mehr am LtbeU , sonderA schon langst linter die Ver— 
storbenen gerechnet waren, und suchte sich bieraus eineu echaodliclieu 
Gewinn tU machen.“ Cf. quae animadverti ad Eus. Η. E» X, 8· Τ. ΙΙΓ. 
p. 277· ®ot. 13 .Ceterum ex hoc cap. LV. coli. c. LV1. et Η. E. X, 8· 
V. C· II, 2. Satis apparere, teste Eusebio Licinium non solum iu Chri- 
stianos sed etiam alios imperio suo subiectos saeviisse, et Aurelii Victor· 
de Caesar, c. XLI. verba: }f Licinio jie insontium quidem ac nobi- 
lium philosop horum servili more cruciatus adhibiti modum 
fecere u ad alios etiam philosophos qui Christianae .religioni non essent 
addicti, spectare, satis probavit Frommann · in opuscc. philol. atque hiator, 
argum. p. 613 s^q. 'p. 626 sqq. Cf. Eus. Η. E. X, 8· T.^lll. p. 278· 
JCal δητα τών ηγεμόνων ol χολάχες — — οί μηδϊν ηδιχηκότες· ηδη δί 
wk χαινοχ 4ραν υπέμενον τελευτήν, ξϊφει το ο ώμοι ττοίλά 

τ μη ματ α χ ΐίταχρεον ργονμενοι , χαϊ μετά την απηνη ταύτην xuL 
φριχτοτάτην &/αν, τοις της Φαλάσσης βν&οϊς , Ιχ&νσι βοςα 
ριπτονμενοι. Moshem . institntt. hist. eccles. p. 146.] — 3) [Ζ7αν- 

τας άησανρονς Ion. ] — 4) [ ΤαντρλεΙφ πύ&ει. Bene hac imagine ad- 

nmbrat Eusebins insatiabilem Licinii et qtiac nullo bono frui eum pate- 
retur 1 , avaritiam. Rursus autem utitur illa loentione Eusebius Ili » 1. 
Eodem modo Aristophanes Ύανταλείονς ,τιμνρίας dixit· Vid. Erasmi 



DE VITA CONSTANTINI I, ββ — 87. 69 

άπαγωγάς, ών τάς χονρ ιδίας μιαροΊς οίχέταις Ιφ* νβρει πρά- 
ξέως αισχρά ς παρεδίδου ' οσαις δ* αυτός, χαίπερ 1 ηδη γηρφ τό 
σώμα πεπαλαιωμένος*), γνναιξιν ύπάνδροις, παρΦένοις fi κό- 
ραις επεχείρει, ον δη ταΰτα χρεών μηχύνειν, της των εσχάτων 
αντοΰ πράξεων υπερβολής σμικρά τα πρώτα xai τό μηδίν 
αποδειξάσης· 


ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ Jfe\ 

* , ■ * ·*ι ' · ^ , , 

"Οτι διωγμό* ποίησα* Χριπο* Ιπιχι£ρΐι· 

·"'■*· . ^ , . » 

Το γονν τέλος αντώ της μανίας κατά των εκκλησιών toitXt- 
&το , επί τε τους Ιπισκόπονς εχώρει, ονς αν μάλιστα Ιναντιο ’ΐΗ, 
μένους εώρα* _ xah έχ&ρονς ηγείτο τόνς *) τώ Φεοφιλέί xai με-' 
γάλφ βασιλει φίλους· Αιό δη μάλιστα t καΦ* ημών, τον Φυμό* 
ώξύνετο, τον σώφρονος ηαρενηνεγ μένος ζ ), ούτε την μν?)μην τώ* 
προ αυτόν Χριστιανούς εκδίωξαν των. 3 ) εν νώ κατέβαλε το, ου θ’ 
ών αυτός όλετηρ xai τιμωρός άι* ας μετηλΦον άσεβείαςΐ χατέ- 
στη* ov&t ών αντόπτης γέγονεν, αύτοις παραλαβών ομμασι 
τον πρωτοστάτην 4 ) τών χαχών ας τις ποτέ ηΡ εκείνος > Φεη~ 
λάτω μάστιχι πληχέντα. 

, · ■ ■ 'I 

\ 

Ά ΕΦ Λ ΛΑΙΟΝ ,ΝΖ\ 

"Οτι Μαξιμιακλς ούριγγι νχϊ ακώληχι δνμασ&ιΐς. 

Χριστιανών ίγραφι*. 

\ · 

I 

> . / ' ·· 

* Επειδή, χάρ,της τών εκκλησιών, χατηρχε πολιορκίας ούτος* 
πρώτος τε την έαντοΰ ψυχήν δικαίων xtfi Φεοσεβών ενέφνρεν 


Chiliadd. Cf. Horoer. Od. ΧΓ, 582 8(jq. Horat. Satyn i, 1 , 68 J — · ' 
6 ) [ Kaliuq — TunctXt αωμένος, licet affecta iam aetate , Vales io 9 ■ dess&i 
XSrper vom Alter schon g e s c hw achl uvor, Slrotbio interprete» Sed 
vid. Vales, ad Eua* Η.Έ. X, 8. noU 16 .) 4 

, Cap* LVi 1). fll/afro τους &ιοσεβ*ϊς. mi τοί/ς Ιοφ}, -rt ;a .JSS) .Tpjfy 
σώφρονος. Post haec verba asterrspus apponendus est. Deenpt repim uoa- 
nulla, c^uae tamen ex lib. X. cap. 8· ita suppleri possunt : τού σώφρονος 1 κ- 
τραπιϊς λογισμού · bi codice Fuk. Turne b i ac oav. legitui·. νόν σώφροτος 
ηαρενηνιγρ^νος, '-4»*. .S)'^iTw* —*■ Μέωζάνν «rt> i. e, Galerii. . Paulo, poit 
verbis ov&* — κατέστη Maximinus Significaturi}' --- 4 )" Μρωτοάνάτηι^ 

Galerium Maximianum , iutelligit, jqui primus auctor fuit ac signifer per- 
secutionis ChrisUa.uOTum9.1it scribit £usebiu§ in lib. VIII. Cedreftfifc sfcribit 

^ ‘ ’ v" ' * * ' *■·»·»·.#'■.■· . i J · fc 1 ' j 1 . 1 * 


I 



I 


/ 


?Ό 


E USE Β II PAMPHILI 


r f ^ 

άΐμασί) Φερπεμπτ ος αυτόν μετηρχενο τψωρία, Ίξ Λυτής αυτού 
καταρξαμόνη σάρκός , καί μέχρι της ψνχης προελ&οϋσα. *Λ&ρ6α 
μίν γάρ αντφ περί τα μίαα των απορρήτων *) τον νάματος 
άποστασις γίνεται * εΪΦ * Ιλκός Ιν βάφει συριγγώδες , %α\ τού- 
των 'ανίατος νομή κατά των ίνδοτάτω σπλάγχνων * άφ* ών 
αλεκτόν τι πλη&ος σκωληκων βρύειν, Φαν ατώδη τε όδμην άπο - 
πνε7ν 9 τον παντός όγκου των σωμάτων εκ πολυτροφίας Λ ) εις 
υπερβολήν πληΦονς πιμελης μεταβεβληκοτος * ην τότε κατασα- 
πεϊσαν, αφόρηταν καί φρικτοτάτην τοις πλησιάζουαι παρεχειν 
την Φεαν φασί· Καί δη τοσούτοις παλαίω ν ηαχοΐς, όψά ποτέ 
συναίοΦηοιν των κατά της εκκλησίας τιτολμημενων αντφ λαμ- 
βάνει * καπειτα τφ Φιώ εξομο λογησά μένος , τον κατά των Χρι- 
στιανών άποπαύει διωγμόν, νόμοις τε καί διατάγμασι βασιλι- 
*ο7ς, τάς εκκλησίας αυτών οίκοδομειν επισηέρχει, τά τε συν^Φη 
πράττειν αυτούς , εύχάς υπέρ αυτόν ποιούμενους διακιλεύεται* 


ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΝΗ\ 

/ 

m Q%i Μαξιμινος διωξας Χριστιανούς^ καί φυγών ύς οΐ χ έ- 
τη ς Ιχρΰητιτο* 

Άλλ* ο μεν τού διωγμού κατάρξας, τοιαύτην νπε7χε δίκην . 
Τούτων δ* αύτόπτης ο προς τον λόγον δ ήλον μένος γεγονώς 9 καί 
%αύτ * ακριβώς διεγνωκώς τη πείρφ, ληΦην αΦροως απάντων 
& τοιείτοι ούτε την κατά τον πρ'οτόρον ποινήν άνενεγκας τη 
μνημη, ούτε την [£*] τον δεύτερον *) τ ιμωρόν δίνην . "θς δη 
ual αυτός νι τερβαλεσΦαι τον πρώιον ως εν κακών πεφιλοτιμη - 
μένος άγώνι , καινότερων τιμωριών ενρεσει καΦ' ημών δκαλλω- 


Maximianum anno 18 Diocletiani persecutionem adversus Christianos ex- 
citasse ^ .suasu Theotecni cuiusdam praestigiatoris. Qui cum acta Pilati 
plena impietatis adversus Christum opmposuisset, Galerius edicto sanxit, 
mt magistri ea memoriter discenda pueris traderent· Sed nemo non videt, 
Cedrenum hic falsum esse, qui Galerio Maximiano tribuerit id quod dii* 
postea gestum, est a Maximino· Est hic solemnis ac pervulgatus error 
Graecorum, ut Maximianum cum Maximino permisceant, (Cf«. Zoiim. 11, 

17, 6, 7· «d. Rdifameier. Socrat. Η, E, I, 2. ] 

• »' 

Cap, LVIL 1) [ Tau απορρήτων* Vide <jus$ animadverti ad Euseb, 
fi. E. VIII, 16· Add. IV* Ut en. ad Actor. XU,23sqq*}-— r2) [!£xxo· 
Ιυνρσφώνς φύτφχαϊ προ νηςνόααν Cast,] 

Cap· LVHI. 1) Οντι την bt τον δεντ/ρού τιμκρύ* δίχην· Delenda 
est praepositio. [Delevit eam Zimmerm·, egouncif in&nsi.] Porro hic 


t>B VITA CONSTANTINI I, 58. V9. 71 

- * ' 

rt&to» Όδχ άπήρκει γοΰν αυτώ 7τύρ xal σίδηρος itet! προσή χ 
λωσις, ovdi γε Φήρες άγριοι na! Φαλάττης βυΦοί· *Ι£δη di· 
προς tinctae τούνοις, . ξενην τινά χδλασιν άύτός εφευρών, τα 
τον φωτός αισΦητήρια λυμαίνεαΦαι δών ενομοΦε'τει· *ΛΦρθα 
δήτα πληΦη ούχ άηδρών. μόνον ·> αλλα χα! παίδων χαι γυναικών, 
δράσης δεξιών όφΦαλμών, ποδών r* άγχύλας σιδήρφ. Και καυσ- 
τήραν άχρειούμενα , talo* πωρεΐσΦαι μέταλλο ις παρεδίΐοτό· 
ενεκα, καί τούτον ovx είς μακράν η τ ου Φεού δικαιοχρισία 
μετήεΐ* 'οτε δαιμόνων ελπίσιν, ών δήωετο Φεών, οπλιτών 
μυριάσιν άναριΦμητοις ίπιΦαρρήσας, πολέμα* παρετάττετο* 
Τηνικαήτα γάρ γυμνωΦάς της εχ τον Φεοΰ ελπίδος, υπενδύεται 
τον ου πρέποντα αυτά* βασιλικόν κόσμον, δειλώς τε χαί άναν- 
δρος ύποδύς τό πλήΦος , δρασμφ την σωτηρίαν επινοώ' χάπ- 
ειτα κρυπτ αζομενος άνά τους αγρούς χσϊ τάς χώμας εν olxi- 
του σχήματι, διαλα νΦανειν φ*το. ^λλ* ουχι καί τον μεγαν 
και της χαΦολου προνοΐας διαΰέδραχεν δφφμλμόν* ώς γάρ εν 
άσ ψαλεί λοιπόν χεΐσΦαι αύτω την .ζωήν ήλπισε, βελει Φεοΰ 
πεπνρωμ/νω πληγείς, πρηνής εχειτο, Φεηλάτω πληγή τό παν 
δαι τανώ μένος σώμα , ώς τό παν είδος αννοΰ τής π αλαιάς μορ- 
φής άφα νισΦήναι, ξηρών όατεων χσά χατεαχελετ ευμενών , δίκην 

ειδώλων περιλειφΦεηων αύτω μόνων* 

✓ 

ΚΕΦΑΛΑ! ΟΝ ΝΘ\ 

*Οτι I ν νοοφ τνφλωΦιϊς Μαξιμινος,* νπϊς Χριστιανών 

ϊγραφκ 

/ 

Χφοδροτερας di τής του- Φεοΰ’ πληγής ενταΦεΙσης, προ - 
πηδώ σ ιν αυτού τά δμματα, τής τε- οικείας λήξεως εχπεσό ντά 9 
πηρόν αυτόν άφίησιν Λ ά κατά των τού Φεοΰ μαρτύρων πρώ- 
τος εφεύρε κολαστήρια , ταύΦ* ύπομιίναντα διχαιοτάτη ψήφφ. 
Καϊ δή εν* εμπνεων ίπΐ^τοΐς τοσούτοις^ δψε 9 · ποτέ χαι ούτος 
τώ Χριστιανών άνΦωμολογειτο Φεφ\. και τάς οικείας εξηγόρευε 
φεομαχίας · παλινωδίας τε συνέταττεν ομοίως ; τφ προτέρω xal 
αυτός, νόμοις χα! διατάγμασιν εγγράφω ς την οικεία ν> περί οΰς 

ΪΦετο Φεονς, πλάνην όμολογών, μόνον di τον Χριστιανών αυτή χ 

·. ** 


posterior est Maximinus orientis tyranntis. [Contra in cod. Cast. ad div m 
%4qov invenitur nota: τον Λ/ιοχλητιανό*, ώς οιμαι 9 αΐνίττιται et ad ©ς * 
Γαλίριος δηλαδή. De Maximino vid. Η. £. XX, 9· Manso Leben Con- ; 
gtantina p. 60 eqq.] 


/ 



f 


. 72 EUSEB. ΡΛΜΡΗ. DE VITA CONSTANT- I, 59. 

■ ’ 1 " * 

ηίΐρφ &iov iyp6mipa$ μαρτυρόμίρος *)· Tet/r’ *ρ?ο*ς μα&ώ* 
6 uiiXiPiOQf aU' oJ* axojj παρ* ίτ/ρην πυ&όμςρος , τοΐς 
αντοΐς ίπίφνίτο* άσπιρ %Μ ύχοτομψρ vqv dtavoiav //- 
καλυπτόμενος* 

% / 

„ η 


Cap. LIX· 1) [ Άίαρτυ ρούμπος Cast. μαρτυρόμινος VaL el ipse 
Steph. Cf. sapra cap. V. not. 5. Eadem lectionis varietas Invenitor 
Roip. 1Π, 21· Cf. Enseb. de laudib· Constant, c. XII. («et» αλόγων M 
tQV*** των λογικών Ιτΐΐμίλόμ$νο&, lbid* cap· XIV· οωμάτω* ουχ 
4 ίηιμίλόμινος·] 


/ 


\ 


\ 


V 


ι 


V 


ι 


·> 


/ 

% 


\ 


\ ι 


.1 


\ 


4 


/ 


\ 


/ 




/ 


[ 




I 




X 


. I 


\ 



/ 



I 


■ · m « 


ΕΥΣΕΒΙΟΥ 


. *V 


ΤΟΥ ΠΑΜ ΦΙΛΟΥ 


ΕΙΣ ΤΟΝΒΙΟΝ 


ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 


ΙΟΤ Β Α2 I Λ E 2 2 


Λόγος β". 


'Του δεντ 4ςου βιβλίου τ& ηιφάλαιΟ» 

» ' . 
» ' ·. 

«u ΛιχτνΙο ν διο>γμός λα&ραΐος f επισχόπους άναιρουντος 'iv 

*ΑμασεΙφ του Πόντον. 

(f * Καθαιρέσεις εΜχλησιων , nui επισχόπων χρεουργίαι· 

Υ · "Οπως Κωνσταντίνος υπίρ Χριστιανών διωχεσθαι μελλοντ <μ», 
εχινηθη. 

ϋ · "Οτι Κωνσταντίνος μίν παρεσχευάζετο μη* ήχων, Auir> 
νιος*) δί μετά μαντείων εις πόλεμον· ^ 

ί. *Οσα Λιχίνιος iv τφ αλσει ϋύων, είπε περί των ε&ωλων 
xal του Χρίστου · 

ς*. φαντασίαν χατά τάς νπ ο Λιχίνιον πόλεις , ως των Κω ν~ 
σταντίνου στρατευμάτων διεξιο ντων*)· 

£’· "Οτι εν πολεμοις , οπού σταυροειδίς σημεϊον παρην, έχει 
τά της νίχης εγινετο. 

ι /♦ "Οτι πεντηχοντα τον σταυρόν φερειν εξελεχθησαν· 
φ' Λ "Οτι των σταυροφόρων άν^ρεθη μίν ό φυγών > όδί πίστει 
, πάραμεΙνμ$ 9 εσωθη· 

{. ΈυμβολαΙ διάφοροι, xal Κωνσταντίνον νίχαϊ. 


1) [ΛινΙννιοζ Steph. Zinim,, constanter·]. — S) [ ΛιωΙώντω* Steph. 



9 

X* · 
Χ£· 
*£'· 
%η. 


'Φυγή Aikntov καί γοητε Γα*. 

,# Οπω^ Κωνσταντίνος iv σκηνή προσευχόμενος ενικά- 
Φιλανθρωπία περί τούς συλλαμβανομένους στ ρατ ιώτας· 
"Ετι περί των iv σκηνή προσευχών, 

ΑικινΙου περί φιλίας δολος * καί ειδωλολατρία. 

" Οπως μη άντιπ ολέμείν τφ σταυροί Αικίνιος παρήνΐι τοίς 
Οτρατ κύταις. ' , 

JVfteij Κωνσταντίνου* 

ΑικινΙου θάνατος, καί imvlxia περί τούτον. 

Φαιδρό τητες κάί ηαϊηχυρη^*}: 

"Οπως υπέρ ομολογητών ενομοθέτε^ Κωνσταντίνος. 

* Οπως και περί μαρτύρων καί ΙκΧλησιαστιχών 'χτημάτων. 
" Οπως καί τούς δήμφυς, άνεψτήσατο. 

"Οτε θεόν των αγαθών αίτιον εχήρυττε, καί περί αντι- 
γράφων νόμων·' \ 

Νομος : Κωνσταντίνον περί τής εις θεόν ενσεβείας καί 
τού Χριστιανισμού. 

9 Τποδειγμα εκ παλαιών χρόνων · 

Πεχί διωχθέντων και διωχτων. 

"Οπως ο διωγμός αίτιος κακών τοίς μολεμήσασι κατέστη· 
"Οτι θεός των καλών υπηρέτην Κωνσταντίνον εξελέξατο· 
s Ευσεβείς εις θεόν Κωνσταντίνου* φωναί, και ομολογητών* 


έπαινος. 

λ\ Ά Τ όμος άπολύων ίξορισμοΰ καί βουλής καί δημεύσεως. 
λα 9 . !Τους εν νήσοις ομοίως. 

λ& % ίϊΓουο εν μετάλλοις καί δημοσίοις άτιμασθέντας. 

Xf ; ' ΙΧερί ομολογητών στρατενσα μενών. : J 

Χδ\ 9 Απολύσεις των iv γνναιχείοις Λ ή εις δουλείαν δοθεντων 
' Ιλενθερων- 

λε\ ΤΧερι κληρονομιάς ουσιών των μαρτύρων καί ομολογητών, 
καί μετοικισθεντων , καί ταμίενθέντων. 
λς 9 · 3Γών μή εχόντων συγγενείς κληρονόμον είναι την εκκλη- 
σία?, καί τα ύπ * αυτών δωρηθέντα, βέβαια μενειν*)» 
λζ\ *Αποδιόόναι τοίς χατέχουσι τά τοιαΰτα χωρία καί κήπους 
καί οικίας, χωρίς ων εΚαρπώσαντο· 
λη\ ΙϊοΙφ tgoTun δέϊ περί τούτων επιδιδόναι δεήσεις* 
λθ\ ίΓαις εχχλησίαις άποδοΰναι το ταμείον ί χωρία καί κήπους 
κάί oidaq ' * ν ' * ■"·> 


ZLmra·] — 8) [Φαιδρό νης πανηγνρις fitepWj -*· 4) [Μένοντα 



μ. Τα μαρτυρία και τα κοιμητήρια ταις ίκκλησίαις vhtofovvai. 
μα. Τούς αγόρασαν τας Ιχκλησιαστικά 9 η κατά δωρεάν λα- 
βόντ ας', άποδούναι β 

μ(ί. Σέβειν τον Φεον σπουδαία παραίνεσις. 
μγ. "Οπως τά νομοΦετηΦέντα ύπο ΚωχστανϊΙνον ft f Έργων' 
ίτελειον το. ' 

μδ'. "Οτι τούς άρχοντας Χριστιανούς προηγεν* εί δΐ xal "Ελ- 
ληνες ησαν , το Φυειν αύτοΐς άπ ηγόρεντο. 

} μέ. Π(ρΙ νόμων χωλυοντων μίν Φνσίας, οίχοδομείν δΐ ίκκλη- 
αίας προσταττόντων . 

μς\ Κωνσταντίνου προς Ευσέβιον xal τούς*} λοιπούς έπισκό- 
πους π£ρΙ της των εκκλησιών οικοδομής $ nat ωΟΤΤ 4 
' τας παλαϊάς έπισκευάζειν , nat μείζονας οικοδομάν* 
δια των αρχόντων . . - λ 

μζ\ "Οτι κατά είδωλολατρείας*) εγραχρεν. 

μη. Κωνσταντίνου προς τας επαρχίας περί της ηολνΦέον πλά* } 
νης διάταγμα , κάί προοιμίου περϊάρετης χιά κακίας. 
μφ 9 . 47*0* τον πατρος τοΰ φιλοΦέον Κωνσταντίνου , xcd περί 
Διοκλητιανού xal Μαξιμιανού , των διωκτών, 
ν . " Οτι διά την τον Απόλλωνος μαντύαν , ως μη δυναμένοα 
μα ντεύεσΦάι διά τούς δικαίους , ο διωγμός άνεχινηφη* 
να. " Οτι νέος ών ετι Κωνσταντίνος τούς δικαίους έΐνάι Χρι- 
στιανούς ηκουσεν ix τού τά περί διωγμού γράψαντος. 
vff. " Οόα είδη βασάνων καί τιμωριών κατά Χριστιανών 
έτολμη&η* ' i * . 

νγ. "Οτι βάρβαροι Χριστιανούς ύπίδέξαντο. 
νδ\ Οΐα μετηλΦε δίκη τσύς~διά την μαντύαν διωκτας. # · 
νι. δοξολογία Κωνσταντίνου ιίς Φεον, καί ομολογία πιρί του 
σημείου τού σταυρού 9 καί εύχη πιρί εκκλησιών χαί 
λαών. 

νς· *Οτι προσεύχεται μέψ Χριστιανούς είναι πάντας 3 ονκ αναγ- 
κάζει δέ· 

νζ\ δοξολογία εις Φεόν, δι νΐού φωτίσαντος τούς πΧανωμέν ους* 
νη. Δοξολογία πάλιν Ικ της τον κόσμου λειτουργίας. 
νΦ 9 . Δοξολογία εις Φεον , αεί διδάσκοντα τα καλά. 

42 αραινέσεις ini τελεί τού διατάγματος , μηδένα μηδενϊ 
" άνοχλείν. 


Steph. ] — 5) [ Τους deeet apud Steph. et mox xcd ωατβ — οίχοδομείν 
apud eundem omittitur.} — 6) [ ΕΙδωλοΧατςίας Stepb. Zimm. Sed il·- 



V 


\ 




ξά· "Οπως \αη^ της ' Ρ Αλ*ξανδρ*ων 'iia τα »ατα "Αρηον 
ixivovvto ζητήσιις. 

ξ(ί. Ώ*ρΙ του αύτου καί πιρί Μιλίτια νων* 
ξγ · * Οπως negi δίρήνης πιμψας Κωνσταντίνος iygaxptv. 
ξδ\ Κωνσταντίνου ίπιστολή προς Αλέξανδρον τον ίπίσηοπον 
. %al "Αρτιον τον τέρισβυτέρον 7 ), 
ξδ\ "Οτι πΐρΐ της ιΐρήνης Ιμιρίμνα συνή&ως · 
ξς. "Οτι και τας iv 'Αφρική ζητήσεις διωρ&ώσατο* 
ξζ\ "On & τής ανατολής τα τής ινσεβείας ήρξατο* 
ξη· "Οτι λυπηθείς ili την στάσιν, τα περί ειρήνης συμ- 
- 1 βουλευη* 

ξβ>\ ΩόΦον ή % Αλέξανδρου nat 4 Αρτίου ζήτησις ήρξατα, καί 
Qrf μή δχρήν συζητάν ταντα* 

Ο* ΙΙαραινίσεις περί ομονοίας, 

οα\ Μη δια μίτρας λάξεις φάονειχάν περί του αντοΰ* 

0$ r "Οτι Λ* δΰλάβααν νπεραλγων , δακρυειν ήνα γχαζετο, xal 
μΑλων είς\ την ανατολήν ορμφν, ίπεσχε δια ταυτα* 
cgf, Επίμονος καί μένα τδ γράμμα ίουτο, ταραχή των ζητήσεων*. 


&ωλολατ<μ£ας iterum legitur in ip$o Eusebio II, 13· IV/ 75. Gf. I, 28. 
Φ«<κηφώ»«'| — 7) Ι&ςισβύτφ Stepb.J 





« 


« « 


I 


I 


9 


4< 


I 


» i fr 

/ 


. b · .· 


I 






/ v 


,r 


i 


/ i 


1 





I * 


k Ε Φ Α Α A I Ο Ν Λ'. 


Αικινίου διωγμός λαδραϊος, Ιτα,οχοηου ς αναιρονντος Ιν 

/ 

β ΑμαστΙφ τον Πόντον* ' 


V 

*βδ* μίν ουν ο δηλω&εΐς ini tov των φδομάχων βυδον χατί* 
χρι ιμνίζιτο, xal ων όφ&αλμόις ίπΐΐδξ τους itil Της δυσσεβίίας*) 
όλό&ρους , τούτων τόν ζήλον ini χαχφ τω avtoS μαιών , τον 
nata Χριστιανών διωγμόν 0 ωσπίρ τινα πάλαι χατ ισβδσ μόνην 
πυρός ακμήν άνδρφίπιζί , δΗνοΤόραν η όΐ πρόσ&τν την τηςδυ&- 
σϊβιίας ίξχπτων φλόγα · Καί δη οΤά τις Φηρ δανός , η σχό- 
λιό ς οφις π*ρϊ i αυτόν ιλυσπώμδνσς , Φυμοΰ τί καί απαλής 
μάχου ηνίων , ουπω μίν ία του προφανούς διά τον Κωνσταντίνον 
'φόβον > ταίς νπ* αυτόν ίχχλησίαις τον &sov πολίμίΐν ίτόλμα, 
αρνητών δί της κα αίας τον ιόν , ΙαΦραΙας 'xal μίριχάς inouTcb 
τάς νατά των' imaxontov συσχίνάς* άνηρίΐτό τ* Λ ) δι* ίπιβούλης 
των χατ* ι&νος αρχόντων τους τούτων δοχτμωτατοϋς ** t aal 8 




ν. - 


Cap, I. 1) (*JEnl τξς δυσοιβιΐας· Non male in cod. Cast. M vtj 
Otfiila, coniicitUr. J 2) Ί'Ανΐ]ρΑτο τους τούτων όοχιμωτύτονς . ' C& 

Basii» M. homil» ΧΧ. ,Τ. Ι. Ex, Sozomen» IL E» 1, 7» non solum multo· 
clericos a Licinio afflictos esse sed etiam alios plurimos ac praecipue mi- 
litaris ordinis viros apparet· Cf. Socrat. Η. E* X, 3» Hufin» Hist» IX, 10u 
et quae annotavi 1, 55» not. £. Hinc DodtvelL de paucitate martyr, n. 91· 
temere: „Caveant y inquit, fabulatores 9 ne quo* alios sub Licinio mar · 
tyres facianty praeterquam episcopos .“ Plura vid. in Ruinarti act» sincer· 
martyr.] — 8) Tctvr* ovV.‘ Scribendum est tu γοΰν 9 ex libro X« hi- 

storiae ecclesiasticae , ubi liaec omnia ad verbum legantur. Mirum porro 
est, Eusebium neque in historia ecclesiastica, neque -in his libris ullam 
facere mentionem Basilei Aihasenorum episcopi, quem tamen iussu Licinii 
caesum esse , omnes Graeci scriptores consentiunt· Verum Philostorgius 
iu libro 1. historiae ecclesiasticae diserte scribit, Basiletim Amasene In 
Ponto episcopum Nicaeno concilio interfuisse; Porro concilium Nicaenum', 
ut inter omnes constat, congregatum est anno post exauctorationem Licinii· 
Quid? quod Athanasius in oratione I. contra Arianos, ubi mentionem facit 
illustrium episcoporum qui Nicaenae synodo aut ipsi interfuerunt, aut eius 
* sententiam comprobarunt, Basileum Ponti episcopum una cumf aliis no- 
minat. Nec martyrem eum appellat, quamvis Hosium confessorem ibidem 
cognominet. Sed et acta Basilei quae apud Metaphrastem extant, inepta 
mihi videutur ac fabulosa» Ac pleraque quidem quae initio eorum leguntur^ 
ex Eusebio ad verbum descripta sunt» Fabella autem illa de Glaphyra 
virgine, conficta mihi videtur ab hominibus otiosis. ■ [Nihilominus Basilei 


\ 


t 


f 


78 ;?y.SjSBII PAMPHILI 

τρόπος di tou χατ'μυτών φόνον ξινίζω* τις ην , οΤος ουδί 
πωποτέ γνωσ&ηναι* Ταΰν* ουν*) άμφί την 9 Αμάσέΐαν τον Πόν- 
του κατέργασΰ-έντα 9 πάσαν ύπέρβολην ωμότητας ύπιρηχοντιζέν· 

I 

✓ 

'ΚΈ-&ΆΑ Α 10 Ν Β\ 

/ 

Κα&αιρέοεις Ικκλησιων> xol ίπισκόπων χρίονργ(αι* * 

χ. * * V " 

ν Εν&α των έχκλησίων αΐ μίν ίξ νι ρους έίς έδαφος τούτο 
δέύτέρον μέτά τας πρωτας χα&φρονντο πολιορκίας , τάς δ* άπε- 
*λπο ν ei κατά τόπους ηχέμόνές,- ως αν μη ουνάγοιτό τις των 
Ηω&ότων , (Ληδ^ t<$ &έφ τας ίνΰ’ξβμους άποδωη *) λατρείας. 
•Συντέλέΐσ&αι ■ γαρ otjj ηγείτο υπέρ αυτόν ταυ τας 6 τα τοιάδέ 
προσταττων, σνρειδότι φαυλφ τοντο λογιζό μένος* νπίρ di Κων- 
σταντίνον ,πραττειν πάντα ημάς , χμΐ τον Φεόν Ιλεοΰσ&αι πε- 
πέιστο. ΟΙ δ 9 αντου &ωπες οντές και κόλακες, τά φίλα πράτ- 
τέιν 'τφ δυσαγεί πεπεισμένοι, τους δοκιμω τάτονς των εκκλησιών 
προέδρους χεφμλικαίς νπεβ άλλον τιμωρίαις , άπηγοντο di καί 
ίχολάζοντο άπροφααίστως τοΐς μιαιφόνοις ομοίως, οΐ κατά μηδέν 
ηάιχηχότές. *ϋδη di τινες χαινοτεραν νπεμενον του βίου τελευ- 
τήν,,. ξίφέΐ ,τό σώμα έίς κολλά χατακρεουργονμενοι τμήματα, 
■μαΐ μϊτά την άπηνη ταυ την καί πάσης τραγικής ακοής φριχτο- 
τάτην % ) χόλασιν, Φαλαττίοις βυ&οις, ίχ&νοιν έίς βοράν φιπτου- 


jfoartyrium certum et indubitatum esae censet Pagi ad a. 316· u. X. Neque 
enim: credibile esse* , iBasileo tunc Amaseno episcopo, parcituin, neque 
-Opus fuisse, ut eumJSusebius nominaret, cum in locis a Val. iudicatis nul- 
lum, marty renv sigilla tim ille -memoret', sed generatim de diversis. Chrietia- 
jais a tyranno occisis loquattir» .Attamen Valesii rationes graviores esse 
videntur· Gf. Gothofredi dissertu ad Philostorg. 1, 8. p. 33 sq. ] 

0 a p. II. 1) *Λποδψη λατρείας. Iu codice Fuketiano et Sav. scriptum 
.est άποόιδοίη , io libro autem X. historiae ecclesiasticae αποδίδω. — ■ 2) 

[Πάσης τραγικής — κόλασιν. Ια Euseb. fl. E. X, 8. ϊ· Hi· ρ· 278., ubi 
eadem habetur de Licinio, relatio , simpliciter legitur: μετά την άπηνη 

ταυ την και φριχτοτάτην ϋ -iav. Hinc Lowthius nostro loco vel legendum 
φριχτ οτίραν vel delendas esse putat voces πάσης τραγικής ακοής· Sed 
ceile hoc temere statuit V. D. , nisi forte iisdem plane verbis h. 1. utendum 
fuisse Eusebio quibus in historia ecclesiaetica, censendum sit. Amat 
autem noster, ad exprimendam rei cuiusdam insoleuiiam et horrorem 
usurpare eiusmodi locutiones qualis est illa πάσης τραγικής ακοής φριχτό - 
τάτην κόλασιν. <■ Ita in' libro de martyr. Pal. c. IX. extr. προύχητο 
γαρ 9 inquit, άγχιατα πνλων &ίαμα παντός λόγον και τραγικής «χοής 
, μεϊζον. Vide plura eiusmodi a me observata ad h. 1. T. 111. p. 138 sq· 
Facilius auteip φριχτοτίραν scribendum esse, Lowthio assentiaris. Sed 
vid. Chrysost. T. XII. p. 389· D· ou ti yiv οιτ* uv άλογώτατον ; ubi 
Matthaei (ChrysosU homiil. Vol. II. p. 24·) similiter temere scribi 




r 


/ 


D£ VITA CONSTANTINI II, 2. 3. 79 


μενομ ' ΦνγαΙ δη αί&ις ini τουτοις > ώσπερ δη xal μιχρφ. πρίη 

θεοσεβών έγίνοντο άνδρών* xal πάλι* αγροί , καί 
ηάλ*ν ερημίαι τούς tov φεον Φεραπεντάς νηεδέχοντ o. */&rd ^ 
χα2 ταύτα τούτον προύχώρξι τον τρόπον τφ τνράννψ, λοιπόν 
τον πάντων άναχινειν διωγμόν ini διάνοιαν εβάλλετο ’ εχράτει τ* 
γνώμης χαι ούδέν. εμποδών ην αντψ μη ονχι δι * έργων ηϋη χω~ 
ρε7ν , ei μη 3 ) φ&άσας το μέλλον ο των οίχείων ύπέρμαχος ? ως 
ενσχότφ *αι νυχτϊ ζοφωδεστάτη φωστήρα μέψαν έξέλαμχρε χδρ 
αυτού Φεράποντα Κωνσταντίνον, ini τα ζηδε χειραγωγηαας. 


• * t 

ΚΜ Φ Λ Λ ΑΙ ΟΝ Γ'. 

?0*ω f Κωνσταντίνος vnkg Χριστιανών διωχεο&αίμ$λ~ 

λσντωγ έχινή&η. 

I 

• · » 

"Ο* ονχ ετ* ανεκτόν. είναι σννιδων την των είρημένω ν άχοην , 
rov σωφρονα συνάγει λογισμόν y xal τό στερφόν τον τρόπον τη 
-συμφύτω ςιλανΦρωπία χερασάμενος , έπίτην άμυναν τά>ν χατεν- 
-στον θυμένων έσπευδε, χρίνας δειν είναι ευσεβές xal οσαον, iv- 
it οδών ενα ποιησάμενον , τό πλεΐστον των αν&ρωπων dkaaciaa- 
-edat γένος ‘ πολλή γάρ αυτφ χρωμένω φιλανΦρωπίφ 1 ), %al τον 
συμπαϋείας ανάξιον 2 ) /Χέονττ*, τφ μέν μηδέν γίνεσΦκι πλέορ, 
της των χάχων ίπιτηδενσεως μηδαμώς άπαλλαττομένφ , επαύ- 
[ξοντι δέ μάλλον την κατά των ύηοχεφίων λύιταν > ' τοΐς δ* ύπ * 
αυτόν χεχαχωμένοις μηδεμίαν ετι σωτηρίας ελπίδα λ είπχσΦάι* 
Ύαΰτ εννοησας ο βασιλεύς , άννπερΦέτώς δεξιάν όρέγερν σωτή- 
ριον τοις εις έσχατα χαχών 3 ) εληλαχόσιν ώρματο· Της μσν ουν 


rubet αλογωτιρορ, tiermann . ad Viger. ρ. 718* Sed paulo post pro τόν- ' 
τ*ν cum Ziminerm., suadente eodem Lowthio , scripsi πάντών, quod 
quamvis non legeretur in loco laudato histor· eccl., tamen scribendum 
esset. De voce χαταηρ ιον ργ ονμενο i y iis quae monui ad hisf:. eccl., 
*dd. V alckenar. et W^eMeling* ad Herodot. VI, 7 5> 65· Vll , lf$l, 84. J 

— 3) μη Steph·] 

Cap. III. 1) HoXXjj γάρ αΰτφ χρωμένφ φιλαν&ρωπίφ· In lib. X, 
unde haec ad verbum transscripta sunt, pro voce noXXfj legitur μο*τ} 9 
quod rectius videtur. Mallem etiam scribere αντοΰ χρωμικού, nhii forte 
dativus casus sumi potest pro ablativo absoluto. — 2). [Μη άξιοι* lon.] 

— 3) Γ ΕΙς ϊοχατα κακών· Cf. II, 71· tU τοαουτον — οτοπΛ*ς. So:tomen. 

Η. E. III, 14· ρ. 116 sq. ed. Reading. ini τοοοΰτον δϊ &αυαατονργ(ας ngotl- 
&tiv. Ita enim legendum pro &u νματονργίαις» Ibid. III, 15· ini τ*ιοοντον 
ηΧ&ε σοφίας. Zosim. hiet. III, 9, 6* ed. Reitemeier · ιΐς τοαοχησ,* οργΐ;ς 
ts xal άΧαζονιίας ην4χ&η· IV, 59, 4. *U τούτο χατέοτη σχίματος et ιΐς 
τούτο τύχης ibid. LobecJL·· ad Phryn. ρ. 280 sq. Matthiae ausfiil liliche ^ 


Φ 



80 


E&S-BBII PAMPHILI 


στρατιωτικής εξοπλίσεως ■ την συνη&η παρασκευήν titomtoh 
η&ροιστό ti αντφ πάσα φάλαγξ ffiCov.rin«! Ιππικόν τάγματος* 
ηγείτο δ* ίπΐ πάντων τά της ini τόνΦεόν άγα&ης ίλπίδος, dii 
τον προλεχδεντ ος σημείου, σύμβολα* 

ι 1 9 

- · ι . % 

I ■ 

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ Λ'. 

• ι * 

» * · 

°Οη Κωνσταντίνος μλν παρεσχενρζετο μιτ* ευχών, Λιχίνιος (I μετά μαν* 

νιιύψ ιΐς πόλεμόν. 


Ευχών d 9 ίΓποτί καί νυν αύτω δεί σ&αι, καλώς επιστάμενος, 
τούς τον δεοΰ ιερέας επηγετο* συνέίνάι τ* αυτφ nat παρείναι 
διά, παντός *), ώσπερ τινας ψυχής άγα&ορς φύλακας*), τούτους 
δεΐν ηγούμενος · Εν δ εν ξίχότως ο την τυραννίδα προβεβλη- 
μένος 3 ), πν&όμινος ΚωνσταντΙνφ 4 ) ra? xar* εχΦρων νίκας 
μηδ* άλλως η τον &εου· συμπράττοντας πορίζεσ&αι, συνεΐναί τ* 
αύτω xair παρεΐναι διαπαντός τους είρημενονς, καί το γε τον 
- σωτηρίου πά&ους σνμ βόλον αυτόν τι καί τον παντός κα&ηγησατ 
•σ&αι στρατού * ταντα μεν γέλωτος άξια ύπελάμβανεν, άμα χλευά^ 
-ζων αύτόν καί βλα σφημοις όιασύρων λόγοις, αυτός τβ &εοπρο~ 
ΜΟί >ς $ \*αΙ μάντης Αιγυπτίων, φαρμακείς καί γοητας 9 Φυτας τΛ 




* Λ . 

Grammatik §. 341. 4. $. 442. 3. Neque dubito equidem quin apud ZosiiPu 
1, 6, 3· cum StCph. et Sjlbnrg· legendum ait είς Κοχατον ωμδτητος quamvis 
JLeitcmeieirus ex Leuncl· et Pal. scripserit εις έαχάτην ώμότητος· Nam 
Zosimus nunquam ita loquitur, contra semper fere illo modo. Vidi Ϊ, 8, 3. 
15» % 37, 3. II, 42, 2, 48, 3. IV, 25, 7· 32, 1-, ubi ιϊς έσχατον χινδύνον, 
'VOX ον , άπωλείας legitur. Cf. 111, 7* 8· είς έσχάτην στενοχώριαν* 111, 15» 8· 
προς ϊσχατον χαχόν .] 

Cap. IV. 1) [Λιά παντός omittit Sleph.] — 2) "Ασπέρ τινας ipv } flk 
αγα&ούς ψνλαχας. Alludit ad vocem αωμα τοφύλαχας. Quemadmodum 
'igitur imperatores quosdani milites ad custodiam corporis sui semper 
aecum habebant , sic Constantinus episcopos quasi quosdam animae cu- 
stodes, ubique sibi adesee voluit. Porro post vocem έπείγετο puactuin 
'apponendum est ex codice Regio et Fuk. quod Cbristophorsonns non ani- 
madvertit. Ceterum in codice Fuk. Turnebi ac Savilii rectius scribitur 
ίπηχετο* Paulo post ia codice Fuk. scribitur πν&όμενος Κωνοταντινον τας 
χατ* έχ&ρών νίχας μη άλλως, η του δέον σνμπράττοντος πορίζεαδαι· Re- 
ctius meo quidem iudicio. — 3) [ Την τυραννίδα προβεβλημένος Val· 

simpliciter tyrannus vertit, Stroth. der Tyrann . Sed vertendum potius: 
„ille qui tyrannide ad se defendendum utebatur/* Opponuntur praeceden- 
tia: τους του δεοΰ Ιερέας — — ηγούμενος » Cf. Dorville ad Chariton· 

p. 602. Recte autem infra c. XVI. νεχρων εϊδωλα — προβεβλημένος 
vertit ipse* Vel.: ,, nescio quae mortuorum simulacra — praesidii 

causa praeferentes* “ Male Strolli. simpliciter: „trugen vor sich 

her.“ Cf. sequentia: 6 d* — παρέταττε. „ II, 55. 111, 1 ext. ] — 

4)^ £ Κωνσταντίνον Cast. ] — 5) Λύτδς ve δεοπρόπους* Scribendum est 

«ητος δέ. Quanquam codices nostri nihil mutant, nisi quod pro δεοπρό- 



' DE VITA CONSTA^TItfl Π, *. $. 81 

*α2 προφητας ων ηγ*Ί*ο Φιων, π*ρ1 ίαυτο v Inolii* * amata 
ΦνρΙαις ονς δΐιρ φηο 6 ) , Φιούς μηλισσάμινός > διηρωτα οπη \ 
αντφ τα η^ς έκβάσιως του πολέμου χωρησηον* ΟΙ δ* αδήρΐ'- 
τως 7 ) έχΦρων νικητην ισισΦαι και τον πολέμου χρατιΤν *) σνμ~ 
φωνως ιϊπον^ μακροίς !πων καλλιιπδίαις τωρ απανταχού χρη* 
στηρίωρ τούτο προϊσχομένων * όνιιροπόλοι 9 ) δί διά της των ' 
όρνίΦων πτησιως σημαίνισΦαι αντψ τά αίσια προνλιγορ, καί . 
Φνται τα Ομοια την τωρ σπλάγχνων αίνΙττίσΦαι κίνησιν έδη- 
λουν- * ΕπαρΦιις δητα ταΐς τ ούζων απατηλαις ίπαγγδλίαις , συ* 
πολλοί Φράση προ$η τοας παρίμβολαΊς^), οίός τι ην^ ηαρα- 
τάττφΡφ χ # 

• _ ν · 

* > 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν Ε?± 

, ’ 1 

*Οσα ΑικΙνιος ip tf αλσιι Φύων, ιϊηι αιςΐ των ιΐδδλαν 

"*al τον Χρίστον. 1 

Μέλλων δέ γ* του πολέμου u ατάρχην, των αμφ* αυτόν 
υπασπιστών, των τι τη ψημένων φίλων τους έγκριτους, ιΐς 
τιύα των αυτ οις νΐνομιομέν ων Ιδρών σννιχάλιι J )· "Αλσος δ " 
έ]ν έπίρρν τον χαι άμφιλαφές* παντοΐα δ* έν τονζω γλυ/ράις λ 
Φων αγάλματα ων ηγείτο Φδών, ϊδρνζο. ΟΤς κηρούς έξάψας *) 
xai τά συνηφη Φυσάμινος, τοιόνδι λόγον άποδούναι λέγίτάι 3 )' - 
»Ανδρις φίλο* καί σύμμαχοι 4 ) , πάτριοι μίν οϊδι Φ*οι, ονς έκ 


ηονς Fuk. habet ϋ -ton ρόπης, schedae Tero Φιοπριπης. — 6) Ούς δ&ν 

ψ*το Φιονς. * Scribendum videtur ονς dii % vel certe uno verbo ονς διινοέϊτο. 
— 7) Οί ί άδαλήτως. In Regio codice legitur oi> d’ ανδηλήτως. Scribo 
αδηρ(τως % id est, fine controversia. In codice Fuk. Savil. a? Tuinebl 
scribitur άναντιφρηιως. [Reading. in Varr. LecU. : „oi δ* έχΦρων in vet. cod. 41 ] 
8) ΙΙολέμον χρατιϊν. Scribendum videtur xai πολέμου χρατησαι προν* 
λίγο* , "συμφωνίας αντφ ταύτα, μαχραΐς re 4πων χαλλιίπιίαις των απανταχού 
ηροισχ ομινων. Sic totus hic locus restituendus est. In codice 
Fiut. ita scribitur: xai τον πολέμου χρατησαι ουμφωνως ιίπον μαχράίς ίπων 
nalZitnt ιαις τ&ν απανταχού χρηστι γρΙων τούτο προϊσχομένων. Optime· — 
9) Ονιιροπολιι δέ. ^ost has voces, quae sequuutur usque ad t< 1 d/tOMt, 
desunt in B^S. Regio, et ad marginem addita sunt recentissima manu· 
Quod si cooiecturae indulgere licet, scribendum puto δνηροπόλοι δΐ χαλ 
&νται τα ομοια, etc, Turuebus in suo codice emendaverat οΙωνοπόλο*. 
In codice Fuk. et Savilii scriptum est όναροπόλοι δέ διά της 9 etc,— 10) 
Ταίς χαρμβολαΐς. In codice Fuk. h ic locus ita scribitur: σρν πολλφ Φράση 
*([ 0 3*}; χαριμβολας &ς οϊον τ§ t]r, παρατονιών. Quae lectio et distin*· 
ctio *bn displicet: τμς παριμβολάς παρατάττην est castra metari. [Zimm· 
τας Ιαριμβολάς.] 

• Oap. V. i) [JPvvtxaXti τόπον Steph.] — 2) ΟΤς *ι;ρονς έξάψας. 

gentilium fu.it cereos accendere ante statuas deorum, ut notavi ad lib, 
*tll, Aium, MarcellinL — 3) [ Toiitvdt Xiytxai* Vid, Schmidt Hand- 
der chrisllichen K.G, Τ· II. p. 10.] ·— « 4j Eui σύμμαχοι. Improprie * 

F 


\ 



82 


ΕϋβΕΒΙΙ PAMPHILI. / . 

' » 

\ 

προγόνων των * άνεκαΦεν π&ρειΚηφδτες σεβειν^ τιμώ μεν * ο di 
της ΙνφντΙάς ημΐν εξάρχων 5 ) παρατά ξε ως , *«τ πάτρια παρα- 
σπονδή όας , την άΦεον είλετο δόξαν, ονκ οίδ* όποΦεν ξένον τινά 
πεπλανημενως περιεπων Φεόν , αίσχρφ τε τούτον σημείω τον 
οίκειον καταισχύνει στρατόν 6 ) m φ τήποιΦως i ορμάται ον προς 
ημάς^πβλύ di προτερον προς αυτούς ονς παρέβη Φεονς, άρά- 
μενος. τά όπλα* *Q δη ουν παρών έλεγξα καιρός τον . τη όόξη 
πεπ Ιανημενον% ΦεοΊς τοίς παρ * ημΐν ναι τα?ς παρά Φατερομ 
μέρε± τιμωμένοις βραβεύφν. *Η γάρ ημάς άπβδείξας νιχητάς 9 
ύεχαιρτατα τούς ημετέρους Φεούς οωτηρας και βοηΦούς άληΦεΐς 
ίπιδιίξη' rj εΐ κρατήσει* των ημετέρων πλείστων γε δνιων, 
κ αΐ τέως 7 ) τφ πληΦει πλεονεκτούν! ων , εΊ τις 8 ) ούτος ούκ οΊδ* 
όποΦεν ωρμημενος 6 Κωνσταντίνον Φεός, μηδείς λοιπόν εν 
αμφιβολφ τιΦεοΦω^ τίνα όέοι Φεόν οέβειν, προσχωρεϊν , di 
τφ , κρατοΰντι , και τούιφ της νίκης τιΦεναν τά βραβεία » Και 
ει μίν ο ξένος και νυν?) γελώ μένος ημΐν, κρείττων φανείη, δεϊ 


dicitur ab Eusebio pro συστρατιώτου — 5) [*Τπάρχων Iou. Inferius pro 
δικαιότατα idem δικαιότατους·^ v — 6) Καταιοχύνει στρατόν· Codex ,Fuk. 

habet κατιαχώει, Et paulo post ορμαται νυν προς ημάς* ηολυπςότερον δε» 
Rectius ni' fallor, — 7) Καί τέως τφ πλήΦει. Vocem τέως omisit Chrislo- 

£ horsonus, in qua tamen tota vis sententiae posita est.' Significat enim 
icimus, deos atios in praesentia quidem puniero vincere , brevi autem vi 
ac polentis superiores fore» Ioanijes ^ortesius, ineptus fdioquin interpres» 
bums vocis interpretationem non omisit. Sic enim vertit: numero quidem 
adhyic potior^s. Mox lego ε Ις Τις οντοζ, ut Turnebus ad oram sui codici· 
emendavit» — 8) [EX τις* Magnopere blanditur quod bene comecit 

Turnebtls ad li. 1,, ίίς τ»ς. Quod si scribendum dicatur, non simul an 
sit deus ille quem Constantinus pro deo colat) dubitat Licinius, sed sim- 
pliciter fortius obscuram illius dei originem significat, ita ut vertendum 
sit, quemadmodum ipse Val, vertit: , y unus ille nescio unde profectus 
Constantini deus.* 4 Vide quaq animadverti de illo εΐς τις ad Euseb. Η, E» 
VI, 5* T. 11« p. 158 sqq. VIII. prooem* not. 2* Adde quod «ίς τι-ς commen- 
datur verbis quae paulo ante leguntur : ©vx o*d’ όπόΦεν ξένοέ vmt πεηλα~ 
νημένως ηεριεπων Φεόν, ubi similiter nullum dubitationis quin sit < * e ®* 
ille Constantini, deus, vestigium* Contra Stroth. vertit: nfener vorgeb~ 
liche Gott Constantine .*·] — 9) Kul νυν γενόμενος, idem est, ac si 
diceret: b χΦϊς xnl πρώην γινόμενος· Irridet Constantini deum impius 

Licinitis, quod et peregrinus esset et novus^ Nam inter deos quidam patrii 
habebantur, quidam peregrini; Et patrii quidem dii religionis vetustate 
commendabantur. Peregrini vero novi erani, utpote nuper adsciti. Ci- 
cero in II. de legibus: Novos vero deos, et in his colendis nocturnas 
pervigilationes sic Aristophanes facetissimus poeta veteris comoediae 
vexat , ut apud eum Sabazius et alii quidam dii peregrini mdic ati e 
civitate eliciantur . Locus Aristophanis quem intelligil Cic« ro, erat in 
comoedia Leinniis , ut docet Suidas in v. ψ νυν Φερμηί βωμοί. Erat certe 
Athenis ingens turba novorum ac peregrinorum deorum, quos ξένους seu 
ξενικούς Φεούς vocabant. Eoriun nomina a» series contexuerat ApollopUa— 
nes poeta in Cretensibus, teste Hesycbio in . voce ΦεοΙ ξενικοί Menander 
rhetor «eu potius Alexander in methodo generi· demonstrativi pag* 6J&* 



• I V 

* ' 

DE VITA CONSTANTINI H, «. β· 83 

% 

aal ημάς αυτόν γνωρίζην fi %* l tif tfo, μ αηρά falpnv rov- 
το$ς ΙΟ ) ηπόητας οΤς μάχην τούς κηρού ρ {ξάπτομίν · ι/ ί ’ of 
ημέτσροι κρατησ*ιαν , ο Λ; οι/χ άμφι βάλλοται, μ*τα τη* ivtav** 
&οι νίκην ini τον κατά των ά δέων πόλεμον όρμώμιν·“ 9 Ο μίν * 
δη το7ς παρονσι ταντα προδιηλίχτο* ημ7ν U τοΊς $ig τούτην 
κεκλημένοις την γραφήν 11 ), οΐ των λόγοον αύτηκοοι, της τούτων 
μικρόν ύστερον μετεδίδοσαν γνώσεώς. Καί όη το ιού τους βιέξΑ- 
δών λόγους , ηγεΐσδαι της συμβολής παρηγγΜ* τα στρα- 
τιωτικά 

\ 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ς\ 

/ 

Φαντασία* χατα τάς να 6 Αιχίνιον πόλης, ύς των Kmvwavtivov Ότρα^ 

τενμάτυν fahorimv. 

\ 

Τούτων di πραττομένων, φάσμα τ* λόγου χρΛχτον άμφί 
τάς υπηκόους τφ τυράννφ πόλεις ώφδαι φασίν* οπλιτών γμρ 
των υπό Κωνσταντίνον όρφν ίδοχόνν διάφορα τάγματα , iv 
Ουταις μέσαις ημέραις διερχόμενα τάς πόλης , ώσανεί χεκρατη- 
χότα της μάχης * καί ταντ' ίβλέπετο, μηδενός που τη άληδείφ 
μηδαμη φαινομένου , δειοτέρφ δί καί χρείττόνι δύναμη / της 
φαν* ίσης οψεως το μέλλον εσεσδαι προφαινουσης· ΕπεΙ ii τα 
στρατιωτικά συμβολής ηπτενο, προκατηρχε του πολέμου δ τάς 
φιλιχάς διαρφηξας συνδηΚας* Ινταύδα δη Κωνσταντίνος δεόν 
σωτηρα τον ini πάντων επιααλεσάμενος, σύνδημά το τούτο 
δούς το7ς άμφ * αυτόν όπλιιαις , πρώτης ίκράτη παρατάξιως*) 9 

m ■■ » 

"notat quosdam deos antiquiores, quosdam recentiores dici: ο l μλν γάρ 
παλαιστικοί,, ol νιώτικοι λέγονται χών &ι£ν, At Portesius, euinquese- 
culus Christophorsonus , male hunc locum interpretati sunt, quorum ejror ... 
hinc natus est, quod npn viderunt adverbium νυν idem interdum signifi* 
carq quod nuper, ut notavi ad lib. IV· historiae ecclesiasticae· Et haec 
quidem prius notaveram, secutus editionem Genevensem. Postea vero 
didici, in editione Roberti Stephani et in MS. codicibus legi xal νυν γέλά~ 
μινος, Quam scripturam cum secuti sint interpretes, minime culpandi 
sunt· — 10) [ Τούτοις pro οντοις dedi cum Cast. Zimm, J — 11) Ταυ - 

την χινλημένοις την γραφήν. In libro Moraei ad marginem emendatur 
ποιουμίνοις^ quomodo loquitur Ensebius infra cap· VlU. Paulo ante in 
eodem Moraei libro recte emendatum est: μαχρά χαίρην τούτοις ιΐπόντας. 

Jn codice Fuk. scriptum inveni ; ημίν 6k τοις τις τούτην χιχίημίνοις την 
γραφήν, recte· 

Cap· VI. 1) Ερωτης ixQarti παρατάξιυς. Primum proelium luter 
Constantinum ac Licinium fuit in Pannonia apud Cibalas, qtiod optime 
describit Zosimus in lib. 11· et anctOr excerptorum de gestis Constantini* 
Contigit haec pugna Volusiano 2. et Anniano Coas. 8* Idus Octobris, ut 

P 2 


/ 



84 ' EU3EBI1 . PAMPHtLI 

" ft » 

s ’ . V 

Λ* ον* €tg μ*χρορ dtVxipaq συμβολής*) *# £ηωρ ψρ, η*1 
χρηχτορωρ ηόη ριχητηρίωρ ίτνγχαρί * τον οωνηρίον τροπαίου 
ηροπομπίνορτος χη$ άμφ* αύ%0Ρ φάλαγγος. 

. I 

0 

Κ Ε Φ Α Λ Α1 Ο Ν ZC 
# ' 

Οτι §ρ ηο£ϊμοις, δαον otavqotitk* oqpilop *αρηρ 9 ΙχιΧ 

να ιτής ρίκ^ζ ίγίνοτο» 

I 

*ΕρΦα 9 % ουν άνςψάρη τούτο 1 ), φνγη μΐρ tmv ίραπίωρ 
fyivtro, διωξις di τ£ν χρατονντωρ * ο ύη σνριδώρ 4 βασιλιύζ, 
του oixeiov στρατόν ίϊτχον τι τάγμα χιχμηχός ίωρα , οίοτιί η 


scribitur in fastis Idatii. Quibus consentit Slgonins in libro III. de occi- 
dentali imperio. Male in chronico Eusebii bellum Cibalense confertu? in 
annum septiinum Constantini, cum id gestum sit anno 8 eius imperii» 
Iromo nonus iam annus imperii Constantini agebatur, ai rem ad exactos 
calculos revoces. Nonus quippe annus imperii Constantidi coepit ocufvo 
Caleud. Angusti , Volusiano II. et Anniano Coss. Aurelius Victor de bellis 
inter Licinium et Constantinum sic scribit : Ita potestas Orbis Romani 
duobus quaesita , qui quamvis per . Flavii sororem nuptam Licinio con*· 
nexi intqr se erant, ob diversos mores tamen anxie triennium congruero * 
quivere , etc.. Qui locus Idatianos fastos aperte confirmat. Alioqui ex 
Eusebiani chronici sententia dicendum esset biennium. Corrigendus est 
etiam Europii locus iu libro X. qui sic vulgo editus est: Ac primo eum in 
Pannonia , secundo ingenti apparatu bellum apud Ci balas instruentem, 
repentinus oppressit , etc. Delenda est absque dubio vox secundo , quae 
ab imperito librario adiecta est. Primum enim Constantini adversus Li- 
cinium proelium fuit apud Cibahre , ut supra ostendi» Deinde ridiculum 
esset dicere,, primum proelium fuisse in Pannonia , secundum apud Ciba- 
las , cum Cibatae urbs sit Pannoniae. Sed et Peanius , qui Eutropium 
Graece vertit, vocem illam secundo non agnoscit, ut ex interpretatione 
eius apparet. Orosius tamen et auctor historiae miscellae , vulgatam Eu» 
tropii scripturam secutus est· 'Sic enim habet: Constantinus Licinium 
sororis suae virum in Pannonia primum vicit , deinde apud Cibalas 
oppressit. [Cf. Manso Lebeti Constantine des Grossen p. 53 sqq. p. 363· 
et supra I, 48. not. 2* I» 52. nol. I. ] — 2) /kvxtquq ονμβοΚζς. Secunda 
haec pugna Constantini adversus Licinium, iu Thracia facta est, ut docet 
Zosimus. Sed Zosimus locum ipsum non dicit, aucter vero excerptorum 
de gestis Constantini, in campo Mardiensi pugnatum esae scribit. Verum 
bic locus perinde nobis ignotus est. Porro haec pugha eodem anno con- 
tigit quo Cibalensis , ut ex narratione Zosimi et auctoris illius ignoti col- 
ligitur. Quod quidem etiam hoc argumento demonstrari potefct. Post hoc 
proelium pace inter Constantinum et Licinium facta,, consules sequenti 
anno facti sunt Constantinus et Licinius , et in occidente quidein annus ille 
inscriptus est Constantino IV. et Licinio IV. Coss., in orientis autem parti- 
bus Licinii nomen praepositum est boc modo: Licinio August. IV. et Con- 
stantino Aug. IV. Coss. ut legitur iu excerptis de gestis Constantini. [Cf· 
Zosim. JI, 22· Gibbon Geschichte des Verfalls des R.R. iibersetzt vonSchrei- 
ter T. III· p· 87 sqq· Manso 1· 1· p. 58 sqq. p· 867 sq·] 

Gap. VII. 1) \*Ev&a — τοντο. Cf. Dic Bekebrung Constantine *u4 
dem Eugtiachen des Edw, Gibbon p· 88, sq. **) ( tJeberseuung von Schreiur 
T. IV· p« 331· not» 86. ) : „Epsebius {in Fu* Consi · L* II* ί. 7· 8· &) 



DE VITA CONSTANTINI Π, 7 — 0. 8$ 

\ » . I 

νητητιχον άλιξιφάρμαχον, ivutv&o* το σωτήριον τρόπαιο* παρά- 
τα* όιΐκιλιύΐτο * φ παραυτίχα ου νανόφαιν* νΐχη > άλτης χαϊ 
φωμης συν 6il$ uvi μοίρφ όνναμούαης τούς άγωριζομόνονς* , 

X ΕΦΑΛΛΙ QN HV 

• „ 

*Qt# jrf*Tqtfo>*« «f tffRtf^of 9^i»f ΜϊλέχΦησανί 

. . . * ι 1 ' 

χίιο δη των άμφ * αυτόν υπασπιστών τοις na} σωματορ 
ί&χνϊχαΐ ψυχής άρ*τζ χαϊ ά*ο σ*β*1ας τ ρόποις ΙγχρΙτοις, μόνη 
"τη τον σημιίου k διαχονίφ προσχαρτιρέιν ixiiivaev * ησαν d* άν- 
δρις τον άριδμόν ούχ ηττονς π*ντηχοντα *) οΐς ούδίν ιιΐρον η* 
μόνον, *} χυχλονν χαϊ πΐριίπιιν δορυφορίφ το σημΛ ον, άμοιτ 
βαίως ίχάστου αυτό ini των ωμων φιρο ντος*)· Ταΰτα βασι- 
λιυςαντός, το ις την /ραφήν ποιονμόνοις 9 *π i χαιρού ο χολής 
μαχρω των πραγμάτων υστιρον νφηγιιτο, προστι#ιίς χαΐτι 

μνημον*νΦηναΐ άξιο* τφ διηγήμαιι* 

\ -■ 

ι 

Κ Μ Φ Λ Λ ΑΙ ΟΝ &. 

/ 

*0τ· T«f σταυροφόρων &vygt&r} μϊν ο <ρνγώ* 9 2 δλ rtlafcf* 

αα ραμιΐϊας, Iga&V· 

"Χφη γάρ ποτ * *ν μίση τη τόΰ πολιμου συμβολή > χτύπου 
χαϊ ταραχής ά&ρόας διαλαβούσης το στρατιωτικόν , τόνίπϊ ι 
χων ωμων φιροντα το σημιΐον νπά δαλίας iv ά/ωνίφ 1 ) γίνό- 


fiihrt das L ab arum twarsehon vox dem ItaUdnischen Ffldzug ein; 
Ollein seine Erzdhlung scheinet doch anzudeuten das* os an der Spitze 
der Armee nicht eher sejr gesehen worden , ais bis Constant in sich 
Zehu Jahre demae h fur einon Feind des' hio i nius and JteHer dor 
Kjrche erJtlartc *^ J 

Cap. Vllt. 1) *Haav δ* ανδρ&ς nivnjxoyrcu Hos satellites quibus 
Constantinus curam labari in proelus commisit, Grethserus in lib.li. de 
cruce cap. 40· eosdem esse ait qui praepositi laborum dicuntur in codico 
Theodosiano, id est των Χαβόρω*. Nam Χάβωρον Graeci dicebant, quod 
laborantibus agminibus auxilio esset, teste Sozomeno. [Cf« Valesius ad 
Sozomen. Η. E. I» 4. Frustra autem adhuc origluem et significationem 
vocis λάβωρορ Χά βαρογ· constituere studuerunt VV. DD. Vkl. Du Cange 
Glossar. med· et infim. Lalin. sub v. Labarum et Gathofredus $d cod* 
Theodos. Τ. II. p. 142. Cf* Suicer* thes. T k 11. p. 204. Die Bekehruog 
dea Kaisers Conatantin aus dem Englischen des E dia, Gibbon \ p· 36 sq· 
Manso Leben Constantine p. 321·] — 2] [^αανάζρητος Ca&t, Mox ; idem 
post /ραφή* addit ημϊ*. ] 

Cap. IX, 1} [*£V uyHn Steuh. Vide quae annotavi ad Euseb. Η. E* 
ΎΤΙ1, 1. ] — 2) Ο δ * ναοβάς» Yeram huius loci scripturam nobis Aperuit 


I 


86 


ι 


EUSEBII PAMPHILI 




α#α» , u&nHta μηαπαραδονναι «roro ιι^φ» βί$ «y διαφυγή* 
rS* πόλιμον* *Άς ί* o pi* vno^torOi ο Λ* νηιχβάς *) , ixroV 
c/«Veto της τον οημ*Ιον φυλακής, βέλος axomia&ev αυτού 
Κατά της νηδύος πηγννναι , χαΐ την , foi^y άφαιρέιται αυτόν, 
*Αλλ* αυτός μίν διιλίας χαΐ άτμστ Ιας,δΙχην ιχτίσας , ίνταυ&οι 
νιχρος exuto* του ii το σωτήριον τρόπαιό* αιωρουν τος, ζωής 
έγίψιτο φυλαχτηριον * ως'πολλάχις βιλών χατ* αυτού πΐμπόμέ- 
νων , τον μί* φέροντα διασώζισδαι, το H του τροπαίου δόρυ 
δέχισ&αι τα βαλλόμίνα· ΚάΙ ην γι τούτο παντός ιπέχηνα 
θαύματος, πώς 1 ) i ν βραχύτατη πέριφιριίφ του δόρατος Ιχ νον- 
μίνα τά τών πολίμίωγ βέλη, iv αυτω μίν πηγνύμινα χατιπΐί~> 
ριτρ, ηλιν&έρου H Φανάτον τον φέρονται ώς μηδέν απτισ&α* 
τών τανιην ποιου μένοΓν την διαχονίαν πωποτί, Ουχ ημέτιρος 
#*ο λόγος, άλλ* αυτού πάλιν βααιλέως, ΐίς ημίτέρας αχοάς 
προς ίτιροϊς χαϊ τούτον αΛομνημονί ύσαντος* δς ιπιιδη διού 
δυνάμιι τάς πρωίας ηρατο νΐηας, ini τά πρόσω λοιπον ηλαυνι, 
το στρατιωτικόν iv τάξιι χινησας. 


ΚΕΦ Λ Λ ΑΙ 0 Ν V. 

^ \ 

2υ μ β ολαΐ διάφοροι, χαΐ Κωνσταντίνου νίχαι, 

\ ' 

Τούτου ii την πρώτην ορμήν οί ^ ης έναντίας 1 ) προχαταρ - 

χοντις ληξιως ούχ ύποστάντίς,^ ταιν χιροιν φίψαντις τα όπλα, 
προσιχώρονν τοΊς, βααιλέως ποσίν · 6 di τούς πάντ ας αωους 

νηιδέχιτο , τη' τών άνδρών ααμίνίζων σωτηρία, Η Αλλοι δ Ιπϊ 
τόΐς οπλοις μιίναντίς, ίνίχιίρουν τη τού πολέμου συμβολή* οΤς 
ιπιιδη ιίρός φιλικός > χλησιις Ζ ) προϊσχόμινος βασιλιάς, ον 3 ) 
ηΐιδ ο μένους ίγνω, τον στρατόν ηφίιι, ΟΙ δ* αυτίχα νώτα δον - 
τις, ιίς φ^γην έτρέποντο. Εϊδ’ οΐ μίν αυτών νόμφ πολέμου 
ixtiivo ντο χαταλαμβανόμινο* , οι δ * έπ* άλληλους πίπτοντις, 
τοϊς οίχιίοις χατίβάλλοντ ο ξίφισιν · 


codex Fuk. ia quo legitur o Sk νπιρβάς, Non enim dubito quin Eusebius 
scripserit νπιχβάς, [Idem coniicitur in cod. Cast. et praeeunte Zimm. a 
nobis scriptum esu] — 3) [V2? pro πώς Steph. ] 

Gap. X. 1) Της Ivu ντίας ορμή». Transposita snnt verba ut apparet, 

quae sic restituenda sunt: τούτου την πρώτην ορμήν oLttjq, etc. Ut 

scribitur in codice Fuk. — 2) JJooq φιλιχας χλήσιις· Scribendum puto 

φιλιχάς πρόσκλησής προ ϊοχομενος, Id est, blandis et amicis verbis eos 

compellans . Porro quae in hoc capite narrat Eusebius, pertinere videntur 

ad primum- proelium in catopo Cibalense , de quo supra dixi· Idque con- 

• firmator ex sequentibus. — 8) [Μη Cast. pro ου.] 

« 


\ 



t 


DE VITA CONSTANTINt II, 11. 12* 8? 

- ■' - ' ■ .· * ' . 

I * · * ■ * 

ΚΕΦΑΛΑ10Ν IA'. 

i 

• · » 

Φ υν Λ * n tr ψ t o v s tuti y e ij f i / « *, 

■ ■ · * 

*Eni τοντοις ο τούτων ϊξάρχων ,, Ιπειδη της ϊτάρΛ^τδν 
στηετων ’) βοηδείας στερηδενια συνειδεν iavxo* , φρσυδον τ 
ην αντω το πληδος συνειλεγμενης αντφ στρατέ ίας τε τα! 
σνμμαχίας, η τε ύν φετο δ&ων, ελπίς το μηϋν πεΙρ% διηλεγχετο, 
τηνϊχανχα βρασμόν αϊσχισιον υπομένει* φεύγων / dfjta διε'βαινεν, 
iv ασφαλεϊ τ* ΙγΙνετο , τον θεοφιλούς μη νατά πόδας διωνέτψ 
τοίς οϊχείοις εγνελεϋομενου , ως αν τνχοι σωτηρίας ό φενγών* 
V / λπιζε γάρ ποτέ αυτόν σνναισδόμενον οΤ νάνων αν είη , ληξάτ 
μεν της μανιώδους· δρασντητος , Ιπι τον νρείττονα δί λογισμοί 
μετ αβαλεοδαι 2 ) την γνώμην. *Αλλ* ό μίν φιλανθρωπίας ύπερ- 
βολη ταντα διενοε7το 7 άνεξινανειν τε ηδελε, να i νε'μειΤ τφ μη 
αξίφ συγγνώμην* ο δ* ούν άπείχετο μοχδηρίας 9 νανα δ ini 
νανοΐς σωρεύων, χειρ όνων ηπτειο τολμημάτων * ναι δη παλιν 
γοητων νανοτεχνοις επιιηδενμασιν εγχειρων εδρασύνειο* ην δί 
ναΐ επ* αντφ , ως αρα δ δέος εσνληρυνε την ναρδίαν αυτόν, 
παλαιω τνράννφ παραπλησίως φαναι 3 ), 

I 

Κ Ε Φ Α Λ A I Ο Ν ΙΒ\ 

\ 

\ 

*Οηως Κωνσταντίνος iv αχην^ προσευχόμενος hUa· 

*Λλλ ? δ μεν τοιούτοις δμπλίνων εαυτόν, νατα βαραδρωψ 
απώλειας ωδει* βασιλεύς ό* επεί εώρα δεύτερος αύτω δεΐσδαε. 
πολέμου παραταξεως 1 ), τφ ανιόν σωτηρι την σχολήν ανετί&εε, 
τον μίν σταυρόν την σνηνην*) εντός νάΐ πορφωτατω πηξάμενος, 


Cap, ΧΓ. 1) Παρά των οϊχετών. Novo more olxhaf pro 
usYtrpat Eusebius. Erat quidem militia species quaedam servitutis tern-t ' 
porariae. Quod etiam docet Suidas in voce βετεράνος , παρά 'Ρωμαίοις ο 
άπολυ&ιΐς, της στρατιίας· ini είχοσαε τ(αν & οντο* έδούλεναν, Hinc est 
quod tirones notis quibusdam in cute signabantur tauquam servi. Missio' 
quoque manumissioni respondebat. Non "sine causa igitur Eusebius mi- 
lites Romanos appellat οϊκέτας, Quod si forte alicui displicet , in promptu* 
est emeudare των οΐχείων· — 2) [Μεταβαλέϊσ&αι Ca&Ll — *3) ■ ‘ 

φάναι. Vid. l*od. IX, 12.] 

Cap. XII. I) Δευτέρας πολέμου παρατάξεως. Ex his apparet, verum 
Me quod supra notavi ad c. X., illic scilicet Eusebium loqui de priore 
proelio quod ad Cibatas commissum est. [Cf. Valesiua ad I, 52. not. 1.]: — ·. 

Του σταυρόν την σχηνήν. De hoc tabernaculo quod Constautinus secum *. 
semper in expeditionibus circumferebat, scribit Sozoraenus in lib. I. cap. 8· 


t 


) 


\ 


x 


t 


8S 


EUSEBIJ PAMPHU-I 


«/ vy i* (ντανθοΐ χρώματος και καθαρφ διαίτη*), τψ ** 
τάς εύχάς άπονους, κατ' αυτόν ίχεινον τον παλαιόν του θεοί . 
προφήτην ον τής παρεμβολής έκτος ι ίηξασθαι την σκηνήν, τα 
θεία πιΰτοννται λόγια 4 ). Προσίκαρτέρουν 6' αυτψ βραχύς, οι 
πίστε* καί θεοσεβείάς εύνοίφ 5 ) παρ' αντψ δεδοκίμι ισμενοι* 
Τούτο δ* αΰττρ σύνη&ες ήν πράττειν, καί εϊηοτε άλλοτε παρα- 
τάξει πολέμων ώρματο σρμβαλεΐν* Βραδύς μίν γάρ ήν δι* 
ασφάλειαν., θιού di βουλή navia, πράττειν ήξίου. 'En) σχο- 
λής δί τω αυτόν θειμ τάς ίχετηρίας ποιούμενος , πάντως που 
καίθιρφανείας ετύγχανερ* εϊθ' ώσπερ θειοτέρφ κινηθείς εμ- 
πνεύσει^ τής σνίηνής άναπηδησας , εξαίφνης κινεΊν αύτίκα τα 
στρατιωτικά καί μή μεΧλειν , «Αλα καί αυτής ώρας ξιφών .απτέ* 
ρθαι παρεκελενετο. Οι δ* άθρόως επ ρθέμενοι, ήβηδον εκοπτον, 
εστ* αν την νίκην iv ώρας άκαρει φοπή 6 ) άποΧαβοντες , τρό- 
παια κατ' έχθρών άνίσιων imvixia· 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝΙΓ 9 . 

. / 

ΦιΧαρθρωπία περί τους ουλλαμβανομένονς στρατιώτας· 

I 

Ου τω μεν δή βασιλεύς άγειν εαυτόν χε καί τον αυτού 
στρατόν εν ταΐς των πολέμων παρατάξεσι , και πάλαι πρότερον 
ιίώθει , τον εαυτού θεόν προ τής "ψυχής άε) τιθ ε μένος 1 ) , καΐ^ 
ταΐς αυτού βουλαΊς πάντα πράττειν εθελων , δ*' ενλ αβείας τε 
τιθέμενος ) τον' των πολλών θάνατον . Ενθεν ου μάλλον της 

των οικείων , ή τών εχθρών προύνόε* σωτηρίας . Αιό καΙ 

" / 

\ · 

mmmmmmmmrnmmm* 

·—* 3) [ Ty άιαίτη Cast. Paulo post idem πιστονται. ] — 4) \^Ov της 

παρεμβολής — λόγια· Alludi his ad Exod. XXXIII , 7. , animadvertit Low - 
' thiKs ad h< 1.1 — 5) Θιοσιβιίας tvvolq. Forte scribendum est ξίλιχρινιίφ* 
— · 6) 2#C ώρας άχαρη ροπ?}. Codex Regius ίς ώρας , Scribo ίρ ώρας 
άχαριί QOTijj, ut in li ro Moraei ad marginem emendatum inveni, et sic 
eodex- Fuk. [Cf. Zosim. I, 57, 7· l* άχαρια(φ, momento quasi temporis,] 
Paulo ante pro ϊστ* ap lego ·*ς ον* «V, ut loqui solet Eusebius. 

CapL* XlIl. 1) [ Top iavxov — τ ι&4μΐΡος perperam >vertit Valesiusj 
^quippe qui deum vitae suae semper anteponeret cum idem potius 
sit. quod vop ίαντον θιορ προ φ δφ&αλ μώρ dti τιθέμενος s. Μχαν. Verten- 
dum igitur, ut recte observavit Lowthius: „ quippe qui deum suum 

semper menti obversantem hdberet .“ Cf. Iamblich. de Pythagor. vita 
c. XXX. p. 368· ed. Kiessl, dii vt&ta&ai προ της διαΡθ(ας 9 ώς 
Ιπιβλ4ποντας — αγωγηρ, Recte quoque Strothius: t9 JBr hatte eeinen Gott, 
immer im Herzen. u Cf. Constant· ad coet. sanctt. c. XI. οϊχτορ προ 
δψθαλμώρ ϊχορτις· V. C. 1, 25« τάς — λή£<*ς προ δψ&αλμώρ θ^μιρος.] — « 
2)' [ άι ινλαβιίας τι&ίμιρος i. e. ιύλαβοΰμινος. Vide quae observavi ad 
Euseb. Η. E, VI1> 24· Τ. II, p. 370« Sed §teph, Rabet ευλαβείς τιθέ* 



DE VITA CONSTA1TTINI Π/43 -^.ii. 89 

i ίρατησασιν tv μάχγ mtg oi$uh*p 9 των άλόντων <pud*i «oj**- 
α^β» 7ΐα^;νΐ» λ άν&ρώπϋυς όντας, της ομογενούς φύσεωρ 
iv ληΦτι γίγνεσθαι· Ei di xal ποτε των όπλιτων τονς Φυμονς 
αχρατείς ίωρα, χρυσόν do σε* τοντους I χαλινού 9 τόν ζώγρου ντω 
tum των ηολεμ{ ων, ωρισμ ενρ χρυσόν *) χςμάσΦαε προατάττώμ 
ολχρ. Καϊ χοΰιο δέλεαρ ανδράπων σωτηρίας η βασιλέως ιι^ ' 

, ραχο συνεσις, ωστ* ηδη μυρίο * ναι ανιών ίσωζονχο βαρβαρών^ 
χρυσή! βασιλέως* χηνζωην ανιοϊς έξωνονμένον· ' » 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν ΙΑ 9 . 

*Βτ § ntgl % » ν iv otj|f j ηςοσενχδν· 

^ . · ’ ' 

Ταντά μίνοννχαί ταντοις άδελφά μυρία, φίλα ην ηράτ~ , 
ςετν βασιλει χαλλοτε. Kanl τον μαρονϊος di συνη&ως ίφ’ ίβφ-* 
χφ προ χης μάχης σχη νοτιοιο υμε νος , ταΐς πρού τον Φεδν ενχαΐ$ 
την σχολήν ανετι&εΐ' φαστω νηςμεν άπάσης χα2 *ρνφηλης 
διαίιης άλλοτριού μένος , ά σαίαιςδί χαϊ χαχωσει τον- σωμστοζ^ 
ηιέζων έαυτδν , τμύτρ ν* τον Φεογ ιχετηρίαις χαΐ λιτόΧς, Ιλ*μντ\ 
μένος, ως αν δεξιόν αυτόν χάί βοηΰδν εχοι , πράττοι τι retvtci 
άηερ αντω δεός i μβ άλλοι χρ διανοΐφ. *Αλλ* ο μίν άυηνον*^ 
εποιεϊτο xtjv νπίρ των κοινών φροντίδα, ου μάλλον χωρ ofa 

%είων, η της χωγ πολεμίφν νηερευχομενος σωτηρίας· ,.\ c 

1 * ' , 

* · % 

* φ · 

✓ 

ΚΕ <ύ Α Λ Α1 Ο Ν ΙΕ\ 

* * 

' I . ' * . ' 

tdixivto υρερί φιλίας δόλος, χαϊ είδωλολατρία· , ^ 

* ^ / » * $ 

9 Emi δ* 6 μιχρω τίρος&εν φνγάς, είρωνεΐφ χ ) χαδυπεχρί-* 
ViiQ , φιλιχάς αν&ις αν τιβολων απεισασ&αι δεξιάς, χαΐ χαντας 
αντω παρέχειν ηξίου ini συν&ηχών οροις βιωφελως χαϊ τφ 
navxi λυσιτελώς προτεινομένας. Τάίς μίν συν σνν&ηχαις *) 


μένος quod ut inusitatius haud scio an praeferendum sit. Cf. Viger* 
de idiott. p. £95 sq. VII· edit. Herm.] -a- 3 ) [' £Ιριομ4νου χρνσοΰ Steph % J 

Cap. XIV. 1 ) [*Αυ πνος ων 9 pro utnvov Cast.] 

• 

Cap. XV. 1 ) [ΈΙρωνείαν Cast. Paulo post Ion. νηεχρίνενο pro 
νη**ορίζετο. ] — · 2) Ταϊς μέν ουν ονρ&ηχαις. Pacis conditiones hae fue-· 
runt, ut Licinius quidem orientem, Asiam, Thraciam, Moesiam ao mi- 
norem Scythiam possideret, Dardania vero et Macedonia et Achaia, Pan- 
nonia quoque cum Moesia ct Dacia Constantini ditioni accederet, ut narrant 
Z os Imus [11,20·] et So zomenus et auctor excerptorum de gestis Constan- 
tini· [ Vid. Gibbon Geschichte des R. R* iibers. v. Schreiter T. 111. 92 sq·- 



I 


Μ 


EUSEBXl 


προθυμία ύρ αωονει* # ι δηλωθείς υπεχαρ/ζετο 3 }* ορχοις βέβαιων 
χηρ πίσ-ύνΐ λαθραίων Λ* ανθις οπλντων am *ηγε παρασκευήν*' 
ΚλΛ η*λι*πο&μου χαΐψάχηφ.ύατηρχε ^.βαρβάρους τ* ανδρας 
mvtualMO συμμάχους, θεούς ιί ζητών περινμι ετέρους, ,ως άν 
ini τ#Γρ προτέφοις'\ φίαρημε'νσς· Καί των ,αύτψι προ μικρόν 
περί θέων·όμιΙηθέντην ,.,-ουδέ μίαν iv ρφ χατεβάλλετο μνημών 
)έσν ύπέρμαχον Κωνσταντίνον θεόν- γνώριζαν ij&ilt , πλεί- 
ονς ό’ αντφ xal χεανοτεραεγεληίως άνεζηχουντο* 


Κ Ε Φ Α Λ Λί Ο Ν Jc?V 

1 "Οαφς μη ηντίΛολιμιΙ* τψ σ ταυςφ jfixiviog πα,ςηνιι τοϊς 

*' άτ^ατίώχα ιςί 

• ι 

• JS7r * εργφ μαθων", ϋπόση τ?£ η* θειϊιη xal άηόρφητος εν 
τφσωτηρίω τφοηαίω δύναμή. Λ* ί? ϊί Κωνσταντίνου έμα&ί 
άέρατός χρατέΐν*, τοΤς άμφαυτόν όπλίτάΐς iikpfjvti, -μηδαμώς 
ίξενύντίάζ thai το& τφ· 9 μήδ* ώς ετυχεν, άπερισκέπτως *) όραν 
ίή' ιητέφ * δεινόν γαρ -&vai ισχύΐ, αντφτ* ίχθρόν καί πολέ- 
μιον*' δέο Ιρηνϊχι φΟλάτΤεσθαι την προς αύτο συμβολήν* Καί 
Af ταντα · Οννταξάμενος , τψ διά φιλανθρωπίαν όι ινοΰνττ χαί 
ToV tat αυτήν θάνατον ανάβαλλομένφ* μάχη συμβαλετν ώρ- 
Οϊδε μίν Ονν ηολνπληθε/φ θεών θαβρανντες r συν 
πολλή δυναμα χαρός στρατιωτικής ίπηεσαν, -νταρών είδωλώ 
θανόντων iv άι ρύχοις άγαλμα σι προβεβλημένοι · '0 δ* ενσεβείας 
θώραχι πίεριπεφραγμένος , το σωτήριον xai ζωοποιόν σημεΐον , 
ώσπερ τι φόβητρον χαί χάχων άμνντηριον, τω πληθει των 
εναντιών πάρέταττε. Και τέως μίν ίπεΐχέ , φειδοι χρώμενος 
τά πρώτα, ώς,άν μη π ροτερος χατάρχοι, τών Ζ ) περί ών πε- 
' ποίητο συνθηκών ίνεχα· 


ΚΕ Φ Α Λ ΑΪ Ο Ν ΙΖΤ. 

ι *· ■ . 

iVfxij Κωνσταντίνου* 


*Ωί δ* Ιπιμόνως έχοντας τούς νπεάαντίούς, ηδη δί ξιφών 
άϊχτομένονς εωρα, τηνιχαΰτα διαγαναχτησας , βοη τε μιφ χαϊ 


* , 

Manso Leben Constantini ρ. 55 sq· 1ι. 1 ·— 3) [* Τχεκ ορίζετο χ. τ· λ. Haec 

de Licinio finxisse Euaebinm , docent Gibbon Geschichte des R. R. T. III· 
pj 101 sq. Manso Leben Gonst, p. 58·] χ 

C μ ρ. XVI. 1) *ι4.πε(>ΐθΜίητως* In schedis Regiis άηεφβλίι ττως legi- 
tur, qnomodo etiam Tnrnebns ad oram sui codicias emeudarat. Ita etiam 
codex FmIl. — 2) [ Των pro τον Val· scripsi cum Gast. Zimm·] 



ϋΕ VITA CONSTANTINI:,!!, 17. fit 

# » 

% 

φοπ$ χ ) πασαν τηΡ των ivaptlwp i τροποντο δύναμη > ομον τ$ 
χάς χατ* ίχ&ρωπ ual κατά δαιμονών άητφβρποχ χ/χας. 


Cap., XVII. . 1) Bofj τ& uiif 4 0n fh Scribendum videtnr βοη τ$ 
xal ροπή. Atque ita codex Fuk. et Sav· [Contra 'Zimfherm.‘iid h. 1.5 
n Vide , inquit, an, legendum sit ώρας μίας ροηψ α Cf. supra ckp. XU| 
την νίκη* iv ώρας άχαριϊ ροπή άπολαβόντις. 1, tZ. ώς μηδϊ χρόνον 
βραχύτατης ροπήν χηρεΰοαντα. De laudrb. Qonstant.c. X; V. C. IV* 
68. vno μίαν καιρού φοπην. Euseb. Emesen. orat. III. p>l9. edj 
Augusti ( Elberfeld. 1829. ) l* ροτί?; όφ&αΧμοΰ. JVetsten · ad ί Corinth» 
XV, 52· Ή II· p. 172· Et simile quid secutus videtur Val. vertens :· ,,βοϊό 
clamore ac minimo temporis momento Sed emendatione Zimm., Iapy- 
gius' illa praeterea a recepta scriptura recedente, ..haud opus esse put<i et 
Strolh. vertit potius: „mit einem Rttf und JPinl·/* Rectius. tamen hautf 
scio an interpreteris: ,,υηο clamore atque impetu .“ Cf. infra c. XLVllL 
pMf. ροπή της άλη&ονς αρετής. De laudib. Constant. c.IX. μιρ, ροπή &ιηΧάτοθ 
χατ αιγίδος. Boissonade ad.Mafin. ρ. 74. J Porro haec insignis Constantini 
victoria contigit Crispo ter et Constantino ter Coss. 5. Nonas Iulias iuxta 
Hadrianopolim, ut legitur in fastrSi- ldatii. At Baroqius boo. proelium Ha· 
drianopoliianuin confert* in annum Christi 318. quo* Licinius V. et Crispus 
Coss. fuere. Cuius sententiam his argumentis ac testimoniis optimorum 
rferiploYum subvertimus. Primus' est Idalius, qui io fastis ita smbitl Cri- 
spo III . et Constantino III. Coss. his Coss. bellum Hadrianopo lit anum 
die 5. Nonas Iulias , et bellum Chalcedvnense decimo quarto Calendak 
Octobres . Eadem verba leguntur in chronico Alexandrino, sed sequent* 
anno, Paulino et Iuliano Coss. perperam adscribuntur· Cum Idalio coor 
sentit Aurelius Victor, qui de bellis inter Constantinum et Licinium ittf 
scribit: Quo sane variis proeliis pulso , cum eum prorsus opprimer * 
arduum videretur , simul affinitatis gratia , recepti consortio , adseiti - 
que imperio caesarum communes liberi , Crispus , Const an tinusque JPlavib 
geniti , Licinianus Licinio · Quod quidem vix* diuturnum , neque ,Mk i 
qui assumebantur felix fore , defectu solis foedato , iisdem mensibus dio 
patefactum . Itaque sexennio post\ rupta pace , apud Thracas LictniuP 
pulsus , Chalcedona concessit . Creati fuerant caesares Crispus, Licinius 
et Constantinus^ Gallicauo et Basso coss. Calendis Martiis, ut scribit Idatius 
in fastis et auctor chronici Alexandrini, id est,, anno Christi 317· "SW 
que n te autem anno tenebrae fuerunt inter diem, hora 9· ut legitur in fastis 
ldatii. Quare fallitur Aurelius Victor, qui caesarum promotionem in. 
eundem annum confert, quo defectus ille solif contigit. Nam defectu* 
quidem solis contigit anno Christi $18. , Crispus v$ro una cum Licinio fft 
Constantino cacsar creatus fuerat anno 317· natalis dominici. Recte tamen 
intervalla temporum numerat Aurelius Victor. Nam a' defectu solis, qiif 
contigit anno Christi 318., usque ad proelium Iiadrianopolitanum sex; om- 
nino sunt anni. His accedit Cedrenus , qui anno 19« imperii Constantini» 
sit Constantinum expeditionem suscepisse adversus Licinium. Annus enim 
nonus decimus Constantini cadit in consulatum tertium Crispi et Constan·· 
tini, qui erat annus Christi 324« Ab hoc calculo parum abest SigoniuBp, 
qui pugnam Hadrianopolitanam assignat anno Christi 323« Severo et Ru- 
fino Coss. Eiusdem proelii Hadrianopolitani mentio fit iu lege 1. codice 
Theod. de veteranis, ubi Constantinus sic ait: Veteranis qui ex die quinta, 
Nonarum Iuli arum , cum prima ^ per Thraciam victoria universo orbi 
illuxit , et qui postea apud Nicomediam nostram missionem meruerunt % 
certa per edictum indulsimus , etc. Etenim proelium Hadrianopolitanum 
commissum est die quinta Nonas Iulias, nt scribit Idatius in fastis at auctor 
chronici Alexandrini. Verum mendosa est subscriptio huius legis. Pro- 
posita enim esse dicitur Licinio V. et Crispo Coss. Id est, anno Christi 
818· -Quod* Baronio auaam erroris praebuit. Sed quis non videt scriben- 



is. 


ii 


• ' : BUSEBII PAMPHILI . ' 

I # 

β ' ^ 

V ·' » .. V- V· ; , . /\ ,'■· ■' *' \ . 

ΧΕΦΑΑΑ10Ν IH\ 

Aj***2ov Φάρατος, ια) inivinia πεςί τούτου. 


JSt* αυτόν' m Φεομιση καί τούς άμφ 9 αυτόν νόμφ πο~ 
Ιόμου *) διακρίνας, trj πρεπουση παρεδίδου τιμωρία- 9 Απη- 
χοντο τ* αυτφ ttj! τυράννχρ καί aWUmo, τι}* προαηκόυοάν 
νπίχοντες δίκην, * οί της Φεομαχίας*) σύμβουλο* · οΓ τε μικρόν 
νοτερού 3 ) tj rea* ματαίω ν ελπΙδ ϊ μετεωρισΦεντες , ijoyy το* 
Κωνσταντίνου Φεόν παρειά μβανον, κα* τούτον άρτε Φεόν άληΦη 
αμί μόνου γνωρίζειν ανωμολόγονν* 


X Ε Φ ΑΛΑΪ Ο W Ιθ'. 

Φ* * ά ς ά ? ij τ β β «βΐ « a * q pd ς'α # β, 

4 

* ' ■ ■ 1 ^ ^ ·» · ** ' ^ 

ita) δητών δνασεβών ανδρών ίηποδών ηρμενων, καΦαραΙ 

λοιπόν ησαγ ηλίου ανχαι τυραννικής δυναστείας , συνηπτετό το 
πάσα οση τις υπό * Ρωμαίους Ιτύγχ avb μοίρα , των κατά την 
Ιφαν εΦνών ίνονμεν ων Φατερψ μέρε} * μια το τη του παντός 
αρχή ώσπερ τινι κεφαλή, το παν κατεκόσμεΊτο σώμα , μοναρ- 
χικής ίξονσίας δία πάντων ηκουσης* λαμπραί τε φωτός 1 ) εύσε- 
βείας μαρμαρυχαΐ, τοις πριν καΦημενοις iv σκότφ καί σκιφ 

!' \ 


dum esse Paulinoet Iuliano Coss.? Ηίβ enim Coss, Nicomediam venit Con- 
stantinus, post victum' ac debellatum Licinium. Licinio vero V. et Crispo 
.Coas, Nicomedia parebat Licinio , eiusque imperii aedes erat. Hia igitur 
Coas. Constantinus non potuit veteranis auis missionem ac privilegia in urbe 
^ficomedia indui gere, cum ea civitas ipsius ditioni minime subiaceret. 
Cum ergo Constantinus in ea lege Nicomediam nostram appellet , necesse 
est legem illam datam esse dicamus Pauli no et Iuliano Cosa, [ Cf. Gibbon 
Geschichte des R, R. Τ, ΙΙΙ. p. HO sq.] 

Cap. XVIIT. 1) ΓΐΥομβι πολέμου δικχρίρας. , Imo nulla lege et iu- 
stiti a. Yid. Manso Leben Constantine p. 63 sq. ’ Gibbon Geschichte des 
R. R, Τ. III.' p. 112 sq. ] — / [ Θεομανείας Cast. Mox post βωρσταρ- 

tfvov &εον Ion. addit οΖος 4$?·] — 3) 02 τβ μικρόν ύστερον. Scribo μιχρφ 

’ ητρότερον, nisi verba transposita esse dicamus , quod non raro occurrit in 
Rie libris. Atque ita Chnstophorsonus videtur hunc locum emendasse, μι- 
. ορόν ύστερον, ?ρ/φ vbp Κωνσταντίνου Φεόν οΓος παρελάμβανον, recte 
omnino. Pofro id codice Fuk. et in veteribus schedis ab illis verbis ως 
δ* έπψόρης usque ad verbum *άνωμολογουΡ ί uuicum est caput, non duo,' 
st in editidne Genevensi. v 

Cip. XIX. 1) [ ΑαμπραΙ τ* φωτός — · ηαέρας, Vid. quae animadverti 
ad Euseb. Η. E. X, 9. Tom. 111. p. 283« Cf. B . F. W ernsdorf. progr. de 
▼et· eccl. dieb. fastis aitpiversariie liberationis a periculo p. VI. p. XI sqq· 

- Viteb. 1767« Bingham. origg^ Τ. IX. p· 170· Axgasti Denkwiirdigkeiten 



DE VITA CONSTANTINI Π, i». 20. «I 

f 

9ar<!r0V| φαίδρας παρέΐχον ημέρας. Ovi * ην τις ετιπροτέρσνρ 
μνημη κακωρ, απανταχού ήάντωτ τον ρίάηρ^ρ ανυμνούν των, 
μόνον te τορ τούτου σωτηρα Φεορ ομολογούντων γνωρίζξίν* 'Q 
i* aperit f πάση Φιοσεβειας *) Ικπρέπων νικητης βασιλεύς ( ταιί- 
γαρ αυτός την έπωννμορ αύτφ κνριωτατμϊ) την έπηγορίαν f) 
Ουρατο, της εκ-Φεον διδόμενης' αύτφ χατά πάντων έχΦρων τ· 
ΜαΙ πολεμίων “νίκης ένεκα) την εφαρ άπελάμβανε * καί μίαν 
συνημμένην νατά το παλαιόν την των 'Ρωμαίων άρχηρ νφ* 
εαυτόν ίποιείτο, μοναρχίας μΐρ εξάρχοιν Φεου κηρύγματος 5 ) το Jfc 
Λάσο, μοναρχίφ ii καί αυτός του * Ρωμαίων κράτους, τ ον σύμ* 
ηαντα πηδαλιούχων βίορ * άψηφητο tt παν δέος των πριν 
ζοντων τους πάντας κακωρ · μειδιωσίτε προσωποις , δμμαοί 
το φαιδροις, οι πρϊν κατηφεις άλληλους ενέβλεπον* χοροί δ 9 , 
αντοΐς καί ύμνοι τον παμβασιλέά Φεόρ πρώτιστα πάντων ovy* 
δη τούτον εδίδασκον 6 )* Καπειτα τον καλλίνικον , παιδάς r 
αυτού χοσμιωτάχους καί Φεοφιλεις χαίσαρας , φωναις άσχετοι? 
εγεραιρον · κακωρ παλαιών καί δνσσεβείας άπάσης ληΦη, παρόν- 
των δ * άγαΦων άπόλανσις , καί προσέτι μελλόντων προσδοκία* 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝΚ 9 . 

" Οπως νπϊρ ομολογητών ίνομο&έτει Κωνσταντίνος* 

*Ι/πλουρτο ii καί παρ * ημιν, ώσπερ ούν καϊ πρότερον παρά 
το7ς Φατερον μέρος της οικουμένης λαχοΰσι, βασιλέας φιλάν 

Τ. III. ρ. 329.] — 2) [Π&σης Φεοσεβείας Steph.] — · 8) Κυριότητα την 

ίπηγορίαν· Ιο libro Moraei et inschedis Reg. corrigitur κυριώτατα, Malim 
tamen scribere χνριωτάτην Ιπηγορίαν· Porro Constantinus Victoris pro·· 
nomen usurpavit , ut ex constitutionibus et epistolis eius apparet· Certe 4a 
gestis purgationis Caeciliani, aliquot eius epistolae hanc habent inscriptio» 
nem: Victor Constantinus Maximus Augustus· .Ait igitur Rusebiq* 

hoc quasi proprium nomen illius fuisse· Graeci enim κύριον όνομα yocant 
nomen proprium. In codice Fuk. scribitur την Ιπώννμον αύτω xi/ptwiaxcs 
ijnjyoQtuv tvQuvo. — '4) [Προοηγορίαν Ion. Zimm, 9 male· .Quamvia 

enim έπηγορίας vocabulum προαηγορίας sensu inauditum sit veteribus, no- 
ster tamen eo haud semel utitur. Vid. I, 31. τής σωτηρίου ίπηγορίας· Ill 9 ' 
2. 48. de laudib. Const. c. II. τφ τε τής &ιϊχης Ιπηγορίας Ιπωννμη δυναμού—, 
μένος· Ibici, c. V. φερωνυμον τη πράξει φίρων την ίπηγορίαν· Cap. XL 
τής τού τεχνίιου σοφίας ίπιτί&ενται την Ιπηγορίαν. Cap. XIII. τήν αυτήν 
Των Φεών άνί&ηχαν ίπηγορίαν» ^Cf. Lobeck · ad Phryn· ρ. 702 aq.] *— 

5) [Κηρύγματι lou.] — 6) ^ιτα δη τούτον Ιδίδασκον . Scribe ότι δη 

τοντο Ιδιδασκοντο ex lib. X. hist. iu fine, ubi haec. onmia iisdem fero 
verbi* leguntur. Paulo post scribe παιδάς τβ αητόν κοσμιωτατους f ut 
habet codex Fuk· Savilli et schedae Regiae. [Emendationem suam pr* — 
έδιδάσκοντο sequens vertit Val·: „Deum omnium regem, prout instituti ^ 
fuerant — celebrabant:" Contra Stroth.: f% v*rkiindigten zucrst 

Gott den cUlwaltendsn Konig i ais den wakrhaftigsn GottS ' ] 



04 


jftJS&BlI PAMPHILI 


i . ^ 

•ptort/b? ίμπίεοι διατάξΗς 9ί νόμ o$ ti νής 'προς vqp &εόν όοίας*) 
livi οντες,,πωνχοόας πηρεϊγρν άγα&ων in υγγελίνς, τοΤς μίν~ icor* 
ΐ&νος ίπαρχεώταις 1 ) τά πρόσφορα ncd λυσιτελή δωρονμενοι, 
tale i* ίκκλήσιαις rov Φεοΰ τα κατάλλι/λα διαγορεύοντες. ’Ανε- 
καλούντο γουν ίκείνονς πρώτιστα πάντων , οσοι του μη eidwXor 
Χάτ ρήσαε'χάριν, υπό τώρ κατ* ε&νος ηγουμένων έξορίας καί 
φετοιχίας vh έμειναν* καπειτα τους βουλεντηρίοις εγκρι&ένταςϊ) 
της αυτής Ί-νεκεν αιτίας , ήλευ&έρουν των λειτουργημάτων, χαΐ 
τοις αφηρημένοις ii τάς ουσίας, αναλαμβάνει* ταντας εγχελευό~ 
μενοι· Οι t * iv καιρφ τον άγώνος καρτερία ψυχής διά Φεο* 
λαμπρυνόμενοι 4 ) , μστάλλςις τε μαχοπα&ιϊν παραδο&έντες , ή 
νήσους οίκέιν χρι&έντες 5 ), ή δημόσιό ις εργοις δουλεύει * 6 ) na τη- 
ναγχασμενοι, toviwv ά&ρόως απάντων ελευ&ερίας άπήλανσν· 
Καί τους στρατιωτικής 0* αξίας δι* ενστασιν Φεοσεβείας απο- 
βλήτους γενομένους , άνεκαλεΊτο τής ύβρεως ή βασιλική δωρεά, 
ίπεξούσίας 7 ) αϊρεσιν ηαρεχουσα , η τάς οικίας απολαμβάνει*, 
και διαπρέπειν τοίς προτέρόις αυτών άξιώμασιν , ή αγαπώντας 


Cap. XX. 1) [Τ\ ) δσίοτητι ρτο όσιας male Ion. Fortasse antem δσ(ο- 
φητος pro . δ αίας legendum» Praeterea vide quae de voce nvilv auuotavi 
ad Euseb. Η. E· Vili, 7. T. Π1. p. 26.] *— ί) Τοϊς μίν χατ* ¥&νος Inag- 
χεώταις · ln chronico Alexandrino de Constantini in provinciales liberalitate 
Ct indulgeptia haec leguntur , anno eius imperii vicesimo: χα» των τεχνιτών 
xal συντελεστών τα init uy ματ a περιεΧλεν, id est, artificum et collatorum 
(hoc est provincialium qui tributa conferebant) onera sustulit. — 3) Τούς 

βουλεντηρίοις iyxQi&iv τας. Hunc locum no^ intellexit Christophorsonus, 
quem tamen Portesius non infeliciter transtulit hoc xnodo : Qui eadem da 
. causa ' translati erant ad curias , muneribus soluti sunt · — 4) [Λαμ~ 

ngwo^vtj Steph. ] — 5) [Κάτα*ρνθ·έν τες Cast.] <— 6) ΛημοσΙοις ϊργοις 
δονλευειν· JVMe Christo ph orso nus vertit: ad publica imperii opera ob- 

eunda vi compulsi . δημόσια fyya Eusebius appellat' metalla, pistrina 
publica, textrina ac gynaecea: ad quae opera quicumque sententia iudicis 
damnati fuissent, libertatem amittebant» Haep enim servitus poenae dice- 
batur. Solebant autem Christiani ob confessionem nominis Christi ad 
huiusmodi opera damnari. Ac de metallis quidem nota res est. De 
condemnatione autem ad pistrinum, exemplum habemus in act*4 passionis 
Marcelli papae. — 7} En εξουσίας. Duae voces in tinam coaluisse vi- 

dentur, quae his notis disiungendae sunt: in* ΙξονοΙας, [Cf. quae anno- 
tavi ad Euseb. de laudd. Const. c. XV II. ] Paulo post, ubi legitur τας 
οΐχίας άπολαμβάνειν , scribendum puto τας ο ΙχεΙας τάξεις απολαμβάνει*. 
Neque enim aedibus; sed militia spoliati fuerant. — 8) Γνναιχείοις δ* 
ϊργοις. De gynaeceis crebra fit mentio, tum in utroque codice tum in 
notitia imperii Romani. Vide lexicon Brissonii. Ceterum qui ad gynae- 
cea damnati erant, induebantur colobio laneo, quae vestis era^ servilis. 
Id discimus ex passione Romani martyris quae edita est a Mombritio, % 
et habetur in codice Musciacensi: Eadem vero die Maximianus iussit, 
qui erant in palatio Christiani , ut discingerentur· Multos ergo dum 
solverent cingulum suum , notavit sibi Maximianus transeuntes: et 

pidit Isitium Beatae memoriae , et furens, vocavit eum ad se, et ex- 
spoliavit eum vestimentis , quibus erat indutus, et induit eum colobio 



/ 


DE VITA CONSTANTINI Π* 20—22, «IS 

- ■ \ ’/ ' ' · 

\ 

ror τυσταλη βίαν, πάντων λειτουργημάτων άν*Λη ρεάστονφ 
r iluv' και τούς i’ *ργ**ς 8 ) εφ* νβρΜ xai άτιμίψ 

δουλεύιι ¥ xQi&iTTagt ομοίως τοϊς λοιηοϊρ ηλ^υ&ίρον?)* 


ΚΕΦΑΛΑ ION KA\ 

"Οπω ς καί ηερί μαρτύρ»9καΙΙχχΧηϊίΐαατιχω* ιτ^ /tum, 

Kai ταυ τα μίν πι^ί των ταυ#* νπομηνά ντων η βασιλ/ως 
ϊνομο&έτΗ γραφή· ΊΊιρΙ di της ύπάρξίως ανιών ίντ(λώς dnj- 
γύρευε νόμος· Των τε.γάρ αγίων τού &εού μαρτύρων των εν 
ημολογίφ την τελευτήν άπο&ε μενών του βίού 9 τ ας ούοίάς εχίλενσ 
τούς τφ γενει προσήκοντος απο λαμβάνειν , ii di μη τούτων τις 
εϊη , τας εχχ λησίας ύποδε’χεσΦαι τούς κλήρους. Καί τα /* τα- 
μείον di πρόιΐρον έτεροίς η χατα πράσιν, η κατά δωρεάν εχπόιη* 
Qevra, τα τ* iv αυ?α> χαταληφ&εντα 9 εις τονπίσω προσηχειν 
τοις δεοτ\όταις άποδίδοσϋαι , το της δωρεάς γράμμα διεχίλενετο. 
Τοσαυια μίν τρ ίχηλησίφ του Φεού ai χαταπ*μφ&ύϊσα$ δωρεαί 
παρϊϊχον. 


ΚΕΦ Α ΛΑΙΟΝ ΚΒ\ 

i 

• " · |* 

"Οπως xal τους δήμους ανεχτήσατο. 

, *■ · . 

Αημοις ts *) το7ς εχιος χαϊ πασιν ε&νεοι , τούτων tiiga 
νπερβάλλοντ α τώ πληΦει, η βασιλεωςίδωρΗτο μεγαλοχρνχία*)1 
*£φ* οΤς απαντες οι χα&* ημάς , οσα το πρϊν 3 ) axoy πνν&ανό- 
μινοι iv ϋ'ατίρφ μιρη της * Ρωμαίων αρχής γ*γνόμενα , τούς & 
πάσχονιας ίμαχάριζον , ευχήν τιθέμενοι των ϊαων άπολαΰσαε 


laneo » et tradidit eum in gynaeceo lanarii e ad iniurianu Prior enim 
erat palatii · Porro codex Fuk. hoc loco scriptum hahrt: ftp’ νβρ*ι. καί 
άτψίφ δουλεύει* r.q. ομοίως τοϊς λοιποϊς ήλεν&Ιρου, Rectius iine.dfiUo t 
9) [*Ηλευ&εριαυν Val. qAei^tyov lon. Zimm.] 

Gap· XXII* 1) Λίμοις τ t τοϊς Ιχτός. Scribendum δημοις dl, et ab 
> bis verbis cap. 22. iuchoundum est ,- ut habetor in codice- Fuk· et in Vew 
teribus schedis. [Λήμΐηςτε xecilon.] — -2) [ Μί/αλοφνχΙκ* Aurei. Victor:' 
Memoria mea eruditio , elegantia , comitas Vonstantinum , quanquam 
cae teris promtum virtutibus , ad usque astra votis omnium subvexere. 
Qui profecto si munificentiae atque ambitioni modum y kisque artibus 
statuisset , quis praecipue adulta ingenia gloriae studio progressa 
longius in contrarium fabuntur j haud multum abesset d&o · Cf. Manso 
Leben Constantine p. 202 §qq. p. 206 sqq·] —r 3) Όσα το πρΙν, Emendo’ 
doot το ηρίν, quod non vidit Christophorsonus» Scribo 1 etiam ηυνθ ero- 
piros τα iv θάτίρφ. . 


I 



I 


/ 


ϋΰ . - - EUSEBII PAMPHtLjt 

ini ) Λυτοί noti · Teitf 1 νπ’οψεσιν ορωντες > ηδη καί σφάς 
ευδαιμόνιζαν ηξίουν , ξινόν il χρήμα, *αϊ οΐον J πας α/ώ* 
; νφ* ηλίου^ αύγάίς ονδε ποδ Ά Ιστόρησε? , επιλάμίραι χψ δνητφ 
γενει τον τοσο ΰτον ομολογοΰντες βασιλέα· . \ΑλΧ ’ ο I μίν φδε 
i φρονούν· 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΓ \ 

"Οψι Φιον των άγαΦων αίτιον ίχήρν ττ«* ηαΐ περί αντί· 

• ■ , ^ 

γράφων νομών· 

- *Επεϊ di πάνδ* νποτεταχτο βασιλει, δεοΰ σωτηρος 1 ) δυνα- 
μά, τον των άγαδων αντω πάροχον το7ς πασι φανερόν ίποίει, 
χάχεΤνον των, νικητήριων αίτιον , άλλα μη αυτόν νομίζαν διεμαρ- 
τυρετο* ■ τοΰτό τ* αυτό άνεχηρυττε ,. διά χαράχτηρων } β Ρω— 
μαίας τε χαΐ * Ελληνίδος φωνής > εις ίχαστον εδνος εν γρα- 
φή· διαηεμφδείσης · Μάδοις δ* αν του λόγου την αρετήν Ζ )$ 
αντοΐς ηροσβαλων το7ς γράμμασι* δυο δ * ην ταΰτα, τό μίν 
τα7ς εχχλησίαις του δέον, τό δί τοις εχτός χατά πόλιν δημοις 
διαπεμφδεν* δ δη rjJ, παρονση 3 ) προσηχον υποδέσει εμοι— 
γε δοχεϊ παρενδειναι, ώς άν διά της ιστορίας 4 ) μενοι καί 
διαφυλάττοιτο τό7ς μεδ 9 ημάς η'τοΰδε του γράμματος εχδε- 
αις, προς τ* άληδείας χαι των ημετερων διηγημάτων πίστω- 
σιν· Εϊληπται δ* εξ αυδεντιχοΰ τον παρ* ημιν φυλαττομενου 
βασιλιχρν νόμου', φ χαΐ της αΰτοΰ δεξιάς έγγραφος υποσημείωσες , 
της του λόγού πιστώ'σεως οΤά τιν+ σφραγίδι χατασημαίνει την 
μαρτυρίαν· m 


.ι . . Ctfp. XXUT. · 1) {»0ίον πατρός Ion· Mox *ΕλληνΙδος γραφής Cast·] 

. 2) Μάδοις γάρ του λόγον την άρΐτην. Laudat Eu|ebius imperatoris 
Constantini eloquentiam, id enim significant haec verba. At Christophor- 
oonus legisse videtur τον ημιτέρου λόγον την άλη&τιαν. Scribendum etiam 
est μά&οις i* αν, ut ad latus sui codicis emendavit Turuebus. Atqtie ita 
legitur in MSS. codicibus Fuk· et Sav. Porro ab his verbis inchoatur 
cap. 24. tum in codice Fuk. tum in veteribus schedis· — 3) "Ο δη τη 
παρούση. fti codice Fuk. scribitur α τη παροΰση, quomodo etiam Gene- 
'penses in quibusdam codicibus, legi annotarunt· Verum haec scriptura 
ferri non potest. Sequitur enim προσηχον in singulari. Deinde Eueebiut 
upicam hic affert Constantini constitutionem, eam scilicet quafe ad pro- 
vinciales missa fuerat a ^Constantino. .Ac. duas quidem leges simul emis- 
sas fuisse testatur in, gratiam Christianorum , alteram ad ecclesiam catho- . 
licam, alteram ad provinciales· Verum alterius duutaxat exemplum sub- 
iicit, eius scilicet quae data erat ad prbvinciales Palaestinae. AJteram 
vero quae missa erat ecelesiis, omisit Eusebiu*: vel quia eodem exemplo 
Kfipta erat, quo ill^ ad provinciales , vel ob aliam causam· — 4) [j2( 
άνδια της Ιστορίας — — πίστωσή, Vid. MotUcr. de fide Eus· p. 99. 
Cf. II, 8. 9. IV, 32.] 


✓ 


\ 



DE VITA i CONSTANTINI II,, 24, 


91 


• · V - · ' 


% 

• \ 


* «· 


!; T 


ΚΕΦ A A AION KJ'. 


»V 


Τίόμος Κωνσταντίνον πιρί της εΙς &*οψ ιυσιβιίαςναϊ τον 

Χριστιανισμόν*).' 

' ^ 

JS ιχητης Κώνύτ&ϊτΐν ος 9 ~ Ju/y#«rroff αεβαοτος', 

\ 

ίπα$χεώταις')Σ[αλαΐφτίνης. ,.νϊ 

• I 

Ην μεν άνωδεν τε xal πάλαι παρά το7ς ορδώς xal σω- 
7ΐ*ρ2 του χρεϊιτονος δοξάζονσιν, εχδηλος η διαφορά» 
χαι παςαν ανειργουσα ) πορρωνε ν αμφιβολίαν οσφ γω <ρεοφ 
διηλλαττεν η περί την σεβασμιωτατην του Χριστιανισμόν 
ραπείαν άχριβης παρατηρησις, παρά τους προς μύτην. ί*πε- 
πολεμώ μένους τε xal χαταφρονητιχως έχοντας 3 ). ΝννΙ δί xal 
μάλλον ίπιφανίστίρα^ς ngagios χαι χατ ορ&ωμνσ* λαμπφοτέροις 
xOj τε της αμφιβολίας άλογον άποδεδειχιαι , καί όπόση τ^ 
ίστιν η τον μεγάλου &εοΐ> δύναμις ’, ηνίχα τοΐς μίν πιστως χ τρψ 
σεμνό τοίχον οεβουοι νόμον , χαι μηδέν των παραγγελμάτων 
παραλύειν τολμωσιν , άφ&ονα τά άγα&ά , χαι προς τάς ίγχεε^ 
ρήσεις ισχύς άρίστη, χαι μετ* ελπίδων άγα&ων άπαντώσα 4 ), 
τθ7ς δί την ασεβή λαβονσι γνώμην *), προς τάς προαιρέσεις 
άχόλου&α χαϊ τά άποβ αινοντα 6 ). Τίςγάρ άγαΦοΰ 7 ) τύχοι τίνος ^ 


• \ ■ 


$ Cap. XXIV. ‘ *) [Νόμος ‘Χριϋτιανι0μου· Vid. Planck Qeschiclite 
» der christlich - kirchlichen Gesellschafts - Verfassung T. I. p. 236 sqq* «f. 
Eueeb. Η. E. X, 6. V. C. Ϊ, 42. H, 46 — 60. Schrockh chrisiliche KG. T. V. 
p. 102 sq. ] 1) ^Κπαρχεώταις Παλαιστίνης· Ια codice Medicaeo scri- 

ptum inveni ίπαρχιώταις Παλαιοτινόϊς. /Porro ab his verbis cap. 24« in-* 
clioavi, auctoritatem secutus codicis Regii et Fuket. In veteribns etiam 
schedis legitur ίπαρχιφταις· — 2) Πάσαν άνείργουσα, Scribe ex codice 
Medicaeo ναι πάσαν άνιίργονοα. Et paulb post [pro παρα&εραπείαν Steph·] 
ex eodem codice legendum est του Χριστιανισμού ίλτραηείαν , ut legitur 
etiam in schedis RegiiS et codice Fuketiano. — , 3) Καταφρονητικές ¥χον~ 
τας. Codex Medicaeus habet ϊχειν Μοττας, quod rectius mihi videtur. 
- — 4) [’Λπαντώσι Cast, ] — 5) [ Τοϊς dh — γνώμην . Licinium et Ma- 
ximinum his significare videtur Constantinus. ] — 6) Kul τά άπο βαίνοντά· 
Longe rectior est codicis Medicaei scriptura. Sic enim habet: aMol&vOm 
xal τα άποβ αίνον τα ην. Τίςγάρ αν άγα&ον τνχοι τίνος, etc. [Ita Zimm.] 
Et posuvocem ί&ίλων punctum habet , quae nota est interrogationis. Γ Pro 
τίς γάρ Steph. εϊ τιζ ?άρ.] — 7) [ Τίς γάρ άγα&ον — ί&Λων. Similiter 
pagani a contemtu patriorum sacrorum oinnia mala repetere aolebsnU Vide 
quae pluribus' animadverti ad Eueeb. Η. E. IX, 7* T. III· p· 172 sq. Cf. 
Excurs. I. ad V.,C. 1, 28 sq. Evagr. Η. E. 111,41. p· 375 sqq. ed. Read. 
Heynii annotati, ad Zosim. p. 626 sq. edit. Re item, et Munscher Handbuch 
4jtr Dogmengeschichte T.1IJ. pt 273 sqq,} — 8) Πίστιν τφ· Longe 

elegantius codex Medicaeus scriptum habet nkfxiv δλ τψ ρη&ίντι,\. 


198 


EUSSBII PAMPHILI 


r ον των αγαθών αίτιον θεόν ρΰτε γνωρίζω*, ούτε ta προση- 
xovtd σεβειν Ί&ίλων ; Ιϊίάχ***) ii τφ-' φήθίντι xcu τά έργα 
δίδωβίν* 




Κ Ε Φ Λ Λ A I Ο.Ν ΚΕ\ 

ΙΤπ δ δεί γμ α 1 % παλαιών χς,.δνων*)· 


, Εί γ ου ν' τις είς τούς άνωθεν *al έις δεύρο *) παρατείναντας 
χρόνρνς *), άναδράμαι τφ νφ, Μ ai τάς πρότερον γενομενας 
“βράζεις \άτίδοι τφ Χογισμφ \ πάντας iv εύροι τους μίν οσοι 
δΐχαΐαν xai αγαθήν προχατέβάΧΧοντο των πραγμάτων χρηπΊδα, 
ι έις%γάθόν χαι προαγαγόντας τάς εγχειρήσεις πέρας * ναι οΤον 
. απο $ιζης τίνος ηδείας χομισαμενους xai τον καρπόν γλυχυν, 
~τούζ\ δ'άδΓχοις επιχείρησα ντας τόλμαις , xul η προς το χρεϊτ- 
1 τον ανοη τως εχμανεντας, η προς το ανθρώπινον γένος ) λο- 
γίσμον οοιον ούδενα Χάβοντας, αλλα φυγάς, ατιμίας, δη μεν σεις * 
Ρ,φαγάς, τοιαΰτά πολλά τολμησαντας, χαΐ ούδί μεταμεληθεντας 
πδτ£ } ούϊί.τόν νουν Ιπιστρεψαντας προς τά χαλλίω , ϊαων χαΐ 
των , αμοιβαίων 4 ) τνχοντας, Καϊ ταντά γε ουχ άπειχότως*), 
ου δ* άΦ άπ$ λόγου σνμ βαϊνοι* 


* · % 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν Κς. 

Π ι ρ I διωχθέντων κ a i διωκτών . 


"Οσοι μί* % ) γάρ μετά διχαίας γνώμης Ιπί τινας έρχονταν 
πράξεις, χάΐ τον 1 τον χρείττονος φόβον διηνεχως εχουσιν εν νφ, 
βεβαίαν την περί αυτόν φνλάττοντες πίαιιν, xal τούς παρόν- 


Cap· XXV. *) [Παλαιών χρόνων, Stnoth. ad 1ι· 1· momilt: y y Det 
Ausdrucf: ait ist von dem V er f asser der TJeberschrijl etwas unschick- 
lich gewahlt , denn Constantia meyni hier nur die Zeiten des Ga- 
lerius , Maximinus und Licinius.**] — 1) "Ανωθιν xul ιις dtvgo. 

Particula xal deest in codice Meaicaeo, oec admodum necessaria est. Mox 
ubi legitur : xal τάς πρδτιρον γινομένας , idem codex habet xul τάς πώποτι γ. 
Item pro Ιχχηρήσιως πέρας, scribit τάς ίγχηρήσιις πέρας , quomodo etiam 
in schedia scriptum reperi, et in codice Fuk. — 2) [ Τους χρόνους Ion.] 

— 3) Eui προς το ανθρώπινον γένος. Mutilus est hic 'locus , qui ex codice 
Medicaeo ita restitui debet: xal η προς το χριϊττον ανοητως Ιχμανέν τας, η 
προς το ανθρώπινον γένος λογισμόν οοιον μηόένα λσβόντας, ctc. — 4) 

^Αμοιβών Cast. 1 ^ — 5) Ουχ άπειχότως. Ια codice^Medicaeo scribitur ουκ 

αν άπειχότως 9 ονδ* άν &ηό λόγου σι ψβαένοι. Certe codex Regius ουμβαίνοι 
quoque scriptum habet· [ουμβηη Ion.] 

Cap· XXVI. 1) m Oooi μίν γάρ· Ab his verbis cap. 26. inchoavi ex 
codicc Fuk· et schedis Reg. — 2) "Οσοι δΐ το δίκαιον άτίμως· Rectius 


* 

\ 


i 



DE VITA CONSTANTINI H, 26, 27. $9 

«A . · * · » » ■ i . ' 

τας φόβους τε xal χινδύνους ονη άγονοι, των μιλίου ίων εχείνων 
ελπίδοχ ν προτιμότερους · χάν εΐ προς %αιρρν δυσχερών τινων 
πειραθειεν, τω μ είζονας έαντοϊς άποχεισθαι πιστεύειν τιμάς, 
ούδί τά προσπεσόντα βαρε*ως ηνεγχαν, «Αλα τοιούτφ λαμπρό* 
τεςίάς ίτυχον εύχλείας, όσω xal βαρύτερων των χαλεπών επει- 
ράθησαν· "Οσοι di η το δίκαιον - άτίμως a ) παρεΐδον β η το 
χρε7ττον ουκ εγνωσαν, xal τους τούτο πιστώς μετιόντας ν βρε σι 
xctl χολασεσι ν άνηκεστοις ύποβαλε7ν Τ ετόλμησαν , χαί ούχ εαυ- 
τους μίν άθλιους εφ οΐς διά τάς τοιαύτας i χό λάζον προφάσεις 3 ), 
έκριναν , εύδαίμονας δί xal μακαριστούς τους χαϊ μέχρι των 
τοιούτων την προς το χριϊττον διμαωζο μένους ευσέβειαν, τού~ 
των πολλαϊ μίν ίπεσον στρατιαι, πολλαϊ δ* εις φυγήν Ιτράπη * 
σαν, πάσα δΐ τούτων πολέμου παράταξις εις εσχάτην Ιληξεν 
ήτταν· 


Κ ΕΦ Λ ΛΑ ΙΟΝ %Ζ\. 

Λ 

"Οπως ο διωγμός αίτιος χάχων τοϊς πολεμησασι χαΐ^ΰτψ 

*Εχ των τοιούτων άνεφύοντο πόλεμοι βαρε7ς * |κ των 
ον των πορθήσεις πανάλεθροι' εντεύθεν Ιλ αττώσεις μίν των 
προς *τάς χριίας αναγκαίων, πλήθος δί των επηρτημένων κα-' 
χών *)* εντεύθεν οΐ της τρσαύιης αρχηγοί δυοσεβείας , η άνα+ 
τλάντες τά έσχατα , θάνατον πανωλεθρον 2 ) ^δυστύχησαν , η 
ζωήν αίσχίσ την διάγοντες , θανάτου ταυ την βαρυτεραν επέγνοίν 
σαν , χαϊ οΐον ισόμετρους τάΐς άδικίαις τάς τιμωρίας εχομίοα ντά· 
Τοσούτον 'γάρ έκαστος εύραντο συμφοράς * όσον τις χαϊ χατα~ 
πολεμησαι τον Θε7 ον,ως φετο , νόμον ύπ* άλογ/ας 3 ) προήχθη* 
ωστ* αύτοις μη τά περί την ζωήν είναι βαρι'α μόνον \ άλλά.χαί 
των υπό γης κολαστηρίων χαλεποί ταιον προσόοχάσθαι τον φόβον· 


in codice Medicaeo legitor hoc modo ; o<rbi η το δίκαιον άτίμως n αρϊ&- 
δον , η το χρέίττον ονχ ίγνωσαν· Hoc est^quod supra- dixit in cap. 2$. Ut 
supra notavi; τους δ* άδίχοις ίπιχηρήσαντας τόλμαις , 'xal η προς το χριίχ* 
τον άνοψως ίχμανίντας , ij ηρός γό ανθρώπινον γένος λογισμόν δσιον ottf&i 
Ιαβόν τας — 3) Έχόλαζ ον προφάσεις· In 'codice Medicaeo legitur ίφβ 

οΐς διά τάς τοιαντας χοΚάζοιν το προφάσεις , rectius ni fallor* Mox idejU. 
codex habet *1ς αϊοχίοτην ίληξξν ήτταν· 


* | 

Cap,. XXV IJ. 1} ^Επηρτημένων χάχων. Codex Medicaeus habet ίπηρ. 
δίΐνών. Et paulo ante iu eo Jeni codice legitur ix των τοιούτων αναφύονται, 
etc. — 2) Πανώλε&ρον. Codfex Medicaeus vocem addit hoc modo i #ec- 

νατόν πανώλι&ρον ίΰυστνχησάν.' Paulo post in eodem codice scribitur 
τοσούτον γάρ ίχαστος ινραντο- συμφορών, rectius sioe dubio. — ' 3) 
άλογίας et παρά τήν ζωήν Steph.J 

G 2 



100 


EU&EBII PAMPHILI 


1 


. ΚΈ Φ Α Λ Αΐ ΟΝ 1&Γ.' - 

I.··.».·.-, ■«- 

•■.•••.••ν', 

*Οτι-"θ%ός . των καλών ^νηη^ρίτην 'Κωνσταντίναν ίξεΧέξατα, 


\ ι * 1 * 


& Ο V 

, {Γοιρντςης δη ***1 οντω βαρείας δνρσεβε/ας τα. ανθρώπινα τ ) 
*€η*χον.οης j και τΦν κοινών σΐον υπό νοσου λοιμώδους τίνος 
άρδην δ^αφθαρηναι κινδννευόντων , και θεραπείας σωτηρίου 
και πολλής χρηζόντων > τίνα %ο θειον επινοεί γονφισμόν , τίνα 
των δεινών απαλλαγήν; εκείνο όί πάντως ε ννοηΐξ&ν ζ ) θειον , ο 
μονρν και όντως εστι^ κατ διαρκή κατά παντός εχει του χρόνου 
την~δυναμΦ· Ώαντως di ον κόμπος άν είη*), το τ ην,παρά 
$ου κρείιτονος ευποιΐαν ομολογούν τα αεμνολογεΊσθαι· Την γάρ 
εμην υπηρεσίαν 4 ) προς την εαυτόν βουλησιν επιτηδείαν εζη - 
τησε τε καί εκρτνεν ος από της προς Βρε ττανοις εκείνης 
θαλάσσης άρξάμενος , καί των, μερών ενθμ, δ,ύεσθαι τον ήλιον 
Ανάγκη τινϊ τετακται> κρείττονί τινι~ όννά μΗ*) άπωθούμενος 
Tkai' διαΟκεδαννυς τά κατεχοντω πάντα δ&νά*)* Χ ϊν * άμα μίν 
άνακαλοιτο το ανθρώπινον γένος εις την περί τον σεμνόιατον 
νόβον Βεράπείαν , 'τη παρ * εμΟυ παίδέυόμενόν υπουργία , άμα 
δί η μακαριστή πίστις αΰξοιτο υπό χειραγωγώ τω κρείττονί · 


Α Λ 


’ C a ρ. XXVill. 1) Ψά ανθρώπινα κατεχουσης. ' Codex Medicaeus τά 
α νθρώηΗα* Et £aulo post habet θεραπείας σωτηρίου πολλής sine coni un- 
ctio η e. — · 2) £ννοι \τέον» In CQdice Medicaeo simplex pro composito 
legitur νοηνέον quod minorem habet asperitatem. MoX‘ idem codex habet 
ο ' μόνον' τε xai ώς δντος ίστΐ, « — ■ 3) Βάντως δϊ κόμπος άν εϊη, Rectius in 
■codice Medicaeo legitur πάντως 6h ον κόμπος, to την παρά τον , etc. Quam 
emendationem confirmat Sozomenns in lib. J. cap. 8· ubi legem hanc Con» 
SUntlui in compendium redigit· [ Cast. πάντως ό' ούόϊ κόμπος -αν itij . ] — ·■ 
4) ν Την γαρ i μην υπηρεσίαν, .1η codice Medicapo.deest particula γάρ, quae 
prorsils superflua mihi videtur. [Non superfluum esse γάρ quod Cum Zimm* 
addidi, ipse Yal. ostendit vertendo: „Revera enim “ etc.l — 5) [ΙΖαρά 

Βρεττ ανοίς ίχείνοις Cast. ] — -Q) Κρείττονί τινι δυνάμει. Duae postremae 
voces desunt in codice Medicaeo» et, vox κρε(ττρνι refertur ad vocem quae 
praecessit , ανάγκη, — 7) Βάντα δεινά. Post haec verf>a codex Fuk. # Tuiv 

nebi ac Savilii duas voces addunt ίχποδών \ποιηαατο* Atque ita legit Chvi- 
Sfopborsomis , ut ex versione eius apgaret, qua p in hoc loco valde intricata 
o*l. Ego vero verba illa ος άπο της προς Βρεττανοϊς έκείνης θαλάσσης 
^ρ^μμενος, etc. de Constantino ipso dici existimo» non autem de deo, ut 
putarunt Musculus et Chrislophorsonus. ,, Quare nihil opus est verbis illis 
ίκποδών ίποιηαα το, quae nec iu Med. nec in Regio codice leguntur» nec in 
VCteribu* schedis: praesertim cum sequatur paulo post μέχρι των ίώων 

πρόειμι, [Nihilominus recepit illa έκποδών ίποίησατο etiam Zimm.] 

Cap. XXIX· 1) Ονδϊ γαρ αγνώμων. In codice Medicaeo legitur 
w8i ποτέ γάρ άν γνώμων rect,e , si modp άγνωμων rescribas. Porro haec 
per parenthesim dicta intelligere oportet· In codice Puk, et Turnebi legitur 
ούδί γάρ άν άγνωμων . — 2) Την άρίστην* Longe rectius in codice Me- 



DE VITA CONSTANTINI Π, 2 ». 101 


K.E Φ.Α A A I Ο N ΚΦ. 

• - ■ X 

I 

Ευσεβείς είς &εον Κων αταντ ivov φευναί, xai ό μολογητών 

?Λ«»*Ός. 

Ou<W ποτέ γάρ αν άγνωμων χ ) περί την οφειλομδνην γενοί - 
^ χάριν' ταύτην άρίστην 2 ) Λα κονίαν, τούτο κεχα ρισμενον 
ν εμαντω άωρον πιστεύσας, μέχρι moti των ίιρων πρόειμι χωρίων, 
α βάρντεραις κατεχομενα σνμφοραΐς, μείζονα καί τ^ν η»ρ ημών 
Φεράπείαν επεβόάτο- Πάντως άί ναι ψυχήν δλην, mal παν Ό, 
τι ηερ αναπνέω^ και ολως εί το της διάνοιας ενδοτάτω στρεφε- 
» τα*, tovtq τφ μεγίστω &εώ οφείλεσ&αι τιαρ * ημών ? , ασφαλώς 
πεπιστευκα. Οίδμ μεν ονν ακριβώς, ως ούδΐ της τταρ* ανθρώ- 
πων εύνοιας χρΊβζοιεν αν οι την ουράνιον όρθώς μεταδιώξαντεβ 
ikmdu, και ταύτην εξαίρετο» τε και 3 ) βασιλίδα ασφαλώς επί 
των θειων καθ ίδρυσα μεν οι τόπων » τοσοντφ 4 ) τε τιμών ρπρ- 
λανοντες μέιζο^ών , οσω περ σφας αυτούς 9 ) των γηΐνων ελατ- 
τωμάτων τε καί δεινών εχώρισαν- Τάς άνάγκας δί όμως τάς 
προς καιρ'ον επενεχθεΐσας ανιοις , φχΐ τάς ού ιςφοσηκούσας βα- 
σάνου ς , άπο των ούδίν αιτίων ούδ* υπευθύνων , νυν ως πορ - 


« * 


• * 


ρωτατω ανειργειν ημάς νιομαι πρσσηΚΗν' η γενοιτ αν αχο- 
πώτατογ , υπό μίν το\ς διώξαι τούς άνδρας προθνμηθείσι της 
περί το θεΤονΤϊέκίχ θεραπείας , ti Καρτερικόν και στέρφο ν της 
ψυχής αυτών Ικανώς διύγνωσθηνύιι , υπό Λ τώ θεράΐιοντι τον 
θ^οΰ , μη . όύΚ'εΐςλαμπροτερόν ΰ }νι και μακαριστό τερον την 
δόξαν αυτών* άρθηναι* s 


dicae ο totus hic locus ha scribitur $ τάντην άρΑηην dtaxovAcv, τσντο χβ· 4 
χαρισμίνον Ιμαυτφ δώρρνπιςττ ενοας, μίχρι xai των ίφων πρόειμι, etc. Ce- 
lerum h;$ verbis concluditur tota periodus , quae incipit ab illis verbi? 
capituli praecedendis * ρςάπο τ ης προς £ρεττανοϊς , quod non viderunt inter·· 
pretes. .Sed aeque ipse id unquam deprehendere potuissem absquo sdbsidio 
.Codices Medicaei. — 3) ’Χξάίρετόν τε xui ασφαλώς . Codex Medicaeua’ 

scriptum habet ίξαίρετόν τε xai βασιλίδα ασφαλώς , -etc. Spem filiornnj. 
dei , Constantinus imperator vocat recinam , quod omnibus' rebus humanU 
praestet. — 4) [ Τοοούτων pro τοσοντω Steph. ] — · 5) *Οοφ περ ασφαλώς 
αυτούς . Antequam Medicaeum codicem nactus essem, videram legendum 
esse οσφ περ σφας αυτούς, quam coniecturam. plane confirmavit codex Me- 
dicaeus. Iu quo *et,i^m legitur τοσοντω τε Χ v tamen subscripto. — 6) 
'Χάμπροτερόν τι, In codiee Medicaeo scriptum inveui εΙς λαμπρότιρον Καί 
μαχαριστύτερον σχήμα την δόξαν, etc. 

Cap. XXX. 1) Γνώμαις διχαστών. Codex Mcdicaeus γνώσεαι, et 
'paulo post συγχατηρί&μησαν χαταλόγοις. Ίιι 'schedis Regiis legitur ouwj- 
,ρι&μη&ησαν , sicut et in codice Fuk. — 2) Χωρίμις τοϊς πατρίοις· N ln 



102 


EUSJSBI1' PAMPHILI 


K E Φ ΑΛΑ 1 Oif A'. 

* . , I 

^ I j· r' 

Νομος άπολνων ίξορισμοϋχαΙβονΧης,'καΙ δήμένοεωςί 

, *Λπαντες. τοίννν, εϊ τί τ ινες μετοιχίαν αντί της^ ενεγχούσης 
ηΧΧαζαν το,, οτι μη τήν προς τό &ε7ον παρεϊδύν τιμήν χαϊ πίστιν 
ηπερ οΧαις χρνχαις αφάς αυτούς Χα&ιερωσοΐν, γνώσεσι δεχα- 
ατών *) απηνίσιν ύποβλη&εντες , χά&* οΰς ετυχον εχαστοι χρό- 
νους* εϊ τε τινες βονλεντιχοΐς σνγχατήρι&μη&ησάν χατ αΧόχοις, 
τον τούτων πρότερον άρι&μόν ον πληρόΰντες , ηντοι χωρίοις 
τοίς πατρφοις Λ ) άποχάταστάντες , χαϊ σχολή τη συνηΰ’ει , τώ 
πάντων ελεν&ερώτη τα χαριστηρια φε ράντων · ει τε τινες 


— . *f 


των όντωϊ εστερηνται , xal πάσης της νπαρχονσης ουσίας ατιο- 
Ρολζ χατα πονη&εντες 3 ) , χατηφεΟτατον είς δεύρο διηγον βίον 4 
οίχησεσι Xal ουτοι ιαΐς άρχαίαις και γενεσεαι*) χαι π εριόνσίαις 
άποδο&εντες, της παρά τρν χρείττονος εύποιδας χαίροντες άπο- 
λαύοιεν. 


ΚΕΦ ΑΛΛΙ ΟΝ ΑΑ\ \ 

Τους iv νήσοις δμοίφς* 

• * · I / 

Ον μην αλλά χαϊ όσους ού βουΧομενους νήσοι χατεχουσι 1 ), 
της προμη&είας ταύτης άποΧανσαι.προσ ταττομεν , όπως οι μέχρι 
νϋν 2 ) ορών τε δνσχωρίαις xal ^ περιρρντψ περιχςχλεισμενοι Φα - 


codice Medicaeo reclitis leghul? ^χοφίοιζ τε πατρώοις αποχατηστάντες, Certe 
ia codice Regio; legitur eltam άποχνταατάντες. Porro Eusebius πατοφα 
χωρία iiic appellat. ftmdos paternos* Nam qui curiis addicti eraut (solebant 
autem ditissimi quique in eas adscribi), eorum pPaedia curiis maiicipa- 
fantur. Itaque tametsi fuga semet subtraherent, nihil proficiebant, cum 
fundos curia occuparet. Statuit igitur Constantinus bac constitutione, ut 
qui ob Christianam fidem, curiis addicti essent, dummodo curialis nod 
essent originis praedia paterna quae curia occupaverat, recuperarent. ‘ Male 
igitur Ghristopnorsonus vertit patriis sedibus. Turne bus in suo codice 
fmendavit άποχαταατα&έντξς. In codice autem Fuk, scriptum est άποχκτα- 
στήααντες lauro νς, ut et in libro Sav. et Christophors. — 3) Κατάπονη- 
•βέντες, ϊη codice Medicaeo legilur χατάπεπληχότι ς , quod magis placet. 
Est enim verbum iuris civilis. Sic feriri multa passiiu occurrit in con- 
stitutionibus icnperatoium. [Cast. χαταπορη&έντες.] — 4) Γενεαεοι. Co- 
dex Medicaeus [et Zimm·] γενεαιν. Et pafilo post χαΐροντις άπόλαύοι,ιν· 
[Stepb. άπολαύσοναιν.] 

_ ψ* 

Cap. XXXI. 1) 0 0σονς ού βουλομένους νήσοι χατ/χουαι. Non sine 
Causa dixit ού βουλομένους , propter monachos qui in insulis solitariam 
vitam degebant· — 2) “Οπως ot μέχρι νυν. Aliter scriptum exhibet 'codex 

Medicaeus , boc scilicet modo: όπως μόλις ποτέ όρων τε, etc. Et paulo 



D£ VITA: CONSTANTINI Ιϊ,.31, 32. 1M 


λόοση, της σχν&ρωπης uai απαν&ρωπον ίρημ Icfc 
r*f, τοις φύ,τάτ οις αφϋς αυτούς άποόφδν, τον svxrajov πό#ΡΪ 
πληροί σαντδς' οϊτο, πονιχραν ίπϊ πολνν\ χρόνον ζωήν μ*τα ττνος 
αποτρόπαιου ρύπου 3 ) διηγον , οΐον αρπαγμά η την Ιπάνοδον 


πόιτράμενοί 4 ) , και των φροντίδων, δις τδ λοιπόν άπηλλάγμόνοι, 
μη μίτά φόβον συν ημίν 5 ) βιωδν* μίτά φοβοϋ γάρ νφ* ημίν 
βιουν, οΐ &£ον &{ρ άπονης ilvai αύχουμόν τδ και πιΚτδύομδν, 
xal εις ακοήν iX&elv μόνον, δϊη των άτοπωτάτων, μψίγδ καί 
πιστδϋσαι * οΐ και τ ας άλλοτρίας αμαρτίας διορ&ουΡ πδφυκαμδν. 


X Ε Φ A A, Λ ΙΟΝ 

Τους ΙνμιναΧλοιςχ αϊ δημόσιό ιςάτιμασΦίντιΐ'Κ ■ ' 

. »· . " ■ · , . » * . ' » 

*Οσοι μίν ουν ημαχ&ηραΐς μδτάλλδίοας ίμπονδϊν 
αΦησαν , η τας προς το7ς όημοαίοις . ίργοιρ νπηρέσίας πληροΜΪ» 
των διαρκών μάχ&<&* την γλνχύαν σχολήν* 1 )* άμδίψάμδνοΐι #qv- 
φότερον και τον 2 ) μδτ* ίξουσίας ηδη βιούντων βίον, τάς άμ*- 
τ ρους των πόνων αηδίας τις γιραίΐμν ρίνδβίν, καταλνσαντδς. Ei 

δέ xal της κοινής ? ) παρρησία f άποπίσόντδς ύπάρχοΐδ'ν τινδς καί 

*. · · - * 

‘ _ · - '.·4η* · ·* ■ · ι * 

* . . » 

post αυτούς dnotiolev* [Vid. Lobeck · ad Phryn, p, 346. Add. II* 5. not. 1. 
Maittaire de .Graecae ling. di«U. p. 78. B. j>« 455 extr.] Item οϊ ntvi - 
χράν, ete. -i— 3) *Αποτροπα(ου ρύηου. In'qodiCe Medicaco scriptum i η- 
χεία π ροστρ οπαίου ρύπον . Quod fortasse rectius, est. Id autem significat, 
cum invidioso quodam squ&lorf. — 4) [ Qlov αοπαγμά — jwhi \σάμίν<η· 

De hac. locatione pluribus. egi ad £useb* Q. E. Vlil, 12. T. UI. p. 41 «<r* 
Verto; „reditum suum aliquid quod ipsis sit arripiendum, quo sit potiun- 
dum, i. e. praeclarum aliquod bonum e ese rati. u Val,: f , reditu- Unquam' 
praeda quadam ipsis oblata potiti** et Stroth. : v sollen i fur e Riickkehr wie 
e in en Raub ansehn De scriptura Tocis άρπαγμα vid. Lobeck . ad Pbryn. 
p. 241>] — 5) Μη ιώτα φόβου συν ημίν· Longe aliter totus: hic locus 
fecribitnr in codice Medicaeo. Punctum enim finaledsabet post vocem απ/ηλη 
λαγ μίτοι. Deinde ita scribit: arra φόβου γαρ νφ 9 ή μιν βιονν,. oX &tov. 
&ιράποντ*ς ιϊται ανχονμίν τ* nui πιοτϊΰομρν * κρΧ αχοην ίλ&έιν μόνον ιϊη 
των άτοπωτατων αν, μη τι, γ€ μην ή μοχ&ηρίας , η τας προς τοίς ϊργοις όη— 
μοσίοις υπηριαίας πληρούν . > Id est : Nam cum metu sub nobis, principibus 
degere , qui famulos dei nos' esse et gloriamuf et confidimus , vel sola. 

-< auditu absurdissima res fuerit , nedum ut qpisqiiam aut metdllorunu / 
aut publicorum operum aerumnas sustineat . 'Quae lectio sincerior mihi 
videtur ac planior quam vulgata. 

Cap. XXXll.. 1) Την γλύχιον σχολήν. Codex Mecl. habet γλυχδ/α^ 
Fuketianus γλνχίω. — 2) [ Των μη* ίξουσίας Val. , νόν μ. I. CasU Zimxp. 

Μι τ 9 ίξουσίας vero recte Val, vertit t v ex. animi sui sententia Stroth·: 
„nach ihrem Gefallen Similiter χατ* ίξουαίαν usurpat Zosim. hist* 

1, 24, 2. II 9 29> 1. H, 33» 12. ed. Reitemeier,] — 3) Ri *al τ^ς xocr^jf· 
Scribe ex codice Medicaro ei δλ xai> longe rectius. Tumebas insuo co- 
dice emendaverat xai <1 τής χοινης παρρησίας 9 etc. Sed verior eat lectio s 
codicis Medicaei , quam, confirmat etiam . codex fuketianus. t 



* 0 £ .... EUSEBI 1 PAMPPILI 


&vrivf$<lrmvtig ατιμίαν, μεν* ευφροσύνης της προσηχονσης, oTot 
ύηθδήμΙ$ i§vl χρονίω χώρισ&εϊσαψ' την ηροτεραν αξίαν, αναλ σ~ 
βσντες β Μ τάς μυτών ίπεεγεσ&ωσάν ττμνρίδας* >■ % 

« . . ψ % 

V ' \ ι · « 

■ - · t ■ '· ■ 

/ Κ Ε Φ Α Λ A I Ο Ν ΑΓ\ *' 

• ttsql +ομοΐογηχών σ τ ρ α*Λ ν σα μ ΐ ν ω ν. 

9 

\ % 

. · 

. Gd μην άλλα χαϊ.χοις ίξετασΦεισι μίν ini 1 ) ότρατιωτβχαις 

άξίαις ποτί, τούτων di δεά την απηνη τε χαΐ άδικον πρόφασιν 

εχπεσούοιν , οτι [το γινωσχειν το χρειττον ομολογούν τες, ϊιρου- 

τίμησαν 2 } ης ειχον αξίας, αίρετδν έστω πρσς βονλησιν, η τα 

στρατιωτιχα στεργουσ*ν εφ’ ουπερ ' ησαχ σχήματος μίναν, η 

μετά άφεσεως ΙντΙμου Ιλευ&εραν άγειν*) _ σχολή * * πρεπον γαρ 

άν *ϊη*αί αχολ ον&ο*> τον τοσαύτην μεγαλοψυχίαν xal χάρτε- 

ρίάνίτρδς τούς Ιηενεχ&εντας χενδύνους εηιδεεξαμενον , χαΐ σχο~ 

λης* ε$ βούλοηΟ) χαΐ τψης ηρός την αιρεοδν άπολαύειν* 


* \ 


Κ Ε Φ Λ Λ A t Ο Ν 


I « > « , « 


*Λΐίόλύσ i*c των I * γυναιχ*Ιοις, η ιΐς δουλείαν δο&έντων 
1 ^ ίλιη&ίρων. 


Καί μην οσοε 1 ) της ευγενεΐας προς βίαν στ ερομενοι, τ οι- 
δντοτροηον τι να γνωαιν διχαστών νπεστησαν, ώστε χαΐ η γνναι- 

χείοις .η λινονφίοις*) εμβληδεντες, απηνη τε χαΐ α&λιον*) ύπο~ 

·. . · » 

d· ■■ ι· 


Cap, XXX II Γ. 1) *£τζϊ στρατια πιχαΐς αξίαις. Codex Medicaeus habet 
$* στρατιωτιχάϊς «j·. Et panlo post διά την απηνη, etc f — 2) ΙΙρούτί- 

μηααν. ia codice Medicaeo «legitur προτιμότιρον ής.ιϊχον αξίας ηγον, ίατω 
7 ΐρός βονλησιν. — ■ 3) *Ελιν&(ρίαν aytiv. Scribendum est ex .codice Με- 
ν dicaea iXiv&igav ayttv σχολήν. Quod confirmat Sozomeuus in lib. I. cap. 8* 
ubi hanc’ Constantini legem in compendium ret^Utk (V$rba Sozomeni sunt: 
Τόΐς di στρατιίας τίνος άφαιριΘτισιν h γνώμη ituofv, ή Ίφ 3 ονπιρ ήσαν 
αχίΜατος ιϊναι , ή μετά άφιαιως Ιντίμου ίλιυΟ^ραν .άγιιν οχολήν.] 1ρ codice 
Fixh· scriptum inveni Ιντίμως ihu&tgiuv. άγπν. Medicaeus vero scripluip 
habet ‘Ιντιμον Ιλεν&ίρα* μγην σχολήν. ■ - ■ 

Cap· XXXIV· 1) Και μην οσοι. Codex Medtcaens habet xal μην xal 
οσοι. — 2) [ 2Vv«exe/b#c ή λινοΰψίόις. Reading. ad li. l. haec obserVavit: 
^Gynaeceum apttd abtsqiios erat locus inteiior in aedibus, ubi mulieret 
versabantur: quae quoniam illic io vestibus fexebdis occupari solebant, 

inde gynaeceum apud sequiores aevi scriptores sUh imperio Romano,’ usur- 
patum est pro textrino y ubi vetnae utriusque sexus pro imperatoribus 
vestimenta texebant: in. linypliiis vero iidem. linteis elaborandis operam 

dabant^ 4 Hioc non satis commode γυναιχίίοις vertisse videtur Strothius: 
,,Wvb$T-Zimmer. u Cf. Vales. ad cap-XX. bot. 3r] 3)' ’Λπηνήτ* xal 



\ 


DE VITA CONSTANTINI ;H, 34. 3S. iOA 

' i / 


μόνετν xoiiov y η οιχετα* νομιζεα&αι τού ταμείου , ούδέν, αυτοις. 
της προτερας επαρχεαάσης 4 ) γενεσεως* ,ουτοτ τιμών τ§ όψτ 
άπηλανον πρόσ&εν,. χαι τοις της ελει ί&ερίας χαλοις ενβνφραινο^ 
μενοι, άναχαΧεοάμενοι τάς συνη&εις αξίας > μετά πάσης ioir 
πονεόφροσύνης βιούντων* nui 6 δρυλείαν %ης ελεν&ερίμς*) βΖ-ι 
Χαξάμενος, ά&εμίτα} τιρί χαϊ άπαρ&ρώπφ δηπου άπύνοΐφ 6 ) Ά 
πολλάχις τε τάς άη&εις διαχονίας άποδυραμενος 7 ) 9 . xal οϊοτ 
αίεμν ίδιον οι*ετην : εαυτόν. άντ* ελεύθερου, γνορς , ελεν&ερ/ας της 
πρόσ&εν . χα&* ημετερον Χαβομενός πρόσταγμα ·, άποδιδότω το 
τοίς γεννήτορα ιν εαυτόν 9 xal πόνους τούς ελευ&ε'ρφ πρέποντες 
μετίτω , άς προτερον ίμόχ&ησεν*) ον* οίχείας διαχονίας $ Ιχβα- 
Χωντης μνήμης. , . " 

ΚΕ Φ Λ Λ Λ Ι Ο Ν ΛΕ’. ‘ 

* * · ’ j . ■■ » ΐΐ 

Περί χληρονομίας ουσιών τΰν μαρτύρων xal ομολογητών , xal μ*τοιΧιϋ&4ν~ 

χαϊ ταμΜυ&ίντων. ' ‘ ^ 


/ 


% · * ·* * 


‘ i Α* . ·.» 


ΤΙαρεατεον δ* ούδί το των ούσιωφ όόνΐλαστΰι 1 ) χϊήά δα I* 
φόρους ίστερη&ησαν προφανείς. *ΛΙΧ* Λ τό τινες τον άρτοτον 
ύποοτάντες xal &εϊον αγώνα τού μαρτυρίου , άφοβερ tt *al 


. . ,.α 


α&λιον. In codice Medicaeo scriptum inveni Χηδ-η'χαί. E*' qua licet cor*· 
rupta voce veram, ac germanam huius loci scripturam statim odoratus sum; 
Scribo igitur xal a&Xiov. Quippe htiinsmOdi ministeria in gynaeceis 
ct textrinis , iusueta sunt hominibus ingenuis· ! Idem codex πόνον habet, 
pon xonov. — 4) Ουδϊν αντής ίπαρχεσάσης; Itefetius in ? codice Medicaeo 
legitur ονδίν αντοϊς. Et paulo post scribo ex eotfem libro χμλοίς Ινενψρά*· 
j νόμενοι» — 1 1 5) JCal 6 δουλείαν τηζ ίλεν&ερίας. Qodex Medica eus vocem 
addit hoc modo : xal δ δουλείαν μίν ίλεν&ερίαςμλλα^άμενος t recte ni fallor· 
puo enim hominum gencia distinguit imperator: quorum alii qnidej^i no«- 
biles gynaeceis addicti fnerant, 'aut fiscalium praediorum famuli Tacti, quab 
nobilior erat servitus: alii aiitem viliores, privatis venundati. In codicp 
Fuketiauo legitur χά\ δ δονΧείφ την ίλεν&ερίαν άλλα*. — 6) ΠοΧίτόν 

άπονο ίφ. In codice Meidicaeo scribitur 'δήπου άπονοΐφ. Intelligit auteih 
audaciam et immanitatem iudicis, qui hominem liberum ob veri numinife 
Confessionem libertate spoliasset. Iu schedis Regris scriptum reperi πω·» 
iijrou. Fuk. habet πωλι^τοϋ. — 7) * Λποδυι>όμεγος· In codice Medicaeo 

rectius* legitur άποδνράμενος. — 8) *Ας προτερον Ιμόχ&ήσεν. Elega η Citis 

codex Medicaeus ας προεμόχ&ηαεν y et paulo post ΙχβαΧών της μνημής. 
Quomodo in Regiis etiam schedis legitur, et in FukeL codice. Porro c(x 
bis verbis satis apparet, verum esse qubd dixi, Constantinum hoc poste* 
riore loco loqui de vilioribus ac pleheiis hominibus, qui senteutia iudicis 
venundati fuerant. Nam. de prioribus quidem qui natalium splendore emi*, 
nebant, ait Constantinus, pristinam dignitatem recuperare eis iain licere· 
Posteriores vero ad consueta liberis hominibus' ministeria ac labores ablegat· 

Cap. XXXV· 1) Αι άς εχαατοι. Scriba ex codice bfedicaeo ώνεχα- 
άτοι κατά διαφόρους $οτερήΟ·ηοα ¥ προφάσεις . Et paiilo post τον μριοτόν 




% 



I 


109 · ΕυβΈΒΠ PAMPflr*Ll- ' 

I ' 

Φαρσάλίφ τη γνώμη* τΑ δντων Ιστίρη&ηο* tu, ehi- w? δμολά- 
ftltal χαταατάντ*?*), την αιώνιον ίΧπίδα mtgtoxtuaaav , iav~* 
iotf, ,$<ηη τ* μετοιηησαι καταναγχασϋέντ^ς ,οτι μη νο7ς διώ-> 
»0 νοιΡ'Ιϊξαν προδάννες την πιοτί* % των δννων εστέροντο χαΐ 
αυτοί · η §ι 'γέ τινες ουδέ 3 ) ταταγνωσ&έντες θάνατον 4 ) 9 σνέ- 
ρήσιν ίδυοτνχηοαν τών οντων * τούτων τοΐς προς γένους προσ - 
νέμεσ&αι τονςτΧηρους προοτάττομεν. Πάντως di διαγορευόν- 
ϊων %ών νόμων 5 ) - τΑ άγχιστε'ων τους εγγυτέρους , φγδιορ δια·*. 


τβ *α£ &εϊον υπορταντες δγϋγο^ , β^ά neque i(i schedis Regiis leguntur liae 
voces δε 'ας, Porro initium huius periodi vari* scriptum in libris veteri- 
bus inveni. l$am in Medicaeo quidem codice legitur- stapsaeft/o?. di ovdh 
το των οναιων, etc. In schedis vero παρατάν δϊ ούδΧ τ ο, etc. Turne- 
bus iu suo codice emendaret πάρε τ4ον. In codice Fuk. scriptum inveni 
ναρεατίον δε ούδΧ το των ονοΐων*ών Σκαστή*, etc; Sed el Regius codex 
habet παρεατίον, Quare non dubium quin haec vera sit lectio , quam 
sesty& Jlob Step.hg.nus ixxuftiqtarit· — ■ 2) Kai δμοΧορ^ταϊ χαταατάντεί* 
Iu 'codice Medicaeo legitur ιΓτ 4 τινες ομολογτήτ al χαχαοταντες , quod rectius 
esse uon dubito. Cum enim antea locutus sit -de martyribus, nunc de 
confessoribus loquitur. Paulo post scribe ex eodem codice χαταναγχαρ&ίν^ 
Tff*4w\. μη^τοίς διώξανιν ^ε^ά^παριδήντες την πΐϋτεν ; των δντψν Ιατ/ρον το, 
etc! — ν. 3 \,*ΪΙ ηγέ τιγες ουδέ, Qmisit hanc περικοπήν Christophofsonus, 
feto qndd nihil aRud qflim superflua priorum repetitio videretur· Sed cum 
f^aec jyerlp» , etiam in CQj^iqe M,edi<?aeo legantur» . non. temere expungenda 
sunt. TPoStqua^n enim Tnlpei&ldr locutus est de martyribus, de confessori- 
bus, et de exu.libus qui metu capitalis sententiae in se prolatae, solum ver- 
teraut, nunc de iis agit, qui cum capitali sententia damnati uon fuissent, 
bonis* tamen spoliati' fuerant* -Hi enim non erant in numero martyrum nec 
confessorum, .quippe qui ad iudicium adducti non fuissent. Exules item 
;non fuerant , sed in patria manentes » possessionibus suis per vim spoliati 
fuerant. Certe in huius capitis titulo quatuor personae recensentur. Sed 
Christophorsonqs quartos ^los omisit. Iu sequenti 'tamen capite imperator 
tres tantum perbonas recenset, , his ultimis penitus praetermissis. — 4) 
[Καταγνωο&Ινιες &άνατον, Vid. Lobeck . ad Phryn. p. 475« Matthiae 
ausfuhrliche Graminatik p. 694« ed« II. Supra c. XXXII. "Ooot, — Ιμπονείν 
χατεγνώσ&ησαν.'\ — 5) Λεαγορευόντων των νομών των άγχεστίων τους 

βγγυτέρω· In successionibus intestatorum, lex proximum quemque ex 
.agnatis ad hereditalem vocat, si sui heredes defuerint, ut docet Gaius in 
. institutionibus titulo decimo sexto. Hinc agnati legitimi heredes dicuntur 
■in iure,..eo quod his solis lex deferret hereditatem. Cognati enim inre 
•civili heredes esse non poterant, sed iure tantum praetorio ad hereditatem 
jrocabanlur , uti docent iurisconsulti. Porro in cognatis, is qui proximus 
<erat, hereditatepi capiebat, perinde ut in agnatis. Sed difficultas est hoc 
Joco, quinam intelligi debeant uyxtotitav vocabulo, utrum agnati an co- 
gnati. Certe si legum' nomine leges XII. tabularum intelligamus, agnatos 
necesse erit intelligi* Sozomenus habet τοΐς ΙγγυτΙρω γένους, — 6) Jfed 

_os*. In codice Regio legitur xul Ιτε, quam scripturam in interpretatione 
mea sum secutus. Prius tamen in eo codice scrotum erat ort , ac deinde 
.xeceutiore manu emendatum est &*· — 7) Οί'περ η a αν xul οΐχειό τεροε, χαε 
αντομάτφ χρησαμίνων Ιχείνων τφ τ /Xtt. In codice Medicaeo legitur οί'περ 
ησαν οΐχεεό τεροε, Est nutem admodum obscurus huius loci sensus. Chri- 
atophorsonus quidem ita vertit: Et quod ratione etiam oportet eos sui f- 
' cedere, qui sint domestica consuetudine coniunctiores , constat; prae - 
'sertim cum illi tpst martyres, non criminis ullius convicti f sed sua 



I 


DE VITA ,'G'ONSTANTINI Ώ, 33. 36. ,ί©7 

i 

^ 9 ■ φ A ^ ^ f f 

^ifoioxuV οϊς πρύσήχόυσιν ol · *ληρ&$* ' - nai w®) oftfot nett& 
λόγο* ini νην δϋηδϊχήν h&oitv «?, tihtip ηόαν όίΜΗστέροί 7 ^ 
kal αντομάϊφ χρησαμένων biiivmv τφ uXti, 


.. S .. 


ΚΕΦΑΛΑ I O N A/. 




« Ρ- v «.· ■ + W · 


!Τβ5ν ^ Ιχόντων ανγγένάς κληρονόμο* ilvat την ΙχχλησΙαν, *α1 τά νη 

αυτών 'δωρηθ-Ιντα , βέβαιά μίναν» 


9 » 

, ν· ■ 


" r mi 

!£* di των αγχιστιων μηδύς \ moltlnoiro μηδινος των 
ηροαρημίνων νατά λόγον αν γενηαομινος *) χληρονόμρς , μη χ * 
γων μαρτύρων :φψιμ\* μήτι των όμολαγηοαν ttov> μητ § των*' μη~ 
ρίχων των ini tj τοιψ,ύτ^ μιταστάντων προφάσα, q : xu&[ 
ίχαστονς uti τύπονίΐχχληαίύ δια δέχιοφαί.ζξτάχ&ω τον 


maucti voluAtate mortem oppetiverint . Sed multa sunt In nae interpre- 
tatione reprehendenda. Primo enim αύτόματον τ Λος de martyribus dici 
non potest. Deinde non de solis martyribus hic sermo est, secTetlaHS 1Λ 
confessoribus et profugip ^ qui, suf morte obierant. . Itaque praestat hic 
iextkxe eud et natUrali thpM^ Sic enim Grrfeir ibqfui' solent j' et* nomt·* 
batim Eusehiiis noster, ‘ϋΐ ί^ΐΐόι*. 'Denique di*riov^ot/£pe$sirtie !ntefrj»rfe& 
tatus est domtstica. consuetudine coniunctibtes , eum propinquiore» signi- 
ficet. Totum igitur lbtuto,. ita * verto: Rationi consentaneum est·, ut ‘iit 
bd successionem νέ Hiant V ’ qui propinquioris' erarit futuri ' , si ‘ illi su4 
Morte ttbiissent · Confirmator autein nostra interpretatio , tum 1 4x iia qua* 
fupra drxi , tiim e"x eo quod dicitur imperator otmq ησαν olxetifteQol , 'bbtt 
▼ero tfalv» Per illos autem, intellrgit martyres. ■ ,r 

1 \> 

Cap. XXXVI. i) [Γινηοομινος Cast. Zimm. ysvoptvoq Val·] — r .2) 
[Εχχληοία — τον x λήρον. Martyrum facultates, si nulli superstites e&seftt 
eorum agnati , hereditatis itire ad ecclesiam transire iussisse Constantinum, 
retulit Eusebius iam supra cap. XXL . VLcL Vlanck Geschichte der christr 
lieh-kirch lichen Gesetlschafcs-Verfassung T k L· p. 285. nat. 13. Ecclesiis 
autem legata et liaereditates' relinqui posse,. lege Constantinus iam sahcivemt 
«. CCCXX1. Vid. Hase de iure teccleMasCcommenlt. histor, Parti c» J. 
p. 47 sq. not. 19.· , , Cavent* lege,, ne quod collegium nullo privilegio 
Singulari subnixum haereditAein adiret, ante Constantinum e donationibus 
res ecclesiastica, pecuniis magis, quam fundis, mediocriter modo crevepsl 
illam legem, Alexandro Severo regnante j iam oblitteratam. (c£ AH· 
Lamprid viu Sev. c» XLIX. ) , sed a Diocletiano refricatam, Constantinus 
an. 321. Christianis condonavit : L· 4. C* Th. de Episc. (XVI. 2.) : Habeat 
unusquisque licentiam , sanctissimo Catholicae venerabiliqus concilio 
( i. e. ecclesiae cath. ) , decedens , · bonorujp^ ■ quod optavit , relinquere» 
Non sint cassa iudicia.. Nihil est, quod magis hominibus dshfitm^ 
quam ut supremae voluntatis, postquam aliud iam velle non possunt, 
liber, sit stilys , et licens qtiod iterum nqn rqdit , arbitrium Cf. Balr· 
'dtiini ‘ConstantitmS ' M. p. 28 sq.t „Utut posteri tat, cum populus Xn^ersti- 
rione fascinatus , clerici avaritia -depravati essent, Constantini lege abuta 
sit, cnm de ecclesiis vel dotandis vel ditandis ageretur: constat et booo 
‘conulio et instissima ratione piam illam snam legem edidisse Constantinum, 
nt in publicum relinqui testamento aliquid posset ecclesiarum sive colle- 
gio , sive universitati , sive corpori (quod concilium ipse vocat), nem 


i · .» t 


f*. 

■ ■ V 


V .» I 


i 




\ 


V. 



tOS 


IiUiW PAHZmith . 


6ν%·*βτα£ 8i roufo 'Λ&ντωρ?'} ovdi τ(&> άπίΐβοβαι β<*ρν» &7t£Q 
%HS tvixa ηαντας vyearrfpav πόνους, ς^ρονόμο^έο^υχ^Ττν ψαύ- 
την, IlgBoxiia&cu ΜΦ. * ) : μ*άγΧ 4 χΐον J και. rods , . cj? των 7rgil·- 

αρημίνων u τινις ίδωρηοαντδ τι των οντων oli ίβονλοντο, 
τ&ύτοις την 0£σι\οψίΙαν άλογον χυρίαν μίνιων* 

* I 


€ * 

VI * 1 "'V 


Κ Ε Φ Λ Λ At Ο Ν ΑΖ’. 


ι ι 


« t> mJ 


. . I 


ι 

'AnoMorai τοΤς χατ ίχουσι τ« τοιαντα χωρία , χαϊ χψιους χαϊ οΐχίας , χωρίς 

*:τ V-·"*’ ν tvm*' \ν-. ν V » -,·■'..■»·■■ ι ' ■■.’ Vv 

ω? cxaprefcrqira. - * 


* . · 

ί I 


1 ι 1 1 ^ 


..... I 
. \ 


I ■ *» ■ 


i ^ .. Λ 


. \ 


»ν 


~ ' \Chth)C 91 μ'ηθί k Πλάνη ϊις Λ ίμφ'αινίΗτό' τ$ προστάγματ #j 
αλλ*' έτοιμον $ τα 1 ) dbikioil· πασι yfroiakiiVf ι&έτωονι* Sndfvtt 
ίϊτέ* 0 χύάρίόν,* "tlt.r ofai#* i 0 ύτέ Χηΐν&ν^ Λ ΐιϊ& έΠβόν τ4 tw 
προπρημένων χατίχοαν, χαλδν χαϊ λυσιχιλίς αυτοις *Ίναι κα{ 
ο μολογ ΰν αυτοις 2 ) γαί (χποχα^στανα* οΰν πασ% τ*7 ταχντητ%· 


I λ ·. ι · I 


f ί* ; 


s*ne,- nt sTqgnli vel v .<£eric}, ,-qel alii privatim^d^ul setraierent: ijno vero 
st id eo iure haberetur, .quo haberi , quod ftniversita^i Tei collegio licito 
legatum, eat, debere,, leges jp*ae civile*, projjjteutm:. . Nam et quod mjpistrui 
ipsis vel clerici* simpliciter, relictum esset, r in re dubia potius id ita acci-* 
piendum esse significant, quasi non singula ilTU.privatiin, eorumve per- 
aonis, sed ecclesiae potius, ,gt ejus universitati relictam esset. Sic enim 
Jpjtf rprejtaptur , quod .sacerdotibus et templi -custodibus relinquitur, ui mi- 
nisterio 'magis et templo relictum videatur, L annua 20 §. t Aitia X>. da 
annuis legat.: et quod civibus legatur, ipsi civitati legatum videri, L Gi·* 
ilibus. % D. de Rebus dubiis. Tantum abest. Ut quod ecclesiae vel 
<iur collegio legabatur, singuli invadere suo iure possent , et privatim sibi 
arrogare. Sed neque tolerantium fuit, ut ecclesiae beneficio Constantini 
ditatae, suas facultates in· alios, quam vere pios usus impenderent, aut 
iueptis voluptatibus testajtomra eas relinquentium parerent: sicuti inulta 
-ecclesiis legata fuisse seiinus ab hominibus vel deliris , vel superstitione 
fascinatis. Imo vero tum demum , cum superstitio invaluisset, frequentis·* 
alma esse coeperunt, quae ecclesiis relinquebantur, legata . SchxQckfy 
tehristliche Kgsch. T. V.‘p. 96 sq. Danz Lehrbuch der Kgsch. T. I. p. 283 
•eq. not. 8* Neander allgemeinC Geschichte.der christl. Religiou und 
Kirclie T. IX* P. 1. p. 238sqq.] ·— ■ 3) Ουχ Έοται. ιίάννως. Scribe ex codice 
Medicaeo t oux Ifotaldl πάντως. [Jfcd ον» ϊατω πάντως Cast. ] Paulo ante 
idem' codex [et Zirom·] sc&bit μήη τώρ ομολογητών, rectius ut in cap. 35-. 
Item βίρι τάρ μ*τοίχωρ μ&ι τ6ΐ, των, ett; rmr 4) Προχ&ο&αι γε μην.* 
•Mallem· ‘soribere ηροσπεΧαβα * , ut Turuebus el Savilius emendarunt. . Atque 
•itk' scribitur in codice>Fuk. ..Paulo post iit codice Medicaeo legitur «ς d 
·%»* ηροαρημένων xm<S. '·■*■■* 

C %ρ· XXXVII. .1) UU* Έτοιμον το. Scribe ex codice Medicaeo 
41Λ 9 Έτοψορ fj το, ctc. — 2) [Αυτοις mutandum videtur ία αυτούς , ut 
.imn Lowthius monuit·] · — 3) Adi tl xal τα μάλιστα. Ia codice Medicaeo 
, legitur. .§1 γαρ χαϊ τα μμλιστα .φαν&εν it αυτών τιχίς. . Et paulo post idem 
codex habet χωρπωσάμενοι, xal γίνεσ&αι τούτων την άπαίτηαιν . , etc. 
Optime, ut equidem censeo. Est enim boc secundum membrum pe- 



DE νΐ'^Α ^όΐΤβΤΑΪίΤίΐΝί'Ιΐ,.βΤ. 38. 100 


« * 


Xi Jag W m ^ ^ artS’ vfcVrf 

ttikAtieg δεσίτοτειύς ftoJttl ί^άαρήώσάμεΦύι, καΙγενέσΦαι τούτων 
την άπαΐτηοιν ημδίς ού dvzalav κρίνομερ* · ‘ 


« · ·■ · ι J Jm> J 


K ko 'A A A 10 N AH’. 

. * # 

%·· » * ·* !««.(«»* i i 

- · ' #■ Λ r ‘ * ’ ■ ' 

ΤΙοΙ'φ τρδπφ δει n egi το ντωνίπιδιδόναι δεήσεις. 


* . » » 


■’ "Ομως γε μηΡ'αύτόί * ίποαα τί· κανόπάφεά&νρε\*ξα%{ήιγνάν~ 
τις, : τφ αμαρτήματα ζούτφ συγχωρτμιιν γενέσ&αι παρ’ ·ημω» 
^δεηΦητώσαρ 9 ορως άμαμεν zrj τ οααύτη διάρφωοε* η φ&άσασα 
ΧνΦείη πλεονεξία 1 )^ άμα <W ο. μέγιστος Φεο ς,,οϊον άντίρίετα- 
μελ^Ιαρ τίνος τουτά’ προοιεμενος, ενμ&ης .Ιπί τοΐς αμαρτ ηΦέΐσε 
ρένάετοέ Έρονσι μέ^ γάρ ίσως \άντ*· απολογίας προϊσχόμενοε 
■Ο 1 τωρ τοιοντωη ουσιών καταστάντες δεσκάται / «? γε τούτο 
ftpaxir καξιοϊέπ αυτών. % δυνατόν το πράο ρήμα , ως ονκ:ην*) , 
οΤυν τι άπεχεσΦαι τότε, η νίκα πολύτροπος απάντων των δεινών 
ην Φέα, ωμως απελαυνόμενοι *) , αφειδώς άπολλ νμενοι, άμελως 
Ιρριμενοι , δημεύσως t£v s ov6iv αιτίων ουχναΐ^ διώξεις τ 9 avi- 
j ρέστοι και των όντων διαπράοεις * ει δη τοις. τοιοντοις διΐσχνρΐτ 
ζοιντο λογοις τ ivig* και^ταΐς άπληστοις, ξπιμενοιεν πρόαιρεσε— 
αιν*) > ούκ άτιμο) ρητόν εαντοις το τοιοντον αίσΦησονται " καί 
μαλισΦ* οπότε οντω τα παρ * ημωψ. τφ μέγέοτω δ&πονειτα τ 
"Οσα γ ούν πρότξρον *) η όλεΦρ* ος ανάγκη σνρηνάγχαζϊ*) 


*iodi· Ultimum autem membrum' est όμως γεμ ips'«tc. Quod in Tub» 
{alii editionibus male divulsum est et in sequens caput translatum. 

C a ρ. ΧΧΧΥ11Γ. 1) Λυ&είη πλεονεξία. Rectius in codice Atedicaeo 
legitur ia&Jj πλεονεξία. — 2) [*Λς oux r t y — — διαπλάσεις. Recte 

animadvertit Sirolhius ad b. 1. p. 251·: „Z>ie J Besckuldigung b es te At 
'darin , dass ‘sie sagen mochten , man kann es uns nic/it zum person- 
tichen Verbrcchen' utachen , dass wir von dSn Giitern dieser Laute 
ettvas an uns gebracht haben. Denn damals ' ais alles unter und 
uber gingj grijf e * n jsder zu, und nahm , wo er etwas bekommen % 
konnte , che wir hun die Giitet liessen vollig in die Rappuse gehen 9 
so glauDten wir nicht TTnreoht zu thun , wenn wit sie in Besitz nah~' 
In en ) und dadurch vom Vntergang retteten: it '\ — - 3) Ku&* ον νπήρ*- 
γον.άπολλνμενοι) Lon^e aliter in codice Medicaeo scribitur ^hic locus m 
bunc modiim: ωμως απελαυνόμενοι· αφειδώς άπολλυμενοι · 1$$ιμ*- 

ftiroi· ’δημεί·αεις των ονδϊν αΙτίων σνχναΐ· διώξεις άχόςεοτοι των δντων, 
etc. Quod rectius esse, nefmo eat qyi nov videat. Nam voces illae x«&* 
Sv ύπηρχον 'prorsus ' superfluae sunt. Mox in eodem codice scribitur εΐ δη 
τοΐς τοιοΰχοις δ άαχνρ (ζοιντο λόγοίς, etc. Sic etiam ;Sn 'FukrtianO. - — 4) 
ΈπιμΙνοιεν πα ςαινίσεαι. Hunc .loculi correxi 'ojre 'codicis Medicaei, im 
quo diserte scribitur ^ροαιρέαεσιν. ' — * 5) *Οσα γβΰν ποότεςον. Ν Codex 

Medicaeus habet ώς a πςότερον 9 etct Et ittol Ιιεισψαλλς ϋπάςχειψ. Quod 



S 



m 





Η*Ί·. 


M iitWH *efav τ*β κ άπϊν&^ **{ MWtttiif #«i πβ^βΛ/^αο^ 

' ** * " 


&Uxtzov» avayxaiov* 


·. »#* 


'i λ i '*» j i) »<0 


V 

Z Ε Φ Λ A k I O.N ιίΘ% 

• . .. I 

ΤαΧς ΙχκΧηοΙαιςαηοδονναι, το ταμεΐον, χωρία xal κήπους 
'·*'*■' χαΙ οΙχΙα$,"~ *■ 


’.ΟιλΜ yap τσ ταμεΐον *) uti χατεχοι των προειρημενών, 
βεβαίως αατεχεινουγχο φη&ήσεται , . άΜ’ οΐον ούδί ανιιφϋέτ 
γξαο&αι προς ταξ ίερας ία κλησίας τόλμησαν ζ ) , ων ini χρόρον 
ου δικαίως χατεσχε , '· τούτων εκοτήσεταε διχαΙως<ζα2ς εκχλησίαι^ 
Απαντα δή οσα τα2ς εχκΧηαίαις προσήκεεν όρ&ώς αν φανείη 3 )ψ 
εϊτ 9 otxlai τδ κτήμα τυγχανοιεν, ε*τ\ αγροί τινες xal κήπον, 
£e&’ οποία άή ποτέ St ερά τι να, ουόενος των εις την δεσπο- 
τείαν 4 ) ίλαττ ον μενού δικαίου, aU* ακεραίων πάντων μένοντας ' 
αποχα&ίστασ&αι ριροστ άττομεν. 

1 ■ · ■ 

— ΖΕΦΑΑΑΙΟΝ St. 

ι , 

Το μμρτύρια xal τ&χοιμητ ηρϊα ταϊς έχχΧησίαις Ιξίστα* 
Λ ' ' σ£α* π ρ οοτάττ ομεν* 

. ·» ■·%« j 

Καί μην χαί 1 ) τονς τόπους αυτούς οΓ το7ς σωμασι των 
μαρτύρων τετιμηντα^, χαί της αναχώρησε ως τής ενδόξου vnor 


* 


«nagis.probo, Haec enim periodos cum praecedenti iungenda est. Mox 
ubi legitur «Uve Tf dfc , rectius io codice Med» abest ultima particula* 
[Zimiu. άλλως di.] '— 6) \^Κατήναγχάςε Ion.] 

Capv XXXIX· 1) OvSi γάρ το τ αμι&ον. In codice Medicaeo deest 
yuQ, et pAulo post in eodem codice scribitur ovdh άντιφΜγξασ&αι. — 
2) Τολμώ σαν. [Cast. τολμήσαι.] Scribo τόλμησαν, ut est in codice 
Fek. Quod confirmat codex Medicaeus, in quo λ scribitur ίτόλμησαν. 
In eodem libro post v vocem ταϊς ίχχλησΙαις 9 additur λείπει, id est, de- 
sunt nonnulla· — 3) *Ορ&ως άναφανείη. Rectius in codice Medicaeo 

legitur όρ&ως άν φανείη, — 4) ii? τήνδε την πολιτείαν. Huius Ιοςι 

emendatio debetur co ( dici Medicaeo , in quo diserte scriptum invenimus 
zlq την δεσποτείαν ‘. optime. Vult enim imperator, ut cuncta loca: /et prae- 
dia quae Christianis erepta fuerant, cum iuribus suis bona fide iisdem 
restituantur, ita ut si cui praedio vel agro servitus deberetur, puta 
actus, iter, via, cum eodem iure nulla ex parte imminuto reddatur 
Christianis. Itaque si quis fuudurn Christiano, homini ereptum oppigne- 
rasset, vel in emphytfueim , dedisset, aut vendeudo onus aliquod ac ser+ 
vitutem ei imposuisset, Uaec omnia hoc Constantini edicto rescinduntur* 
Paulo post ubi legitur άν&Ιστασ&αι προατάττομεν , ex eodem codice 
emendavimus άποχοφ-ίοταο&αι. Codex tamen Puk, Turn* ac. fisv, [et 
(Qast«J habent i£tovUQ&ca $ non male,. 



\ 

» \ 

' / 

DE VITA CONSTANTINI Π, 40. 41.111 

μνήματα καθώτασι, tigav άμφιβάΧοι μη σνχ2 xcug ΙηκΧησΙαις 
προσηχαν, η ονχί xai. προατάξηιν άν; ηνΙηα μήτε ; Ακρο» 
■αμαγον, μηΜ τάματός: χαριίστερος xal πλείω ίχων ώφιΧιιάν *} 
ετίρος άν γενοιτο , η τον θείου προτ ρεποντο ς πνεύματος*.), 
την περί τούτων ποιείσθαε σπονδήν , χαι α μετά πονηρών 
άφηρεθη προφάσεων ύπο των άδίχωνχαΐ μοχθηρότατων 4 ) 
άνδρων, άποχατασταθεντα διχαίως , ταις εύαγεσιν ανθις. εκκλη- 
σίας άποσωθήναι· ·\ 

» · » · ■ * 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν ΜΑ\ 

• \ 

Τούς αγοράσαντας ίχχλη&ιαστιχά, η κατά δωρεάν Χαβδ*? 

τας άηοδοϋνατ· 

I * · 1 ■ ■ ' 

I 

# · 

% ΕπεΙ ί* ολοκλήρου 1 ) πρόνοιας αν εϊη,μηδί τ οντοϋς σιωπρ 
παρελθειν, οσοι περ η ώνης διχαίφ *) επρίαντο τι παρά. του 
ταμείου y η χατά δωρεάν χατεσχον συγχωρηθέν μάτην 3 ), χα 2 
ini τα τοιαυτα τ ας άπληστους επιθυμίας εχτείναντες 4 ) f γίνω- 
σχετωσαν, ως τοιούτοι, ii nat οτι .μάλιστα οΐς ^τόλμησαν 


Cap. XL. ί) ΚαΙ μ^ην *«Λ TnMorafeillbro ad iAargSnetti ement 
‘ datur val μην xul quod magis placet, — 2) ΉοΧΧην ϊχων^ την ώψέληαν* 
Post haec verba in codice Medicaeo seq&nntur hae voces: ΐτΐρος αν~γ£· 
«φ*το 9 quae io vulgatis editionibus desiderantur. — 3) Του &ttov αρρ· 
πρέποντος πνεύματος· Codex Medicaeus habet ντύματος , την πιρί τ&ν 
το ιόντων noitio&ui οπονδήν. Sed et in codice ‘Fiik. Turnebi ac Savilli 
legitur jr oula&ai· — 4) c 2Vro των μοχθηρότατων* In codice Medick60 
legitur των αδίκων xal πονηρότατων. 

Cap. XLI. 1) *ΕπιΙ δ 9 ολοκλήρου. Ab his verbis novum caput iirr 
cboaVi: titulum quoque apposui qui in Q^nevensi et in Parisiensi Rob. 
Stephani editione deerat· Nos vero tum ex codice Fuk. tum ex veteri- 
bus schedis bibliothecae Regiae eum supplevimus. : — 2) Ή ώνΐ} διχοώμ 
Veram iiuius loci scripturam nobis aperuit codex Medicaeus /n quo. legi- 
tur ή ώνης δικαίων. Scribo ή ώνης διχαίφ, id est, emptionis iure aitt 
titulo· Certe hanc emptipnem iustam appellare, alienum est a mente 
Constantini, qui has. emptiones iuiustas ac qefafias/ praesumptiones ap- 
pellat. — 3) Μάτην xal ini τα τοιαυτα · Dudum conieceram delendam 

esse particulam xcd, quam coniecturam nostram codex Medicaeus diserte 
confirmat. Loquitur autem imperator de iis qui haec loca ab imperato- 
ribus sibi donari petierant· Quod Cbristophorsonus non vidit. [Parti- 
culam xal delevit et post σνγχωρηθίν .comma posuit Zimm. Cui con- 
venit interpretatio Valesii: „qui — — donationis titulo sibi concessum 
possederint , frustra ad liuiusmqdi bona inexplebilem cupiditatem ex- 
tendentes. u Sed scripturam vulgatam secutus est Strothius vertendo: 
„die durck Kaufs - liecht etwas vom Fiscus erstanden , oder was 
ihnen von Aemselben ungiiltigerw ei$e . geschenkt worden , , 
hvsessen·"] Mox in eodem codrce scribitur γινωαχέτωϋαν ώς τοιούτοι, 
etc. Rectius quam in vulgatis editionibus Ζαοι τοιοϋτοι* In cpdice Fuk. 



112 


BU&ES.II PAMPHILI 


γιρίαηθαι , αλλότρίαν τηψ ζ παρ* ημωρ οις < αυτούς οποιράθησ α* 
τιαταστησαι φιλανθρωπίαν \ όμως ταντης οίς τον δυνατό* xal 
Πρέποντα τρόπον ον* α τνχησουσ*· Ταντα μδν ουν οίς τοσοΰ- 
χονάνηχθω· 


Ί » * \ 1 · ' 




« Μ 


% * 


Κ Ε Φ Λ ΛΑΙΟΝ ΜΒ'. 

' *·.' r . - #*ι· 

^Χέ β ε ιν τον & ε ονο π ο ν δά ία na q a C ν ε σ ι'ς· 


» ^ · 1 * ι t f 

Εποιδη δο τ ) αποδοιξισιν οναργόσταταις ftal σαφοσταταις 
οξοφανη , αροτζ το*) του πάντα δυνατόν θοον, χαϊ π α ραίνε - 
σοσιν αβά 3 ) xal βοηθοίαις ας ύπίρ εμού σνχνάς άξιοι ποιοΐ- 
~σθαι, την πρότε'ρϋν Κατηχούσαν πάντα' τά άνθρώπινά δυσχε-“ 
ρειάν ix πόσης η δη ολήλαοϋαι της ύφ*ηλ Ιω 9 οι χαθονα το xat 
jol συμπαντες δμοΰ εσπουδασμοναΐς χα θοράτο*) φροντισί, τις 
ΙχεΙνη χαθέσιηχεν η εξουσία 9 ) , τι* χάρις 3 η των μίν πονηρό- 
τατων xal μοχθηρότατων β ) το , ως οίπειν Χ σπέρμα ηφάνισέ τ 8 
xal διέφθειρε, των δ* αγαθών την ευφροσύνην άναχληθε7σαν 9 
4πΙ πάσας οχτ οίνεο τ ας χωράς αφθόρους, xal αυθις αυτόν το 
τοτ* θειον νόμον τα ίιχότα μετά παντός σεβάσματος θεράπευε- 
σθα* , τους το τούτο? σφάς αυτούς χαθιερώσαντ /tg τά προσή- 
κοντα σοβειν, ΙξουσΙθν βίδωσιν απασαν. Οι χαθάπορ οχ τίνος 


ct^Turnebi [et Γοη.] scribitur οαοι τοίνυν τοιοντοι pessime· [Cum Zimra. 

τοιοντοι dedi. ^Val. ως τοοουτοι. ] — 4} *Εχτίνοντες, Codex Fuk # 
habet ΙχτΙναντες, 

I r ... 

/ Gap. XLII. 1) 'Επειδή ουν· Codex Medicaeiis ίπειδή δ4·- — ^2) 
Έζεφάνη η αρετή. jlectius, ni .fallor, ia codice Medicaeo legitur ίξεφανη, 
άριτή τε τόν, etc.- Scribendum etiam videtur τον παντοδύναμον &tov . -~ 
iD ϊίαραινίοεοι d * άμα. . In codice Medicaeo legatur xcti παραινίσισιν άμα* 
Deest etiam in eodem codice δι* ών· Deest etiam ήδη ονμβα^νει. Quae 
Omnia addita eunt ab iis qui hanc orationem non intelligebant. Totus 
igitur locus ita vertendas est: ,,Ρογγο cum certissimis ac evidentiseimie 

argumentis declaratum sil, partim omnipotentis dei vi ac virtute, partim 
hortationibus et adiumentis, quae a me frequenter praestari desiderat, 
tristitiam et acerbitatem quae res humanas antea occupabat, nunc ex uni- 
verso terrarum orbe depulsam esse,** etc. Nihil clarius hac lectione, nihil 
certius· Pro ας νπίρ ίμου , omnino scribendum puto ας νπ* ίμον , v£l 
παρ' ίμον. Intelligit enim Constantinus ministerium suum, quod deo in 
huiusinodi rebus perficiendis commodavit. De qua re non immerito glo- 
riatur in principio huius edicti. — 4) [Κά&οράται Val. male. Ka&o~ 

ράτε Cast. Zimm. , cum iam Lowthius monuisset ηα&οράτε legendum esse, 
quod praeterea Val. et Strotli. verfendo expresserunt.] — 5) 'H Μούσια* 
lu codice Medicaeo deest articulus, et post haec verba adduntur hae voces: 
τις χάρις· Quae sine magno totius sententiae damno abesse non possunt. 
Nam iiovoCa quidem est quam supra dixit αρετήν τον &εοΰ , χάρις vero 
est beneficium ih homines- collatum adiumento ac ministerio Constantiui, 
— 6)*H τΰν μϊν μκχ&η^οτάτΐύν· Codex MediciCus' η^ύν μίν πονηροτά* 



DE VIT^ CONSTANTINI Π, 42. 43. 113 

σχοτονρ βά&ώρ 7 ) αναχνιβαντιρ, Χαι λαμπρών των πραγμάτων 
Χάβοντας γνωσεν 8 ) , την προσηχουσαν . τον λο»πον ΜρΙ αύςον 
Φΐραπίιαν τ* χαι τιμήν ιύσιβη χαϊ σύμφωνον ίπιδίίξοντα*· 
Προτί&ητω iv τοιρ ημετέροιρ ανατολεχοιρ μερεσιν/* 


Κ Ε Φ ΑΛΑ ΙΟΝ ΜΓ’. 

"Οπως το νομο&ετη&έντ α ύποίωνατμντΙνου Ρ διϊργων 

Ιτελειοντο. 

Το μίν δη πρώτον ως ημαρ χ α ταπίμφ&εν τ ) βασιλίωρ 
γράμμα ταϋτα δεδτάτζδτο. Αΰτιχ α ii δε* Ιργων ίχωρίε %ά 


*4 

των χαϊ μοχ&ηροτάτων, Scribendam ' ροιτό est η , ut legitur . in codice 
Regio , Fukettano et ia schedis. — 7) 2?χότονς βα&έως. Γη codice Me-« 

dicaeo legitur βα&υτάτου , et finis huius edicti ita , concipitur: θεραπείαν 
τε την προσηχονσαν τον λοιπού περί αυτόν χαϊ τιμήν σύμφωνον Ιπιδείξον- 
ται* ΙΙροτε&ητω iv τοϊς ήμετίροις άνατολιχοϊς μέρεσιν. Id v e&t_, prQpqnar~ 
tur in Orientalibus partibus nostris . Et haec est subscriptio quam huic 
edicto manu ipsius Constantini appositam fuisse testatur Eusebius cap. 23« 
Solebant enim imperatorea edictis quae emittebant, manu sua adiicere: 
proponatur 9 idque mandare praefectis praetorio , ut apparet ex novellis 
Valentiniani et Maioriani. Certe vel una vox ημετέροις, satis indicat hanc 
subscriptionem mamt ipsius Constantini additam fuisse· Ipse enim est impera- 
tor qui loquitur, et qui partes orientales suas appellat. Ita enim loqui con- 
sueverant imperatores, tunc praecipue cum de provincia recens in ditionem 
ipsorum, redacta loquerentur. Sic Constantinus in epistola ad Elafium et in 
epistola ad Probianum proconsulem Africae, Africam nostram dicit. Et in 
Uge prima codice Th. de veteranis apud Nicomediam nostram . Sic in lege 
unica codice Theod. de his qui sanguinolentos, etc. Imperator Constan- 
tinus Italis suis . Denique Constantius caesar in epistola ad Eumenium, 
quam refert Eumenius in oratione pro scholis : Merentur Galli nostri , etc'. 
[Cf. Valesius ad Euaeb. Η. E. IV, 15« Τ. I. p. 331 sq. J Porro hoc edictum 
Constantini in codice Medicaeo legitur post libros historiae ecclesiasticae, 
hoc titulo: άντίγραφον διατάζεως τού &εοφιλοΰς βααιΧΙως · ην τους τυράν- 
νους χα&ελών, τοϊς νπ* αυτόν Ι&νεαιν 'ΕΧΧηνίχ}} συντά£ας φωνή διεπίμψατ ο· 
Id est: Exemplum constitutionis , quam deo carus imperator pictis 

tyrannis Graeco sermone scriptam ad provinciales suos misit . — 8) 
Των γραμμάτων Χαβόντεζ γνώση. Codex Medicaeus habet των πραγμάτων· 
Nec aliter in codice Regio, et in veteribus schedis et in codice Fuk« 
scripturario veni. Facessat igitur emendatio R. Stephani. 

r Cap. XLIII. 1) Πρώτον ώς %μάς χαταπεμφΘΙν. Ex his verbis ap- 
paret, Palaestinum fuisse huius historiae seriptorera. [Minime. Praeter 
ea quae annotavi ad Vales, de vita et scriptis Euseb. diatr. ρ. XXXIV· 
not, 27· * vid. Hankius de rerum Byzantt. scriptor. P. I. Cap. I. $. XIV 
'sq,] Quod idcirco annotare libuit, quia Dionys. Gothofredus existimavit, 
Euseb ium Caesariensem huius libri auctorem non esse : quod tamen tum 
ex innumeris veterum testimoniis , tum ex compluribus locis huius operis 
facile ‘est refellere, praecipue ex capite XL1V. et XLV. huins libri. [Cf. 
Vales, et nos ad. 111, 61* ] Ideo autem supra dicta lex Constantini data est 
nominatim ad Palaestinos, quod illic maxime persecutio saeviisset,* et 
plurimi in ea provincia confessores et jfnartyrcs fuissent. [Recte contra 

tr 


114 EUSEBII PAMPHILI 

ηρδς του νομού διηγορενμόνα 9 καί ηάντ ’ ίηράϊτετο τάραν- 
Via toi$ μικρόν ' εμηρο&Φεν vfro : της τυραννικής ωμότητος 
τετολμημενοις > emjlat/oj’ ia βασιλικών δωροών, οΐς ταΰτα 
νενομοΟέτητοι 

I' 


Κ Ε Φ ΑΛ ΑΙ Ο Ν MJ\ 

\ 

"Οτι τούς άρχοντας Χριστιανούς ηροηγεν 9 tl χαϊ α Ε\\ηνες ηααν 9 το 

&νειν αντοΤς άπηγύρεντο. 


^ _ Μ$τ αβάς δ* ίκ τούτων βασιλεύς 9 πραγμάτων Ινιργ ων 
jptttto. Καί πρώτα μίν τοΐς καν* επαρχίας διηρημίνοις εΟνε- 
αιν ηγεμόνας κατ έπεμπε, τη σωτηρίφ ηίστει κα&ωσιω μένους 
τούς ηλειους * οσοι δ* *£λληνΙζειν εδόκονν , τούτοις Φυειν άπεί- 
ρητο *). *0 δ* αυτός ην νόμος και ini των νπερκειμένων τάς 

'ηγεμονικά ς άρχάς αξιωμάτων *), ini τε των άνωτάτω καί των 


haec StrothiUB ad h. 1, ρ. &5β· ecripsitt ^Vate siu $ meynt 9 dass 

dies Gesetz deswegen nauptsachlich an die Palastiner gerichtet ge-> 
ipesen i iveil die. Verfolgung daselbst gewuthet habe* AUein die se 
Meynung hat jheinen Gruna, da an sich selbst schon ipahrScheinUch 
ist y una aus Kap. 23. offenbar ethettt 9 dasS ein gleichlautendes Man- 
dat in alie Provinzen des Oriente geschickt tvorden > von welchen 
Eueebiue das namentUeh an die Palastiner gerichtet e hiet liefert 9 
Ufeil ihm solches mitgetheilt iporden*" ] Notandum item est quod ait 
. Eudebins» primam hanc Constantini sanctionem ad ipsos perlatam fuisse» 
Edictum enim illud de pace et libertate Christianorum, quod post' devictum 
Metentium Constantinus in orientem miserat» Maximini fraude sttppressuifc 
eat» ut ftCribit Eusebius initio libri IX» 

C a p. XLIV. 1) [ e 00 oi — τούτοι* &νειν άηείρητο. Strothius ad h» l f 
p. 257« not. 4« scripsit: »der Kayser — - verbot ihnenfiir ihre Person 
nicht » dem Hey dent hume anzuhangen; nur diejenigen offent lichen 
Opfer iPutdtn v. ihnen perboten » welche sie sonst ais Reprasentanten des 
Kaysers in deSsen Nomen perrichteten , und Welche eo angesehn wur ·■ 
den > ais wenn sie det Kayset selbst vetrichtet hat te* Nun wiirde ivohl 
teine gtossete Unschicklickeit gewesen seyn » ais utenn im Namen eines 
christlichen Kayset s den Gotzen wate ge opfer t wotden · Dahet ivar 
ivohl tiichts perniinfttger , ais dies Verbot .“ Sed dolendum illud Unum, 
in EuSebii quidem verbis nec levissimum inesse huius exceptionis vesti- 
gium· Cf. ad finem capitis Verba: η γάρ Χριστιανοί^ ovaw i tangi nuv 
ΙδΙδοι) tjj TtQtjotiyogfy , ή διαχειμένοις it έρως t τό μη ιίδω λολατρεϊν ( simula* 
eris sacrificare 9 Ut recte vertit Val. ) Λαρήγγελλεν et quae animadverti ad 
cap· XLV. not. 3« itaque non recte secutus est Strothium ipse Manso 
Leben Constantius p. tl5* x· ] ~~ 2) *£nl των νΐίτρχΗμέν me τας ηγεμονι* 
sta* Ορχας αξιωμάτων* Vicarios intelligit et Comites 1 et proconsules. Hae 
enim dignitates longe supra praesides eminebant» tit omnibus nottim est» 
At Christophorsomis solemni errore ηγεμόνας praefectos vertit» quo nihil 
est absurdius. [Cf« Ziegler Versuch einer pragmatischen Geschichte der 
kirchlicheu Verfassungsformen p· 108 stfq· Mansd Leben Constantine 
p. 133sqq.] 



DE VITA CONSTANTINI U, 44. 45. 115 

τη* έπαρχο* δαιλ^φότωρ /foiWe*. *H γ*ρ Xpumctvo 7ς, ονσιρ, 
έμμρίτΐΜ ϋίδου tf} itpoofffopltf > η διαχαμέροες έτέρως, το μη 
έίδωλοίαζρεΐρ παρηγγώλ&· 


ΚΕΦΑΛΑ! Ο Ν ΜΕ'. 

■ I 

Περί Ρομώ* kiaXvv ψτωψ μϊν θυσίας, otkoSo μέ%Ρ 

αίας προΟταττόντεεΡ, 


Ixnlq- 


1ΪΪ&* έξης δυο *ata to αύζο *) έπίμΐιοΡτο Ρομόε 4 δ μίρ *ί(£Η 
γώζ τα μνααρα της katu πδλίις*) χάΐ %ωρας το παίάεδιΐ &υρ* 
ΖέλονμέΡης έίδωλολατρίας , ως μητέ ίχέ'ροας ξοάρώρ ίεοεΗβΦαί 
τολμ$ρ 9 μητί μαντέΐαες *ai ζαΐς αλλαες πέρεέργίαες ίπεχέερέεΡ} 
μητέ μηρ ϋυΗΡ ka&olov μηδι'ρα 3 )* ί δί τωρ' ένχζηρίωψ οΐχωρ 


Gap. XLV. 1) Δύο χατα to tturo* ClmstOphorsonus vertit: duae 
tege S in eandem sententiam promulgUbaiitur · ' In quo Portesium vide- 
tor secutos quF sie vetterat : Duae postea leges emissae non ita dissi~ 
mili atgumento. Ego tero Ζατά «α αυτό iaejn esSe existimavi* quod 
Simul, uno eodemque tempote. Ita enim loqlii solet «Eusebius· — 2) 
[Αατά noli* Steph.] — 8) jfcftjv* μην &vttv χν&όλον μηόίνα. De pri- 

tatia sacrificiis haec Eusebii terba * intelligenda sunt. Nam Constantinus 
Magnue lege lata vetuit, ne quia gentilium privatim domi sacrificaret, ; ut 
docet let prima codice Theod* de paganis., ltaqne atuspices sacrificii 
Causa domhra evocate prohibuerat. Hi enim victimarum 'exta inspiciebant. 

’ Publica tero templa adire sacrificandi Causa, ibique aruspicum opera uti, 
non vetuit Constantinus, Ut testator lex prima codice Theod. de ixttdefteia*' 
Vide Libanium in . oratione pro templis pag. 10» et quae ibi nptavit G(h 
thofredus. [Verba Eusebii mitiime cum Vales io et Strotliio ad h. 1· p. 258· 
not. 5· de privatis tantum sacrificiis interpretanda esse, docet locua IV, 23., 
ubi expressis verbis de Constantino scribit noster i Dvolai τε τρόπο ζ 
απ^γόρεϋετό πας qttatnVie vel haec interpretando detorqueat Vales, ad fa. I· 
Hinc quoque IV, 25· pff &ύαΡ (Ιδώλόις in universum dicta essC censendum 
est ( cf. III) 48* M* ) > neque satis rect£ scripsit HaSe de iure ecclesiastico 
commenlt. hietor. Parti c. 1. p. 85»: ,,Legi6 cUnisdaiu omnia sacrificia * 

prohibentis ) quam EusehiUs ( V. C. II, 45· ) memoriae prodidit et Con* 
stans Aug. — coipmemoraVit , 'quum alia vestigia haud extenf (?) t 
dubitari potest, toum illa ad incestas modo Caeremonias, quas a Con« 
stantmo utique sublatas CsSe constat ( Euseb. V*. C. III , 55 sq. IV, 25· ), 
pertinuerit , an paulo post antiquata viin suam haud exseruerit. u Verius 
Manso Leben Constantius p· 116· a. observat : „Sie selbst ( die VejordnUUg 
Constantina die den Heiden das Opfern unterSagte ) ist nicht auf uns ge- 
kommen , aber Euseb tus ( IV, 25. p. 537.) gedenkt ihrer , una in einet 
spatern des Constantine vbtn Jahr 341 heisst es ausdriicklichs Cesset 
superstitio , sacrificiorum aboleatur insania . Nam quicunque contra 
legem divi principis , parentis nostri, et nane nostrae inan·* 
Suetudinis iussiohem ausus fuerit sacrificia celebrate , competens in 
eum vindicta et praesens sententia exseratur. Cod. Theddoj. XVI. 10, % 
T. VI. p . 289, und daselbst Gothofredf* ItaqUe hoc potius statuendum 
videtur, Constantinum prius quidem satis habuisse lege interdicere privata* 
sacrificia, sed postremo vitae tempore secunda lege omnia Sacrificia sine 
discrimine prohibuisse. Cf» in haruspices a. CCCXIX ad populum L. 2* 

H 2 



116 EUfcEBII PAMPHILI 

xag οικοδομάς vipovv* ανξειν τε καί tig πλάτος nal μήκος τάς 
Εκκλησίας τόυ <&ion διαγορεύων' ώσανεί μελλόντων ζφ &εώ, 
σχεδόν είπειν, απάντων άν&ρώπων τοΰ λοιπού πρ οσοικειονσ&αι, 
της πολυ&ε'ον μανίας εκποδών ηρμενης, Τοιαΰτα γάρ φρονεί ν 
τε καί γραφήν τοις κατά τόπον αρχουσι , βασιλέα η αυτόν περί 
τον •Θ'εον ενηγεν όσια* χρημάτων di. μη φείδεσ&αι δοσεως > αλλ 
εξ αυτών των βασιλικών &ησανρών> τάς επίσκενάς ποιεΐσ&αι 
περιεϊχεν 6 νόμος ♦ *ί!γράφετο δΐ καί τοΊς κατά παντα τόπον 
των. εκκλησιών προεδροις τοιαΰτα , όποια και ημϊν -επιστελλειν 
ηξίον 9 πρώτην ταύτην εις ημετερον πρόσωπον γραφήν 4 ) &α- 
πεμφάμενος. ; 

ΚΈ Φ Λ Λ A I Ο Ν Μς'. 

* . # ' · 

Κωνσταντίνου προς Ευσέβιον xal λοιπούς Ιπισχόπονς περί της. των Ιχχλη- 
αιών οΐχοδομης , xal ώστε τας παλαιάς Ιπισχινόζειν , xal μείζονας 

ώχοδομεϊν δια των αρχόντων, 

• / « · 

Nun jtiJe Κωνσταντίνος i μέγιστος σεβαστός, Εύαββίφ. 

• · · % 

* * · , . < 

t 

/ του παρόντος χρόνου της άνοσίου βονλησεως χαϊ 

τϋρα ννίδος τους νπηρετας τους τοΰ σωιηρος διωκούσης , πε- 
πίστευκα καί ακριβώς εμαυτόν πεπεικα , πιτσών τών εκκλησιών 


Cod. Theod» de malefic. IX, 16. t „Harusptces et sacerdotes ad privatam 
domum prohthemus accedere, vel. sub praetextu amicitiae limea alterius 
ingredi, poena contra eos proposita, si contempserint legem. Qui vero 
id vobis existi matis, conducere, adite aras publicas atque delubra , et 
consuetudinis vestrae celebrate solemnia 5 nec enim prokibemu i s praeteri- 
tae usurpationis qffioia libera luce tractari: u ConStitt. de haruspicinae 
usu a. CCGXXI. ad Maximum L. I. Cod. Theod. de pagan. XVI, 10.: 
,,Si quid de jp alati o nostro aut ceteris operibus publicis degustatum fulgure 
esse constiterit, retento more veteris observantiae, quid portendat, ab 
haruspicibus requiratur, et diligentissime scriptura collecta ad Nostram 
Scientiam referatur. Ceteris etiam usurpandae huius consuetudinis licentia 
tribuenda, dummoda sacrificiis domesticis abstineant r quae specialiter 
prohibita sunt. 44 Schrockh christliche &G. T. V. p. 104 sq. Schmidt 
Handbuch der christlichen KG. T. IL p* 15 sq. Planci Geschichte der 
christlich - kirchlichen GeseUschafts - Verfassung T. I. p. 239. Neander 
allgemeine Geschichte der christL Rei. u· K. T. II. P. I. p, 52 sq. not. 1. ] 
i — 4) [Γραφήν. Vid. Holzhausen, de fontibus quibus Socrates Sozomenus 
ac Theodoretus usi sunt p. 48·: },l£usebius ad quem data est epistola, 

eam ponit post caedem Licinii atque ante synodum Nicaenam , ideoque 
circa annum 324 seriptam» Itaque non sunt audiendi Socrates (I, 9.1 atque 
Theodoretus (I, 15·)» qui eam post synodum Nicaenam demum exhibent. 
Praesertim cum Socrates eam importuno -admodum lqco posuerit, ita ut 
cum ^antecedentibus prorsus non cohaereat. Eusebium vero epistolam 
suo collocasse loco, eius argumentum quoque testatur. 44 ] 



DE VITA CONSTANTINJ II, 46. 117 

τα εργά η υπό άμελείας διεφ&αρ&αι , η φόβορ τής επικείμενης 
άδικ Ιας μη άξίως γεγενησ&αι 1 ) , αδελφέ προσφιλέστατα IS/vvi 
di της ελενδερίας άποδο&είσης, και του .δράκο ντο ς εκείνου*) 
από της των ποινών διοικησεως, τον Φεοΰ μεγίστου προνοίφ* 
ημετέρφ υπηρεσίφ Ιχδιωχϋέντος , ηγούμαι καί πάσι φανεραν 
γεγενησ&ατ την {λείαν δύναμιν, xal τούς η. φόβορ η άπιστίφ 3 ) 
άμάρτημασί τισι ιίεριπισάντας , επιγψόντας*) τό όντως δν , ηξειν 
επί την άλη&η χαϊ όρ&ην τον βίου κατάστασήν· * Οσιον τοίνυν 
η αι /ιός προΐστ ασαι εκκλησιών, η άλλους τούς χατά τύτίον 
προϊσταμένους επισκόπους , πρεσβντέρονς τε η διακόνους *) 


Cap. XLVL 1) *Α\(ας γεγενησ&αι. fu libro Moraei ad marginem* 
emendatur μη άζίως γεγενησ&αι, Est et alia 'emendatio ad marginem 
editionis Genevensis apposita Ιλάττονα vijc ύξΐας γεγενηοΘ-αι, [Confirmat 
hanc Socrat. H. E· 1, 9·, ubi epistola Constantini legitur.] Posset etiam 
quis suspicari, sic legendum et coustruendum esse hunc locutp · αζίως τ Ύ,ς 
ίπιχειμένης άδιχίας. Sed verior est lectio illa μη α^ίως, quam et Fuketii 
codex confirmat» Nisi malis legere Ιλάττονα της «;/ας, ut legitur in 
Tlteodoreti lib. I. historiae. — 2)' Του 1 δράχοντος ixilvov. Licinium 

intelligi existimo , quem oh" aslHtiam et senectutem ita appellat Constan- 
tinus. Certe quae sequuntur άπδ της των κοινών διοικησεως, de Licinio 
haec dici manifeste arguunt. Ex quo etiam coni ici potest, hanc episto- 
lam paulo post exauctorationem Licinii scriptam esse. [Diabolilm potius 
illis τον δράχοντος ΙχεΙνον significari h. 1. ab Eusebio, probabilius vide- 
tur Strolhio.ad b. 1. p. 259 sq. , his additis: , x AUe Verfolgungen kamen 
nach damaligen Vorstellungen , von diesem (Teqfel) alie in. heri nun 
da keine heidnische Regent en mehr waren, liat te der Teufel mit der 
Regierung des Staats nichts mehr zu thun , er war davon perjagtS* 
Sed de Licinio cogitari voluisse Constantinum , vel additum Ιχείνορ 
docere puto. Nam eo ipso non de δράχοντι qui vulgo et xccr* Ιςσχην 
ita dicitur, id est, de diabolo, sed de alio se loqui Constantinus signi- 
ficat. Cf. Socrat. Ή. E. 1, 9· p· 34· edit. Headiug. νυνί δϊ της ίλεν&ερΐας 
άποδο&είσης, xal του δράχοντος ixiivov Aixivvto υ τον διώκτου χ, τ. λ. et 
Vales, ad b. 1. Praeter ea autem quae scripsi^ ad Euseb. H. E. V, 1. 
T. IJ. p. 33 sq. t vid. V. C. I, 49· Αεινος γάρ τις curro; χάντμυ&α , τ jj τε 
i χχ λη ο Ια τού &εοϋ, τοϊς τε λοιποϊς Ιπαρχιώταις Ιφεδρε νειν άτιηγγελται &ήρ 
( i. e. Licinius )* τον πονηρού δ α Ιμονος ώσπερ άμιλλωμένον , — 
•ηατεργάζεσ&αι * 11, 1., ubi de eodem Licinio: xal δη οΐά τις 
δεινός, η σχόλιό ς ρφις περί ίαυτόν Ιλνσπώ μένος — · — ταίς νπ* ανΤον 
ίχκλησίαις τον &εοΰ πολεμεΧν ίτόλμα χ· τ. λ. III, 3·/ τον δέ έχθ-ρδν 
χαι πολύ μιον &ηρα, τον την έχχλησίαν &εον διά της των άΘ-έων πο- 
λιορχησαντα τ νραννίδος, — iv δράχοντος μορφή, Αράχοντα γάρ αυτόν xal 
αχολιον οφιν — ανηγορενε τα λόγια . ] — ο) II φοβφ η απιστία. Initio 
huius epistolae pro άπιστίφ dixit αμέλειαν · Porro φοβφ de Christianis 
dicitur, qui persecutionis metu ecclesias neglexerant, aut fidem abnega- 
verant. * Απιστή vero ad paganos seu infideles pertinet, qui sacrosanctas 
aedes disturbaverint, et CUiris lia nos variis modis vexaverant. — 4) *Rm~ 
γνάντας τε, Pelenda est particula tc, quae in codice Fuk. non habetur· 

— 5) [ Τώς χατά T&xot — διακόνους, Vid. Bohmeri' Xli. dissertt. iuris 
eccXeafli&t· diss. 1IL V 481 sqq. , ubi postquam monuit V· D. , tempore. 
Consternam 1L BiV& solum in universum templa sed etiam plura templa 
in una eademque urbe exstrui coepta es&e, unde pluves quoque ecclesiae 
distinctae uno in lqco existerent necesse esset, inde factum esse scripsit, 


I 


I 


\ ' 

116 EUSEBII PAMPHILI 

<%6&a *), άΐϊόμνηοο* σηονδάζΗ* nsgl τά ?ργα vmv ΙχχΧητιω*, 
καί η /ηα^ορ&οΰσ&α* τά S*ra , η ίίς μίΙξο*α *ν$*ι * , η Ζν&α 
αν XQtla άπαιτρ, ***** ποιίρ. Λίτησ*ις Μ ι κ*ί αυχυς, καί 
διά σου ο| λοιποί τα αναγκαία παρά τ* τω* ηγεμόνων , καί της 
Ιπάρχικης τάξίως 7 ). Τϊύτοΐΰ γάρ Ιποστάΐ&η 8 ) , πάση προ- 
ΦυμΙφ δξνπηρττη σασ&αι ζο7ς νπό της σης όαιότητος 1*γομ**οις· 
9 Ο faog σί διαφνλάζοι , άδ*λφ£ αγαπητά Τ* ντ* μί* ον* 9 ) 


*>ut quidem episcopi principaliori et maiori coetui «e templo praeessent, 
— , reliquis autem eius loci ecclesiis minoribus quosdam ex ordinis eccle- 
siastici consessu t presbyteros scilicet et diatonos , praeficerent, qui sacra 
ibidem administrarent, sub cur» tamen et visitatione episcopi .manerent. 

, Haec genuina est, ita Bohmerus pergit, origo ecclesiarum parockialium , 
uti κατ* vocari solent, quibus presbyteri praesunt, et ita orta esi 

distinctio inter ecclesiae oathedrqles , in qua erat cathedra episcopi: et 

parochialcs % cut praeerant presbyteri et diaconi Quam in rem laudat 
statim post V. D. praeter hunc Eusebii locum de quo p. 463*: «Constat, 
inquit, ex hoc loco , eo tempore iam ecclesiis quibusdam praefuisse 
presbyteros et diaconos , quales erant parochialcs?* Epiphan. haeres. 
XXVftl, 4. LXEX, 1. et Athanasii apolog ad Constant. Cf. Valesius ad 
Eupeb. Η. E. VI, 44. T. II. p, 285 sq. Vll, 11. p, 333· Suicer. thes. T. II. 
p. 599·] ^e· 6) [*(9cfatt» jolvvy — ·» η ΰιαχόνόρς οϊσ&α. Apte Stroth. ad h. 1. 
P· 260. not.8· haec scripsit) „Hieraus scheint , zu ernellen , dass t der- 
gleichen Briefe nicht an alie Bischofe unmittelbar gesandt wurden 9 
sonderp nur an die Frimat en oder Me tropo lit anen, welchcs 
Eusebius in Palastina ais Bischof zu Casarea war. Diese Meynung 
wird dadurch bestd/igt dass die ubrigen Bischofe das Geld zu den 
jiothigen Bauk osten , nicht unmittelbar , sondern durch den Eu fi ebius 
von dem Statthalter for dem durften, “ Cf» Ziegler Versuch einer 
pragmatiscbeu Geschichte der kirchlichen Verfassungsformen p. 125 sqq. 
P. 134 sqq. p. 157 sqq. ] — ’ 7) τής ίπαρχιχης τάξιως· In annotationi- 
bus ad librum primum eius operis , monui idem esse quod officium 
seu apparitionem, hoc est, certum numerum militum qui iudicibus appare- 
bant. *Μΐίαςχο$ vero sunt praefecti praetorio, ita dicti, quod sint Ιπϊ τοΐς 
ιίρχουσι , , id est , supra praesides et rectores provinciarum. Igitur Ιπαρχιχη 
< τάζις est officium praefecturae praetorianae , de quo cobsulenda est Notitia 
imperii Romani. Hi milites seu officiales praefecti praetorio, uno verbo 
Ιμαρχιχοϊ dicebantur, Ita enim Chrysostomus appellat epist· XIV, ad Olym- 
piadem et epist. qXII. et CCV, Porro officium praefecti praetorio [Stroth·: 
iJDepartement des Praefectus Praetorio?*] reliquis omnium magistra- 
tuum officiis praestabat. Nam qt praefectus praetorio ceteros indices tam 
civiles quam militares dignitate superabat, sic etiam eius officiales reliquis 
omnibus praestabant apparitoribus. Hinc in concilio Cbalcedonensi actione 3. 
ptylq τη τάξις dicitur officium praefectorum praetorio : ΦημΙ άή τον 4·194ον- 
μόν ΘΜωρον , τον τής Αϊτής τΑ$««ις. Haec porro non intellexerunt 
interpretes, quorum errorem malo equidem silentio premere, quam am- 
bitiose refutare. [Cf. Vales* ad Socrat. Η. E. I, 9. p. S5. edit. Reading.] 
In codice Fuk, scriptum inveni xal τάν τής Ιηαοχαης τά^εως , ut et in 
Savilii libro, — 8) Τοντοις γαα ΐκίβτάλΛ|. Cbrietopborsonus vertit: 

Misce enim per- liter as a me significatum est , de suo addens a me 9 quod 
non probo. Neque enim imperator ipse, sed praefecti praetorio eiusmodi 
literas ut plurimniU dabapt, — 9) μϊ* obv. Ab bis verbis novum 

caput inchoatur in codice Regio. "Porro ex his ve fb is apparet, fconstanti- 
num Rteras eodem exemplo dedisse ad reliquos episcopos orientis. 


i 


i 



DE VITA CONSTANTINI II,4€ — 48-, 119 

/ f 

na&* Sudum* ίΦνος εγράφηο ***** ίηηλησεω* προεατωαφ, 
ta άχόλονΦά τε τούτοες π ράντα* ol %m* εΦνων ηγεμόνες «#e- 
λεύοντο, αν* πολλφ τε τάχενδε* εργω* εχωρεε τά νξνομοΦετημόνα. 

- \ . * 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΜΖ\ 

*0τ« *<* τ « ίϊίωλολ«τρ·ν«ς ίγραφεν* 

'Επίχειρας <Γ ίτι μάλλον ο βασιλεύς την προς τον Φεόν 
όσια* *) , διδασκαλίαν κατά της ειδωλολατρίας ζ ) πλάνης των 
προ αυτόν χεχρατηχάτων 3 ) το7ς κατά παν εΦνος επαρχεωταες 
χατεπεμπε Λ λογιωτερον τους αρχομενονς προτρέπω* , τον ini 
πάντων Φεόν 4 ) γνωρίζει* , αυτόν 5 ) τε τον Χριστόν αυτόν 
διαρρήδην (πεγράφεσΦαε σωτηρα* Καί ναύτην δί την γραφήν 
αντόγραφον ούσαν αυτού , εχ της * Ρωμαίων φωνής απολάβει» 
άναγχαιον τφ παροντι λόγω , ως αν δοχοιμεν αυτούς βααιλεως 
επαχονειν , ταις πάντων άνΦρώπω* άχοαϊς τούτον εχβοωντος 
τόν τρόπον* 

ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ΜΗ\ 

Κωνσταντίνον ττρος τάς Ιπαργίας περί της πολνΦ/ον πλάνης διάταγμα * χαΐ 

προο/μι ον περί αρετής xUl τα χίας· 1 

Νεχητης Κωνσταντίνος , μέγιστος σεβαστός, ίπαρχεωταις 

avarqhxQis*. 

,,Πάνηα μίν οσα τοις χυριωτάτοις της φύσεως περιόχεταο 
νόμοις, της κατά την Φείαν διάταξε* προνοΐας τε καϊ ΦεωρΙας 


Gap. XLYII. 1) Την προς τον Φε ον όσίαν διδασκαλίαν. Pessime 
interpretes hunc locum verterunt , cum existimarent oaiav adiectivuiU esse, 
neu animadverterent post 6 αίαν virgulam esse apponendam. c Qaia nihil 
aliud est quam pietas , seu divini numinis observantia. Sta in c, 44* 
huius libri, et alibi saepe apud Eusebium. — 2) διδασκαλίαν της ειδω- 
λολατρίας. Scribendum est διά. νατά της ειδωλολατρίας πλάνης , ut «η Mo- 
raci Ubro ad marginem emendatum inveni. Est .autem διδασκαλία eermo 9 ' 
concio y διδασκαλικός λόγος. In codice Fuk. hic locus ita scribitur ; διδα- 
σκαλία» κατά Tfk είδολολατρίας xai πλάνης , etc. — 3) T<&» προ αητόν 

κεκρατηχότων. Pessime haec vertit Christopborsonus qui ut opinor, Por- 
tesii versionem non viderat. Recte enim Portesius haec verba interpretatus 
est, quamvis sensum non sit assecutus. — 4) [ Τόν ini πάντων Φεον con- 
stanter dicit Eusebius solum patrem, non filium ζ cf. II, 6. ) , unde in hist. 
eccl. YIll, 11 init· ;pro τόν ini πάντων Φεόν Χρίστον probabiliter legendum 
τον !· π. Φ. xai Χριατάν Λ Vid« Jartin* Anmerkun^en uber die Kirchen- 
bistorie T. UI. p. 175 sqq·] — 5) [Αυτόν τ« — αυτόν. Cf, Baumgarten. . 
Untersuchung tbeologiscber Streitigkeiten X. 1Π. p. $5. Add· Coustantin. 
ad sauctt. coet. c· IX· e 0 δϊ Aoroe αητός Φεός ων quod Val. vertit: ,,Qui 
.cum vere sit deus.* 4 lbid, c. XVIJJ. init. Euseb. de laiidib. Gonst. c. XU.] 



120 EUSEBII PAMPHILI . 

Ιχατητ αΤσ&ήσίΡ toti nuas ηάρέχΗ, ovdi itnl ης αμφιβολία 
οϊς m' ev&uctp γρωσβώς οδό* i i διάνοια Iit ixtlvov ayetai *) 
τόρ axenop , ως η rov υγιούς λογισμού xal της δψοως αυτής 
η ακριβής χατάληψις, μιφ φοπζ της άλη&ούς αρετής 2 ) ini 
τηρ γρώοιρ άναφέρΗ τοΰ 0iov. Δνοπιρ πας σνΡΜτος «ρηρ 
ονχ £ρ ποτ* ταραχ&ιίη , τούς πολλούς oqiSp έγαρτίαις προαι- 

ρέαοι φιρο μένους· β Ανορψος 3 ) γάρ άρ η της άριτης ίλάρΦαρ* 

• | · 

\ 

Cap. XLVni. 1) [*j4raytrcii Ion.] — j) Mt% fymjj της άλη&οΰς 
&Qtrjfq. Virtus hio jpro perfectione sumi videtor, tam ea quae eat in 
visa quam quae in intellectu. Utraque enim via ac perfectio eodem ten- 
dit, id veritatis scilicet notitiam. Sensus quidem ad veritatem rerum 
sensibilium, intellectus vero ad intelligibflium veritatem ex ipsa-rerum 
sensibilium veritate progreditur, et hinc ad summi dei notitiam gradalim 
ascendit. Potest etiam hoc loco «ρ*τή τοΰ άλη&οΰς dici vis ac virtus 
veritatis. Quae sequuntur tamen, de morali virtute hunc locum accipien- 
dum esse confirmant. — - 3) * Ανόητος» Lego άνόνητος , ut est in Fuk., 
Moraei et Gruteri libro. Paulo post scribo dto τι} μϊν agerij στέφανος 
fipoacsTcct. Sunt autem haec valde obscura et intricata : quod partim 
Constantino ipsi tribuendum est, qui utpote όψιμα&ης , in dicendo erat 
obscurior , partim Eusebio , seu cui alteri qui ex Latinis obscuris Graeca 
fecit obscuriora. In manuscripto Fukelii libro άνόνητος legitur, et dto 
της μϊν άριτης 9 eto. [pro διότι μϊν «ρ. Steph.] optime. ['Ανόνητος 
quin vera sit lectio, non dubito (cf. Sophocl. Aiae. v. 749. et Brunck· 
sd v. 1209« p. 120. ed. JBrfurdt.) et temere Strothius coniecit ad h. 1. 
p. 262. not. 9·, legendum esse άνοη τους unde vertit: „Denn die Thoren 
iviirden sonst die Reize der Tugend nicht kennen , wenn nicht die 
Bosheit. ihr das Verfahren des verkehrten Unsinns entgegengestettt 
hdtte, tl Ut enim taceam, hanc sententiam per se valde contortam et 
ineptam esse, quomodo illa vel cum praecedentibus vel sequentibus apte 
cohaereat, non magis intelligo neque Strothius indicavit. Est autem sane 
haec Constantini δογματίζοντος oratio vel ipsius vel 'interpretis culpa 

f iaulo intricatior , quamvis άνόνητος legatur, fortasse tamen a vero non 
ongius aberraverimus , si hanc quasi summam eius ^sententiarum hoc 
capite prolatarum esse censeamus: Esse providentiam divinam cuncta 
regentem et moderantem, firmissimae ipsius naturae leges satis osten·^ 
dunt ( Πάντα μϊν οσα — παρέγίΐ ) , neque recta ratio , sani oculi et vera 
virtus eodem vergens atque inclinans dei cognitionem 'nobis non aperit 
( ονδϊ i στ i τις άμφιβολία — τοΰ &ίθΰ). Itaque qui semel vere deum 
esse sibi persuasit et deum cognovit, hunc* nec improba improborum 
vita perturbabit (Αιόπερ πας — ψξρομένονς), Intelligit enim virtutem 
sine fructu in obscuro delitescere, intelligit virtutem blandam sui con- 
ciliatricem non exerceri et promoveri posse nisi excitetur et provocetur 
extrariis perversorum homindm studiis ( Άνόνητος — προνβέβλ ητο )· 
Accedit quod victoria proposita est virtuti certanti et pugnanti, contra 
indicium severum feret deus summus de improbitate. Ad illa άνόνητος — 
προνβέβλητο praeterea· cf. Lactant. Institt· divin. V, 7, 3 sqq.: „magnae 
hoc disputationis est , cur a deo , cum iustitiam terrae daret , sit re- 
tenta diversitas : Nunc designare id brevissime satis est: virtutem 

aut cerni non posse , nisi habeat vitia contraria / aut non esse per- 
fectam > nisi exerceatur adverris. Hanc enim' deus bonorum ae malo- 
rum esse voluit distantiam. Ut qualitatem boni έχ malo sciamus, item 
mali ex bono; nec alterius ratio r intelligi, sublato altero potest. Deus 
ergo non 1 exclusit 'malum, ut ratio virtutis constare posset. Quomodo 
enim patientia vim suam nomen que retineret; si nihil esset, quod pati 



t 


DE VJTA CONSTANTINI II, 48. 49. ,121 

t , 

χάρις, §* μη χαταντιχρν τον' της διεστραμμένης άγονοί ας β Ιον 
η κακία προνβεβλητο. Ανδ της μίν αρετής στέφανος πρόκειται, 
της di χρίσεως αύ&εντεΐ δ ύχριστ ος έλεος.' * Βγω ί* ώς m μά- 
λιστα φανερώς, περί των χατ * εμαυτδν ελπίδων πάσιν υμ7ν 
ό μολογ ησαι πειρασομαι. 

>. ’ . I 

- \ - 

V 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν ΜΘ\ 

JItql· του, φ*ΧοΟίον -πατρος Κωνσταντίνου, καί ηεςΐ Atoulqpiarov ναΙ 

Μαζιμιανον των διωηων· 

* Εσχον εγωγε τούς προ τούτου γενομδνους αύτ οκράτορας, 
δια τδ των τρόπων άγριον αποκλήρους *) * μόνος' δ* δ πατήρ , 
ό εμδς, ημερότητος έργα μετεχειρίζετο, μετά θαυμαστής εύλα~ 
βείας εν πάσαΐςταϊς ίαυτοΰ πράξεσι τδνπατίρα έλεον επικα- 
λούμενος· ~ Οσοι δί λοιποί ούχ υχιαίμοντες τάς φρεψας , άγριο- 
τητος μάλλον η πραότητος επε μελού ντο » καί τούτην ετρεφον 
άφ&όνως ; επϊ των ιδίων καιρών τον άλη&η λόγον διαστρε- 
φοντες 9 της δί πονηρίας αΰτοις η δεινότης εις τοοούτον 
εξηπτετο 9 ως πάντων δμοΰ των έλείων τε καί άν&ρωπίϊων 
πραγμάτων είρηνενομενων , εμφυλίους υπ* εκείνων πολέμους*} 
άναρριπίζεσ&αι· 


X 

cogeremur? qnomodo laudem mereretur devota deo suo fides, nisi esset 
aliquis, qui a deo. vellet avertere? uam ideo potentiores esse iniustos 
permisit, ut cogere ad malum possent, ideo plures, ut virtus, esset pre- 
tiosa , quod rara est. Quod quidem ipsum Quintilianus egregie ac bre- 
viter ostendit in capite obvoluto. Nam quae , inquit, virtus esset in- 
nocentia 9 nisi laudem raritas dedisset ? — — A lio qui si natura pared 
omnibus adfectus dedisset , pietas nihil erat· Hoc quam verum sit, 
docet necessitas ipsa rationis. Si enim virtus est, malis ac vitiis fortiter 
repugnare, apparet, sine malo ac vitio nullam esse virtutem , quam 
deus ut absolutam perfectamque redderet, retinuit id, quod erat ei con- 
trarium ; cum quo depugnare posset. Agitata enim malis quatientibus, 
stabilitatem capit, et quanto frequentius impellitur, tanto firmius robo- 
ratur. M Talia vero ex Lactarttio cognovisse Constantinum, haud impro- 
babile videtur. Cf. Con stanti n. ad sanett. coet· c. X. not. et infra- c. LY* 
not. 1. Ceterum simili modo mali et vitii necessitatem probare voluit 
Chrysippus. Vid. Tennemann Geschichte der Philosophie T. IY, p. 307· 
p. 310 sq.] 

' Cap. XLIX. 1) \*Εαχον — άποχληςονς. De bac loquendi ratione 
vid. ad Constantin. ad sanett. eoet. c. XVII. ] — 2) ^Εμφυλίους πολέ- 
μους· Civilia bella vocat persecutiones Christanorum. Nihil enim simi- / 
iius civili bello , quam cum Christiani in singulis civitatibus , non 
•hostium aut barbarorum, sed civium suorum incursione fugabantur ac 
mactabantur. 


/ 


1J*2 . KUSEBII PAMPHILI 

1 1 ' 

• 

ΚΕΦΑΑΑ10Ν Ν', 

"Qrt δια την τον *ΑηδΜμ νος μαντείαν > ώς μή δυναμίτου μαντενεα&αι διά 

. τονς δικαίους 9 δ διωγμός δνεχινή&ηι 

*■ ■ ■ . V» 

Τον ’ΑπόλΧω το τηνιζαντα ϊφαοαν ίξ δντρου τενδβ χαΐ 
οχοτίου μυχόν , μύχΐ d* i£ αν&ρώπον χρησαι 9 ως δρα ol ini 
της γης dixcdoi εμηοδιον fkv τον αλη&ενειν ctVvov' uni δια 
ttrirto -tytviitg τΰν Tptnifa** τας μαντείας ito&ie&cu. Τόντν 
αυτόν χατηφεΐς*) τούς ηίοχάμονς ortivas πεποίηχε, της μαν- 
τείας ,τ* εΚαννομενης , το ίν άν&ρώποις χαχον απωδύρηο. 

ψ αΠΑ* ιίαμετ ταυτα ε$ς οηοιον *) τΑός ίξώχεώε, 

* · « » * 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ $4'* 

ι 

*0%% νέος ων fri Κωνσταντίνος τούς δικαίους c ϊναι Χριστιανούς ηχαναεν % 

|χ τον τά τιερί διωγμόν γράψαντ ος, 

1 Si νυν ^ τόψνψίστον&εον χαλώ, ηχροωμην mi χομεδζ 
vrnig νμαρχιον 1 ), πως ο<χατ'εχε7νο χα*ρον ηαρά το7ς ‘Ρω- 


Gap, Ι4. 1) Το ντο αν τον χοτηφεϊς. Scribendum est το ντο αντον 

Τΐςοψητίζ , vel si mavis, Ιερία χατηβρης, quam lectionem in interpretatione 
mea sum secutus. [,Val* vertit: „Hanc ob causam ille comam incultam 
demisit . Patet inde* minime . qoniecturas illas in interpretatione sua 
Secutum esse Val. sed potius scripturam Fuk. quam statim affert, pandem 
«expressit Stroth,; 99 Oies machte dass er seine Haare herunter hdngen 
liess.** Miro autem modo ^imm. interpretationem Val. ita immutavit: 
.,E[aue ob causam ille coronam incultam dimisi?* addens ad h, 1. : ^Altius 
latere vitium suspicar.** Quod quamvis lateat, tamen eam lectionem 
quae illam sententiam afferret, veram fore, difficillime mihi persuadeo. 
Steph. locum ita exhibet; το ντο αντον χανηφεις τούς πλοχαμούς άνιέίσα 
άπύ μαντείας τ 9 ίλαννομένη χ. τ· λ· , in quibus προφητις vel Ιερία aut 
Supplendum aut omissum esse apparet, Atque hoc ipsuin mini cum 
maxime videtur esse probabile. Scribe igitur meo periculo pro ψατηφέίς 9 
προφϊ,τις et sana sunt omnia. Τούτο vertendum , ut vertit Vah , hanc ob 
causam s, propter e a. Cf. quae scripsi ad Euseb. Η, E. VI, 25. T, II· 

p, 224 sq, ] Portesius quoque et Morinus de Pythia seu sacerdote Apol- 
linis haec, intellexerunt· In optimo tamen Fuketii libro totus hic locus 
Ita scribitur: τούτο αντον χατηφεις τούς πλοκάμους άνεϊναι πεπο(τ\χε· της 
μαντείας τ* ίλαννομένης 9 etc. cui consentit codex Savilii. Mox in iisdem 
codicibus legitur είς οποίον τέλος χατέληζτν. — 2) [Ποιον Ion.] 

Gap· U* 1) 'Χομιδη ηαις υπάρχων. In Graeco huius capitis titulo 
-pectina scribitur νέος, -Jieque enim Constantinus puer tunc erat, cum in 
-Sula Diocletiani obsidis loco versaretur. Quippe a patre Constantio tra- 
ditus - est Diocletiano, anno Christi 291. cnm Constantius a Diocletiano 
aeeaa* frcpU fuisset. Quq quidem tempore Cpnstantinus annum aetatis 
circiter quintum decimam agebat. Mortuus, est enim anno Christi 33*7· 



DE VITA CONSTANTINI U, 51. *2. 123 

* i 

f 

μαΐων αντοχράτορσιν §χων ta πρωτεία Λ δεΛαιος^ αληΦύς dtl+ 
liuofi πλάνη την ψυχήν ηπατημενος, παρά tmv βορνφρρορν^ 
τα nr αυτόν, τ Ινες άν εΐεν οΐ προς τη γη πολυπραγμο- 

νώ* ετιννΦάνετο* καί τις . τω? περί αντον Φυηπολων άποκρίτ 
Φεϊς 9 Χρ*βτ ιανοι δηπονΦεν , ίφη· 9 Ο δΐ την άπόκ ρισιν ωα*φ 
η βροχΦΙσας *) μίλι, τά κατά nSv άδικημάτων εύρνΦίντι ι 
ξίφη, κατά της ανςπιΛηπτον όαιότητος AvtIm δχ Λ 

oSv διατάγματα λύΦρων 3 ) μιαιφόψοις , ως. sfasiv, άρωκαίς 4 ) * 
σννίταχτε , τοΐς τ* δικασταας 9 τ?}τ νατά φνσιν αγχίνοιαν 9 ) εις 
ενρισιν κολαστ ηρίων δεινότερων 6 ) εκτείνει ν παρεχελενετο 7 )· ' 

Κ Β Φ Α Λ ΛΙ Ο Ν JRB'. 

0 Ονα Μη βασάνων *α! τιμωρώ* κατά Χριστιανών Ιτολμη&η. 

/ 

I 

*Ην τότε V) Ιδεΐν, με&* οοης ίξονσίας η αεμνοτηρ ίκεΐνη 
της Φεο αεβείας*), τη της ωμότψος σννεχείψ , ον τάς τνχοντας 


aetatis suae secundo ac sexagesimo, [ Opportune tamen monuit Loivthius 
ad b. 1« y nonnullos e veteribus pueritiae annos ulterius extendisse , φι«4 
si statuitur factum esse ab Ipso Euaebio , non opus erit νΙος scribere. QL 
Dodwell, dissert. Cyprianic. XI. n· 67« et in iren, III, 7* ] 2) ΒροχΦ&ας 

δ ίΧι, In manat criptis codicibus Fuketii et Savilti rectius legitur βροχθίσας^ 
eque aliter scriptum exhibet Regius codex. [ Gf. Ensebt H« E. VlUf 9* 
not. 1,] — 3) [Λύθ-ρων. Non male Ziramerm. ad h, 1.: , % Vide % inqtiit, 
an legendum sit λυ&ρών.“ Val. vertit; y> sanguinolenta edicta·* 4 Stroth. 
perperam Χν&ρων plane omisit in interpretatione sua.] — ' 4) Μκαψότονς 
άχικαϊς. Alludit ad mucronem stili. Porro eleganter Constantinus , leges 
«Uas .de persecutione Christianorum scriptas fuisse dicit cruentis gladiorum > 
mucronibus. Sic Draconis leges sanguine , nou atramento scriptas fuisse 
quidam veterum dixerunt. ['. 4 * 00*9 Ion. pessime·] — - 5) [ 7!}* *a%a 

■ψύσιν άγχίνοιαν. Non male Sjtroth, ad b. 1. p« 265· scripsit: %,Vielleicht 
cteckt hierin eine Anspishmg auf den Tifel dieser Leute^ ιτρίφν 
damals gewiihnlich ti αη αγχίνοια^ Ihro W ohlw e ishe it 
sumat ivurden" &uxa ψύσιν bene Val. vertit: „a natura insitam" Stroth. 1 
yfsakiirlichcn" ] ■·-* 6) [ JS*« ιΰριαιν νοΧαστηρΙων δξίνοτίρων non recte 

venit Val.: ,,ad excogitanda acerbiora supplicia," et Stroth,: „xurEj> 
Radung schrecklicberer Strofen .“ Vertend um potius erat: ,,aa exoogin 
tandos (poenae loco) acerbiores qruciatus," Ostendit enim bene AfosAm. 
de rebus Christian. ante Const, M, p« 938 sqq>« de novis capitalibus suppli- 
ciis seu mortis generibus a praesidibus excogitandis nibil praecepisse in 
bao quarta lege Diodetiannm , quippe qui non trucidari Christianos voluerit 
sed ad maiorum religionem vi et poenis adduci et novis tormentorum an 
cruciatuum generibus eorum pertinaciam frangi. Neque vero propterea 
negandum est et negatu?» post ipsam illam Diocletiani legem plure* Chri~* 
stianos sive sua ipsorum sive praesidnm Diocletiani mandato non obae-« 
qnentium culpa esae trucidatos, Cf. capp. UhldlL Moshem* 1. 1· p.9il sq.] 
— 7) 'Emit*** ν χαρωαλιύιτα* Mallem dicere. bmiUmv» ut loqni solet 
Eusebius. I 

Gap· IiU« 1) — ψ, Vide quae monui ad Euseb. OBb E# V, 10, 

T. 1L 7 . 60. Cf· Dorvilh ad Charit· p. &ll. ed. Lips· Hemdoif .* d Pla- 
ton. Euthyd. $. 33. e· p. 343.] — 2) [*& au ινάτηζ ΙαΦη της Φροοιβείας 


/ 


\ 


ι 



124 ■ dUSEBII PAMPHILI": 

^ I 

# 

' σωφροσύνη d * ην των 
πολεμίων ονόείς ηδίχησε ncinore, οργίλων πολιτών παροινίας 
πάρεργον έγίνετο J ). Ποιον πυρ ; ποια* βάσανοι ,· ποιοι' στρε~ 
βλέηηρίων είδος ούχΐ' navil' σώματι και ηλικία πάση 4 ) «dio-* 
Ηρίτως προσηγετο / 7>ί τηνιχαύτα έδάχρνε μίν άναμφιβόλως η 
γη, £ 9 i τα σύμϋαντα περιέχω* κόσμος, τώ λύφρω χραινό- 
μενος άπεκλ^ετο · ’ η γδ μην ημέρα αυτή τφ πένΦει του Φαν- 
μάτος ίνδκαλύητετο· 

■ * » · 

ΚΕΦΑΛΑ ΪΟΚ ΝΓ\ 

"Οτι βάρβαρο* 'Χριστιανούς νηέδίξαν το, 

/ 

'^λϋβ r/ ταυ τα ; Αύχούσι νυν in * ίκείνοις ol βάρβαρο ι, ο! 
τούς *ατ * εκείνο χαιρού εξ ημών φεύγοντας νποδεδίγμένοι, καί 
φιλανΦρωπο τατη 1 ) τηρησαντες αιχμαλωσία * οη ον μόνον την 
σωτηρίαν , αλλα κα2 τα τ^ίς σεμνότητας αντοΐς κατέστησαν έν 
άσφαλείφ εχειν *). ΛΓα2 Λ το * Ρωμαίων γένος κηλιδα τούτην 
διηνεϊη φέρει, ' ην οΐ κατ* εκείνο καιρού της 9 Ρωμαϊκής οίκου- 
μένης ελαυνομ ενοι Χριστιανοί, καί βαρβαροιγ προσφεύγοντες 
πρσοετρίψαντο* 


Ιφ 9 έχαστης ημέρά ς* ' ύβρεις ' vwhtcno 


rect^ vertit Val.: „ venerabiles dei cultores · α Contra Stroth.: v jene 
JBhnviirdigkei t der Gottseligkeitf * 'his adscriptis : „Ich habe mit JFleiss 
die abstracten Ausdriicke beybehalten , um den Lesern nichts von 
dem Sonderbaren und Affectirten dieses Briefs zu entziehn .“] — 
3) JlagoivtaQ ηάριργον tytrero. Sic sapra in libro primo de Severo 
caesare dixit Ensebius ηάριργον Ιγ4νετο &β*άτου , ubi vide quae de hac 
locatione annotavimus· Nam interpretes nihil hic viderunt. [Melius 
Val· h. 1· πάρεργο* Ιγίνι το vertit: „efferati cives probris omnibus incessa^e 
pro nihilo auxerunt" quam supra de illa locutione disseruit. Stroth. 
interpretatus est: „Eine Redlichkeit — — . ivurde zum Zeitvertreib 
ein Opfer der WTuth ihrer aufgebrachten Mitbiirger Male autem 
naoofWbc deest apud Val. et etiam Reading.^ — 4) ΚαΙηλιχία naotj. 
Codex Fuketii scriptum exhibet ονχ ηλιχΐ (f nuotj. Paulo post in eodem 
codiee et in schedis Regiis scribitur y« μην ημ4ρα αυτή τψ π4ν&η 
fod Ο. ένιχαλνπτΕτα. [Ad sententiam verbis το τηνιχαντα ίόάχρνε 
ν, τ. 1· expressam vide quae disserui ad Euseb. de martyr. P. c. IX. 
P· 123 aqq·] ■ * 

' / 

Cap. LUI. 1) [Φιλαν&ρωπψ Steph.] — - 2) [Άλλα xal — fynv. 

Sensum recte expressit Val. vertendo’: ,, verum etiam religionis suae 
cultum integrum apud se’ retinere permiserint." Stati m post cum Chri- 
stianos ex orbe Romano fugatos notam perpetuam inussisse Romanis dicit 
imperator, crudelitatem Romanorum eo significari apparet, quae maior 
fuerit quam vel barbarorum·] 



DE VITA CONSTANTINI II, 54. 55. £2$ 

i * ✓ 

' / ' « 

• * . ' .·. · » .· a,·. . \ * *¥ ■ v «ό 

. KE ΦΑ ΛΑΙΟΝ NA'. 

• . T f «* . * * · 

Jioltt μετηλ&ε ό£χη τους βιά *την μαντείαν διωχτείς.' 

. v;»- e% ’ . -- · · 

*Λλΐά zl των &ρηνων εχείνων xal του xoitov ttjg oixov* 
μενης niv&ovg y iid n^iov μεμνησ&άΐ μ* d*i; ΟϊχονζανΊοανο* 
nal εχείνοι oi του μύσουζ αυΦενται, προς διηνεχη ηόλασίν τόϊς 
'Λχεροντςς βαρα&ροις εχβοΦεντες) συν αίςχρφ xilu. ΙΙολεμο*$ 
γάρ ίμφνλ lopg χάταμιγεντες 5 ον τ* ονομα, ούτε γένος αυτών 
xccvafoXolnaoiv·* ^ δη ουχ αν αντοις συμβεβηηει, ει μη jj 
άοεβης εχείνη των -του H υΦίον χρηστηρίων μαντά* . χίβδηλον 
δύναμιν εσχηχει* 


: t 


Κ ΕΦ Α Λ A I Ο Ν ΝΕ’, 

• · ^ ^ ' 1 

Δο\σλογΙα 'Κωνσταντίνου είς Φεον, xal ομολογία περί τον σημείου τον 
στανρόΰ)' χολ εΰχη περί ίχχλησϊων xal· Χαών. 


Γ- 


ΚΙ νυν, χον μεγ ιστόν Φεον παρακαλώ , εϊίης πράος t^ jrajl 
δυμένης το7ς σοις άνατολιχοις*' εϊίης πάσι τοϊς σοϊς επαρχεωχρίΐς^ 
υπό χρονίου συμφοράς συντριβε7σι , δι* i μου ζην σου Φεραπον* 
τος δρεχων ϊασιν. Και τ αυτά γε αιτώ ούχ άπειχδτως , - 
δέσποτα των όλων άγιε Φεέ* τάΐς σα7ς γάρ ύφηγησδσιν *) ενε- 


C a ρ. LV. 1) [ Τχιίς σιας γάρ ύφηγησεσιν ι— — στρατόν. Eandem 
sententiam expressit EuSeb· Η. E. Ia, 9. et eodem modo quo Constan-' 
tinus c. LIV. eo provinciales ad religionem Christianam invitare studet 
quod ipsius in imperio decessores oh persecutionem contra Christianos· 
motam, συν αίσχρφ τίλει periissent , Ensebius libr. VILI. . et IX. historiae 
ecclesiasticae illam rationem interdum usurpet·. Quemadmodum vero' 
c. LVII init. (cf. 11Γ, 53. not.) ab antiquitate religionem Christianam cam·* 
mendat Constantinus,, ita Euseb. £L E. I, 4. .uberius eandem rem perse-*. 
quitur, denique quod Constantinus 111, 58. de -apparitionibus Christi attu.- 
Iit, idem Euseb. Η. E. 1. 1. exposuit. Hinc Keriner. de Eus. p. 15 sq·’ 
coniecit, illas seutentias Constantini Consilio ab Ensebio in historia* 
ecclesiastica prolatas et passim uberius tractatas esse. Sed fateor, hanu. 
coniecturam mihi satis lubricam videri atque ancipiteni. Quidni enim 
omnes illas sententias Eusebius non minus quam Constantinus tenero 
poterat et cur, ut hoc utar, episcopus Christianus Eusebii tempore atque 
ipse Eusebius doctrinam Christianam antiquitate sua commendari sibi 
non persuaserit, quod Ke st nero 1. I p. 15· improbabile videtur? Vide 
quae animadverti ad Euseb· Η, E. 1, 2. not. % . Cf. Tzschirner Fali 
des Heidentbums T· I· p· 239. oxt. p. 263* Et- quidni Constantinum 
Eusebio potius quam Eusebium Constantino illas sententUs quas in. 
litteris suis protulit, debere, credere liceat? C& Constantio, orat· ad 
coet. san^t· c. X. not· et Excurs. II. Quid? quod Ifiollerj de fide Eus· 
p. 63·. *) > Eusebium miseras mortes persecutorum eodem modo quo 



I 


tse «υβί!Β II PAMPHILI 

οτησάμην οωτηρια Ιδη ηρ άγματα κΰΛ διηνυοα * την σην σφρα- 
γίδα *) ηανταχον προβάλλ&μινος + κβΜωΙίόυ ' ηγηοάμην στρατού ' 
καν «οϋ ?2( ηϋν δημοσίων ^ ΧρδΙα^ ro/g «istqi? ^ οης 
άριτης ίπόμένος ονν&ημασνν , ini τους ηοΧίμΙους προΗμι· Διά 
tmvtm το* άνάθηκά 90 έ την Ιμωύτοκ ηαηβην* ΐρωτι κσΑ ^ό/9φ 
arte£«0fcif ΛΡ**ραΰ£(Ηχρ' τομόν γάρ άνομό ίσον γνηοίως άγσστω » 
M δύναμιν ουίωβο νμ*ι> η* κίολίοίς ttu μηρίοις ίδηξας > *«2 
την ^ ωίσην βοβιωοτίραν *Ιργάοω. 'ΕηΔγομαι γοΰν καί 
τούς ωμούς miros ύηοαχων τούς ίμαύς* χον άγιωτκχάν moo 
ώθν } ) ύνανοωσαοθαι, ον ο I μυσαροί ίκ*7νθϊ καί «V^nitto* 
άτοπη μάτι της κκΦαίρίοιως ελνμϊίναντο. . 

• . , · 

ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ Nj. 

' · ‘ '*t 

*0rs Χριστιανούς είναι ηάντας} odk άναγκάζιι Si· 

Είρηνόυπν ύουτον λαόν καϊ άστααίμστρν μίναν ίπι&υμω, 
νπίρ του κοινού της οικουμένης καί του πάντων άν&ρωπων 
%ρφ*1μύν· *ΟμοΙαν το!ς ηιοτνύουστν οί ηΧανωμένοι γά( ροντις 
λαμβανεχησαν ΐτρηνης ri καί ηΰυχΐας άηόλαυοιν» Δύτη γάρ η 
κοινωνίας οηανορθωοις*)* *ai ηρος την ih&itav άγαγαν 

ΜΜΜΜ ' 

* I 1 

Lactantium spectasse profcare voluit loco V. C* IV, 11* i uti tamen Con- 
etantiui potius sunt verba: *Δλλ 9 ίχείνονς μίν απαντας τοιοΰτον τιμωρόν 
τέλος ηατανάλωσ^ν » ώς ηάν to μιτ* ixttv ους ανθρώπων γένος — — τίθε~ 
e#ia* fc Sed vid* 1, 8. , ubi de λόγρ pronuntiat ipse Ensebiusi Δΐ* ών 
(φωνών) τούς μϊν αυτόν δοξάζοντά ς τι kal τιμώντας αμοιβαίους ύποβάλλε- 
σ&αι χαρίμμηοι i τούς S* ίχ&ρούς kal πολεμίους σφάς αυτούς αύτψ uttxa- 
στήααντας, τον η/νχων δλε&ρον Ιαυτόίς περιποίησην θεσπίσας , ίντεν&εν 
τύν αύτοΰ λόγων τάς έηαγγελίας αψευδείς καρεστη- 
σατο * ά&έων μλν kal θεο μάχων τυράννων άπιυντά δείξας 
τόν βίου τά %έλη } τού δ 9 αυτού θεράποντος ζηλωτόν kal 
ηολνύ μνητον^ ηρος **/ ζω$ kal τόν θ ά ν α τ ο ν άποφίρας· 
k. JU Et dedita quasi opera in hoc ostendendo versatur Constantinus 
supra e» 27* huius lib. 11. t ubi praeter reliqua vide verba : ίντενθεν oi 
*q$ τοσαύτης άρχηγοί δυσοιβείας η άνατλάντες τά έσχατα θάνατον 
«ανώλεθρον έδνοτυ χησαν> (j ζωήν αίσχίστην διάγοντες 7 
θανάτου τούτην βαρυτέραν ίπέγνωσαν i xalotov Ισομέτρ όις 
ταϊς άδινίαΐς τάς τιμωρίας ίχομίσαντο. Cf. Ι } 17. 18* Μάη - 
9cher Handbuch dei* Dogmengestbicbte Τ. III. ρ. 258·] — 2) [Την 

οην σφα^ίδ a i. e. signum crucis*] 8) Τόν άγιώτατ6ν 0οι οϊχον. Εο- 
clesiam catholicam intelligit^ quam tnp. 56· domutn veritatis appellat· 
lu sacris libris columna et firmamentum veritatis dicitur. Paulo post 
scribe e* Codice Ettketii s SaVilii et cz schedis Eegiis oV ol μυσαροί 
intlvoif etc· 

C a p* LVt 1) [Αυτή Ίπανόρθωσις ei orationis contextu nibil 
esse potest nisi Coimtiunionis ac societatis mutuae reparatio , nt vertit 
Yal» Cf* Neandst sllgcmeinc Gescbichte der christl. Religion ti. Kirche 


\ 


/ 



/ 


1 


DE VITA CONSTANTINI H, 66—58· f27 


οδον Ισχύει*). ΛΓη&εΙς wv ktyop i tmftoof tekto' Ouamoc on$p 
n βούλεται,' τ oSto nal πραττί im ?)· * Tpvg Λ* εν 9 fo+ 

νονψτας ηεηεϊο&α* χρη* ωρ οντοι μονοί, άγιως nui ηα&αρύρ 
pmaoaruit ovg αάτος Ί ηαλεΐς επαναπαυεσ&αε νοϊς omg άγίσερ 
vipQiG * ' 02 i* εαυτούς atpiknorttg 5 i%ovterv βονλόμενοι tu .tSft 
ψευδολογίας τεμενη * ημάς ίχομεν 4 ) τον φαιδρότατον της aifa 
alff&oiag oluov, ονπερ , nata φύσεν*) δϊάωηας. TOvto snbjm/* 
vo 4ς ευχόμενα , ϊνα δηλαδη dtatrfi *9**η$ σμοΜας *«i awxA 
την ΦνμηόΙα* άναφίροενταε* 

ΚΕΦΑΛΑ! ΟΝ Νζ'. , 

ΛοξβΙο γλ* tli &£0* δι νΐοΰ φωτίι mvtog τους πλαναμίνονς* ν 


Ovii γάρ Ιστρ καινόν 1 ) ουόε τΐ νίωτερον το ka&* ημάς, 
άλλ* εξ ονπερ την των όλων διαχόσμηοιν π αγιως γεγενησθαι 
πεπιστευηαμεν , μετά τού πρίηοντρς σουο^β άσματος τούτο 
παρεηελεύσω Ρ εσφάλη ii το άν&ρωηινρν γένος , ηλάναις ηαν - 
τοίαις ηαρηγμενον * άλλα ου γε διά τον σου νϊοΰ , ΐνα μη το 
κακόν ini πλέον επιβρίση , [χα&αρόν φως άνασχων, νπέμνησας 
ηερί σεαντον τούς πάντας. ' \ ■ ( 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ# Ν&. 

ΛοΙολογΙα πάλιν I x Της τον χόαμαν> λειτουργίας* 

• · 

ΆΙ οαΐ πράξεις ταντα πιοτοννταί* το σον ηράτος ά&άους 
ημάς καί πιστούς εργάζεται' ήλιος nui σελήνή εννομον εχρυοι 


Τ. Π. Ρ. L Ρ* 48* not. 1.1 <-· 2) Ιϊρος την ΐυ&Οαν ίγαγΑν οδον Ιαχυεύ 

ln libro Fuketii legitur ίοχνς. Sed vera lectio est quam in veteribus echo-· 
die bibliothecae Itegiae inVeni Ισχύ an» Quod profecto longe eat eleganthts* 
— 3) "Εχροτος ontq η ψνχη βούλεται i *ουιο χαλ ΛςαΤτίτω. Id eat , quam 
quisque vult , religionem colat. Quibus verbis Constantinus integram 
«solendi prout quisque Vellet numinis libertatem subditis suis dereliquit* 
Quippe religiosissimus princeps omnes quidem tnorules ad Christi fiH»m 
transire maxime concupivit , neminem tamen ad id unquam , coegit* · Au 
gentiles quidem pristino errore liberatos voluit* templorum tamen caere -ί 
mouias et sacrificia non prohibuit* Ut ipse testatur infra Cap. 59· — 4) 
Εχωμεν lon.] — 5) [iCcrrd φναιν quid sit* solus Strothius perspexisse 
videtur qui vertit: ,jwelches du uns eigsnthumlic h geschenkt hast." 
Dictum igitur 'esset #οτά φύσιν eodem modo quo in N» T. legitur χατά 
περιποίηοιν, Gbristopborsonus autem vertit i M quod natura nobis largitos 
es M Val.i „quam nascentibus nobis donasti" Cousin: , 9 Pour nous*.nous 
demeurerons dans la maison de v6tre v^ritd* oil poUS nous avet Peput 
dis te commencement Cf. cap. LI. not. fi, ] 

Cap. LVIL 1) OvSk γάς lati χαινό*. De origine et at^tiquUate 
religionis Christianae idem Scribit Eiisebius itt principio historiae eeds« 
siasiiap, et in libris dt mngelica demonstratione·, [Vide cap· LV. not· 1.] 


f 


i 



128 EVSEBII PAMPHILI 

\ 

την πορείαν, ουδό W άστρα άταχτον εχει ttjv τον χοσμα ioS 
nvnXov περιφοράν* . ai χάν χαιρΛν άμοιβαϊ νομίμως «wmiu- 
χλοννταν* if της γης εδραία στάσις τω σφ λόγφ τ ) σννί στηκε * 
χαΐ το πνεύμα χατα τον επιταχΦίντα 2 ) χα^οχ ποιείται την 
χίνησιν, η η η»» υάάτων φόρα Φέόυσα προεισιν , άπλετου ^ιί- 
μαχος ■ μίτρφ* η Φαλασσα οροις εμπεριέχεται πεπηγόσι* xai 
ο, τι. αν τη γη ναι τφ ωχεανφ σνμπαρεχτε/νεται *) , τούτο ηαν 
, Φαυμασταΐς τισΐ xal χρεισίμϊις χειμάζεται λυσιτελείαις. "Οπερ 
εί μη νατά χρίσιν της σης βονλησεως ίπράττετο, άναμφιβόλως 
άν η τοσαύτη διαφορά, xal η πολλή της εξουσίας διάχρισις 4 ) 
ηαντί τφ βίφ χάι τοΐς πράγμασιν ελνμηνατο. Όι γάρ προς 
εαυτούς μαχεαΦέντες 5 ) , χολ επωτερον άν τω άνΦρωπΙνφ Ιμαχέ- 
σαντο γίνει* οπερ xal μη δρώμενοι πράττουσι. 


ΚΈΦΑΑΑ10Ν ΝΘ\ 

, Αοξολογ ίά *2ς Φιον, άεϊ διδάσκοντα τά καλά · 

I 9 I » ·ι% 

C Λ 

• 

Χάρις σοι πλεΐστη > δέσποτα των απάντων, μέγιστε Φεέ 9 
οσον γάρ διαψόροις σπουόάσμασιν 1 ) tj άνΦρωπό της γνωρίζετάϊ'ϊ 
τοσοΰτον μάλλον τοΐς ορΦοτερον φρονοΰσι xai γνήσιας επιμε- 
λομένοις αρετής *)> τά του Φεί ου λόγον μαΦηματα συνίσταται* 
/Ώλην ος τις αυτόν ΦεραπεύεσΦαι χωλύει, άλλψ τούτο μη λο/ι- 


Cap. LVIIl. f) [ Λογισμέ Ion.] — 2} Κατά τον Ιπησαχθέντα . 

καινόν. Lego κατά τον έπιταχ&έντα , ut legisse videtur Cbristophorsonus· 
Atque )ta scriptum exhibet codex .Fuketii et Savilii. [ Έΐΐΐταχ θίντα cum 
Ziinmerm· ( dedi· Apud VaL autem male impressum Ιπυχ&ίντα , , quod 
Reading., quamvis ipse illud falsissimum esse intelligeret in Corrigendis 
ad h. L) tamen male reltgiosns in textu retinuit.] — 3) [^μπαριχτιΐ- 

νοιτο Steph. ] — 4) Πολλή της εξουσίας διάχρισις , id est, multiplex di- 
vinitas , puta Solis , Lurtae , astrorum et elementorum, de quibus supra 
' dixit.' Haec enim singula, nisi unius dei' nutu ac potestate regerentur, 

. utique dii essent. *J Εξουσία igitur est potestas, nulli ns dominationi sub- 
lecta , quam vulgo independentiam vocamus, quae solius dei propria est. 

£ Contra Valesium Strothius ad b. 1. p. 272* not. 3· baec scripsit: Mir 

ist es wakrscheinlicher dass die Teufel gemeynt sind; wenigstens sinti 
diese bey den folgendenfVorten am JSnde des Kapitels (oi γάρ προς 
Ιαντονς — ίμαχέσαντοΛ zu verstehn , wie der franzosische Vebersetzer 
(Cous in) diesmal richtig gesehn Aaf.“] — 5) ΟΙ γάρ προς ίαντοΰς 

μαχισθέντίς. Deos gentilium intelligit , ut supra dixi , Solem scilicet,' 
Lunam et reliqua mundi elementa quae pro ‘diis coluit antiquitas. Mox' 
scribe ex codice Fuketiano το ανθρώπινον Ιμάχοντο γένος, ut legitur etiam 
in Regiis schedis. 

Cap· LIX· 1) ΐΑιαψοροις σπονδάσμασιν i· e. diversis de religione v 
et deo sententiis, placitis·]. 2) Γνησίας Ιπιμιλομένοις άρετης* In 

\ I 



« 


» ' 

DE VITA CONSTANTINI II, 59. 60. 120 

ζ/σΦοο 9 )' y, γάρ ιατρική των Ιαμάτων ηροχαΦ&ται, απαόιρ 
δϊς τούμφανίς προχΗμίνη. Μόνον μη τις καταβλαπτίτω τουΦ* 4 ) 
οπδρ άχραντον δΐναι τά πράγματα παριγγυζ. Χρησι ίμδΦα 
τοινυν άπαντες άνΦρωποι τ$ τον δοΦίντος άγαΦον σνγκληρίφ 
ταντξσπ τψ της ιίρηνης καλοί , χωρίζοντας δη λαδή την σνναΐ · 

δησιν από παντός εναντίου· 

* ' 

• >* 

ΚΕΦΑΑΑ10Ν &. 

ΙΙαςαίνισις ini τέλη του διατάγματος, μηδένα μηδίνί Ινοχλ&ν» . 

ΤΙλην έκαστος οπερ πείσας εαυτόν άναδύδειχται*), νούτω 
τον ειερον μη χαταβλάι χτετω* οπερ Φανερός είδε τα ναι ενοησε, 
τουτγ τον πλησίον, εί μίν γενεσΦαι δυνατόν , ωφελείτω, ei δ * 
αδύνατον 9 παραι τεμπεσΦω. "Αλλο γάρ εστι, τον νπίρ αΦανα- 
alag αΦλον εχουσίως Ιπαναιρ* ισΦαι , άλλο το μετά τιμωρίας 
επαναγχάζειν . Ταυ τ* ειπον 9 ταυ τα διεξηλΦον μαχρόιερον, η 
ο της εμης επιείκειας απητει σκοπός , επειδή την της άληΦεϊας 
άποχρνιρα σΦαι πίστ ιν Ζ ) ούκ Ιβουλόμην * μάλισΦ* οτι τιτίς*); 
ως ακούω, ψασι των ναών περηρήσΦαι τά εΦη και τον σχό - 
τους την εξουσίαν 4 ) · οπερ συνεβούλευσα άν πάσιν άνΦρωποις, 


codice Pnhetiano et Savilli legitur γΡησίως. *— 3) *Αλλφ τούτο μη λογι- 
ζέσφω. Id eat, quisquis curari se non sinit, nec morbo idololatriae libe*· 
«rari, sibi imputet, oum medicina in promptu sit. Male Christophorsonus 
hunc locum interpretatur hoc modo: alteri qui sanari vult , non vitio 
vertat · Nam. de. Portes io nihil dico , qui fere ubique a vero sensu aberrat. 
Musculus certe haec non infeliciter vertib — 4) [ Τουτ* — χαςτγγγζ i. e« 
religionem Christiapam. ] 

* 

Cap. L X· 1) m Ontq πείσας (αντυν αναδέδειχται» In codice |tegio 

superscriptum est eadem 'manu άναδέδεχται. Utrumque certe ferri potest· 

ί ’Αναδέδιχται est quoque in MS· Steph. J — 2) Της άληΦείας πίατιν. 

d est, veram fidem. Idem enim est, ac si diceret: την άλή&ιίαν της 
πίατεως. Sic iterum loquitur in cap. 59. infra. — 3) [ Τινες. Vid. 
J K e an der Gesqbicbte der cbristl. Rei. u. iLifche T. IL P. I. p. 48« not. 2. * 
n Diese E inige konnen fiirchtende Heiden oder in falschem Eifer trium- 
phirende Christen seyn , das letzte wohl natiirlicher , zumal da der 
Kaiser Ausdriicke sebrauchte , welche nur Christen gebrOuchen konn- 
ten, Auf alie Falle erhellt eb, ivie wiclitig es dem Constantinus 
i var, den leicht zu Gewaltthaten fiihrenden Eifer der Christen Zuriick- 
zudrangen und den besorgten Heiden V er trauen einzufldssenj * Cf. 
Siroth Uebersetzuag T. II. p. 274« not« 6 ] — 4) Του οχότονς llovaluv. 
Verba suut desumpta ex epistola Pauli* Porro ut liic Hellenismum vocat 
potestatem tenebrarum, sic infra cap. 65* Christianismum vocat lucis 
potestatem et efficaciam. [ Cf. c. LVllF. not. 4. ] , — 5) * Επανάστααις· 

Haec vox proprie significat conspirationem ac rebellionem: quod quidem 
de idolorum cultu optime dicitur. £st enim idolorum cultus, defectio a 



I 


130 Εϋβ$ΒΙ1 PAMPHILI 

f · , 

Ci μη τής μοχφηρας πλάνης η βίαιος επανάστα&ις 5 )ι ειύ 
βλάβη της κοίτης άναστάσεως 6 ) άμίτρως τάϊς ΙνΙων φνχαΖς 
ίμπεπηγει/* ; Ν 

i ' 

ΚΕΦΛΛΛ10Ν EA'. 

9 0»ω % tino της*Αλεξανδρ£ων διά %ά χανα *Αρ*ιον iaivovvto 

Sqvqastf· 

φ 

Τοι/αυτά βασιλεύς , ώσανεϊ Φεοΰ μεγαλοφωνότατος κηρνξ, 
το7ς επαρχεώχαις άπασι δι* οικείου προσεφώνει γράμματος, 
δαιμονικής μίν άπείργων τους άρχομενους πλάτης, την i * 
άληΦή μετιέναι Φεοσεβειαν ίγκελευόμενος. Φαιδρυνομίνιρ δ* 
αύτψ ini τούτοις , φημη τΙς διαγγελλεται άμψΐ ταραχής οΰ 
μεκρας 1 ) τάς ίκκλησίας διαλαβούσης * i<p* y την ακοήν πληγείς, 
ίασιν περανοεύ Το δ* ήν άρα ' τοιόνδε. *Εσεμνύνετο μίν δ 
τον Φεοΰ λεώς, ταις των κοίλων καλλωπιζόμενος πράζεσιν* 
ούδ* ήν τις εξωΦεν φόβος ταράττων, ως καί λαμπρός και βα- 
Φύτάτης ειρήνης απανταχό Φεν την εκκλησίαν Φέοΰ χάριτι περί- 
φραττούσης*)* φΦόνος δ* αρα καί τοις ήμεχεροις εφήδρευε 
καλοις , είσω μίν είσδυό μένος, μέσος δ 9 iv αντοΐς χορευων τοΐς 
των άγιων όμίλοις · Συμβάλλει όήτα τους επισκόπους , στάσιν 
ίμβαλών ίρεσχελίας 3 ) , Φείων προφάσει δογμάτων' καπειΦ* ως 
από μικρού σπινΦήρος μεγα πυρ εξεκάετο, άκρας μίν ώσπερ 
από κορυφής άρξάμενον της *Αλεξανδρεων εκκλησίας , διαδρ α- 
μάν δί την σύμπασαν Αίγυπτόν τε καί Λιβύην, την τ * 
Ιπεκεινα Θηβαίδα* ήδη δί καί τάς λοιπάς ετϊενεμετο επαρχίας 
τε καί πόλεις , ώσχ 9 οΰ, μόνους ην ιδεΊν τούς τόΐν εκκλησιών 
προέδρους λόγοις δ ιαπληκτιζο μένους , άλλα, καί τά πληϋη κατα- 
τεμνόμενα, των μίν ώς τούσδε, των δί Φατέροις επικλινομενων. 


Tero d$o. — 6) Τί}ς κοινής άναφτάοιως. Scribendam videtur ανορΦώ- 

αεω ς. Nam vulgata vox ex superiore linea repetfta esse videtur. Porro in 
fine huius edicti apposita erat sine dubio haec subscriptio , de qua superius 
multa dixi': ΙΙροτεΦτμω iv τοΐς ημετέροις άνατολικοΖς μέρεαι. Haec enim 
Subscriptio proprie convenit huic edicto , utpote quod missum est ad pro- 
vinciales orientis* 

Cap. LXI. l) [*ΑμφΙ ταραχής ον μικρός. De ratione qua in causa 
Ariank se gesserit Eusebius , vid. Moller . de fide Eus. p. 48 sqq. ] — 2) 
[ΈΙρηνης — περιίρραττονσης. Cf. tffllemont . memoires Τ. VI. P. III. p. 775 
sqq· JVatch Ent\rurf einer vollstandigen Histo^ie der Ketzereien Τ. II· 
p. 418 sq. ] — ? 3) Στάοιν ίμβαλών ίρεσχιλίας. Scribendum videtur xal 
ίρεσχελίας. .Porro φΦόνος hoc loco est invidus daemon. Sic enim loqui 
solet Eusebius multis in locis· — 4) [Αιαδραμών Val. όιαδραμον Cast. 

' , I 

N / 



t 


1 


DE VITA CONSTANTINI Π, 61 — 63. 1S1 

Εις τοσουτον ii ό$ηΧανν€ν ^ άτοηίας η των γινομένων ^ 
ύστ* ηδη i* αντόΐς μέσοις των *χ(στωΡ &άτρθφς 9 τά ύίμνά 
της ΙνΦι'ου δώασχαΙΙας τη* αισχίστην ύπομέναν χΐΐνην 6 )· · 

f 

ΚΕΦΛΛΛ10Ν ΕΒ\ 

U 9 q I t ον αΦνον u αϊ Μελιτζανών. 

ΟΙ μίν ουν icar* αυτή* την *ΛΙιξάνδρΗαν » νίανιχώς negl 
των άνωτάτω ύαηληχτίζοντο > οΐ δ* άμφί πάσαν την Αίγυπτον*} 
*al την ανω Θηβαΐδα^ προνποχιψινης παλαιοτέρας ύπο&έσίως 
χαριν duox ασίαζον > ως παντ αχόν δηρησ&α* τας ΙκχλησΙας· 
Τοντοις ό 9 ώσπερ σώματος Χίχαημμ&ον, ουμπασα Λιβύη 
συνέχαμνδ · συνίνόσω ii xal τα Λοιπά μέρη των Ιχτος ina- 
ρχιων. ΟΙ μίν γαρ ano της * Αλεξάνδρειάς , διεπρεσβευοντο 
προς τους Ματ* ΙηαρχΙαν Imexonovg, ol δ* Ας Φανερόν τεμνο- 
μονοί μέρος 9 της όμοιας έχοινωνουν στάσεως· 

X Ε Φ Α ΛΑ ΙΟΝ ΕΓ*. 

• > 

"Οηως περί ιΐρήνης η/μψας Κωνσταντίνος ϊγραφι· 

Ταυ τα di πυΦο μένος 6 βασι λευς μ ai την ψυχήν νπερα- 
Χγησας , συμφοράν τι oixilav το πράγμα Φέμενος , παραχρημα 
των άμφ* αυτόν Φεοσεβων, ον fi ηπίστατο σωφρον* πίστεως 
άρηρ δέδοχψασμένον ανδρα *) , λαμπρυνόμενον ταΐς νηίρ ευσε~ 


feimmerm.] — 5) Τοσουτον δί διηλαυνεν, In codice Regio legitur δη 
ηλαυνεν, quod magis probo· Totus igitur locns' sic scribendus est: <i$ 
τοσουτον δη ηλαννεν άτοηίας, et·. Certe in Fuketiano codice legitur είς 
τοσουτον* [Ad rem vid. Sozom. Η. £. 1» 15. Theodoret. Η.Έ. 1 , 3. 
Tillemont . memoires T. VL P. II. p. 17 sq·] — 6) [Ήσ**·— χλινην. 
Facillime sane Eusebio, cum in causa Ari· 11 · non solum clerici sed etiam 
laici ineptissime inter se digladiarentur, difficile fuisse, satyram non scribere 
credimus, neque tamen, quam proclive fuerit Alexandrinorum ad irriden- 
dos et traducendos alios ingenium, obliviscendum est· Vid. interpp» ad 
Statii Sylv. 11, 1, 72» V, 5,. 66» Jortin Anmerkungen uber die Kirchen- 
bistone T. III. p. 87 sqq.] 

Cap. LXII. 1) Ot d' άμφί πάσαν την Atyvirrov· Melitianos in- 
telligit, de quorum schismate videndus est Epipbanius et Baronius» 

• Cap. LXUL 1) Αεδοχφασμένον ανδρα» Hoslum Cordubensem in- 
teUigit, ut scribit Gelasius Cyzicenus in libro II. et post illum Photius 
in bibliotheca capite CXXVlI. et Nicephoras. Et ante bos omnes So- 
crates atque Sozomenus. [ Cf. Pagi ad a. CCCXV1II. η. XIX. 7 'illimant* 
mdmoires eccles. T· VII. p. 524 sqq» p» 5i8. p· 641 sq. Schrockh cbrist- 
liche Kgsdh. T. V. p. 344 sq.] . 


* 



132 EUSEBII PAMPHILI 

I 

βείας ομολογία# κατά τους Σμπροσ&εν χρόνους, βράβευσα* 
εΙρηνην *°Φ ***** την 9 Αλεξάι^9ρΗαρ διεστωσιν Ιχηίμπει* γράμμα 
τ* άναγχαιοτατον &* αντον τοΐς της, έρεσχρλίας αΐτίοις επιτί- 
φησιν' δ δη xal αυτό γνώρισμα περιεχον άμφϊ τον λαόν του 
Φεου κηδεμονίας , ry fttgl αντον φερεοΦαί διηγησει χαλόν, 
ϊχον τούτον τόν τρόπον· 

• « 

ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ, ΒΑ\ 

' · 1 

Κωνσταντίνου *) ίπιστολή προς 9 Αλέξανδρον tov ϊπίσχοπον , καί "Αρτων χδν 

J , πρεσβύτιρον. · - 

^ * 

JNtXflTtis Κωνοταντΐνος·, μ4γ·στος ΰεβαοτος, 

Άλιξάνδρφ xal Άρβίω. 

I 

,,Διπλην μΰι γεχενησΒαι ηροφασιν τούτων ων εργφ την 
χρείαν υπεστην 1 ), αυτόν? ως είχός, τον των εμων εγχειρημάτων 
βοη&όν xal σωτηρα των όλων &εον ποιου ματ μάρτυρα· 


ΚΕ Φ Λ ΛΑΙΟΝ gE\ 

·**■ · # > , s * 

*Οτε περί τής εΙρηνης ίμερίμνα ουνή&ως. 

I * , · 

I 

Πρώτον μεν γάρ την απάντων των ί&νών περί το Φειον 
πρό&εσιν χ ) , ως μίαν εξεως σύστασιν ενώσαι * δεύτερον di, το 
της κοινής οικουμένης σώμα χα&άπερ χαλεπψ τινί 2 ) νόσημα?*, 
πάσχον κακώς, διορ&ωσασ&αι προΰ&νμη&ην· **A δη προσκό- 
πων, έτερον μίν ,άπορφητφ διανοΐας όφ&αλμφ συνελογιζόμην. 


, Cap. LXIV. *) [Κωνσταντίνον — πρεσβύτερον. Vid. Exotirs. II.] 
— 1) [ Τούτων — ύπέστην , rerum quas gessi , ut vertit Val. Praeterea 
Stroth« ad b. 1. animadvertit : ^Nemlich den Krieg mit Licini us, Man 
sieht deutlich , dass auch dieser Brief bald nach\ Ueberwindung deo 
Licinius im Jahr 324 geschrieben urordenS* Cf. Manso Lebeu Cou« 
stantins p« 368 sq·] 

Qap. LXV. 1) Την n ερϊ το &εϊον πρό&εσιν. Mallem scribere· Stu- 
δεΩΐν , aut προλψ\)ΐν, Contra. in principio huius epistolae pro διπλήν μοι 
ηρόφμσιν, malim legere ηρό&εσιν, Mox scribo ηρος μίαν Έξεως σύατααιν 
ίνώσαι ex codice Ftntetianp et Savilii. Mallem tainen scribere ηρος μιας, 

i Cast· προς μίαν pro ως μίαν· } — 2) Κα&άπερ χαλεπά τινί . · Desupt 

ic nonnulla , quae in libro Moraei ita supplentur: χαλεπζ* τινϊ νοσήματι 
αάύχον κακώς, όιορ&ώσαο&αι etc., prout etiam legitur in editione Gene- 
Vensi., Ego libeOtius bono locum ita auppleverimt χάλεπφ τ ivi νοσηματ · 
*ής τυραννίδας ηεζόμενον Ιλεν&ερωσαι πρού&υμη&ην· Verum cum in opti- 
mis codicibus Fuketiano et SaVilii locus ita suppleatur ut supra posui, eam 



/ 


/ 


DE VITA CONSTANTINI II, « 5 . 66. 133 

/ / * 

&ερον H ifr ηςστραηωτιχης χε*ρόςεξουσίφ χατορ&ονν inei- 
ρώμι είδως ως ii 1 ) χοινην άπασ* τοΊς τον 0ιοΰ ΰεράπουσιν 
in* εύχαις τα7ς εμα7ς ομόνοιαν χαταστησαιμ* , xai η τώνόημο~ 
ΰΐων πραγμάτων χρεία σύνδρομον τα7ς απάντων εύσεβεσ* γνω- 
μαις ζην μεταβολήν χαρπώσετα*· 

ι * ■ . « 

Κ Ε Φ Λ Λ ΑΙ Ο Ν 8ς'. 

* . / 

°Οτι χαΐ 'τάς iv *Αφριχ{Ι ξητηοβις ό*ωρ&ωσατο. 

Μανίας γάρ δηπου&ςν Ί ) ονχ ανεκτής άπασαν την * Αφρι- 
κήν επιλαβουσης, χαί διά τους άβουλη χουφοιηττ την των 
δήμων Φρησχείαν είς διαφόρους αίρεσης αχίσα* τετολμηκότας, 
ταυτην εγω την νόσον χαταστε7λα* βουλη&είς , ούδί μίαν it /ραν 
άρχονσαν τω πράγματι θεραπείαν ενρισκον, η εί τον χοινόν της 

οικουμένης εχ&ρόν εξελων 2 ), δς τάις ιεραΐς υμών συνόδους την 

\ 


scripturam sequi praestat· Porro in Fokettf libro deeat rox xotvnc· — 
8) ιΐς Ion.] 

Ca pt LXVI. 1) Μανίας γάρ δηκ ov&ep* Scribendum omnino est 
μανίας γονν. Paulo post ubi legitur ntxl διά τονς expungenda est particula 
xce4 Donatistas autem intelligit, qui post Romanam et Arelatensem synq- 
dum, post iudiclum ipsius Constantini, adhuc in Africa, tumultuabantur* 
— 2) *Tov xoivbv της olxo νμένης ίχΟρορ ί&λών. Licinium procul dubio 
intelligit , ut declarant quae sequuntur verba: o? τοΐς 1(ραϊς υμών [Steph· 
ημών] σννόόοις etc. Nam Licinius synodos Christianorum antistitam pro-· 
hibuerat, ut. testatut Eusebius in libro 1. cap. 51· At Christophorsonus 
communem humani generis hostem hoc in loco diabolum esse existima- 
vit, gravi errore. Est igitur hic huius loci sensus· Cogitabam, inquit 
Constantinus, devicto Licinio quosdam ex vobis orientalibus episcopis 
mittere in Africam, ad pacem illic inter' Donatistas et Catholieos compo- 
nendam. Cum enim et Italiae et (valitarum episcopi id efficere npn ^ 
potuerint, vestra demum opera id perfectum ' iri sperabam. Sed, ut 
video , vos ipsi pacificatoribus egetis. [ Supplenda baeo Valesjana anno-· 
tatione Strotbii ad h. 1. (p. 280 sq. not. 4,): ,,δΡοίί Cons tctntin His 
donatistische Streitigkeit durch abendldndis-che Synoden nicht hatta 
beylegen konnen, so hoffte er, dass dies vieUeicht rrtit Beyhulfe der 
morgenldndischen Bischofe geschehen ivurde, JWeil ab er aiese keina 
Synode deswegen halten konnten , tvegen des Verbots des Licini us^ 
der alie Synoden verbo ten hatte, so musste Licini us erst aus dem < 
IV ege geraumt iverden , ehe Constant in diesen Zweck erreichen 
konnte. VieUeicht mag ein schon vorher gesehehenes Ansinnen an dia 
motgenlandisehen Bischofe, von Sei te n Constantine, imdderen 
bezeugte Lust, sich in dieser Sachs zu venvenden, dem Licinius 
zu dem Verhot det Synoden Gelegenheit gegeben haben* Sovisl ist 
' vffenbar , selbst aus dieser Geschichte , daes die morgenlandischen 
Christe n , und vorziiglich die EUschofe , schon vorher dem Constantii* 
viel ergebner gewesen, alsihrem Kayser Licinius , tvelche* deni*' 
diesen naturlicher Weiso zu solchen Verboten veranlassen musste, 
'*>eil er' bey der Abgenaigtkeit der Bischofe gegen ihn befiirohtate , 


i 


N 



0 


134 · EUSEBII PAMPHILI 

I 

I 

νμάίνπρος την x&t 

nffog «U ήίους ΰηονοονηαν φλνι» βοη&ούς άποςτίΐίαιμ* 3 ). 

i ' 

V * I 

ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ gZ\ 

1 

"Οτε lac της ανατολικής τ« της ευσεβείας ηρ&ατο. 

* Επειδή γάρ η τον φωτός δύναμις, nal ό της Ιερας θρη- 
σκείας τόμος, υπό της ταυ κρείττονος ευεργεσίας, οΤον εκ τινων 
της ανατολής κόλπων ίχδοθεις , απασαν όμοΰ την οικουμένην 
ι*ρ<$ λαμπτηρε na τηστραψεν, εικότως υμάς χ ) ώσπερ τινας 
νρχηγους της των εθνών σωτηρίας νπάρξεεν. πεστεύων, t όμοΰ 
nal ψυχής νενματε ηαί οφθαλμών ενεργεί φ ζφειν επειρώμην. 
*Λίμα γουν τ$ μεγάλη νίκη 2 ) nal τη των εχθρών άληθεΐ θρεα- 
μβείφ , ταυτίστε πρωίαν είλομην 3 ) Ιρευνφν, ο δη πρώιόν μοε 
nal ζεμεωτατον απάντων υπάρχων ηγούμην· 


άθίμετον ίαυτάδ γνώμην άντίσνησεν , Ινίονς 


1 

fie mochten bey ihren Zusammenkunften Dinge zu seinem Nachtheil 
'und zu Constantius Vortheil verabreden . Er musste in dieser 
Meynung bestarkt iverden ·, weil die Christen schon gegen andere Ge- 
4etze f die er gemacht hatte ^ offenbaren XJngehorsam bewiesen hatten y 
wie Eusebius selbst sagt, Ueber&aupt ivird der ehrliche Geschicht - 
schreiber , der die Sachen nicht in einem fal&chen Licht , sondern wie 
sie sind betrachtet , und nicht der Religion ivegen Parthey nimmt , 
geste hn , dass die Sache Constantius wider den Licinius nicht 
vollkommen gerecht geufesen .“ Ct tValch Entwurf e in er vollstandigen 
fiistorie der Ketzereien T. il. p. 428 sq. ]· — 3) *Αηοατ*ί XuC pe. Scribo 
αποστε&αεμε cum Grutero et Moraei libro , quibus consentiunt codex Fu- 
jketii et Savilii et Hegiae schedae* 

Cap. LXVll. 1) ‘Ημάς wsniq τινας αρχηγούς* Procul dubio scri- 
bendum est νμας, ut in Moraei libro ad marginem emendatur. Nec aliter 
legitur in codice FuJu et Savilii· Porro Constantinus Aegyptios diserte 
Inter orientis populos enumerat , quod non vidit Christophorsonus. Ae- 
gyptus certe tunc temporia inter orientis provincias censebatur, iam inde 
a Maximini temporibus, qui caesar in oriente constitutus Aegyptum sub 
* se habuerat. Hinc est quod Amm. Marceliinus in libro XIV. ubi provin- 
cias orientis recenset, Aegyptum ac Mesopotamiam ex earum numero 
luisse testaturi Locus eat m pag. 19. editionis nostrae· Sed et comes 
orientis Aegyptum ao Mesopotamiam sub dispositione sua habebat Con- 
stantini et. Constantii temporious. ut docet vetus haec inscriptio: M. MAE- 
CIO MEMMIO FURIO BALBURIO CAECILIANO. PLACIDO. C. V· 
COMITI ORIENTIS AEGYPTI ET MESOPOTAMIAE. CONSULI OR- 


DINARIO, etc. Quin etiam. sub posterioribus imperatoribus, licet Ae- 
gyptiaca dioecesis ab orientali seiuncta esset , semper tamen sub praefecto 
praetorii per orientem fuit, ut ex imperii notitia constat, paulo post 
scribendum videtur ζητείν ψεηγομην, — 2) "Αμα γουν μ*Υ"λη νίκρ. 

Hoc est quod dixit superiori capita: τον noevov της ο Ιχουμένης ίχ&ρον 
i£tlav. Intelligit autem Constantinus proelium Hadrianopolitannm et 
Chalcedonense. Quorum illud contigit quinto nonas Inlias, hoo vero 
14. Calendas Octobres anno Christi 324. Sub finem autem huius anni 
data esse videtor haec epistola· — 3) Ταυτίστε πρώτον είλομην* Lcgen- 

- . I * 

\ 


I 



DE VITA CONSTANTINI II, 68. 135 

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΞΗ'· \ ' 

Ό»*) hm)M s St& wjv orwjty, τη tuqI «ίρι}*·ης ονμβουΧινιι. 

* 

Ψ ΑΧΧ*, Λ καλλίστη nai fala πρόνοια, οΤόν μου της ακοής, 
μάλλον di της χαρδίας αυτής 1 } τραύμα καίριου ηψατο, πολΧέ} 
χαΧιπωτ έραν των . εχΐι καταλιιφ&έντων *) την iv ύμιν γινομέν ην 
διχοστασίαν σημαίνον* ως πΧιίονΟς ηδη τα χα&* υμάς μέρη 
ϋιραπιίας δέισ&αι , παρ' ων τοΐς αλλοις την ΐασιν ύπαρξην 
ηΧπισα* Αιαλογιζομένω δη μοι την αρχήν καί την vnofaow 
τούτων, άγαν ιύτιΧης καί ούδαμως αξία της τοσαύτης φιΧονιι- 
κίας η πρόφασις έφωρά&η» Αιόηερ ini την της επιστολής 
ταύτης ανάγκην επαχθείς, και προς την. ομόψυχον ύμων αγχί- 
νοιαν*} γραφών, την τι faiav πρόνοιαν καλέσας αρωγόν τψ 
πράγματι, μέσον της προς ά ΧΧηΧους ύμων άμφισβητησίως, 
οΤον ειρηνης πρύτανιν ίμαυτόν προσάγω εικότως » € 'θπΐρ γάρ 
δη συναιρομένου τού κρείττονος, καί ιί μιίζων ην τις αφορμή 


dum puta τοντ* ίτι, Fortasse etiam προηλόμην , id est, discidium 
illud Donati&tarum rursus inquirere ac diiudicare decreveram. Ia optimo 
Fuketii codice legitur τί ποτ* Ιοτϊ πρώτον, etc. Atque ita 'in libro Tur*- 
nebi et Moraei ad marginem emendatur. Omnino videntur hic deesse 
nonnulla. Sensus tamen is prorsus est, quem dixi. Porro collata simul 
omnium codicum lectione , locus ita sanandus, videtur: τί ποτ* ΙοτΧ 
τούτο πρ, 

Cap. LXVIIL # *) ["Ors — ανμβουλινιι· Vid. Excurs* Π.] — 
1) TTj χαρδίψ αύΦης* Quis non. videt scribendum esse τζς χαρ- 
δίας? Nec damnanda est Christophbrsoni coniectura, qui τραύμα χαί- 
aiov legit» Sic enim plane scriptum exhihenl optimi libri Fuketii, 
Savilii et Reg. schedae» [Steph» πραγμα.] — 2) Των Ιμιί χατα- . 

ληφ&Ιντ,αιν. Nihil hic vidit Christophorsonus , qui non animadvertit 
vocem hanc Ixii referendam esse ad schisma Donatistarnm, de quovsupra 
locutus est Constantinus* Ait igitur imperator, hoc schisma maxima iam 
ex parte sedatum esse , ac leves duntaxat eius reliquias in Africa reman- 
sisse* — 3) Προς την ομόψυχον υμών άγχίνοιαν» Vocem ομόψυχον con- 
sulto omisit Christophorsonus , cum Alexandrum et Arium concordes dici 
non posse existimaret quippe qui de tantis rebus inter se dissentirent· 

; Verum Constantinus eos nihilominus unanimes vocat, cum de utroque. 
J>ene sentiret, eoaque verbis, potiua quam re ipsa et animo dissidere cre- 
deret* [ Cf. II, 70* Stroth. ad h. 1. p. 283*: »Man lobi ofters an einem 
etwas , was er nieht hat % um ihn dadurch anzureizen das Lob zu 
verdienen . In dieser Absicht braucht Const antin hier das Bey- 
wort e ins g e sinnt^l Vox autent αγχίνοια parum convenire videtur 
antistitibus. Utuntur quidem hao voco imperatores in literis suis ad 
rectores provinciarum» Sed cum sacerdotes alloquuntur, sanctitatem, 
gravitatem vel prudentiam frequentius dicunt. Glossae veteres: αγχίνοια 
soler tia, experientia* [Minus frequenter αγχίνοιας titulo sacrorum anti- 
stites appellari, concedere possumus Valesio, aeque tamen utitur illo 

9 

< 

• · 

\ ✓ - ' 


i 


I 



180 ·., EUSEBII PAMPHILI- 

* 

διχονοΙας^ ον χαλεπώς αν ηδυνη&ην 3 δσιαις τών άχουόντων 
γνώμαις ίγχειρίζων τον λόγον, εις το χρησιμωτερον έκαστον 
μηοατησαι 4 )) το ντο μιχράς xal Uav εντελούς αφορμής υΤια- 
ρχονσης , η προς το ολον εμποδών Υστατα*, πώς ούχ εύχεριστε- 
ραν xal ττολλω ρφδιωτέραν μο* τον πράγματος την έπανορ&ωσίν 
μψηστεύσε * ; χ 


ΚΕΦΑΑΑ10Ν %Θ'. 

ΤΙοφφ η 9 Αλ(ξάχδρον xal *Λρείου ζήτησις ήρ^ατ Ο, xal ort μη Ιχρή* Ουζη* 

τιίν ταντα, * 

,, * 

✓ 4 

Μαν&άνω toIwv εκεΐ&εν υπήρξα* τον παρόντος ζητήματος 
την καταβολήν *). ~Οτε γάρ σύ , ώ 9 Αλέξανδρε , παρά των 
πρεσβυτέρων εζητεις , τ I δη ποτέ αυχών Ι'χαστος *) υπέρ τίνος 
τόπον των iv τφ νδμερ γεγραμμένω ν, μάλλον δ* υπέρ ματαίου 
τινδς ζητησεως μέρους Ιπυν&ανον 3 ) , σύ τε, ώ "Αρειε, τουΦ* 
οπερ η μήτε την αρχήν εν&νμη&ηνΜ , η έν&υμη&έντα σιωπή 
παραδοΰνα* προσηχον ην , άπροόπτως έντέ&ειχας 4 ) , ο&εν της 
iv νμΧν διχονοίας 5 ) εγερ&είσης , η μίν σύνοδος ηρνη&η 6 ) , q 


Constantinus lioc tantum, loco, sed de iisdem episcopis non minus ΙΙΓ, 
J6. fll» IV, 35·, quos locos attulit Lowlhius. Cf. II, 51.] ,4) £1ς το 

χρησψώτίρον ϊχαστον μεταοτήσαι. Vox ί'χαστοΡ in neutro genere posita 
videtur. Refertur enim ad articulum υπερ> cui mox respondet τοΰτο. 
Recte igitur in codice Regio et Fuk. post verbum μεταΟτησαι apponitur 
virgula· Neque enim sensas absolutus est. At Cbristopborsonus contra 

morem suum ex una periodo duas fecit. 

• * 

C a p, LXIX. 1) [ Την καταβολή* i· e· initium , originem* Ad rem 
; cf. Socrat. Η. E. I, 5· Theodoret. Η. E. 1,2·] — 2) ΤΙ δη ποτέ αύτωρ 
έκαστος, Addendum omnino est φρονεί ex Gelasio Cyziceno in lib. IT. 
Cap. 4. Wicephorus autem hr lib· Vili. cap. 13. habet ?oe7. Mox. ubi 
legitur iivv&uvo to, codex Fuk, ejt Savil. scriptum habent Ιπνν&άνου 
rectius· — 3) [Πυν&άνο* το Cast. et mox Ιόη· μηδί pro μήτε. ] — - 

4) *Αηρο6ητως ΙντΙ&ειχας. Rectius in Gelasii libro legitur άντέ&ηχας, 
id est, opposuisti , obiecisti· Atque ita legerat Epiphanius schola- 
sticus, ut palet ex cap, 19« historiae tripartitae, [*Λντ4&ηχας scripsit 
£imm, *Mvxi&wtaq Val, vertit; „ protulisses “ et £trotn.: , y v0rgetragen. iC 
Sed hoc sensu nunquam memini xnc Ιντι&άκ» legere, quod potius syno<- 
pymum est cum praecedenti ίν&υμη&ήναι. Itaque vertendum: „cum — 
impru,denler animo infixisses infixumque foveres s. teneres.** Patet autem 
difficilius esse Ιντ έ&ειχας quam αντέ&ηχας quod satis claras interpretamenti 
notas habet,] — 5) °0&*p της 1* ifywr διχονοΐας. Nicepliorus primam 

vocem utpote Superfluam expunxit, quam tamen habent omnes liori, et 
Epiphanius scholasticus in versione ana retinuit, — 6) 'Η μίν σύνοδος 
ηρνη&η. Eangus vertit: conventos Quidem solemnis quibusdam dene- 
gatus . Christophoraonos vero aic interpretatur ; Conventus -qui in eccle- 
sia fieri solet , impeditus · 2ννοδορ igitur pro synaxi * hic acceperunt, 



DE V ITA CONSTANTINI H, 69. 137 

di άγιώτατος Χαός εις ά μφοτέρους σχισΦείς, Ικ της του κοινού 
σώματος αρμονίας έχωρίσ&η· Ούκουν εχάτερος υμών εξίσου την 
συγγνώμην παρασχων 7 ), οπερ αν νμΐν ο συν&εράπων υμών 
δικαίως παραινεί, δεξάσ&ω * τί di νούτό εστιν; ούτε ερωτφν 
υπίρτών το ιόντων εξ αρχής προσηκον Jjv, ούτε ερωτώ μενον ' 
άποχρίνεσ&αι· Τας γαρ ζοιαύτας ζητήσεις, όπόσας μη νομού 
τίνος ανάγκη προστάττει , άλΧ * ανωφελούς αργίας ερεσχελία 
πρστί&ησιν , ύ καί φυσικής 8 ) τίνος γυμνασίας ενικά γί/νοιτΟ , 
όμως όφείΧομεν εϊσω της διάνοιας εγχλείειν, καί μη προχείρως 
εις δημοσίας συνόδους εκφέρειν, μηδί ταΐς των δήμων ά κοαις 
άπρονοηιως πιστεύειν· Πόσος γαρ Ισχιν έκαστος, ως πραγμά- 
των ου τω μεγάλων και Χίαν δυσχερών δνναμιν , η προς το 
ακριβές συνιδεΐν , η καν * αξίαν ερμηνευσαι; Ei δΐ και τούτο τις 
εΰχερώς ποιέίν νομισ&είη, πόσον δη που μέρος του 'δήμου 
πείσει ; η τις ταΐς των το ιόντων 9 ) ζητημάτων άκριβείαις εξω 
της επικινδύνου παρολισϋησε ως άντισταίη; Ουκούν εφεκτέον 
εστίν εν τοΐς τοιούτοις την πολυλογίαν, Ίνα μήπως η τη ημών 
άσ&ενείφ της φύσε ως το προτα&ίν ερμηνευσαι μη δυνη&έντων, 
ij τη των άκρόατών βραδύτερα συνέσει προς ακριβή του 
φηΦέντος κατάληψιν ελ&εϊν μη χωρησάντων, εξ . όποτέρον 
τούτων 10 ) η βλασφημίας , η σχίσματος εις ανάγκην ο δήμος 
ηιερισταίη . 


quo sensu ea vox non infrequenter usurpatur. Sic rursus in hoc capite 
ιΐς δημοσίας συνόδους .Ιχφίρειν , et in cap* 68. Sed et Epiphanius scho- 
lasticus vertit mysteria contemnuntur . [Val. vertit: ,, communio quidcn* 
denegaU est“ et Stroth.: „ist die Kirchengemeinschaft vcrsagt worden· 44 ] 
— 7) Την συγγνώμην παρασχών, Socrates ac Gelasius Cyzicenus et 

KicepUorns habent γνώμην, id est, aures et animum mihi accommodans · 
Sed' vulgata lectio rectior est. Sic enim Constantinus loquitur infra in 
hOc capite. Epiphanius vertit voluntatem praebens . 8) 2$ val φν- 

σιχης τίνος γυμγααίας. Scribendum videtur φιλοσοψιχης vel . σοφιστικής 
γνμ. %vexa γίγνοιντο· [Imo sanissimum est φυσικής γυμνασίας et sensum 
recte expressit Val. vertendo: ingenii exercendi causa. “ Proprie: na- 

turales animi facultates exercendi causa. (< ] — ; 9) */I τίς ο ταΐς τών 
τοισντων^ ln codice Regio , Fuk. et Savil. legitur η τ Ις ταΐς, etc. Apud 
Ricephorum autem legitur η τίς δς ταΐς- rectius quam in vulgatis editio- 
nibus. [Τίς, ος ταΐς Zimm. τΙς ταΐς Val.] Mox emendavi ex codice 
Fuk. et Sav. η τ jj των ακροατών βραδντέρφ συνίσβι. [Steph. βραδυτίρα 
αυνισις et similiter paulo ante η υμών ao&ivtta φύσιως. ] — Ιο) *Jg$ 
δποτίρου τούτων · In codice Regio et Fuk. legitur ποτίρου sine praepo·* 
sitioue : quae lectio ferri potest , st vocem ποτίρον referas ad ea quae 
sequuntur η βλασφημίας , η σχίσματος , Duorum , inquit, allertlm , aut 
blasphemiae , aut schismatis nascetur occasio. At Socrates ao Gelasins 
et Nicephorus hoc loco- scriptum habent αύδτς ίχατίρου· Est certe 
hic locus ob pravam syn taxim difficilis et obscurus. Itaque in oodioe 
Regio id' latus huius lineae apponitur nota φ« et ρ. hoc modo: φρ., id^est, 
'φρόνησαν· ‘ 


I 






I 


I 


138 SUSSBII PAMPHILI 

. ' , 

·· > 

Κ Β Φ Α 4 Λ 1-0 Λ 0\ 

Παςαινδαςις η · ο Ί 6 μ ο ψ ο t α ς. 

* 

Αιόπερ καί i ρώτησες άπροφνλακτος * καί άπόηρισις άπ ρο*~ 
φόητος ϊσην άλληλάις άντιδοτωσαν ίφ* εχατεροϊ συγγνώμην· 
Ovii γαρ περί του κορυφαίου των iv rcj» νόμφ παραγγελμάτων 
υμιν η της φιλονέιχίας ί£ηφ&η it ρό φάσες > ούδί καινή τις. νμΐν 
ύτ$/ρ της τον θεόν θρησκείας άϊρεσις άντ εισηχθη* άλλ* ενα καί 
τον αυτόν εχετε λογισμόν , ώς προς τα της κοινωνίας σύνθημα 1 ) 
δύνασθαι σννελθειν· 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν 0Α\ 

. Μη διά μικςάς λέξεις φιλονειχτίν κερί του αυτόν· 

/ 

*Τμών γαρ iv άλληλοις ύττίρ μικρών καί λίαν ελάχιστων 
φιλονειχο ύντων, τοσοΰιόν τον του θεού %αόν ταις ύμετεραις 
ιθύνεσθαι φρεσίν ου προσηχει, διά το διχόνοξιν · άλλ* οντε 
πρεπον , ούτε ολως θεμιτόν είναι πιστεύεται· "ίνα δί μικργ 
παραδείγματι την νμετεραν σύνεσιν ύπομνησαιμι, λε'ξω 1 )· " Ιστέ 
δηηου χαϊ τους φιλοσόφους αυτούς , ώς ενί μίν απαντες δόγματι 
συντίθενται Λ ) > πολλάχις όί επειδάν ξν τινι των άημφάσεων 


Gap. LXX. 1) Προς το της χοιίωνάχς σνν&ημα, Communionis tes- 
seram vertit Langus et Musculus , Chrislophorsouiis communionis consen- 
sum, Ego signum mallem' interpretari· Nam ut in gentilium mysteriis 
quaedam signa ac symbola tradebantur initiatis , quibus sese internoscerent 
symmistae» sic Christiani signum communionis habebant , eucharistiam vel 
baptishium. Epiphanius certe scholasticus communionis signum vertit, 
[Val. vertit: „ad communionis societatem u Stroth. melius: „zum Gemein- 
schafts - Vertragi Vid. indic, ad Euseb. Η E. sub ν. ούν&ημα, ] 

Gap, LXXI. 1) c Ταομνησοαμ ^ , λέξο*· Postrema vox deest apud Ge- 
lasium Cyzicenum» nec videtur admodum necessaria. Eam oerte in ver- 
sione sua omisit Epiphanius. 2) € &ς ivi μίν δόγματι απαντες ανντί- 
&εντακ Quid hic esset δόγμα , non intellexerunt interpretes, quorum alii 
dogma seu placitum interpretati sunt, alit disciplinae professionem. Atqui 
non unum est dogma apud philosophos » ut salis constat. Itaque sectam 
vertere malui. Omnes enim philosophi aliquam habent sectam cui addicti 
sunt» alii Stoicam» alii Peripateticam. Iam in qualibet secta interdum 
•sistunt controversiae de qurbusdam quaestionibus inter eiusdem sectae 
philosophos, lidem tamen oh sectae societatem facile inter se conveniant· 
Hio eat sensus» ut opinor» verborum Constantini. [Paulo post verba ti 
and — χωρίζονται recte explicat Stroth. ad h. i. ita: »,d. i. wenn gleich 
ciner ein gross^res Maass von Kenntnissen » mehr Minsichty hajt , ais 
der euidere * der su dereelben Secte gehort s so werden sis mi dieses 
verschiedenen Maasses von Kenntnissen (willen) nicht getrennt 9 




/ 



DE VITA CONSTANTINI II, 71. t39 

μερει διαφωνωΟιν , ει nal τη titf ίπιστημης άρετρ χωρίζονται, 
τρ μεντοε τού δόγματος ενώσει πάλιν εις άλληλους ΰνμπνίουσιν. 
Ei δη τούτο εστί, πως ου πολλψ δικαιότερου , υμάς 3 ) tovg 
τον μεγάλου θεού θεράποντος καθεστώτος , iv rotavit] προαι^ 
ρόαεε θρησκείας ομοψύχους άλληλοις είναι; * Em οκεψώμ+θα δη 
λογισμψ μείζονι , nal ηλείονί συνεσει το φηθίν* ειπερ όρθως 
εχει δι' όλίγας καί ματ αίας βημάτων εν ημΐν φιλονεικίος, 
αδελφούς . ο δελφοις οντικεΊσθαι , και το της συνόδου , τίμιου 
ασεβεί διχονοίφ χωρίζεσθαι δι* ημών 4 ) β οΐ ηρός άλληλους ύπίρ 
μικρών οντω καί μηδαμώς αναγκαίων φιλονεικούμεν. Αημώδη 
τ αυτά ion, χαΐ παιδικαις άνοίαις άρμόττοντα μάλλον , η rj| 
των Ιερεων καί φρονίμων άνδρών συνεσει προσήκοντα. *Απο · τ 
στώμιν ίκόντες των διαβολικών πειρασμών· *Θ μεγας ημών 
θεός, ό κοινός απάντων σωτηρ, κοινόν απασι τό φως ι^« 
τεινενΟ* ύφ* ον τρ προνοίφ ταυτην εμοί τφ θεραπευτή του 
κρείττονος την σπουδήν 6 ) ιίς τέλος ίνεγκειν συγχωρήσατε, όπως 
αυτόν ς τούς εκείνου δήμους εμρ προσφωνήσει καί ύπηρεσίφ Καί 
νουθεσίας ενατάσει 9 προς την της συνοδομ κοινωνίαν Jnayi* 
γοιμι· * Επειδή γάρ,ώς εφην , μία τις εστιν ύμ7ν πίστις , καί 
μία της καθ* ημάς αίρεσεως σύνεσις , τό, τε του νόμου παράγω 
γιλμα 7 ) τοΐς δι * εαυτού μερεσιν εις μίαν ψυχής πρόθεσιν ι τδ 
ολον συγκλείεΐρ τούτο οπερ ολίγη ν Ιν υμΐν άλληλοις φιλονεικίαψ 
ηγειρεν, ίπειδη μη προς την τού παντός δύναμιν ανήκει, χω- 


sondern bleiben der eine urie der andere, A nhanger JEiner und derselben 
Secte ." ] — 8) AutatovtQov ημάς. Legendum est υμάς ex Gelas io, Nice- 

phoro et Epiphanio. Et paulo post b νμιν ex iisdem , quibus consentiunt 
codex Fuk. et Savil· et scbedae Regiae· — 4) [ Αι* υμών Cast· Et Val, 
vertit : „per vos " Contra Strothius : „durch une," Similiter inferius Ion. 
pro της xa&* ημάς αίρίαι ως habet τ. κα&* νμας aL. et pro μία τϊς b ύμ&ν 
φύσις , μ. τ. b ημϊν φ.] — 5) Τό φως Ι&τ εινεν. Rectius dixisset άνέιειντν. 
Paulo ante lego ex codice Fuk. et Savil. ό κοινός απάντων σώτηρ. — » 
6) Τούτην $μοΰ την σπουδήν. Id est, Aoe meum studium atque institu- 
tum 9 concordiam in ecclesia stabiliendi , omnesque homines ad unius 
dei cultum traducendi. De quo studio dixit Constantinus initio huius 
•epistolae , et alibi passim gloriatur, f Cf. Gothofredi dissert. ad Philostorg. 
1,7. p· 22 sq.] — 7) Τό, τ$ του νόμου παράγγελμα. Lex enim nihil 

aliud nobis praecipit quam caritatem; ut scilicet deum quidem toto cordis 
affectu diligamus, proximum vero sicut nostnetipsos. In bis duobus tota 
lex consistit, ut ait dominus in evangelio. Haec non intellexit Christo- 
phorsonus , qui sic vertit : Unumque legis ac disciplinae institutum quod 
quidem cum sui partibus universum ecclesiae corpus , consentiente ani- 
morum concordia et proposito devincit . Rectius Portes ius : JPraeceptum - 
que legis in id omnibus partibus incumbit , ut in unatn animam uni- 
versum concludat . Forte etiam scribendum est τοΐς δυο lv αυτού μ/ρβσιν* 
Duae suu^ enim partes huius mandati, quarum altera ad deum, altera ad 



138 EUSEBII PAMPHILI 


ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ O'. 

Παςαινύατις J» · p $ δμονοίας. 

Αιόηιρ κ ai ίραηησις άπροφΰί,αχτος , i tei άπόηρισίς απρο- 
νόητος ϊαην άλλήλαις αντιδότωοαν Ιφ' ίκατΐρον συγγνώμην. 
Ovdi γαρ πιρί τοΰ κορυφαίου των iv τφ νόμφ παραγγιλματων 
υμτν η της φιλονικίας ίξήφ&η Λρόφαοις , ovdi ααινή τις νμϊν 
ΰιτίρ της τοΰ &ιοΰ &ρησ* ιίας αϊριαις άντιισηχ&η’ «U’&* καί 
τον αυτόν ίχηι λογισμόν, ως προς τα της κοινωνίας αόν&ημα ') 
duvao&at ovvfi&etv. 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ΟΑ\ 

Μη διά μικρός Ιίζτις ψιλοντικτι* ατςλ τοΰ αϋ του. 

’Τμων γάρ Ιν άλλήλοις νπίρ μικρών καί λίαν ιλαχίατων 
φιλονιικ ούντων , τ οοοΰτον τον τοΰ &ιοΰ λαόν ταΐς ΰμιτΐραις 
ΐ&ΰνίσ&αι φριαίν ου προσήκιι, dia το διχονοιϊν ' άλλ ου τβ 
ηρι'πον, οΰτβ άλως Όψιτόν ΐιγαι πιατιΰηαι, Ινα di μτ»ρφ 
παραδιίγματι την ϋμίτίραν σΰνιοιν ΰπομνήααιμι, λίϊω’). Αττ* 
δήαου καί του? φιλοσόφους αυτούς, ως Μ μίν αιταντίς δόγμαχν 
αυντΐϋινται *) j πολλάχις di intidav ξν uvt τιΰν anp<ff*ateov 


Cap. LXX. 1) Προς το τής κοινωνίας σύνθημα· Communionis en __ 
•am vertit Laugus et Musculus, ChriaLophorsonus communionis co ·■ - 


: symbola tradebantur 

symini&tae, sic Cbristiaui signum communi 

baptismum. Epiphanius certe scholasticui 

[ Val. vertit: „ad communionis societaUm « Slrot\, melius: 
schafta - Vertragi* Yid, indic, ad Euseb. H 

Cap. LXXf. 1) 'ΤΛομνήβαιμι, Po H[ ,„ u -gg 

Iasium Cyncenui' i viiletur admodum aaecessari* <* 


nvjsteru· 

quibus 'sese 

liabebaut, eucV> aT1 * vevt \i 

■omnainionis e ‘S r ^ n Q ein ein 


θινται. Quid L 


— i) 'Jit 

- -Γ 


, a Λύ/μα, «s «Λ, 

dogma seu «erprelali aunt, alii »W*- 

non unum ea apud philosopho». ·,·■ - 

vertere maluiXf Asvoim pitaluMB^ 





140 


EUSEBH PAMPHILI 


ρισμόν χΐνΚ Kctl στάσιν ίν νμιν μηδαμώς ποιείψ ω. Και λέγω 
ταΰτα 9 ονχ οτς\ άναγκάζων υμάς εξάπαντος τη Μα* εύηδει καί 
ύϊα δη noti εστιν ΙκεΙνη η ζητησις , i σνντίδεσδαι. Αύναται 
γάρ και το της συνόδου τίμίον νμιν άκεραίως σώζεσδαι, καί 
μία κάΐ η αύτη κατά πάντων κοινωνία τηρεΐσδαι, κάνταμά- 
λίστα τις iv μέρα προς άλληλονς νμιν νπίρ ίλαχιστου διαφωνία 
γενηταε * ίπειδη μηδί πάντες iv άπασι ταύτδ βονλόμεδα, 
μηδέ μία τις iv νμιν φύσις η γνώμη πολιτεύεται ♦ Περί μίν ονν 
της δείας προνοΐας μία τΙς iv νμΐν έστω πιστις, μια σννεσις, 
μία σννδηΚη τον κρείττονος*' α δ' νπίρ των ελάχιστων τούτων 
Φητησεων Jv άλληλοις άκριβολογεΐσδε 9 καν μη προς μιαν γνώ- 
μην σνμφερησδε, μενειν είσω λογισμού προσηχει , τφ της δια - 
νοίας άπουψητφ τηρούμενα , Το μεντοι της κοινής φιλίας εξαΐ - 
ρετ ον» και η της άληδείας πίστις, η τε περί τον δέον καί την 
τού νόμου δρησκεΐαν τιμή > μενετω παρ* νμιν ασάλευτος * ίπαν~ 
Αδετε δη προς την άλληλων φιλίαν τε καί χάριν , άπόδοτε τφ 
λαφ ξνμπαντι τάς οικείας περιπλοχάς » υμείς τε αυτοί καδάπερ 
τάς ίαντών ψυχάς εκκαδηραντες 1 * * * * * * 8 ) > αίδις άλληλονς επίγνωτε· 


1 _ 

proximum pertinet· — 8) Ψνχάς Ixxa&ygav τες. , Id est , detersa, caligine 
simultatum, qua mentis vestrae acies erat obducta atque obscurata · 
Sequitur enim άλληλονς ίπίγνωτε , id est: Vos vicissin agnoscite, am - 
plectiifiini , salutate . Quibus verbis alludere videtur . Constantinus ad 
inorem Christianorum sui temporis , apud quos in sacris conventibus , dum 
populus ad perceptionem mysteriorum accederet, diaconus saepius in— 
cl&tiiabat έπιγιγνώσχετε άλληλονς, ne quis scilicet prophanus aut Iudaeus 
ad sacram mensam irreperet, ut docet Chrysostomus in oralioqe prima 
contra Iudaeos pag. 440. tomi primi. Eodem verbo usus est Marcion cum 
Polycarpnm aliquando vidisset: iit ιγίνωαχε ημάς, ut ex Irenaeo refert Eu- 
setius in lib. IV. historiae. Latini quoque verbum recognoscere usurpant 
eo sensu. Sic in' passione Fructuosi episcopi: Cum se excalciasset f 

accessit ad eum commilito frater noster nomine Felix , apprehendit que 
. dextram eius, recognoscens eum, et deprecans ut sui memor esset · 
Tertullianus in lib. IV. contra Marcionem cap. 2. Propterea Hierosolymam 
ascendit, ad cognoscendos apostolos et consultandos, [Nec nostro 
locoxnec Η. E. IV, 14, ίπιγινώσχα,ν significationem salutandi habere, monui 

iam ad 1. 1. Η. E. T. I. p. 835. et recte potius Slroth. vertit: ,,er1cennt 
euch wieder einander [ ais Briider ],“ his additis p. 290. not,: ,,Ein 

kirchlich - technischer Ausdruck , der hier soviel heisst , ais einander 
fur Mitglieder der wahren Kirche erkennen, a Cf. Augusti Denkwiir- 

digkeiten aus der christlichen Archaologie T, VIII. p. 280 sq. p. 328 sq. 
Atque similiter apud Euseb. Η. E. IV, |4. dictum est: imyittoaxe ημάς. 

Vide quae annotavi ad E, G, G-ersdorfii fpistol. erit. ~ praefix.’ T. III. 
p. XII sq, et quae scripsit ipse Gersdorfius 1. 1. Addo duos locos insignio- 
res, unde vis vocabuli ίπιγινώαχην facile iotelligitur. Plutarch. morali. 

T. I. P. II. p. 336· edrt.^ JVyttenbach. Καλλιπ(δης, 6 των τραγωδοποιών 
νποχριτης, ονομα χολ δόξαν ϊχω* iv τοϊς * Ελλη σι , χαί σπονδαζόμενός νπό 
πάντων, πρώτον μξν άπηνεησεν αύτ$ ('ΛγησΜω) καί ^προΟϋπεν, ίπειτα 
σοβαροί ς <1$ τούς συμπερίποά υϋνΤας ίμβαλών ίαντον, δφδεύινντο, νομίζων 


D£ VITA CONSTANTINI II,· 71. 72« 14l 

/ \ 

Ή9ΐων γάρ πολλάχις φιλία γίνεται μ*τά %jfv της ί'χ&ρα$ ,ύτέό- 
&*σιν 9 ) * αν&ις *ip χαταλλαγην Ιπανελ&ούσα. 

t 

» 4 

K E Φ Λ ΛΑΙΟΝ OB\ 

°0» &* t{X άβειαν (tntQuXytqr δαχρύ&εν ήναγχάζετο\ καί μέλλων c?c τηρ άψα- 

χολήν διαβαένειν , έπέσχε δια %αυτ «, . 


'Λπόδοτ * ουν μοι γαληνάς μίν ημέρας, νύκτας δ* άμιρί- 
μνονς, Χνα χαμοί τ ις ηδονη χα&αρρν φωτός, χαι *β!ου λοιπόν 
ήσυχου ευφρόσυνη σώζηται * ει Si μη, βτένειν ανάγκη, χα} 
δαχρύοις δ** ολον ουγχεϊσ&αι , χαϊ μηδί τον τού ζην χϊω χα 
τιρφως ύφία τασδαι* Των γάρ το* τον Φεοΰ Xacjv/ των συν ~ 
θεραπόντων λέγω τ(ον εμών , ούτως άδίκφ xal βλαβερφ προς 
αΧΧηΧονς φ ιλονιικία χεχωρισμένων , εμί πως Ιγχωρύ τψ λογισμέ 
συνιστάναι λοιπόν; "ίνα δί της-Ιπι τοντφ λύπης την νπερβοληγ 
αία&ησΰι , πρώην έπιοτάς tf) \Νιχομτ$έων πόλει, παραχρήμα 
προς την ίφαν ηπειγόμην 1 ) τη γνώμη* Σπεύδοντι δη μοι προς 
νμας, χαϊ τω πΧείονι μέρΗ 2 ) συν νμϊν οντι, η τονδ* του γράμ- 
ματος [αγγελία 3 ) προς το εμπαλιν τον λογισμόν άνεχαϊτΐσϊν, 
Χνα μη τοις όφϊλαΧμοΐς όράν άναγχασ&εΐην , α μηδεταΐς άχοαΐς 
προσέσ&αι δυνατό μ ηγονμην * 'Ανοίξατε δη μοι λοιπόν ίν τη 
χα&* νμας ό μονοία , της εφας την οδόν , ην ταις προς άλληλονς 
φιΧ ονεϊχίαις αττίχϊί/σαζί * και συγχώρησαν* θαττ ον νμας τ * 
όμον, xal τούς άλλους άπαντας δήμους έδειν % αίροντας , xal 


λχεϊψοψ αρξαι τίνος φιλοφρονήσεως' τέλος δϊ είπεν, Ουχ ίπιγινω σχεις με 
(siehst da nicht , iver ich bin?) » βασιλεύ , ον δ* ήχουσας δστ ις εϊμι; 
ο δ* 3 Αγησίλαος άηοβλέψας είς αυτόν , *ΑΧΧ* ου τύ Ισσι Κ,αλλιπίδας ο δει - 
χηλίχτας; ο ντο) όέ Λακεδαιμόνιοι τους μίμους χαλουσι* Ια quibus illud 
Ούχ έπιγινώσχεις με ad sensum plane Idem est quod apud Eueebium Η. E; 
IV, 14. έπιγίνωσχε ημάς, fortius tantum et gravius exprimens Marcionis ut 
'gravius commoti seutentiam· Didymus in lesai. c. VI. Προσαγορεύσαντος 
του ασεβούς Βααιλιδους τον ευαγγελιστήν *Ιωάψψηψ χαϊ είπδντος* in ιγινώσχεις 
ημάς·, άμελητί* ίπιγινώσχω σε , λέγει δ άγιος, πρωτότοκον του σατανά,] *— 
9) Τής έχΟ-ρας υπόΦεοιν, Scribendum est άπό&εσιν, ut legitur apud Ge— 
Iasium et Nicephorum. Atque ita plane scriptum exhibent Fuit, codex’ 
et ,Savil. et schedae Regiae. [ Recte sententiam suam retractat Vales, ad 
Socrat. Η. E. I, 7· p· 17· edit. Reading. c ΤπόΘ-εαιν vertendum est causam. 
Vide nos ad Euseb. de martyr. P. c. XI. 'p. 134. j 

Cap. LXXI1. 1) [Προς την ίφαν ηπειγόμην· Cf. Vales, ad 111,14.] 
— 2) Kal τφ πΧείονι μέρει. Id est, animo et cogitatione. Animus enim 
maior ac inelior pars cuiusque est. At Christophorsonus maiorem itineris 
partem intellexit, quod nullo modo ferri potest.. — 3) Τουδε του γράμ- 
ματος αγγεΧΙφ. Scribendum est πράγματος ex Socrate et Gelasio Cyziceno 
et Nicephoro. Paulo post lego προσίεσ&αι, ut habet idem Nicephorus, et 
Savilii codex. [Et Zimm. j Contra Cast. habel π^ο^ο^-αι.] 



11 U* It II 11 PAMPHILI 


i ΑΝ 


A K (D Λ Λ Λ I Ο Ν 0\ 

II » « κ ι Η Μ I I « 1(1 J (I t » # < « t. 

ht*** »*ί »>«!*«*** Λ*ϊ*ψνΙ*η·ί, umi mncapM nf ttnp· 
W*\+% U>»» *Uvl«Ntf ·***!> /»' *»·«*>*► «7χ*·ίΤ( 

♦ SW »«V **V Mf****»· ·■**» *» «V K“«r !»βρβ7Τ»4ίΙ«« 

»',μΛ % *itf **l<*m*v »!>♦'*» »«bj»t η,· ■· 

V «Κ^> Ι(ν **·’ ****v»YJ>*-' ·ϋ tr· w 

ιΛ «%V* *\ο« ' w-W* > *V ν**' ^ *κ **···*«■$ «>^ν* 
A **♦**. +* *\'*/Ί*ν 


X > ♦ < < ί ί Ο V ί' ί 


' '~y 

««ο»*»-* ** 
A\\aS. #^vvV «*» Χ 4 '*»* 

^\\W 4 '* -*i*X "■ ^ 

'.ν —»-«*■»'“ * 

%«« V— -ϊ *< 



I 


ιχη §* 


*Λ Τ 




rvj S/MCOM 


it τμς 


mit Μη, au 
iw itftw* mml ffi 
ηΐ^9 ίοηΐς mv 


JH9HJ ■ if w Sf«K 

ifft’n«r*£ Π» ττζ*άς9 r , t; 
•tW; flH tthfH ^Ws' . 




vae: je «a* *· 

* 

F* **S ijiib; i 
i kS. I» φΰν 


laiiii ia* -*» ruu» s 
« « 

3AM IrfSlSA. « 

s kr^tu i 


« · i 




I 


130 Εϋ$£Β11 PAMPHILI 

f · , 

εί μη tijg μοχδηρας πλάνης η βίαιος επανάσταύις f ) 9 επί 
βλάβη της χοινης άναστάσεως 6 ) άμετρως τοάς ίνίων χρυχαΐς 
Ιμηεπηγει/* ; Ν 

ι ' ' 

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΒΑ\ 

"Onwt άπο της Άλιζανδρίωψ διά τ ά κατα "Λρειον (xivovvto 

ζητησιις· 

φ 

Τοιαύτα βασιλεύς, ωσανε! δεοΰ μεγαλοφωνότατος χηρνξ, 
τοΐς {παφχεώτ αις απασι St* οΐχείου προσεφώνει γράμματος, 
δαιμονικής μίν ά πείργων τούς άρχομενους πλάτης, την i * 
άληδη μετιόναι δεοσεβ ειαν εγχελευόμενος. Φαιδρ ννομόνφ δ* 
άντφ ini τοντοις , ψημη τϊς διαγγελ λεται άμφί ταραχής ον 
μίτρας 2 ) τάς ίκκλησίας διαλαβούσης ψ ίφ* η την ακοήν πληγείς, 
ΐασιν περιενόεύ Το δ* η* άρα τοιόνδε. *Εσεμνύνετο μίν ο 
τον δέον λεως, τα7ς των χα Ιων χαλλωπιζόμενος πραξεσιν* 
ούδ * ην τις εξωδεν φόβος ταράττων , ως χαΐ λαμπρας χα! βα- 
δύτάτης εϊρηνης άπανταχόδεν την εΧκλησΙαν δέον χάριτι περί- 
φραττούσης 2 )* φδόνος S* άρα καί τοΐς ημετεροις εφηδρευε 
χαλόΐς, ε7σω μίν είσδυό μένος, μέσος δ* εν αντοΐς χορεύω ν τοΐς 
των άγιων ομίλοις · 2υμβάλλει δητα τούς επισκόπους , στάσιν 
ίμβάλών ίρεσχελίας 3 ) , δείων προφάσει δογμάτων ' χαπειδ* ως 
άπο μικρού σπινδηρος μεγα πρρ εξεχάετ ο 9 άχρας μίν ώσπερ 
άπο κορυφής άρξάμενον της *Αλεξανδρεων εκκλησίας , διαδρα- 
μόν Α ) δί την σύμπασαν Αίγυπτον τι χα! Λιβύην, την τ* 
ίπεκεινα θηβαΐδα* ηδη Si xal τάς λοιπάς ετΐενεμετο επαρχίας 
τε καί πόλεις , ο! στ’ ον μόνους ην ίδεΐν τούς των εκκλησιών 
προέδρους λόγοις διαπληκτιζο μένους, άλλα , xal τα πληΰη κατα- 
τ εμνόμενα, των μίν ως τούσδε, των δί δατεροις επιχλινο μενών* 


•vero d$o. — 6) 7% χοινης άναςτ άαιως· Scribendam videtur άνορ&ώ- 

σεως. Nam vulgata vox ex superiore linea repetita esse videtur. Porro in 
fine huius edicti apposita erat sine dubio haec subscriptio , de qua superius 
multa dixi': ΙΙροτι&ητω 4* τοΐς ημιτ/ροις άνατολιχοϊς μέρεσι. Haec enim 
subscriptio proprie convenit huic edicto , utpote quod missum est ad pro- 
vinciales orientis» 

Gap. LXI. l) [*Αμφϊ ταραχής ον μιχρας. De ratione qua in causa 
Arian& se gesserit Eusebius , vid. Moller. de fide Eus. p. 48 sqq. ] — 2) 
[ ΕΙρήνης — πιριίρραττούαης. Cf. *Tillemont . memoires Τ. VI. P. III. p. 775 
sqq. VPalch Ent\vurf einer vollstandigen Histofie der Ketzereien Τ. II· 
p. 418 sq. ] —7 3) Στάοιν ίμβαΐώ* ΙρεσχεΧίας. Scribendum videtur xal 
4ρ(οχύ.(ας. .Porro φ&όνος hoc loco est invidus daemon. Sic enim loqui 
solet Eusebius multis in. locis. ~ 4) [Λιαδραμών Val. διαδραμό* Cast. 



DE VITA CONSTANTINI Π, 61 — 63. 131 

Εις τοσοντον di διηλαυνον *) άτοπίας η των γινομένων ^ 
ώστ* ηδη Ιν avtotg μέσοις των απίστων Φΐατροις, τά σίμνά 

της Ινΰέου διδασχαλίας την αίσχίστην ύπομέναν χλούην 6 )· / 

* 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΕΒ*. 

H t ρ ϊ «ον αίνον u al Μ e X ίτ ι αν ω ν, 

ΟΙ μίν ουν χατ* αυτήν την *Λλ$ξάν9ρ*εαν% νοανιχως πορί 
των άνωτάτω διοπΧηχτΙζοντο > ol i* άμφί .πάσαν την Αίγυπτον 1 ) 
*al την ανω θηβαϊδα , προρποχοψένης ηαλα ιοτέρας υπο&έσίως 
χαριν διοστασίαζον , ως πανταχον διγιρησ&αι τάς ίηχλησίας· 
Τούτο ις 3* ωσπιρ σώματος χιχαχφμέρον , σνμπασα Λιβύη 
συνέχαμνο · συνινόσιι ti xai τα λοιπά μέρη των Ιχτδς έπα~ 
ρχιων. ΟΙ μίν γάρ από της *Λλ(ξανδριίας , διοπροσβιύοντο 
προς τους αάτ * ίπαρχίαν ίπισχόπους , ol δ* Λς Φάτορον τομνό— 
μονοί μέρος, της όμοιας έχοινωνονν Οτασιως. 

* 9 I 

R Ε Φ Α Λ Α I Ο Ν JBT. ’ ,- 

9 ^ 

"Οηως ηιρΧ ,ιίρήνης π/μψας Κωνσταντίνος ίγραψι» 

* / · 

Ταυτα di πυ&όμίνος ό βασιλίυς xal την ψυχήν νπίρα- 
Χγησας, συμφοράν το olxilav το πράγμα Φέμινος , παραχρημα 
των αμφ αυτόν Φοοσοβών, ον ον ηπιότατο σωφρονι πίστοως 
αροτη δΐδοχιμασμένον ανδρα *) , λαμπρννόμινον ταΐς υπίρ ονσο~ 


&immerm. ] — 5) Τοσου τον δΧ διηΧαυνιν, In codice Regio legitur δη 
ijkaovtVj quod magis probo. Totus igitur locus^ sic scribendus est: 
τοσοντον δη ijXawev άτοηίας, et*. Certe in Fuketiano codice legitur ιΐς 
τοσοντον». [Ad rem vid. Sozom. Η. E. 1, 15* Theodoret. Η.Έ.Ι, 3* 
Tiilemont. memoires T. VI. P. II. p. 17 sq·] — 6) [tfloir* — χΧινην. 
Facillime sane Ensebio, cum in causa Ariana non solum clerici sed etiam 
laici ineptissime inter se digladiarentur, difficile fuisse, satyram non scribere 
credimus, neque tamen, quam proclive fuerit Alexandrinorum ad irriden- 
dos et traducendos alios ingenium, obliviscendum est. Vid. interpp» ad 
Statii Sylv. 11, 1, 72» V, 5,. 66« Jortin Anmerkungen uber die Kirchen- 
historie T. III. p. 87 sqq.j 

Cap. LXII. 1) Ot δ * άμφί αασαν την ΑΪ /VJt τον» Melitianoa iih 
telligit, de quorum schismate videndus est Epiphanius et Baronius. 

• Cap. LXIIL 1) Αιδοκιμα σμένον ανδρα» Hosium Cordubensem in- 
teUigit, ut scribit Gelasius Cyzicenus in libro II. et post illum Photins 
in bibliotheca capite CXXVU. et Nicephonis. Et ante hos omnes So- 
crates atque Sozoraenus. [ Cf. Pagi ad a* CCCXV11I. η. XIX. TiUdmontt 
memoires eccles. T. VII. p· 524 sqq. p. 5i8. p. 641 sq. Schrockh christ- 
licbe Kgseb. T. V. p. 344 iq.] * 



132 EUSEBII PAMPHILI 

t 

βιίας όμολογίαις κατά κόνς ίμπ poafav χρόνους, βραβεύσω 
ίίρητην tolfi κατά την*Αλΐξό*δρ*ιαν διιστωσιν Ικπέμπίι* γράμμα 
%* άναγκαιοτατον ii αυτού τοις της, ίρισγβλίας αίτίοις ίπιτι- 
φησιν' δ δη καί αυτό γνώρισμα πίριιχον άμφί τον λαόν του 
faov κηδιμονίας , τζ ίιιρί αυτόν φιριοΦαί διηγησίι καλόν, 
ϊχον τούτον τον τρόπον· 

* 

ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ, SA\ 

' , 

Κωνστ αντίνον*) ίπιοτολή κρος ΆΜξανδρον τον Ιπίσχοπον , καί "Αρτων τόν 

* . πρισβύηρον· 

\ * 1 

* I 

β/ιχητης Κωναταντΐν oe, μέγιστος otflaoroe, 

Άλιξάνδρφ χαΐ Άροίω. 

ι ' 

,^ΐιπλην μόι γιγσνηα&αι πρόφασιν τούτων ων ?ργφ την 
χρίΐαν ύπέστην 1 ), αυτόν > ως έίκός, τον των Ιμων Ιγ%Ηρημάχων 
βοηΰον xal οωτηρα των οΐων &ιον ποιούμαι· μαρτνρα- 

ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ SE\ 

■» Ν · 

• * # ■ : · ■ · . . 

*0 τι περί τής εΙρήνης ίμερίμνα οννή&ως. 

I 

Ώρωτον μίν γάρ την απάντων των ίΦνων πιρί το Giiov 
πρό&ισιν χ ) , ως μίαν Ιξιως σνστασιν ίνώσαι * διντιρον ii, το 
της κοινής οικουμένης σώμα κα&άπιρ χαλιπφ τινί 2 ) νοσήματα 
πάσχον κακώς , ίιορ&οΐσασ&αι προΰ&υμη&ην. δη προσκό- 
πων, ΐτίρον μίν απο^ητφ διανοίας όφ&αλμφ σννιλογιζόμην. 


, Cap. ^XIV, *) [ Κωνσταντίνον — πρεσβύτερον. Vid. Exoars. II.) 
— 1) [Του των — νπέστην , rerum quas gessi, ut vertit Yal* Praeterea 
Stroth« ad h. 1. animadvertit : „Nemlich den JCrieg mit Licini us, Man 
*ieht deutlich , dass auch dieser Brief bald nach\ Ueberwindung deo 
Licinia* im Jahr £24 geeckrieben wordenS* Cf. Maneo Leben Coii- 
stantins p« 368 sq·] 

Qa p. LXV t 1) Την ηέρΐ τδ iiiov προ&ιοιν, Mallem scribere* ί*«- 
Φεϋιν , aut πρόληψιν* Contra, in principio huius epistolae pro διπλή? μοι 
πρόφμσιν, malim legere πρό&εσ iv. Mox scribo » ρος μίαν Ι'ξεως αύαταοιν 
ίνώοαΐ ex codice Fimetianp et Savllii. Mallem tamen scribere προς μι ας. 

I Cast· προς μίαν pro ως μίαν, } — 2) Καθμπ,ρ χάλιπφ τινί . · Desupt 

ic nonnulla , quae in libro Moraei iu supplentur: *αλβπ£» τινί νοοήματι 
βιάΟχον κάπως, διορ&ωοασ&αι etc., prout etiam legitur iu editione Gene- 
Vensi. Ego libebtius hunc locum ita suppleverim t χάλεπφ τινί νοοήματι 
της τυραννίδος πεζόμενον ΙΧεν&ιρώοαι προν&υμή&η*. Verum cum in opti- 
mis codicibus Fuketiano et SaVilii locus ita suppleatur ut supra posui, eam 



DE VITA CONSTANTINI H, 63. 66. 133 

✓ ' ' 

ειιρον di τη της στρατιωτιχης χάρος εξουσίφ χατορΦον* 
ρώμην, ειδώς ώς ti*) χοινην άπασι τοΊς του Φεου Φερώττουσ** 
επ* εύχαις τ α7ς εμαΐς ομόνοιαν χαταστησαιμι > καί η τώνόημο^ 
c Ιων πραγμάτων χρεία σύνδρομον % αις απάντων ευσεβεσε γνώ- 

μα ις την μεταβολήν χαρπώαεται· 

, · ~ ■ < . . 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν Βς’. 

- / 

"Ο τι χαΐ ‘τάς iv *Αφςιχ{Ι ζητηθείς διωςΦωσατ ο Ρ 

Μανίας γάρ δηπονΦςν *) οΰχ άνεχτης απασαν την *Αίφρι— 
χην επιλαβονσ ης, χαί διά τούς άβούλψ χουφοιητι τη·ν των 
Φημών ΦρησχεΙα ν εις διαφόρους αίρεσης σχίσαι τεΐολμηηότας, 
τ αυτήν εγώ την νόσον χαταστειλαε βουληΦεΙς , ουδί μίαν ετόραν 
άρχουσαν τω πράγματι ΦεραπεΙαν ενρισχον, η ii τον χοινόν της 

οικουμένης εχΦρόν ίξελών 2 }, δς ταίς ίερσΧς υμών συνόδους χηψ 

\ 


scripturam sequi praestat Porro io FnketU libro deest rox χοϊκής. — 

8) [ β Λς ιΐς lou.] 

Capt LXYI. 1 ) Μανίας γάς drptov&er* Scribendum omnino est 
μανίας γοΐ>ν. Paulo post ubi legitur nui δια τους expungenda est particula 
xat L Donatistas autem intelligit, qui post Itomanam et Arelatensem syn q— 
dum, post iudicium ipsius Constantini, adhuc iu Africa, tumultuabantur 
— 2) Tov xo ivov της οίχονμίνης ίχ&ςον ί^Χών. Licinium procul dubio 
intelligit , ut declarant qnae sequuntur verba : ος ταίς ίιςαϊς ναών [Stepb. 
ημνν] συνόδοις etc. Nam Licinius synodos Christianorum antistitum pro* 
bibuerat, ut. testatufr Ensebius in libro I. cap. 51· At Christophorsonns 
communem humani generis hostem hoc in loco diabolum esse existima- 
vit, gravi errore. Est igitur hic huius loci sensus· Cogitabam, inquit 
Constantinus, devicto Licinio quosdam ex vobis orientalibus episcopia 
mittere in Africam, ad pacem illic inter' Donatistas et Catholieos compo- 
nendam. Cum enim et Italiae et Calliarum episcopi id efficere npu ~ 
potuerint, vestra demum opera id perfectum * iri sperabam. Sed, ut 
video, vos ipsi pacificatoribus egetis. [Supplenda haeo Valesiana anno* 
talione Strothii ad h. 1. (p. 280 sq. not. 4,): ,,/jPSm/ Constuntin dia 
donatistieche Streitigkeit durch abendldndische Synoden nicht hatte 
beylegen konnen y eo hoffte er y dass dies vieUeicht rrtit Beyhulfe der 
morgentdndischen Bischofe geschehen tpiirde, Weil ab er diese keina 
Synode deswegen halten konnten , wegen des Verbots des (X ac ini us, 
der alie Synoden verbo ten hatte y so musste Licinias erst aus dem 
Wege goraumt werden , ehe Constant in diesen Zweck erreichen 
konnte . Vielieickt mag ein sehon vorher geschehenes Ansinnen an dia 
morgenlandisehen Bischofe , von Seiten Co nstantins, und der en 
bezeugte Lust , sich in dieser Sachs zu verwenden , dem Licinius 
zu dem Verhot der Synoden Gelegenheit gegeben 'haben. Soviel i** 
'offenbar, selbst aus dieser Gescnichte , daes die nwrgenlondischaM 
Christe n , und vorzuglich die B£schofe y schon vorher dem Constanti** 
viel ergebner gewesen , ais ihrem Kayser Licinius y ivelches det it*’ 
diesen natiirlicher Weise zu solchen Vsrboten veranlasse n mysst*» 
~*>eil er' bey der Abgeneigtheit der Bischofe gegen ihn befurvht*** 9 



134 . ' EU8EBII PAMPHILI 

I 

I 

ά#ίμετον έαντοΰ γνώμην άντέστησεν , ένίους υμών προς την των 
προς άλληλονς δεχονοούντων ομόνοιαν βοηΦους anoqttlXcuf t* 3 ). 

;κ*.ΑΛΑ,ο»ν/ 

/ 

*0τ* in της ανατολικής τη της ευσεβείας ηρξατο. 

* Επειδή γάρ η τον φωτός δνναμες , και ο της Ιερας Φρη- 
σκεΐας νόμος, υπό της του κρείττονος ευεργεσίας, οΐον εκ τινων 
της ανατολής κόλπων έχδο&είς , άπασαν όμοΰ την οικουμένην 
ίίρφ λαμπτηρε κατηστραψεν, εικότως υμάς 1 ) ώσπερ τινας 
πρχηγονς της των ε&νων σωτηρίας νπάρξειν πεστεύων, ν όμοΰ 
καί ψυχής νεύματε καί όφ&αλμών ενεργείς ζηϊέίν επειρωμην* 
*Λμα γουν Tfj μεγάλη νίκη 2 ') καί τη των εχ&ρών άλη&εϊ Φρια- 
μβείφ , τοντέστε πρώτον είλόμην 3 ) ερευνξν , ο δη πρώτον μοε 
aai τεμεωτατον απάντων ύπάρχετν ηγούμην· 


ειβ moehten bey ihren Zusammenkiinften Dirige zu seinem Nachtheil 
und zu Constantina Vortheil perabreden . Er musste in dies er 
, Meynung bestarkt iverden ·, weil die Christen schon gegen andere Ge- 
4etze , die er. gemacht hatte , offenbaren Ungehorsam bewiesen hatten , 
Ufie Eusebius selbst 'sagt. Ueberhaupt wird der ehrliche Geschicht - 
Schreiber , der die Sachen nicht in einem falschen Licht, sondern wie 
sie sihd betrachtet , und nicht der Religion wegen Parthey nimmt , 
gestehn 9 dass die Sache Constantina wider den Licinius nicht 
voUkommen gerecht geivesen. u Cfc Walch Entwurf einer volistandigea 
Hietorie der KeUereien T. II. p. 428 eq. ]· — 3) *Λποστεϊλαέ με. Scribo 
άποστείλαψε cum Grutero et Moraei libro , quibus consentiunt codex Fu- 
ketii et Savilli et Hegiae schedae* 

Cap. LXVU. 1) < Ημας &aniq τινας αρχηγούς* Procul dubio scri- 
bendum est ημάς, ut in Moraei libro ad marginem emendatur· Nec aliter 
legitur in codice Fulu et Savilii. Porro .Constantinus Aegyptios diserte 
Inter orientis populos enumerat , quod non vidit Christophorsonus. Ae- 
gyptus certe tunc temporia inter orientis provincias censebatur , iam inde 
a Maximini temporibus, qui caesar in oriente constitutus Aegyptum sub 
' se habuerat. Hinc est quod Amm, Marceliinus in libro XIV. ubi provin- 
cias orientis recenset, Aegyptum ac Mesopotamiam ex earum numero 
fuisse testaturi Locus eat in pag. 19. editionis nostrae· Sed et comes 
orientis Aegyptum ao Mesopotamiam sub dispositione sua habebat Con- 
stantini et. Constantii temporibus, ut docet vetus haec inscriptio: M. MAE- 
CIO MEMMIO FURIO BALBTJRIO CAECILIANO. PLACIDO. C. V. 
COMITI ORIENTIS AEGYPTI ET MESOPOTAMIAE. CONSULI OR- 
DINARIO, etc. Quin etiam. sub posterioribus imperatoribus, licet Ae- 
gyptiaca dioeoesis ab orientali seiuncta esset , aemper tamen shb praefecto 
praetorii per orientem fuit, ut ex imperii notitia constat, paulo post 
scribendum videtur ζητεεν ητεειγόμην. — 2) "Λμα γονν vjf μεγάλη νίκρ. 

Hoc est quod dixit superiori capito: τον nowov της οικουμένης Ιχ&ρον 
i$tXdv. Iutelligit autem Constantinus proelium Hadrianopolitanum et 
Chatcedonense. Quorum illud coutigit quinto nonas Inlias, hoc vero 
14. Caleudaa Octobres anno Chriati 324. Sub finem autem huius anni 
data esse videtur haec epistola. — 3) Τουτέοτε αρντον είλόμην* Legen- 
ι 

\ 



135 


DE VITA CONSTANTINI II, 68. 

• ' ' ' 

# , · 

KE Φ 4 ΛΑΙΟΝ BH'. 

°Οτι*) ΧντνηΜς διά την στάσιν, τά mgl ιίρηνης ουμβουλιυιι. 

ψ Αλλ*, <3 χαλλίστη xai ΦεΙα πρόνοια, οΤόν μου της ακοής, 
μάλλον di τ ης χαρδιας αυτής*) τραύμα χαΐριον ηψατο , ποΛΑφ 
χάλεπωτίραν των εκεί χαταλειφ&εντων *) την iv νμιν γινόμενη* 
διχοστασίαν σημαίνον * ως πλειον ος ηδη τα χα& * υμάς μέρη 
θεραπείας δέεσ&αι , παρ* ων τοΊς άλλοις την ΐασιν υπάρξει * 
ηλπισα. Αιαλογιζομενψ δη μοι την αρχήν xal την νπό&εσν* 
τούτων, άγαν ευτελής xal οΰδαμως αξία της τοσαύτης φιλονει- 
χίας η πράφασις εφωρά&η. Αιόπερ ini την της επιστολής 
ταύτης ανάγκην επειχ&εϊς , χαϊ προς την .ομόψυχον υμών αγχί- 
νοιαν 3 ) γραφών, την τε Φείαν πρόνοιαν χαλεσας αρωγόν τψ 
πράγματι , μέσον της προς άλληλονς υμών άμφισβ ητησεως, 
ο Τον είρηνης πρυτανιν εμαντόν προσάγω εικότως ♦ "Οπερ γάρ 
δη συναιρομενου ταυ χρείτχονος , καί εί μεΐζων η* τις αφορμή 


dum puto τοϋτ* ϊτι, Fortasse· etiam προηλόμην, id est, discidium 
illud Donati&tarum rursus inquirere ac diiudicare decreveram. Ia optimo 
Fuketii codice legitur τί ποτ* ΙστΙ πρώτον, etc. Atque ita* in libro Tur*» 
nebi et Moraei ad marginem emendatur. Omnino videntur bic deesse 
nonnulla. Sensus tamen is prorsus est, quem dixi. Porro collata simul 
omnium codicum lectione , locus. ita. sanandus, videtur: τί nor* iarl 
τούτο πρ, 

Cap. LXVIU. ^ [*Ow — συμβουλή ti* Vid. Excurs. Π.] — 
1) T7j χαρόίφ αύίης* Quis non videt scribendum esse της χαρ- 
δίαςί Nec damnanda est Christophbrsani coniectura, qui τραύμα xat- 
ριον legit. Sic enim plane scriptum exhihenl optimi libri Fuketii, 
Savilii et Reg» schedae* [Steph. πράγμα.] — 2) Twv ίμίί χατα- 

λ*ιφ&έντων. Nihil hic vidit Christophorsonus , qui non animadvertit 
vocem hanc inii referendam esse ad schisma Donatistarum, de quovsupra 
locutus est Constantinus* Ait igitur imperator, hoc schisma maxima iam . 
ex parte sedatum esse , ac leves duntaxat eius relicmias. m Africa reman- 
sisse. — 3) Προς την ομόψυχον υμών αγχίνοιαν · Vocem ομόψυχον con- 
sulto omisit Christophorsonus , cum Alexandrum et Arium concordes dici 
non posse existimaret quippe qui de tantis rebus inter se dissentirent. 
Verum Constantinus eos nihilominus unanimes vocat, cum de utroque. 
J>ene sentiret, eoaque verbis, potiua quam re ipsa et animo dissidere cre- 
deret. [ Cf. II, 70« Stroth. ad h. L p. 283«: ,,Ματι lobt ofter e an einem 
etwae , was er nieht hat , um imi dadurch anzureizsn das Lob zu 
verdienen . Iu dieser Absicht braucht Conet antin hier das Bey- 
urort e ins g e sinnt„ u ] Vox autem αγχίνοια parum convenire videtur 
antistitibus. Utuntur quidem hae voce imperatores in literis suis ad 
rectores provinciarum. Sed cum sacerdotes, alloquuntur, sanctitatem, 
gravitatem vel prudentiam frequentius dicunt. Glossae veteres: αγχίνοια 
eoiertia, experientia* [Minus frequenter αγχίνοιας titulo sacrorum anti- 
stites appellari, concedens possumus Valesio, neque tamen utitur illo 



186 , EV8EBH PAMPHILI- 

> . 

διχονοΐας, ον χαλεπώς άν ηδυνηϋ'ην 9 οσιαις τών άχονόντων 
γνώμαις εγχειρίζων τον λόγοιτ, εις το χρηεημώτερον εχαστον 
μεταστησα**), τούτο μίτρας *al λίαν εύτ έλους αφορμής vha - 
ρχουσης, η προς τδ ολον ίμποδών ϊατάται, πώς ον* ευ χέρι στ έ- 
ραν xal πολλώ ρφδιωτέραν μοι του -πράγματος την έπανόρ&ωσιν 
μνησνεύσει ; χ 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ 3Θ'. 

IJoihf η ^Αλεξάνδρου καί 9 ΑριΙου ζήτησες ήρ£ατο , κα\ δτε μή Ιχρήν σνζη- 

τεϊν τανια· * 

✓ # 

βϊαν&άνω τοίνυν έχεΐ&εν υπήρξα* του παρόντος ζητήματος 
την τα ταβολην 1 ). *Οτε γάρ ου, ώ *Αλεξα νδρε 9 παρά των 
πρεσβυτέρων ίζητεις , τΙ δη ποτέ αυτών ΐχαστ ος Λ ) υπέρ τίνος 
τόπου τών έν τώ νόμφ γεγραμμένων , μάΧλον δ* ύπίρ ματ α Ιου 
τινδς ζητησεως μέρους Ιπυν&άνου *), σύ τε , ώ*Αρειε Ρ τουΦ* 
ίπερ η μήτε την αρχήν εν&υμηΰ-ηναι , η εν&υμη&έντα σιωπή 
παραδουναι προσηχον ην, άπροόπτως ίντέ&ειχας 4 ) , ο&εν της 
1ν νμιν διχονοΐας 5 ) έγερ&είσης , η μίν σύνοδος ηρνη&η 6 ) , ο 


Constantinus lioc tantum loco, sed de /iisdem episcopis non minus ΠΓ 9 
1$. 31, IV, 35·, quois locos attulit Lowlhius. Cf. II, 51.] — ,4) £1ζ το 
χρηαεμ ώτιρον Έκαστον μεταστήσαι, Vox Έκαστον in neutro genere posita 
^videtur. Refertur enim ad articulum υπέρ* cui mox respondet τοΰτο» 
Recte igitur in codice Regio et Fuk. post verbum μεταΟτήσαε apponitur 
virgula· IN e que enim sensus absolutus est. At Cbristopborsonus contra 
morem suum ex una periodo duas fecit. 

Cnip· LXIX. 1) [ Την καταβολήν i. e· initium , originem · Ad rem 
„ cf. Socrat. Η. £. I, 5· Theodorei. Η. E. 1, 2.] — ~ 2) TC δή ποτέ αΰ των 
έκαστος. Addendum omnino est φρονεί ex Gelasio Cyziceno in lib. ΙΓ. 
Cap. 4. INicephorus autem hr lib. Vlll. cap. 13. habet νοεί, Mox ubi 
legitur itvv&uvoio , codex Fuk, et Savil. scriptum habent Ιπνν&άνου 
Vectius· — - 3) [ ΠυνΘάνοετο Cast· et mox Ion· μηδϊ pro μήτε. ] — 

4) *Απροόπτω<$ ίντ έ&εικας. Rectius in Gelasii libro legitur άντέ&ηκας* 
id eA, opposuisti* obiecisti · Atque ita legerat Epiphanius schola- 
sticus, ut palet ex cap, 19« historiae tripartitae, [ 9 ΑντΙ&ηκας scripsit 
£imm· *Evxi&iixaq Val, vertit; , pro tulisses 11 et /Strotn. : , ,vorgetragen. u 
Sed hoc sensu nunquam memini xne Ιντι&άκΜ legere ,· quod potius syno^· 
pymuin est cum praecedenti ίν&υμη&ψαε. Itaque vertendum: „cum — 
irapru,denter animo infixisses infixu mqu e foveres s. teneres.** Patet autem 
difficilius esse Ιντ&εικας quam άντί&ηκας quod satis claras interpretamenti 
notas habet.] — 5) 9 0&(V τής It» δμε» διχονοΐας. Nicephorus primam 

vocem utpote Superfluam expunxit, quam tamen habent oinnes libri, et 
Epiphanius scholasticus in versione pua retinuit· — 6) *JI μίν σύνοδος 
ήρνη&η. Langue vertit: conventas Quidem solemnis quibusdam dene- 
gatus , Christophorsonus vero sic interpretatur: Conventus qui in eccle- 
sia fieri solet % impeditus* Σύνοδον igitur pro synaxihic acceperunt, 



DE VITA CONSTANTINI II, 69. 137 

di άγιώτατος λαός iig άμφοτερους σχισ&εϊς, tx της του κοινοί 7 
σώματος αρμονίας ίχωρίσΦη. Ονχοΰν έχάτερος υμών εξίσου την 
συγγνώμην παρασχφν 7 }> οπερ αν ύμιν ο συν&εράπων υμών 
δικαίως παραινώ ΐ } δεξάσ&ω * τι δί τούτό εστιν) ούτε ερωτφν 
ύπίρ των το τούτων εξ αρχής προσηχον Jjv, ον τε ερωτώμενον 
άποχρίνεσϋαι. Τας γάρ τοιαύτας ζητήσεις, όηόσας μη νόμου 
τίνος αν άγχη προστάττει , άλλ* ανωφελούς αργίας ερεσχελία 
προτί&ησιν , εΐ χαϊ φυσικής 8 ) τίνος γυμνασίας ενεχα γίγνοιτ 0? 
όμως όφείλομεν εϊσω της δι avola ς εγχλείειν, χαϊ μη προχείρως 
εις δημοσίας συνόδους εχφέρειν , μηδί ταΊς των δήμων αχοαις 
'άπρονοητως πιστεύειν* Πόσος γάρ εστιν Μαστός, ώς πραγμά- 
των ουτω μεγάλων χαϊ λίαν δυσχερών δύναμιν, η προς τό 
άκριβίς σννιδεΐν, η χατ* αξίαν ερμηνευσαι; Ei δΐ χαϊ τούτο τις 
εύχερώς ποιϊίν νομισ&είη, πόσον δη που μέρος του 1 δήμου 
πείσει; η τις τα7ς των τοιούτων 9 ) ζητημάτων ά χριβείαις εξω 
της επικινδύνου παρολισ&ησε ως άντισταίη; Ούχούν εφεχτέον 
εστιν εν τοις τ οιούτοις την πολυλογίαν , ϊνα μήπως η τη ημών 
άσ&ενείφ της φύσε ως τό προτα&ίν ερμηνεΰσαι μη δυνηϋέντων, 
η τη τών άχρόατών βραδύτερα συ νέσει προς άχριβη του 
ρη& εντός χατάληιβιν έλ&ειν μη χωρησάντων , εξ οποτέρου 
τούτων 10 ) η βλασφημίας , η σχίσματος εις ανάγκην 6 δήμος 
φρισταίη· 


quo sensu ea vox non iufrequenter usurpatur. Sic rursus in hoc capite 
ιΐς δημοσίας συνόδους .Ιχφίριιν, et in jcap. 68. Sed et Epiphanius scho- 
lasticus vertit mysteria contemnantur · [Val. vertit: ,, communio quidenv 
denegata est“ et Stroth·: „ist die Kirchengemeinschaft versagt worden, w J 
— 7) Την συγγνώμην παρασχών. Socrates ac Gelasius Cyzicenus et 

Nicephorus habent γνώμην , id est, aures et animum mihi accommodans » 
Sed' vulgata lectio rectior est· Sic enim Constantinus loquitur infra in 
hoc capite· 'Epiphanius vertit voluntatem praebens . 8) καί φυ* 

οικης τίνος γυμνασίας* Scribendum videtur φιλοσοφικής veL . σοφιστικής 
γνμ. %νεκα γίγνοιντο· [Imo sanissimum est φυσιχης γυμνασίας et sensum 
recte expressit Val. vertendo: ,, ingenii exercendi causa. u Proprie: „na-» 
turales animi facultates exercendi causa.**} — ; 9) *Ά τις ο τάϊς τών 
τοιούτων ^ In codice Regio, Fuk. et Savil. legitur η τις ταΧς, etc. Apud 
fticephorum autem legitur η τις δς ταϊς^ rectius quam iu . vulgatis editio- 
nibus. [7Υς, ος ταϊς Zimm· τις %αίς Val.] Mox emendavi ex codice 
Fuk. et Sav. tj rjj τών ακροατών βραδυτέρφ αυνέαιι. [Steph. βραδύτερα 
οννισις et similiter paulo ante η υμών άσ&ίνιια φύσιως, ] — 10) *jE$ 

δποτίρον τούτων · In codice Regio et Fuk. legitur ποτίσου sine praepo- 
sitione : quae lectio ferri potest , si vocem no τίρου referas ad ea quae 
sequuntur η βλασφημίας , ij σχίσματος . Duorum, inquit, alterum, aut 
blasphemiae , aut schismatis nascetur occasio. At Socrates ao Gelasius 
et Nicephorus hoc loeo· scriptum habent αύ&ις ίχατέρου* Est certe 
hic locus ob pravam 'syntaxim difficilis et obscurus» Itaque iu oodioe 
Regio ad latus huius lineae apponitur nota φ· et ρ. hoc modo: φρ., id- est, 
φρόνησον* “** . ' ’ ■ * - 



138 


EVSSBII PAMPHILI 


K R Φ Λ ΛΙΟΝ 0\ 

i 

Π t{ rt · p < ί μ p v o i a ς· 


Αιοπερ %a l ίράτησις άπροφύλακτος „ καί άπόηρισις απρο- 
νόητος ισην άλληλάες άντιάότωσαν iq>* in ατερψ συγγνώμην· 
OvU γάρ περί τον κορυφαίου των ia τω νόμφ παραγγελμάτων 
νμιν η της η ιλονεικίας ίξηφ&η Αρόφασις , ovdi καινή τις νμιν 
ύτρίρ της τον Φεον Φρησκείας αϊρεοις άντεισηχΦη * άλλ* ίνα καί 
τον αυτόν εχετε λογισμόν 9 ως προς τα της κοινωνίας σννΦημα χ ) 
δύνααΦαι σννελΦεϊν* 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν 0Α\ 


Μη διό μίτρας λίξιις φιλοντικτιν περί του αυτόν· 

/ 

*Τμων γάρ iv άλληλοις νπίρ μικρών καί λίαν ελάχιστων 
φιλοΡΗκούντων , τοσονζόν τον του Φεον λαόν ταις νμετεραις 
ιΦννεσΦαι φρεσίν ον προσηκει, dia το διχόνοξιν * αΧλ 9 ούτε 
πρεπον, οντε ολως Φεμιτόν ειραι πίστευε τα*· * Ινα ii μικρόρ 
παρα δείγματι την νμετίράν σύνεσιν ΰπομνηο αιμι, λ*?©* 1 ). "/στ* 
δηηον καί τούς φιλοσόφους αυτούς , ως ενί μίν άπανιες δόγματι 
αυντίΦενται Λ ) * πολλακις H ίπειδάν ζν τινι των άτιμφάσεων 

I 

Gap. LXX. 1) Προς τδ της κοιίωνίάς σΰν&ημα· Communionis tes- 
seram Tertii Langus et Muacnlus , Christophorsonus communionis consen- 
sum . Ego signum mallem' interpretari. Nam. ut in gentilium mysteriis 
quaedam signa ao symbola tradebantur initiatis , quibus sese internoscerent 
symmistae, sic Christiani signum communionis habebant, eucharistiam vel 
baptismum. Epiphani us certe scholasticus communionis signum vertit· 
[Val. vertit : „ad communionis societatem “ Stroth. melius: „zum Gemein~ 
schafts - Vertragi Vid. indic, ad Euseh. Η. E· sub v. νύν&ημα. ] 

Gap. LXXI. 1) β Τηομνηοααμι , Xi$m· Postrema vox deest apud Ge- 
lasium Cyxicenum , nee videtur admodum necessaria. Eam oerte in ver- 
sione sua omisit Epiphanius· — 2) € Λς bl μΧν δόγματι απαντες ovrtl- 

θενται. Quid hio esset δόγμα , non intellexerunt interpretes, quorum alii 
dogma seu placitum interpretati sunt, alii disciplinae professionem. Atqui 
non unum est dogma apud philosophos , ut satis coustat. Itaque sectam 
Vertere malui. Omnes enim philosophi aliquam habent sectam cui addicti 
sunt, alii Stoicam, alii Peripateticam, lam in qualibet secta interdum 
oxistunt controversiae de quibusdam quaestionibus inter eiusdem sectae 
philosophos· Jidem tamen ob sectae societatem facile inter se conveniunt· 
Hio eat sensus, ut opinor, verborum Constantini. [Paulo post verba d 
xcd — χωρίζονται recte explicat Stroth, ad h, 1, ita: „d. i · wenn gleich 
itiner ein grossfres Maass von Ksnntnissen , mehr Einsichtf hat , ais 
der audere^ dsr %u derpelben Secte gehiirt s eo werden sis m? dieses 
versckiedenen Maassss von Kenntnissen (willen) nicht getrennt. 


X 



I 


DE VITA C0N9TANTINJ II, 71. t4» 

/ 

μερει διαφωνωΰιν ,■ si xai ty Ιπιστημης PQ**y χοιρίζΔνται, 
ttj μεντοι τού δόγματος i ινώσει πάλιν εις άλληλους ύυμπνίίουσεν* 
Ei δη τούτο ίστί, πως ού πολλφ διχαιότερον, νμας 3 ) toitQ 
του μεγάλου Φεοϋ Φεράποντας καΦεστωτας , |V toiaixy προ as-* 
ρε'σει Φρησκείας ομοψύχους άλληλοις είναι·, 'Επισκεψώμ+Φα δη 
λογισμφ μείζονι , nai πλείονι σννεσει το φηδίν * ειπερ όρΦως 
εχει is’ ολίγος καί ματ αίας φημάτων Jv ημιν φιλονεικίος, 
αδελφούς . άδελφοις άντικεΐσΦαι , καί το της συνόδου , τ ίμιαν 
ασεβεί διχονο/φ χώριζε σΦαι δι ημών 4 ), οΐ προς άλληλους νπίρ 
μικρών ούτω καί μηδαμώς αναγκαίων φιλονίιχούμεν. Αημωδη 
ταυτά εστι, χαΐ παιδικαίς ανοίαις άρμόττοντα μάλλον, η τζ 
των Ιερεων καί φρονίμων άνδρων συ viat* προσήκοντα · *Απθι 
στωμεν εκόντες των διαβολικών πειρασμών· *0 μεγας ημών 
Φεός, 6 κοινός απάντων σωτηρ, κοινόν άπασι τό φως ι{/- 
τεινεν*)' ύφ* ου ty προνοίφ ναύτην εμοί τ ψ Φεραπευτη του 
κρείττονος την σπουδήν 6 ) εις τέλος ίνεγκειν συγχωρήσατε , όπως 
αυτούς τούς ίχείνου δήμους εμη προσφωνήσει καί υπηρεσίφ καί 
νο υΦεσΙας ενατμσει , προς την της σννόδομ κοινωνίαν επανμ- 
γοιμι· * Επειδή γάρ , ως εφην , μία τις εστιν νμΐν πίστις , καί 
μία της καΦ * ημάς αίρεσεως σύνεσις , τό 5 τε του νόμου παράγ- 
γελμα 7 ) τοΐς δι* εαυτόν μερεαιν εις μίαν ψυχής προΦεσιν ί τό 
όλον συγκλείει t τούτο οπερ όλίγην iv ύμιν άλληλοις φιλονειχίαψ 
ηγειρεν , επειδή μη προς την τού παντός δύναμιν ανήκει , χω- 


sondem bleiben der eine wie der andere , A nhanger Einer und dersetben 
Sectet ] — S) Διχαιότερον ημάς. Legendum eet νμας ex Gelasio, Nice- 
phoro et Epiphanio. Et paulo post b νμϊν ex iisdem , quibus consentiunt 
codex Fiik. et Savil· et schedae Regiae· — 4) [ Δι* νμων Cast, Et Val* 
vertit : „per vos'. 1 * Contra Strothius : t> durch unes* Similiter inferius Ion· 
pro τής χα&* ημάς αίρίαεως habet τ. xa&* νμας at·, et pro μία τΙς b ύμ&ν 
φύσις , μ·τ · lv ημΐν φ.] — 5) Τό ςρώς ΙξΙτεινιν· Rectius dixisset uvfanvtv. 
Paulo ante lego ex codice Fuk. et Savil· 6 κοινός απάντων οώτηρ, — » 
6) Τούτην ίμοΰ την οπουδην. Id est , hoc meum studium atque instilu·* 
tum , concordiam in ecclesia stabiliendi , omneeque homines ad unius 
dei cultum traducendi , De quo studio dixit Constantinus initio huius 
-epistolae , et alibi passim gloriatur, f Cf. Gothofredi dissert. ad Pbilostorg» 
I» 7. p»22sq.] — 7) Τό, ts του νόμου παραγγιλμα· Lex enim nihil 

aliud nobis praecipit quam caritatem; ut scilicet deum quidem toto cordis 
affectu diligamus, proximum vero sicut nosmetipsos. In his duobus tota 
lex consistit, ut ait dominus in eyangelio. Haec non intellexit ChrUto- 
phorsonus , qui sic vertit : Unumque legis ac disciplinae institutum quod 
quidem cum sui partibus universum ecclesiae corpus, consentiente ani- 
marum concordia et proposito devincit . Rectius Porteaius: Praeceptum - 
que legis, in id omnibus partibus incumbit, ut in unain animam uni- 
versum concludat· Forte etiam scribendum est τοΐς δυαίν αντοΒ μίριαι *> 
Duae suut enim partes huius mandati, quarum altera ad deum, altera ad 


\ 


t 



140 EU3EBII PAMPHILI 

\ 

ριαμόν τΐνεί xai στάσιν lv νμίν μηδαμώς ποιείψω. Και λέγω 
ταΰτα, ουχ ώ^άναγκάζων υμάς ίξάπαντοο tij λίαν ενη&εε xai 
Οΐα δη noti εστιν ΙχεΙνη η ■ ζητησις , > συντί&εσ&αι» Αίύναται 
γάρ xai το της συνόδου τίμίον νμιν άχεραίως σώζεσ&αι, xai 
μία χάΐ η αυτή % ατά πάντων κοινωνία τηρεισ&αι, καν ταμά- 
λιστά τις Ιν μερει προς άλληλους νμιν υπέρ ΙλαχΙστου διαφωνία 
γενηται · ίπειδη μηδί πάντες Ιν άτΐασι ταύζδ βονλόμε&α, 
μηδί μία τις Ιν νμιν φνσις η γνώμη πολιτεύεται. Περί μίν ουν 
της ΦιΙας ηρονοΐας μία % Ις iv νμιν έστω ηΐστις , μία σννεσις, 
μία σνν&ηκη τον κρείττονος '* ά δ* υπίρ των ελάχιστων τούτων 
ζητήσεων Jv άλληλοις άκριβολογεισ&ε * καν μη προς μίαν γνώ- 
μην σνμφερησ&ε , μενειν εισω λογισμού προσηκει , τφ της δια - 
νοίας άιίουψητφ τηρούμενα . Το μεντοι της κοινής φιλίας εξαΐ - 
ρετον* και η της άλη&ε/ας πίστις, ij τδ περί τον Φεόν καί την 
του νόμον θρησκείαν τιμη> μενέτω παρ 9 νμιν ασάλευτος * έπαν- 
ελ&ετε δη προς την άλληλων φιλίαν τε xai χάριν, άπόδοτε τφ 
λαφ ξύμπαντι τάς οικείας περιπλοκάς » νμεις τε αυτοί Χα&άπερ 
τάς εαν των ψυχάς ίκχαδχραντες s ) > αί&ις άλληλους επίγνωτε* 


1 _ 

proximum pertinet· — 8) Ψύχος Ιχχα&ηραντες . , Id est , detersa caligine 
simultatum , qua mentis vestrae acies erat obducta atque obscurata · 
Sequitur enim άλληλους Ιπίγνωτε, id esi: Vos vicis sin agnoscite , am- 
plectimini y salutate . Quibus verbis alludere videtur Constantinus ad 
morem Christianorum sui temporis , apud quos in sacris conventibus , dum 
populus ad perceptionem mysteriorum accederet, diaconus saepius in— 
clamabat έπιγιγνωσχε τε «λλτ)λους, ne quis scilicet prophanus aut Iudaeus 
ad sacram mensam irreperet, ut docet Chrysostomus in oratioqe prima 
contra Iudaeos pag. 440. tomi primi. Eodem verbo usus est Marcion cum 
Polycarpnm aliquando vidisset: Ιπιγίνωσχε ημάς, ut ex Irenaeo refert Eu- 
setius ini lib. IV. historiae. Latini quoque verbum recognoscere usurpant 
eo sensu* Sic ia' passione Fructuosi episcopi: Cum se excalciasset 9 

accessit ad eum commilito frater noster nomine Felix , apprehendit que 
.dextram eiits , recognoscetis eum y et deprecans ut sui memor esset» 
Tertullianus in lib. IV. contra Marcionem cap· 2· Propterea Hierqsolymam 
ascendit y ad cognoscendos apostolos et consultandos . [Nec nostro 
locoxnec Η. E. IV, 14, Ιπιγινώσχειν significationem salutandi monui 

iam ad 1. 1. Η. E. T. I, p. 335. et recte potius Stroth, vertit: y^erkennt 
euch wieder einander [ais Briider], 1 * his additis p. 290· not,: ,,Ein 

kirchlich - technischer Ausdruck , der hier soviel heisst , ais einander 
fur Mitglieder der wahren Kirche erkennen, u Cf. Augusti Denkwiir- 
digkeiten aus der christlichen Archaologie T. VIII. p. 236 sq. p. 328 sq. 
Atque similiter apud Euseb. Η. E. IV, 14. dictum est: Ιπ,ιγϊνωσχε ημάς. 
Vide quae annotavi ad B. G, Gersdorfii ^pistol. erit. ~ pvaefix.’ T. III. 
p. XII sq* et quae scripsit ipse Gersdorfius 1. 1. Addo duos locos insignio- 
res, unde vis vocabuli ίπιγινώαχην facile intelligitur. Plutarch. morali. 
T. 1. P. ll. p. 836· edit.^ Wyttenbach . Καλλιπ($ης, 6 των τραγωδοποιών 
υποκριτής , ονομα χαϊ δο£α* (χων iv τοϊς ν ΕΧΧησι , χαί στζουδαζόμενός νηό 
ιαίντω* y ηρώτον μίν&τνη ννήσεν evry (* Αγησιλάω) xul ^ttQoittXfuv 9 ' Έπειτα 
σοβάς ως «ΐς τούς αυμηερί4ΐ&ΧΌυν*ν.ς ίμβολων ϊαντόν, δφδείχνυτο, νομίζων 


BE VITA CONSTANTINI II, 71. 72~ iil 

/ _ . N 

'Hdhav γάρποΧλακις φιλία γ factat μ*τά τ$ν της ilio- 

Φισιν 9 )^ αύϋες αναλλαγην ίπαν&Φούσα* 

t 

1 « . · 

ΚΕΦΛ ΛΑΙΟΝ OB’. 

°Οτι δι’ ενλάβειαν ύπεραλγέφ δαχρύετν ήναγχάζετο, χαϊμέ ΧΧων «?ς τηγ άνα- 

τολην διαβαίνειν , ίπίσχι δια ταϋτα, \. . 

'Απόδοτι ουν μοι γαλτγνάς μ*ν ημέρας* νύκτας d* άμ€ρΙ- 
μνονς, Χνα κάμοί τις ηδονη καΦαρςύ φωτός, καί ^βίουλριπόν 
ήσυχου 6νφροσύνη οώζηται' ei Si μη , ptivuv ανάγκη* na} 
δαχρύοις &* ολον φυγχιιοΦαι , καί μηδί τον του ζην αιώνα 
τιρφφς ύφίστασ&αι. Των γαρ tot τον &eov λαών/ των συν* 
Φιραπόντων λέγω τ Gv Ιμων* ούτως άδίχφ καί βλαβ*ρφ προς 
αλληλονς φιλονιιχία χιχωρισμένων, έμΐ πως ίγχωρύ τφ λογισμφ 
Gvveotavat λοιπόν; *Ινα ii της -ini Tovtqi λύπης την νπ^ρβοληγ 
αϊα&ησΦ* , πρώην έπιατάς ttj ,Νιχομηδέων πόλ(ΐ , παραχρημα 
προς την ίφαν ηπαγόμην*) τη γνώμη· Σπίυδοντι δη μοι προς 
νμας, καί τω πλιΐονι μέρΗ 2 ) συν νμιν δντι, η τονδτ τού γράμ- 
ματος [αγγιλια 3 ) προς το ιμπαλιν τον λογισμόν άνιχαϊτίόέν, 
ϊνα μητοις όφϊλαλμοΐς όραν άναγχαό&ίΐην , α βηδί ταΐς αχοαις 
προσέσΦαι δυνατόν ηγούμην* % Ανοίξατε δη μο t λοιπόν iv’ τη. 
καΦ* νμας όμονοίφ, της έφας την οδόν , ην ταϊς προς αλληλονς 
φιλονειχίαις anexteloa^* καί συγχωρηΟάπ Φαττον νμας το 
ομον, και τούς άλλους άπαντας δήμους τδίΐν χαιροντας, χαΐ 


λχεϊνον άρζαιτινος φιλοφρονησεως ' τέλος ii εΐπεν, Ουκ έπιγινώ αχείς μ* 
(siehst da nicht, wer ich bin?) ω βασιλεύ, ονδ'ήχονσας δ στις εϊμι; 
ο 6* 3 Αγησίλαος άποβλέψας είς αυτόν , *ΑλΧ* ου τύ ίσαι ΚαλλιπΙδας ο δει- · 
χηλίχτας; οντω ik Λακεδαιμόνιοι τούς μίμους χάλουσι· Ια quibus illud 
Ονχ Ιπιγινώσχεις με ad seusum plane Idem est quod apud Eusebium Η. E; 
IV, 14. ίπιγίνωσχε ημάς , fortius tantum et gravius exprimens Marcionis ut 
'gravius commoti sententiam. Didymus in lesai. c. VI. Προσαγορεύσαντος 
του ασεβούς Βασιλιδους τον ευαγγελιστήν *Ιωάννην χαϊ είπόντος' Ιπιγινωσχεις 
ημάς] άμελητί· ίπιγινώσχω οε , λέγει δ άγιος, πρωτότοκον του σατανά.] *— 

9) Ίης έχΟ-ρας νπόΟ-εαιν, Scribendtim est άπό&εσιν , ut legitur apud Ge— 
Iasium et Micephorum. Atque ita plane scriptum exhibent Fuit, codex' 
et ,Savil. et schedae Regiae. [ Recte sententiam suam retractat Vales, ad 
Socrat. Η. E. I, 7. p· 17· edit. Reading. c Τπό&εσιν vertendum est causam* 
Vide nos ad Euseb. de martyr. P. c. XI. p. 134. ] 

Cap. LXXI1. 1] [Προς την ίφαν ηπειγόμην. Cf. Vales, ad 111,14.] 

·— 2) Καϊ τφ πλείονι μέρει. Id est, animo et cogitatione. Animus enim 
maior ac melior pars cuiusque est. At Christophorsonus maiorem itineris 
partem intellexit, quod nullo modo ferri potest.. — 3) Τονδε του γράμ- 
ματος u γγελύμ Scribendum est πράγματος ex Socrate et Gelasio Cyziceno 
et Nicephoro. Paulo post lego προσίεο&αι, ut habet idem ftiicephorus, et , 
Savilii codex. [Et Zimm. j Contra Cast. habet* προέσ&αι.] 


i 


x 



/ 


142 EUSEB. ΡΑΪΙΡΗ. DE VITA CONSIVII, 72. 7$. 

\ 

νηΐρ της Mdtrfy «mW δμφτοΐας ti Mal ilii ί&ορίας δφα- 
Χομίνην χάριν, δ* Β *νφήμ0*ς λόγων *υ9&ημασ*ν όμοΧογηοατ 
τφ κριίττρνι·** 

\ 

ΚΕΦΑΑΑ10Ν 0Γ\ 

\ 9 Επίμονος καί μηα *ό γράμμα τΰύτο * Ταραχή %ων ζητηοιων, 

ν ι 

'0 μίν δη Φοοφιλης «54* τα προς ίίρηνην της ίκκληοίας 
τρΰ 4hov, ¥ της na ταπίμφθτί&ης προννόπ γραφής ‘ δίηκονίιτο 
di ον τρ γραφή μόνον ' οι ιμηράττων, άΧλά και τω του κατά- 
πψψαντος ηύματι καλός κάγα&ός > καί ην τα narra &€οσ*βης 
άνηρ χ ) > ως ύρηται* Το di ήν αρα Mpshtor η κατά την τον 
γράμματος διακονίαν 9 ως ανξη&ηναι μίν ini μιϊζον την των 
διαμαχομίνων ίριν, χωρησαι δ* *ίς άπάσας τάς άνανολικάς 
Επαρχίας τον κακού την ορμήν . Τούτα μίν ονν φϋόνος τις 
καί πονηρός δαίμων i τοΐς της ΙκκΧησΙας βαοκαΐνων άγα&οις 
κατπργάζηο* 


Cap. ΙιΧΧΠΙ· 1) Θίοσιβης άνηρ, In codice Regio deest vox άτηρ, 
quae nec valde necessaria est· Suspicor tamen totum locum uno ductu ita 
Regendum esse: όιηηονιΐτο di ovrjj γραφή μόνον σνμπράττων 9 αλλά xal τφ 
ψον Μα,ταπέμψαντος νινματι *«Ζος χάγα&ός, χολ τα πάντα &£οσ§βης άνηρ, 
[ Ad rem cf· supra cap, LX11L et TiUemonU memoires T* VII, P. II. 
p. 542 sq·] 



« 


I 



I 


\ 





/ 


ΕΥΣΕΒΙΟΥ 

ΤΟΥ Π Α Μ Φ I Λ Ο Υ 

E I 2 Τ ΟΝ Β I Ο Ν 

t 

ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 

ΤΟΥ ΒΑ2ΙΛΕΩΣ 

. . \ . - 

•Ψ Ν 

\ 

Λόγος γ\ 


Του τρίτον λόγον τα ηίψάλαια. 

• * ' · *· 

α· Σύγχρισις tvatpitag Κωνσταντίνου s aat της των διωχτων 
παρανομίας . . , 

(f. "Ετί negl της ίύσίβίίάς Κωνσταντίνου Ιμπαρφησιάζομίνου 
τψ του σταυρου σημίίφ· 

γ. Ϊ1*ρ1 ίίχόνος αυτόν, Ιν 5 υπίρέχίίΤΟ μίν ο σταυρός, 'ni- 
πληχτο di κάτω ο δράκων, 

δ\ *Ετί π*ρι των δία "Λρηον iv Λίγύήτφ ζητημάτων*. 

V. ΠίρΙ της διά το πάσχα διχονοίας. 
ς. *Οπως σύνοδόν iv Νίχάίφ γίνισδαί προσέταξίν, 
ζ\ Π*ρΙ οίχονμίνιχης συνόδου , tig ην ix πάντων Ιδνων παρη- 
σαν ίπίσχοποί· 

if . *Ovt ως iv ταίς πράξοσί των αποστόλων , tx διαφόρων 
y όυνηλδον Ιδνων. 

ΙΙίρΙ άρίτης nai ηλικίας των δίαχοσίων πίντηχοντα im - 
οχόπων, 

/, Σύνοδος iv παλατίφ* οΤς ο Κωνσταντίνος οίοίλδών συν*- 
χαδέσδη. 

ια. * Ησυχία συνόδου μοτάτό tinsev τί Ευσέβιον τον inloxoitov, 
φ\ Κωνσταντίνου προς την ττννοδον π*ρΙ οίρηνης. 



/ 



I 


144 




·»- 4α» · **·» · 


ιγ\ "Οπως τους άμφισβητούννας των Επισκόπων ε}ς ομόνοιαν 
συνηχβέν. 

ιδ'· ΏερΙ πιστεως καϊ τον πάσχα ? της συνόδου σύμφωνος 
εκϋεσις· 

ιε\ "Οπως τοις επισκοποις σννειστια&η Κωνσταντίνος, της 
είκοσμετηρίδός όϋσης · ; " Γ * . - : 

ις'. Χαρίσματα επισκοποις , καί γράμματα προς τους πάντας· 
:*£\ Κωνσταντίνου προς τάς εκκλησίας περί της ίν Νικαίφ 
συνόδου· . 

ϊη\ Τον%ΰτο ΰ περί συμφωνίας της , του πάσχα εορτής, καϊ 
ν νατά * Ιουδαίων . ^ 

ι&· ,ίΧαραίνεσις εξακονλον&ειν μάλλον : τω πλεΐστορ τηφ i οικου- 
μένης μέρει. 

κ · ΙΙαραίνεσις χοίς υπό της σρνοβου γραφεΤσι πεισ&ηναι. 
χα· Συμβούλια προς τούς επισκόπους υποστρέφοντας , περί 
όμονοΐας. , ·; \ 

κβί· Οπως οΰς μεν π ροέπεμχρεν, οΤς δί εγραχ ρε, καί χρημάτων 
διαδόσεις · · - - - - - - 

κγ· "Οπως περί είρηνης Λίγυπτίοις εγραχρέ τε καϊ παρηνεσεν. 
χδ· " Οπως επίσκοπό ις καί λαοις ευλαβώς πολλάκις εγραχρεν. 
χε· " Οπως εν '/εροσόλύμοις επί τωάγίω τόποι της του σωτηρος 
. * - ημών άναστάσεως ναόν προσευκτηριον οικοδομέίσ&αι 
προσέταξεν. 

χζ'+ "Οτι το &εΐον μνήμα χωμασι χαϊ είδωλο ις άπέκρυχμαν οΐ 

\ - V ' ■ ' · ϊ * . ι 

α&εοι· 

κζ . , "Οπως Κωνσταντίνο f τού εϊδωλείου τάς ύλας χαϊ τά χώματα 
μακράν που ριφ&ηνα ι προσέταξεν. 

Χη\ Φανέρωσες τού αγίου των άγιων μνήματος . 

%&'· " Οπως περί της οικοδομής , χαϊ προς άρχοντας χαϊ. προς 
(Μακάριον τον επίσκοπον εγραχμεν ♦ 
λ\ Κωνσταντίνου προς Μακάριον περί της τού μαρτυρίου τού 
σωτηρος οικοδομής · ' χ 

λα'· 11ε ρΐ τον των εν τη οικουμένη πασών εκκλησιών οικοδομή - 
ν &ηναι καλλίονα τοίχοις χαϊ χίοσι χαι μαρμάροις · 
λβέ+ " Οτι χαϊ περί τού κάλλους . της .κόγχης καί εργατών χαϊ 

«« *** <*. ν · Τ 

υλών εοηλωσε τοις αρχονσιν. 

λγ\ "Οπως η προφητ.ευ^ΐσα καινή 'Ιερουσαλήμ, εκκλησία τού 
σωτηρος φκοδομητο. 

λ# , * Έκφρασις οικοδομής τού παναγίου μνήματος · 
λε. "Κκφρασις αι&ρίου και στοών· \ 


• « 


{ 



145 


Χς* "Εκφρασις του ναού της εκκλησίας τοίχωνκαί δωματονρ- 
γίας 9 κάλλους τε καί χρυσώσεως* 
λζ\ "Εκφρασις διπλά* στοωρ εκατέρωθεν , καί πυλών άνα- 
τ ολικών τριών . 

λη\ "Εκφρασις ημισφαιρίου, καί κιόνων δώδεκα , καί κρα- 
τήρων. ' · 

λ&\ "Εκφρασις μεσαυλίου καί εξεδρών καί πρόπυλων · 
μ* Περί πλήθους αναθημάτων. 

μα 9 . Περί οικοδομής εκκλησιών' εν Βηθλεέμ , καί τω δρει των 

"» W 

ελαίων* 

μβί * " Οτι * Ελένη η βασιλίς , η Κωνσταντίνου μητηρ 9 §ίς ευχήν 
παραγενομένη , ταύτας ωκοδόμησεν* 
μγ . * Ετι περί εκκλησίας εκ Βηθλεέμ, 
μ#* Περί μεγαλοψυχίας και ευποιΐας της Ελένης* 
με'. "Οπως εΰλαβως εν ταις εκκλησίαις συνηγετο η 9 Ελένη* · 
μ£. " Οπως όγδοηκοντουτις ουσα και διαθεμένη , ετελεύτα· 
μζ " Οπως την μητέρα Κωνσταντίνος κατέ&ετο t καί προ τού- 
του και ζώσαν ετίμησεν* 

μη 9 . " Οπως εν Κωνσταντίνου πόλει μαρτύρια μίν ωκοδόμησε, 
πάσαν δί ειδωλολατρίαν περιειλεν. / 

μθ\ ' Σταυρού σημεΐον εν παλατίφ > και Δανιήλ εν κρηναις. 
ν'* " Οτι καί εν Νικομηδείφ καί εν άλλαις πόλεσιν ωκοδόμησεν 

εκκλησίας. 

να 9 . "Οτι καί εν τη* Μαύρη προσέ ταξεν εκκλησίαν γενέσθαι* 
νβ 9 * Κωνσταντίνου προς Εμ.σέβιον περί της Μαύρης, 
νγ . - "Οτι δ σωτηρ ώφθη αυτόθι τφ 9 Αβραάμ. 
νδ>. Είδωλείων καί ξόανων πανταχοϋ κατάλυσις. 
νε. Περί της εν 9 Αντιόχεια οίκοδομηθείσης εκκλησίας* 
νς. Του εν *Αφάκοις της Φοινίκης είδω λείου καί της ακολασίας 
περιαίρεσις* · , 

νζ 9 * 9 Ασκληπιού τού εν ΑΙγάίς κατάλυσις. 

νη. Πως οι " Ελληνες κα ταγνόντες των ειδώλων , ίπέστρεφον 
εις θεογνωσίαν. 

νθ 9 . "Οπως εν 9 Ηλίου πόλει, την *Αφροδίτην καθελών, ωκοβο-, 
μησε πρώτος* 

J\ Περί της εν 9 Αντιοχείφ δι * Ευστάθιον ταραχής . 
ξα. Κωνσταντίνου προς * Αντιοχέας μη άποσπφν Ευσέβιον 
Καισαρείας , άλλ* δτερον ζητησαι. 
ξβί* Κωνσταντίνου προς Ευσέβιον , επ αινούντος την παραίτησιν 
9 Αντιόχειας. ' 

Κ 


I 



) 


I 


ΐ4β 


I 


ξγ\ Ktototavxivov προς την σύνοδον , μη αποσπασ&αι Καιοα- 
■ ' ρδίας Ευσέβιον, ν 

ξδ\ , “Οπως τάς αιρέσεις ίκτδμδΐν ίσπονδασδν. 
ξί. Κωνσταντίνον διάταγμα προς τούς αίρδτιχούς. 
ξς* ΤΙ*ρΙ αφαιρέφως τόπων, σννάξδων των αιρδτιηων* 
ξζ\ "Οπως 'βιβλίων α&δμίτων παρ' αντοΊς δνρδ&έψτων , πολλοί 
των αίρδτιχών δις την χα&ολιχην έχχλησίαν νπέ~ 

4 

στρδψαν. ν 


* 


? 


\ » 


1 ' 




$ 


s 


<; 


I 


I 


J 


I 


\ · 




t 


Φ 


I ' 



I 


Φ 


( 


I 


\ , 


/ 

I 


I ' 




\ 


X 


I 


ι 


Κ Ε Φ Λ ΛΑ I ΟΝ Α\ 

Σύγηρισις εύσεβείας Κωνσταντίνου, καί της τύ* διωκτων 

' · * 
παρανομίας· ‘ 

' . , 

1 

' Ο μίν δη μισόχαλος δαίμων ωδό ηη %ο7ς της εκκλησίας βα+ 
σχαΐνων χαλοΐς, χειμώνας αύτζ καί ταραχής ίμφυλίονς, είρηνης 
£ν χαιρφ xal δυμηδίας είργάζετο * xal μην βασιλεύς 1 ) δεφ 
φίλος, των αύιω πρεπόντων ον χατωλιγώρει , πάντα di πράτ- 
τω* τάναντία*) το7ς μικρόν εμπροσδεν υπό της τυραννικής 
ωμοτητος τετοΧμημένοις, παντός η* εχδρον xal ηολιμίου ςρείτ- 
των · ΑυτΙκα δ * ονν οΐ δέους τούς i μη όντας παντοίαις άνά- 
γχαις ίβιάζο ντο σεβειν, τον δντος άφεστώτες, ό δ* ότι μη είσϊν, 
εργοις χάι λόγοις άπελεγχων , τον μόνον Οντα παρεχάλει γνωρί- 
ζει*. ΕΪδ* ο I μίν βΧαοφημοις το* Χριστόν του δέον διεχλενα- 
ζον φωνα7ς , ό di, ίφ φ μάλιστα οΐ αδεοι τάς βλασφημίας 
Ιπετεενον, Ιγραφετο φυΧαχτηριον*), τω τον πάδους σεμνυνό- 
μένος τροπαίφ* οΐ μίν ηλαννον, άοίχούς.χαΐ άνεστίονς χάδι- 
στωντες τούς δεραπεντάς τον Χριστού , ό δε ά·· εκαλείτο τούς 
πάντας, xal % αίς οίχείαις ά πεδίδου εστίαις· Οι μίν άτψίαις 
περιεβ άλλον , ό δί εντίμους xal ζηΧωτούς χαδίστη το7ς άπασιν* 
ο I μίν Ιδημενον αδίκως , των δεοσεβω* άφαρπάζο* τες τούς 
βίους, ό δί άπεδίδον , πλεΐστοις επιδαιριλενό μένος χαρίσμασιν* 

01 μίν διατάγμασιν έγγραφο ις ταΐς χατά των προέδρων εδή- 
μοσίευον σνχοφαντίαις*) , ό δί εμηαλιν, ίηαίρων xal άννψων 


C a ρ. I. 1) Καί αψ βασιλεύς· In Savilli libro legitur δ Si βασιλεύς.· 
In veteribus adtem schedis utraqae lectio' habetur hoc tnodo: o di δή xal 
μην βασιλεύς, etc. — 2) Πάντα πράττων τ&ναντία· in Moraei libro ad 

marginem emendatur πάντα dh πράττων , ut in Fuk. et Savitii codice. 
Paulo ante pro των αντφ προσηκόντων, uterque codex et Schedae Regiae 
praeferunt τωιταντψ πρεπόντων . — ^ 3) *Εγρ άφετο ψνλακτηριον. Positum 
videtur pro ίπεγράφετο , id est, tutelam sibi adscivit. Quod si id ver- 
bum in vulgata significatione sumi placet, id quoque ferri potest. Con- 
stantinus enim in basi statuae 'quam Romae post partam de Maxentio 
victoriam erexit, scribi iussit, huius signi virtute urbem Romam a se libe- 
ratam fuisse· ^Hoc secutus Vah vertit: ,, illud ipsum — salutis praesi- 
dium esse scripsit u et Stroth. : „ er aber nannte (?) das sein Schutz- ' 
mittel.** Sed equidem rectius statuisse puto antea Val., $γράφετ o h. 1. - 
dictnm esse pro Ιπεγρ άφετο· Cf. 1, ^ p. 66« 66 extr. ] — 4) ΤάΙς 

K 2 




, ' 



I 




I - 


148 . ' ‘ EUSEBII PAMPHILI 

, # 

rij παρ' αντφ τιμβ τούς άνδρας , προγράμμασι χαί νομοις δια- 

φανίστέρους inolii · 01 μίν ik βάθρων τούς έύκτηρίους οίκους 

καθηρουν, άνωθέν ιξ ύψους % κα ταστρωννύντδς §ίς έδαφος , ο 

,δί τάς ον σας νψούσθαι και καινό τέρας άνίστασθαι μιγάλοπρέ - 

πως ίξ αυτών των βασιλικών, & η σαυρών ίνομοθετέι. ΟΙ μίν 

τα θέοπνευστα λόγια αφανή ποΐέ7σθαι πυρί φλιγέντα προσέ- 

ταττον, 6 δί καί ταΰτα πλη&ννδιν*) ix βασιλικών θησαυρών 

μέγαλοπριπέι παρασκινη πολυπλασιαζόμινα ινομοϋέτΐι· ΟΙ μίν 

συνόδους ιπισκοπων μηδαμη μηδαμώς τολμζν προσίταττον 

ποίέϊσθαι, δ δ£. τούς ίξ απάντων τών ίθνών παρ * ίαντω 

συνέχροτέΐ 9 βασιλείων τ* δϊσω παριιναν , καί μέχρι τών ίνδο^ 

τάτω 6 ) χωρ$7ν, ίστίας τι καί τραπιζης βαδιλικης κςινωνούς 

γινέσθαι ηξίου. ΟΙ μίν ίιΐμανν άναθημασι τούς δαίμονας, δ δί 

άπέγύμνου ϊην πλάνην, την άχρηστον τών αναθημάτων ύλην 

το7ς χρησθαι δυνατο7ς διηνιχώς νιμων. ΟΙ μίν τούς νιώς 

φιλοτίμως κοσμιΤν 7 ) Ικέλιυον, δ di ί κ βάθρων καθηριι τούτων 

αυτών τά~ μάλιστα παρά το7ς δωσιδαίμοσι πολλοΰ άξια. ΟΙ 

μίν τούς } τον θιοϋ . δούλους αίσχίσταις νπεβαλλον τιμωριαις, 

δ di αυτούς μίν τούς ταύτα ,δέδραχότας μίτηιι, σωφρονίζων τη 

τ/ριπόύση του θιοΰ κολάσέι 8 ), τών δ* αγίων μαρτύρων τού θιοΰ 

τάς μνημας τιμών ου δμλίμπανίν. ΟΙ μίν τών βασιλικών 

ηλαυνον ο^κων τούς θέοσεβέις άνδρας , δ δί αύτοις μάλιστα 

τούτο ις διίτίλέΐ θαρρών, τούς ιύνους αύτω 9 ) καί πιστούς 

απάντων μάλλον τούτους ύναι γινώσχων. Οι μίν χρημάτων 

ηττους νπηρχον , Τανταλέίερ την 'ψυχήν πάθίι διδουλωμένοι, 

δ δί βασιλική μέγάλοπρεπέίφ πάντας άναπιτάσας θησαυρούς, 

πλουσίφ και μιγαλοψύχφ δωριφ τάς μίταδόσιις ίποιείτο· ΟΙ 

μίν μυρίους Ματειργάζοντο φόνους, ίφ* αρπαγή καί δημεύσει 

της των αναιρούμενων ουσίας > Κωνσταντίνου δ* ini πάση τη 


χατά των πρ. Ιδημοσίευον σνχοφαχντίαις. ' Ratio syn taxis postulat ut lega- 
ndus: τας χατα τών προέδρων Ιδημοσίευον συκοφαντίας· Paulo post scri- 
bendum rjj παρ 9 αυτόν τιμή , ut habet codex Fuk. et Saviiii. [ Αυτόν 
scripsit Zimmerm. Sed difficilius αυτόν quin sit retinendum, non dubito» 
Vid. qua<( animadverti ad Euseb. Η. E. Ii, 25. Τ. I. p. 181. Vlil, 14. Τ. III. 
p. 61·] - — 5) c O dk xai τμΰτα πλη&υνειν. In libro Moraei adiecta auu^ 
'ad marginem haec verba, quae nos in Fuk. etiam et Savil. codice repeti- 
mus: μεγαλόπρεπα παρασχενϊ} πολυπλασιαζόμιν α, quam scripturam iu in- 
terpretatione sua secutus est Cbristophorsouus. Certe Constantino* libros 
^sacros qui ecclesiasticis usibus inserviebant, geminis ac lapillis ornavit, ut 
docet Cedrenus in chronico, ubi de Metrodoro philo&opbo. — 6) [*·/?*— 
δοτάτων Ion·] — 7) [ Τοις δάίμοσιν post Κοαμειν cura Cast. addit Ziinm·] 

— 8) Tjj πρεπούση του &εοΰ χολάση· · Mallem scribere ix &eov κολάσει , ut 
lo^ui solet Eusebius. — 9) Τούς εννονς αντίφ. Delendus est articulus 


I 



DE VITA CONSTANTINI UI, l. 2. 149 

I · . . 

βασιλεία, παν ξίφος εις άχρηστο ν τοις δικασ τάΐς άπηωρητο *°), 
των κατ' ε&νος δήμων τε καί πολι τευτων 11 ) άνδρων πατρονο- 
μονμένων 12 ) μάλλον, η έπ* αναγκαίο άρχο μενών· Εις α δη 
αποβλέψας εϊπεν αν τις εικότως, νεαρόν τινα ϋαΐ νεοπαγή 
βίον 13 ) άρτι τότε φανηναι δοχεΐν, ξένον φωτός άΰ-ρόου ίκ σκό- 
τους τφ Φνητέμ καταλάμψαντος γίνει, Φεοΰ τε το παν εργον 
είναι όμολογειν, της των ά&έων πλη&ύος αντίπαλον τον &εο- 

φιλη βασιλέα προβεβλημένου· 

. \ 

\ \ 

ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ Β*. 

\ 

*Ε τι περί της εύσεβείας Κωνσταντ Ινου , I μπαψ.ρησ ιαζομένου 

τφ τον οτανρου οημείφ· . 

* Επειδή γάρ οΐ μίν> οίοι μηδένες άλλοι πωποτ\ ωφ&ησαν, 
και οΐα μηδ* εξ αίώνος ακοή παρείλη πται, κατά της εκκλησίας 
ζετολμηκασιν , εικότως 6 Φεός αυτός, ξένον τι χρήμα προστη- 
σάμενος, τά μητ* άκοϊ} γνωσ&έντα, μητ * οψει παραδο&έντα , &ι* 
αυτού κατειργάξετο. Και τι νεώτερον 1 ) ην το &ανμα. της βα - 
σιλέως αρετής , εκ &εοΰ σοφίας τω &νητω ψένει δεδωρημένον^ 
Τδιγάρτοι τον Χριστόν τού ·&εού σύνρ πα ρρησίοι rfj παεφ 


τούς ·, — 10) [Κωνσταντίνον — άπηώρη το. W&. Gibbon Gesehicbte des - 
Ve^fall» und Untergangs des R. R. iibers. v. Schreiter T. III. p. 98. Cf. IV, 
54.] — 11) Αημων τε xul πολιτευτώ?* Huius verbi significationem non' 

intellexit Christophorsonus, qui πολι τέντας cives vertit. Atqui πολιτιυτ al 
sunt decuriones, nt iampridem notavi ad librum XXIf. Arnm. Marccllini 
pag. 22 5· ex» Artemidoro et Athanasio, Quibus addendus est lqeus Gregorii-- 
tfazianzeni in epistola 49« ad Olympium Γ πάντας πολίτας τε xai πολιτευτας 
χαΐ αρωματικούς, id est, universos cites et decuriones et v lionoratos; [Cf· 
Vales, ad Sozomen. Η. E. IV, 24. p. 170. edit. Read. Salli er. et Pierson . ad 
Moer. p. 526 sq. ] — 12) Πατρονομουμένων , id est, paterno iinperio tegb 

Ait igitur, Constantini imperium ob clementiam et mansneludineni prorsus, 
simile fuisse patris in filios imperio , ita nl populi omnes ac decuriones, 
non ri ες metu ut subditi,' in officio continerentur sed sponte obseque- 
rentur ut filii. In codice Fuk. pro Ιλ* άνόγχαις legitur vii? άναγχης·' — r 
13) JYeonuyij (Hov, Feliciter mihi' vertisse videor ' rtovum saeculum* Sic 
in nummis Philippi saeculum novum dicitur· Veteres Etrusci aiebant, 
unumquodque saeculum a diis definitum esse certo annorum modo, qui 
postquam finitus sit, tum a diis portenta e terra seu caelitus mitti, quibus 
significetur saeculum novum inchoari. Et homines nasci qui novis moribus 
atque institutis utantur, et qui vel plus vel minus cari sint diis immortali, 
bus. Haec signa Etrusci diligenter notata habebant in ritualibus libris , ut 
scripsit Plularchns in Sulla , et Censorinus in. e. XViI.de die natali. Verba 
Plutarchi sunt: είναι ukv γάρ αΰτών οχτώ τά ουμπαντα γ4νη , δια^ίροντα τόίς 
βίοις χαΐ τοϊς η&εσι οι* άλληλων * ίχάατω tih άφ ωρίσ&αι χρόνων αρι&μον υπό 
τον &εοΰ, ονμπεραινόμινον ίνιαντον μεγάλου περιόδφ , etc. ubi ένιαντος 
’ μίγας saeouluih est. » 

Cap/II. 1) Καί τι νεώτερον· Scribendum e^t per interrogationem 



150 EUHEpil PAMPHILI 

• t % 

• 

πρισβιύων ιΐς ηάντας imi h$, μ η*) Ιγκαλυπτομίνος την σ«- 
τηριοτ ιπηγορίαν * σιμνολογονμινος δ* ini τφ πράγματι, φανι- 
ρδν ίαυτον κα&ίστη , - wv μίν τ<} προσωπον τφ σωτηρ/φ nara- 
οφραγιζόμινος σημιίφ*), νυν δ'ίναβρυνομινος τφ νικητικφ 

τροπαίφ· 

, 1 

ΚΕΦΑΛΑ ϊ ΟΝ Γ'. 

/ ' 

Περί 1U0V09 ούτοί), I» ij tlirc^xuvo β oxavgoc, «/- 

it^xvQ «άν« i δράκαν, 

\ 

f O δη nui ip γραφής ύφηλοτάτφ ntvani προ των βα- 
σιλικών προ&νρων άνα κΐιμένφ 9 τόίς πάντων οφ&αλμοϊς δρα- 
ο&αι προντί&δΐ , τδ μίν σωτήριον ύπιρκιΐμίνον της αυτόν κι- 
φαλης τγ γράφρ παράδούς, τον δί Ιχ&ρον nal πολέμιον &ηρα, 
τον την έκκίηαίαν του Φιοΰ διά της των ά&έων πολιορχησαντα 
τνραννίδος, κατά βΰ&οΰ φιρδμίνο ν ποιησάς ip δφάχοντος 
μορφή, δράκοντα γάρ ανιόν nui σκολιδν δφιν iv προφητών 
Φιον βίβλοις μνηγόριυΐ τά λόγια, /ίιδ nal βασιλιάς υπό το7ς 
αυτόν nal των αυτού ποσΐ, βέλιι *) πιπαρμένον nata μισού 
του κύτους , βυϋοίς τι Φαλάσσης άπιρφιμμένον, διά της κηρό - 
χυτόν γραφής ίδιίχνυ τοις ηάσι τον δράκοντα , ωδέ πη τον 
αφανή τού των άνϋρώπων γένους πολέμιον αίνιττόμινος , ον 
nal δυνάμιι τον υπίρ κιφαλης άνακιιμένου σωτηρίου τροπαίου , 
κατά βν&ων άπωλιίας κιχωρηκέναι ιδηλου· *Λλλά ταύτα μίν 
αν^ιι χρωμάτων ρνίττιτο διά της Ιικδνος Λ ) * ιμι di Βανμα της 
τον βααΛέώς κατιϊχΐ μίγαλονοίας , ως Ιμπνιύσιι &ιίφ ταντα 
διιτύπου 3 £ δη φωναΐ προφητών ωδέ που πιρί τοΰδι του 


καί %1 νιώτιρον, — 2) [ Mtfl* pro μη Steph.] — * 3) [ JSw μίν — αημιίφ, 
Stroth. ad h. 1, p. 296.; j, Dies kann entureder von einern Kreuz ver- 
et anden werden , das er (Constantia) mit einern Finger vor die Stirne 
gemacht; oder aucti von dem XP das er an seinem Helm getragen ; 
tvelches UtAtere mir wahrscheinlicher Ut.*· Cf· I, 31·] 

Cap, 1H« 1) [Z&fct' Stroth. ad h. L p. 297. : „Ohne Zweifel urar 
dieser Spiess die Stange des Labarum , mit welchem sich Constantin 

f ewoknlich abbilden liess , wie man dies auf Munzen deutlich sieht · 
Hese Stange urar sa lang , dass die daran befestigte Queerstange % 
welche das Kreuz vorstellte % uber dem Kopf Constantius au stehn 
kam,‘* Cf. Mansa hehea Constantine ρ·32$· h. et quae observavi ad IV, 15· 
De verbis χηροχύτου γραφής vid. I, 3. not. 3, Add, ffernsdarf \ ad Himer. 
ecl, IV. p. 118 sq.] — z) [ Ταντα μλν — tUovoq Val. vertit s „boc qui- 
dem imago varias eoioribus depicta tacite indicabat Stroth·: „Dies war 
dirrch idie Abusechselung der Farbea am Bilde ausgedrdcit ·“ Cf. l> 3« 


Ν 


V 


DE VI^TA CONSTANTINI III, 3 — 5. 4Μ 

&ηρος ίβόων, ,,ίπάξειν τον δέον, λεγο ι/σ«* 3 ), την μάχαιραν την 
μεγάλην και φοβέραν, Μ τον δράκοντα τον οφιν τον φεύ- 
γοντα, και άνελεΤν τον δράκοντά τον εν τη δαλασση. €< Εικόνας 
δη τούτων διετηπου βασιλεύς, άληδως εντιδε{ς μιμηματα τη 

• I · 

σκεαγραφίφ. 

\ 

Κ Ε Φ Λ Λ A 1 ΟΝ ά\ 

*Ετι περί των διά 'Ageib ν Ιν Αίγνπτφ ζητημάτων. 

Ταύτα μίν ουν αύτω χαταδνμίως σννετελεΐτο * τα δε γε 
της τον φδόνου βασχανίας , δεινώς τας χατά την *Λλεξάνδρριαν 
εκκλησίας t ον δεοΰ σννταραττοντα , χαΐ το Θηβαίων τε καί 
Αιγυπτίων σχισματικόν χακόν *) , ον σμιχρως αντον ΙχΙνει, 
προσρηγνυμένων χαδ* εχάστην πόλιν Ιπισκόπων επισκόπους ^ 
δήμων τε δημοις επανισταμενων, καί μονονον χΐ Σνμπληγάδων *) 
χαταχοπτόντων άλληλονς, ωστ* ηδη φρένων εκστάσει τούς- 
απεγνωσμένους άνοσίοις εγχειρεΊν , καί ταΊς βασιλίως τολμίχν 
εννβρίζειν είχοσιν * ον μην ωστ * εις οργήν εγείρειν τον βασι- 
λέα μάλλον, η προς πόνον ψυχής , ύπεραλγουντα της των 
φρενοβλαβών άπονοΐας. 

Κ Ε Φ Λ 4 Λ Ι Ο Ν Ε\ 

Περί της διά τά πάσχα διχονοίας. 1 

Ήρονπηρχε δ* αρα να! άλλη τΙς τούτων προτίρα νόσος 
αργαλε ωτάτη εν μανρον διενοχλονσα. 1 ) , η της σωτηρίου εορτής 


not. 2. ρ· 12· Ceterum pro άνδει Stej>h* άνθη,] — 8) [ Λέχονσα*. Vid. 
Iesai. XXVII, 1,] 

Gap. IV. 1) ΚαΧ το Θηβαίον τι xal ΛΙχνπτίών σχισματικόν, xaxhf. 
Schisma Meletianorum intelligiu Aegyptus eqim tunc temporis, duplici 
morbo laborabat, Ariana scilicet haeres! et Meletii schismate» [Cf. Tille- 
mont. memoires T. VI. P. II. p. 39 sqd — 2) Σνμπληχάσι. Codex Fuk. 

habet σνμπληγάδων , quomodo etiam Turnebus ad oram, sui codicis emen- 
dant. [VaL xal μονονονχΐ — άλλη λους vertit ί „ ac mutuis, se vulneribus 
instar Symplegadum collisi conciderent", contra Stroth.; t> und sichfast 
wie in ScharrHiizeln unter einander schlugen Praetulisse igitur videtur ' 
Stroth. lectionem σνμπλη γάσι eique simul significationem minus, usitatam 
subiecisse, de qua iam monuit JFernsdorf. ad Himer-. ecUXXlL p». 278 sq.t 
^Σνμπληγας erit velitatio et conflictus quodque acierum collisio ab 
σνμπλησσειν : quamvis lexica hunc significatum nesciunt·**- Cf. Socrate Η. E. 
I, 23· ννχτομαχ ta ς ονδϊν απείχε τα γινόμενα* Sed quid sit verius h. 1., 
difficilius definiatur. De Symplegadibus Himer* orat. XVI. p. 686. x«U δη 
xal Kv artitu* ας δη ανμπληγάδας πέτρας η τραγωδία παοαείρηχε (vid. Eurip. 
Med. ν. 2. Lycophr. 1285.) > χατ* cula jdQos ίτής χωράς ηημ ΙΙροπον τ(δα 
συγχλείουααι , τον μέγαν Ιχέί&εν πόντον άφ Ιόντων προπέμπω μμ. Adde quos 
.laudat JV ernsdorfius ad h. 1.] 1 


/ 


/ 



152 


EUSEBII PAMPHILI 


διαφωνία ' tcJ* μίν ιπεσθαι δειν.τ] ψ* Ιουδαίων συνη θεΐφ φα- 
σκόντων, των δί 5 προσηκειν την ακριβή τ'οΰ καιρόν παρ*- 
φυλάττειν ώραν, μηδί πλανωμενοις ε-πεςθαι το7ς > της ευαγγελία 
Κης άλλοτρίοις χάριτος. Καν τοντφ τΰιγαρονν 2 ) μαχρο7ς ηδη 
χρονοις των απανταχού Χαών διενηνεγμενων , θεσμών τε θείων 
σνγχεόμενων, ως επί μιας καί της avtfe εορτής την του 
καιρού παρατρο πην μεγίστην διάστασιν εμποιεΐν το7ς την εορ- 
τήν ώγονσι » των μίν άάιτίαις καί κακοπαθείαις ενασκούμενων, 
των δ* άνεσ^ι την σχολήν άνατιθεντωί) , ούδείς οΐός τε ην αν- 
θρώπων θεραπείαν εΰρασθαι του κακόν, ίσοστασίου της ερι- 
δος τοις διεστώσιν νπάρχούσης* μονφ ί* αρα τφ παντο- 
δύναμα* θέφ καί ταυ τ’ ίάσθα ι~ρφδιον ην, αγαθών δ* υπηρέτης 
άντώ μονός των ini γης κοαεφαίνετο Κωνσταντίνος' ος επειδή 
την των λεχθεντων διεγνω ακοήν , το $ τε καταπεμφθεν αύτφ 
γραμμα τοις κατά την 'Αλεξάνδρειαν άπρακτον έώρα , τδτε 
αυτός εαυτού την διάνοιαν άνακινησας , άλλον τοντονί κατα- 
γωνιεΊσθαί δε7ν εφη τον κατά του ταράττονιος την εκκλησίαν 
αφανούς εχθρού πόλεμον . 


ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ ς'. 

*θΛ0ζ σύνοδον ίν Nixatq γ ενέόθαι προσ έταξεν. 

/ 

ι 

Ν Έΐθ* ώσπερ ίπιστρατεύων αύτφ θεόν ' φάλαγγα , σύνοδον 
Οικουμενικήν συνεκροτει, σπεύδειν άπανταχόθεν τούς επισκόπους 


Gap. V· 1) *JSx μαχροϋ διενοχλοΰσα. Rectius .meo quidem indicio 
legeretur ix pttxQov δη ίνοχλονσα. [Cast. παρινοχλουαα.] 2) Καν τοΰτφ 
το ιγαροΰν. Hic locus prava interpunctione corruptus est. Scribo igitur: 
τδίς τής ευαγγελικής άλλοτρίοις χάριτος καν τοντφ etc. Ait Eusebius Ju- 
daeos tum in. aliis rebus ab evangeli i gratia alienos esse,- tum in hac 

Ϊ notissimum, quod pascha ex Mosaica consuetudine adhuc celebrent, ,ηοη 
uxta evangelii veritatem· Confirmat autem' emendationem nostram Con- 
stantinus in epistola ad ecclesias, cuius verba referuntur infra in o· 17· 

i imo c· 18-1 ίκιί&εν ovv τοίννγ xuv τοντφ’ τφ μέρει την άλή&ειαν ονχ 
ρωοιν. (Nihilominus h. 1, xuv τοντφ iungeudum potius videtur sequenti 
. δϊενηνεγμέννχν· Repetit enim Constantinus aliis verbis quod ab initio ca- 1 
pitis dixerat: ϋρονπήρχι δ 3 αρα και άλλη τϊς τούτων προτίρα νόσος 
χ. τ. 1.] — 3) χσοστασίου της ϊριδος. Graeci Ιαοσ τάσιον μάχην dicunt, 
quoties ita pugnatum est, ut neutra pars victoriam retulerit· Eodem sensu 
Ιαοστάσιον f -ριδα hoc loco dixit Eusebius « id fetet, paribus utrinque mo- 
mentis libratam controversiam. Non recte igitur Christophorsonus ita 
vertit: Praesertim cum controversia dissidentium animos βχ aequo ■ 

, exagitaret % [Optime contra Val, : „cum utrinque inter dissentientes 
- velat aequata lance controversia penderet Sensam verborum sim- 
pliciter reddidit StrothiuS ; ,, da hey dem Streit beyde streitende Par- 
theyen gteicli' viel fur sick hatten Aeque vero libenter atque elegan- 


DE VITA CONSTANTINI ΙΠ, $. 7 . 153 

- ■" « ·». 

* 

γράμμα** τιμητικοί ί προχαλούμενος· Ου* ηψ άπλοΰν το 
επίτμγμα , συνηργει , 8L καί αύτζ πράξη το βασιλεως νεύμα, ' 
οΐς μίν Ιξουσίαν δημοσίου παρε’χον δρόμου 1 ), οΐς Si νώτο- 
φορών υπηρεσίας άφ&όνους * ωριστο Si xal πόλις Ιμπρίπ ουσα 
τη συνόδφ, νίκης επώνυμος, χατά το Βι&υνών ε&νος, η 
Νίκαια, *&ς ουν ε φοίτα πανταχοΰ τδ παράγγελμα * οΤά τίνος 
άπδ νυσσης οΐ πάντες ε&εον συν προ&νμίφ πάση* εΤλκε γάρ 
αυτούς άγα&ψν ελπίς , η τε της εϊρηνης } μετουσία, τούτο 
ξένον Φαν ματ ος, της jov τοσούτου βασιλέως δψεως η &έα· 

1 Επειδή ουν συνηλ&ον οί πάντες, εργον ηδη &εόΰ το πραττό- 
μενον ε&εωφειτο. ΟΙ γάρ μη μόνον, ι ρνχαΐς, άλλα xal σωμασι ' 
xal χώραις , xal τόποις xal ε&νεσι πορβωτάτω δίεστωτες *) 
άλληλων, όμοΰ συνηγοντο* xal μία τούς πάντας ύπεδέχετο 
πόλις, οΐόν τικα μέγ ιστόν Ιερέων στέφανον, ίξ ωραίων άν&έων 
χαταπεποιχιλμένον· 

ΕΕΦΑΑΑΙΟΝ Ζ 9 . 

HtQl ο Ιχονμενιχης συνόδου, είς η* i» πάντων ί&νω* 

παρησαν Ιπ Ισχοποι· 

I 

' Των γούν εκκλησιών άπασών 1 ), αΐ τήν Ευρώπην απατόν, 
Αιβύην τε xal την * Ασίαν Ιπληρουν, όμοΰ συνηχτρ των τον 


ter ipsi veteres vocibus από της στα&μιχής repetitis non solum in bellici·' 
sed etiam aliis rebus utuntur. Vid. Casaubonus ad Polyb. I, 20· T. I. 
p. 854· edit. Er nes t. Ιζυγοστατιϊτο αύτοϊς δ no λιμός· Add. VI, 8. T. II· 
ρ· 16. Ισορροπούν χαϊ ζυγοστατούμενον — τό πολίτευμα . Eoseb. de laudib· 
Constant, c, IX. ext. , Dor&ille ad Charit· p. 7513* 3 

Gap· VI. 1) δημοσίου -δρόμου. Mirum est quod Eusebius hoc loco 
- νά νωτοφόρα distinguit a publico cursu. Sed responderi potest, Eusebium 
nomine publici cursus intellexisse vehicula. Atque ita accepit Nicephorii 
in lib. VUL cap. 14. Aliis igitur episcopis vehicula praeberi, iussit Constan- 
tinus , aliis equos publicos quibus veherentur ad concilium profecturi· 
[Val. vertit: ,, aliis quidem cursus publici copiam praebuit, aliis vero 
iumen torum usum abunde subministravit. “ Stroth. : „ in dem er einigen 
Erlaubniss ertheilte , . sich des offent lichen Postwagens zu b e die neri, _ 
andern Maulthiere im Ueberfluss zu gebrauchen, u Gf. Theodoret. EU 
E. I, 7., qui nihil habet de vehiculis.] — 2) [Κα^ββτατΛς δαστωτες 
Ion. et inox pro νπεδίχετο idem δι^δίχετο.’] . 

Gap. VII* 1) [ Των γουν ίχχλησιων απασΰν χ. τ. Vid· Hase iurx· 
ecclesiast. commentt. historr. Parti c. I. p. 74 sq. not. 58·: ,,TheologL 
Catholici profitentur , Synodum oecamenicam esse congregationem (re- 
praesentationem) toti\is nominis christiani per Episcopos* e toto terrarum, 
orbe convocatos. SpittiJerus contra .monuit (1. c. p. 45.): ,,Jede Synode 
ist okumenisch, die der £ayser in sein ganzes Heich oder nacn der 
' S praebe spaterer Zeiten an alie Patriarcben und unabhangige Bischdfe * 



I i 


154 EjLFSEBII PAMPHILI 

Ptov λητο νργων τα* «i *go&tvut>' tTg τ* οΐχος 2 ) ευχτηρίος, 
ωαπ*ρ ix &*οΰ πλατυνόμενος , ί'νδον ίχωρη χατα το αυτό 
2 ,ί) ρους αμμ xai Κιλιχας , Φοίνικας τί xal *ΛραβΙους 9 xai 77α- 
λαισηνούς xai ini τούτοις Αιγυπτίους, Θηβαίους, Λιβύης, 
τους τ* Ιψ μέσης των ποταμών όρμωμένους * ηδη di xai 77* ρ- 
0 ης Ιπισχοπος rjj συνόδφ παρην, ουδέ 2 £χύ&ης*) άπίλψπάνιτο 
χης χορείας 4 ), Πόντος re xai Γαλατία xai Ζίαμφυλία , Καπ- 


ausschrieb.** Qtiodsi rem spectaveris, Sfittlerus rem acu tetigit, sin 
ideam , quam ipsi Patres , de dignitate sua sibi informarint posterisque 
tradiderint, altera sane notio praevalebit· Synodus igitur oecumenica 
nunc quidem haberi debet ea, quae non modo plerisque totius orbis 
• Romani Metropolitanis nuntiata , sed etiam quae posthac a tota 
Rticlesia catholica sipe Graeca sive Romana tahquam universalis 
agnita fuerit . — · Nicaenum quidem concilium se ipsum in canonibus 
suii magnam sandtamque Synodum vocare consuevit, non oecumenicam · 
Constantinus autem in Epistola sacra , de Concilio suo ad Ecclesias 
data, universalem Conciliorum indolem iam attigit (Socrat. H. E· 1,9·).: 
Επειδή τονεο ίτίρως ονχ οΐόν τε ην ,άχλινη xal βεβαΐαν τάζιν λαβέΐν , εΐ 
μη είς ταύτδ πάντων δμον, η των γουν πλειόνων Ιπισχόπων 
ουνεΧ&όντων. Clara, deinde universitatis notio elucet e pulchra imagine, 
qua consessum Nicaenum Eusebius (V. C. 111. 7 aq* ) adumbravit: Των 
γονν Λχχλησιών άπασων, «? την Ευρώπην άπασαν — — · — etc. Oecume— 
nici denique Concilii nomen in Concilio CP. 1. caru 6. usurpatum est, 4 * 
ΟΙχονμενιχην σύνοδον concilium Nicaenum vocat ipse Eusebius supra cap· 
VI. init. Cf. Tillemont . memoires T. VI. P. 111. p. 688 sq.: n Ce qui 
rendit le Concile de Niiee encore plus auguste , & est qu* outre les 
jEvepques de toutes les propinces de VRmpire Romain , U s' y en 
troupa encore quelques - uns des autres pays . Car on y pit un 
Eptfsque de Perse , nomme Jean dans Gelase de Cyzic , et dans les 
souscriptions · La Scythie mesfne poulut participer . a cette auguste 
assemblee · Theophile Eu es que des Scythes ou des Gots y ayant 

signe le Symbole , et en ayant portd la foy dans son pays (vid. 
Socrat. II, 41· ) — — Ees souscriptions marquent ce Theophile sous 
le titre de Metropolitain des Gots , avec un Epesque du Bosphore , 
noinmd Domne ou Cathire, et cinq de V Armenie majeure (vid. concil· 

T. II. p. 54. d. p. 52. d. edit. Labbei ) i — En un mot, on y trou - 

poit un grand nombre de Confesseurs , et un peuple entier de Mar - 
tyrs· On poyoit rassemblS dans une seule Eglise , taut ce que les 
Eglises de V Europe, de VAfrique , et de ΐ Asie , auoierit de plus grand, 
et toutes les lumieres du monde. a Add. Kist . de commutatione quam 
Constantin. M. auctore societas subiit Christiana p. 76 sq. Danz Lehr- 
bnch der christlichen Kirchengeschichte T. I. p. 288.: „Unter der Benen- 
nung oekumenischer Synoden oder Concilien ( General - oder Vniversal - 
Concilien) bat man historisch sich nichts anderes zu dcnken, ais eine von 
den Kaysern aus allen Provinzen ihres Reichs zusaminenberufene Versamm- 
lung stimmfahiger Kleriker, zur Enlschcidung kirchlicher Angelegenhei- 
ten. 4< Cf. ihid. p. 289. not. 1.] — 2) ΕΙτ* οΖχος ευκτήριας. Lego εις τε 

οιχος ex Gelasio Cyziceno et Nicephoro et Socrate in libro I. — 3) Ούδϊ 
2χύ&ης. Scythae pro Gothis posuit. Sic euim eos Graeci vocare solent, . 
ut Libanius , Themistius , Eunapius , et ipse Eusebius in libro 1. de vita 
Constantini cap. 4. — 4) [ Της χορείας h. 1. inusitatius pro χο ροη dici- 
tur, ut infra 'quoque της άποατοΧιχιις χορείας, unde recte utroque loco 
-Val. chori .voce in vertendo usus est· Cf> quae observavi ad Euseb. Η. E. 
VUI, 13· T. lll. p. 47 «q· Male contra Stroth. vertit: 9 ,beym Reihen, u 


I 



DE VITA CONSTANTINI HI, 7 < 8. 155 

/ 

nadoxta n xal 'Aola xal Φρυγία τούς παρ* ανταίς Λχριΐχον 
ίχχρίτους * άλλα xal θρζχις xal. 'Μαχιδόνις, [Αχαιοί τ* Xal 
*Ηπΐιρμται, τούτων Φ* οΐ ίτι πορφωτάτω *) οίχούντίς , απην— 
των .· αυτών τι Σπανών 6 πανυ βοωμίνος , τϊς ην τοις πολλούς 
αμα ουνιόριύων * της H /ί βασιλιυούοής πόλιως 6 ) ο μίν 
προτοτως νστιρη διά χήρας, πρισβύτιροι δ * αύτον παρόνης 
την αυτού τάξιν ίπληρουν· Τοιονιον μόνος *) ίξ αίωνος 
βασιλιάς Κωνσταντίνος Χριστό} οτίφανον δισμφ συναψμς, 
ιϊρηνης, τφ αυτού σωτηρι της χατ* ιχΦρων nal πολεμίων 
νΐχης Φιοπριπίς άνιτίΦιι χαριστηριον, ιίχονα χορείας άπόστο-' 
λιχης ταύτην χαΦ* ημάς αυστηράμινος* 

ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ Η\ 

*Οη ύς Ιν τοϊς πρώζεοι Ίων αποστόλων iu διαφόρων 

συνηΧΦον ί&νών, 

9 ΕπΐΙ χαΐ χατ * ίχείνους 1 ) συνηχΦαι λόγος από *) παντός 
ίφνους των υπό τον ουρανόν ανδρας *ύ λάβεις* iv οΤς ετνγχα- 


recte interpretatos ipse infra τήςόποατολιχης χορείας: f9 einer apostoli - 
schen Versammlung “ et cap. VIII. ini της παρούσης χορείας: „bey der 
gegemvartigen V 'ersammlung.** Add. cap. XII. init, et all· locc.] — 
5) ( Πρόσω τατω Steph. ] — 6) Της di γε βασ ελινόυσης πόλεως. Gelasine 
Cyzicenos episcopum urbis Constantinopolitanae his verbis designari, cre- 
didit. Quem secutus est etiam Nicetas in thesaoro orthodoxae fidei'libr0 
V. cap, 6. bis verbis: Eusebius autem Pamphili lib , JU. de vita Con- 
stantini imp « Constantinop olit anum quidem pontificem a synodo ab- 
fuisse scribit propter senium , qt nomen eiui supprimit s' cuius loco 
presbyteri quidam comparuerint* At vero ex synodi actis constat , 
Metrophanem Constantinopoleos id temporis episcopum fuisse etc. Ita 
etiam Epiphanius scholasticus· in libro II. historiae tripartitae· .Verum 
haec explicatio ferri non potest· Nondum enim dedicata luerat Con— 
stantinopolis, nec regiae urbis vocabulo decorata , cum synodos congre- 
gata est in urbe Nicaea. Itaque haeo Kusebii verba de episcopo urbis % 
Hornae necessario intelligenda sunt· Quod confirmat Sozomenus in libro 
I. cap· 16. apud quem Iulii nomen pro Silvestro perperam irrepsit. Et 
Theodoretus lib. I. cap· 7· [Cf. Petrus de Marea ae' concordia sacerdotii 
et imjper. lib. V. o. 3« > qui locum Eusebii mutilum et ex Gelasio Cyziceno 
ita supplendum censet: Αότός τβ Σπανών 6 πάνν βοώμενος (ο Οσιος 

I πΐχων χαΐ τον τόπον του μεγίστης* Ρώμης Ιπεσχόπου Σιλβέατρον , συν πρε^ 
οβυτίροις 'Ρώμης, Βιτώνι xai Βιχεντίψ) είς ην etc. Baluzius vero ad,l. 1. 
Petri de Marea p« 480. verbis της di yt βασιλευονσης πόλεως Constantino— 
polin Eusebium significare potqisse , inde apparere putat assentiente Loiv - 
thio , quod Eueebius libros dei vita Constantini M* post imperatoris mortem 
adeoque diu post dedicatam Constantinopolin conscripserit* Cf. Socrat· I, 
8· Praeterea vid. Tillemont . memoires T. VI. P. III· p. 674 sqq.] — 7) 
Μόνον αΐώνος · Sio. etiam legitur apud Socratem· Malim tamen legero 

μόνος , ut habent Gelasius ac Nicephorus. Atque ita in Socrate legit Epi— 
phanius scholasticus. Quod autem sequitur «t?, neminem turbare debet· 
Sic enim Eiisebius infra cap. 26· simul ponit μόνος εΐς, 

Cap· VIU· 1) [/Cbt* ixsCvovq i· e· αποστόλους quod latet in Voco 

\ · Λ 



%6Q EUSEBlI PAMPHILI 

• #0* Τϊάρ&οι κάΐ Μηδοι καί 'Ελάμιταϊ , καί ο! Κάτοικο?*?*? 
tfj* Μεσοποταμία* , *Jovdalav π καί Καππαδοκίαν f Horto κ 
καί την 9 Ασίαν, Φρυγίαν vi καί Παμφυλίαν, Αίγυπτον κα2 
ta μφι? Λιβύης της κατά Κυρηνην , οΊ χ* επώημούντες 
* Ρωμαίοι , 'lovdmoi τε καί προσήλυτοι , Κρητες και "Αραβες* 
πλην οοο* Ικείνοις υστέρα , το μη εκ Φεοΰ λειτουργών συνε- 
στάναι τούς πάντας* Ιπί di της παρούσης χορείας , § επισκόπων 

μίν πΧη&υς %ν, πεντηκοντα καί Λακοσ/ων 3 ) άρι&μον νπερα~ 

\ 

' \ 


άποστολιχης cap. VII. ext. Similiter I, 33 init· ο ςαύτη προαρπ άσας την 
βαανλεΰονααν πδλιν ad ταντη ex verbis τον τνραννιχοΰ cap. XXXII. ext· 
assumendam τρ τυραννίδα Add. Euseb. Η. E. I, 1· not. 3· et Τ. III. p. 539· 
Ad sequent^ vid. Actor. II, 9 sqq.] — 2) [*Λτίο dedi cum Cast. Zimin. pro 
vno Val., quod ex sequenti υπό ortum videtur.] — 3) ΙΙεντήχον tu xal 
diaxootor. Apud Socratem io^ lib. L [c. 8·] ubi nic Eusebii locus refertur, 
legitur τριαχοοίων· De numero episcoporum qui % Nicaenae synodo inter- 
fqerunt , non cOuvenit inter antiquos· Eusebius quidem hoc loco ducentos 
Ct quinquaginta fuisse scribit. Eustathius v^ro , Antiochenus episcopus, iu 
homilia de verbis illis quae in proverbiis Salomonis leguntur: Dominus 
creavit me, ducentos circiter ac septuaginta illos fuisse dicit; neque enim 
ee accurate eorum num/emm subduxisse. Verum constantior fama est et 
, recentiorum omnium conlensu firmata , trecentos et octodecim episcopos in 
illa synodo consedisse. Sic ex antiquis Athanasius in epiitola ad Africanos 
episcopos non procul ah initio , Hilarius in libro contra Constantium , Hie- 
rqnymus In chronico et Rufinus. Athanasius in epistola de synodi Nicaenae 
decretis, ait episcopos qu? Nicaeae convenerunt, fuisse plus minus trecen- 
tos. ’ [Cum Muliero de fide Eus· p. 98 sq. haec addo: „Docet nos haec 
inconstantia , patres Nicaeae coactos non accurate numerum praesen- 
tium subduxisse ; quod si quis mirum putet, cogitet in hoc concilio, 
omnium universalium primo , res non ea cura atque eo ordine , quo in 
sequentibus , transactas fuisse , quare de ipsorum decretorum integri - 
tctte i usta dubia moventur . Illa vero historicorum άσνστασκχ, in episco- 
pis computandis ex eo oriri potuit , quod nonnulli omnes , qui adfue- 
rant, numerarunt , alii vero nonnisi eos , qui symbolo proposito sub- 
scripserant , omissis Arianis qui nomina sua profiteri detrectaverant . 
Sed hac etiam -contectura admissa , iusto tamen minor videtur numerus, 
qui, apud Euseb ium legitur i at forsitan corruptus est in hoc loco tex- 
tus, saltem apud Socratem (Η. E. I, 8.) legitur τριαχοοκαν.* Cf. Theo- 
dorei. Η. E. 1, 7. > qui 318 episcopos in synodo Nicaeoa adfuisse scribit, 
sed mox c. 8. circiter 270 convenisse dicit, his additis: το γοιρ ΰαφϊς diu 
τον τζς πολυανδρίας οχλον ονχ οϊός τε tXfu γράφειν, Ιπειδη μη πάντί] τούτα 
περισπούδαστες άνίχνενον, Sozom. Η. E. I, 17. Strothius autem haec ad- 
jecit ad h. 1. p/ 304. : ,$Ein Muhammedanischer Schriftsteller , Namens 
Ismaellbn Ali, den Se Id en nach dem Zeugniss des Bevereg 
jsngefuhrt hat , sagt, es wdren 2048 Bischdfe vtrsammelt gewesen, 
aus welchen Constant in 318 aiisgesucht hdtte· Bever eg glaubt, 
und ich wiirde es mit ihm glauben , ivenn ( ich w iis st e , dass der Mu - 
' hammedaner aus sichern Quellen geschopft hdtte , dass die' Zmhl der 
Camt lichen Geistlichen , die zu Nicaea gewesen , 2048 gewesen , unter 
welchen aber nur 318 Bischdfe gewesen·* Add. Gothofredi dissert· ad 
Philostorg. Lib. I. c· VIII. p. 24 sqq. c. IX. p. 36 sqq. Beveregius annot. 
in can. cqncil. Nicaen. L p. 44., qui hoc certe rectissime animadvertit, ex 
verbis EusCbii πριοβυτίρεν xaX dutxovs w — (Ις χατάληψιν colligendum esse 
solos episcopos ad sententiam ferendam in concilio admisso* fuisse. Tille- 





DE VITA CONSTANTINI ΠΙ, 8. 9. 


*57 


χοντϊζονσα , ρπομένων di τοντ οις πρεσβυτέρων καί διακόνων, 
άχολον&ων τε ηλεισταιν 4 ) όσων ετέρων, οΰδ' ήναρι&μός εις 
κατάληψιν· 


ΚΕ Φ Α Λ Α1 Ο Ν Θ'. 

• ■ · \ 

ΙΙερΙ αρετής καί ηλικίας των διαχοσίων πεντήχοντα 

ίπι σχόπων. 

·. · > 

Των di του Φεόυ λειτουργών 1 ) οι μεν διέπρεπον σοφίας 
λόγφ, ol di βίου στερφότητι και καρτερίας υπομονή, ol di τφ 
μέσο* χρόπφ 2 ) χατεχοσμοΰντο. *Ήσαν di τούτων ol μίν χρόνού 
μήχει τετιμημένοι, ol di νεότητι καί ψυχής ακμή διαλάμποντες, 
oi d* άρτε παρελ&όντες ίπι τον τής λειτουργίας δρόμον * οΤς όή 
πασι βασιλεύς ίφ* έχάστης ημέρας τα σιτηρέσια δαψιλως χορη- ^ 
γεΐσ&αι διετέτακτο* 


mont. memoires Τ. VI. Ρ. ΙΠ. ρ. 672 sqq. ρ. 915 sq* Manlius de rerum 
Byzantinarum scriptor. Graec. Ρ. I. cap. I. §. CCXI. p. 96 eqq· Starck Ver· 
such einer Geschichte des Arianismus Τ. I. p. 257 sq. Schrockh christliche 
KG. Τ. V. p· 349 sq. Schmidt Handbuch der cbristlichen Kgach, T. 11, 
p· 129 eq·] — 4) *Αχολον&ων. dfc πλιίστων δσων d* ίτέρων. Scribendam 
est άχολου&ω^τε πλεΐστων δσων fr/^i' ex Socrate in libro I. cap» 5. et G^* 
Iasio ac Jiicephoro· In Fuk· codice et Savilii legitnr αχολού&ων rt nkUm 
oxtWy et post vocem πλείστων apponitor media distinctio in omnibus seri?* 
ptis exemplaribus· · 

Cap· IX· 1) Των di τον droff λειτουργώ*· Ab iis verbis eepnt 
exorsus sum , secutus auctoritatem codicis Regii et Fuk. Quibus consen-r 
tiunt schedae veteres, 2 ) Oi di. τφ μέσφ τρόπφ χατεχοσμοΰντο · Multin 
plex huius loci sensu* esse potest. Wam μέσος τρόπος sumi potest pro 
modestia c* comitate morum, ut μέσφ positum sit pro μετρίφ.. [Val* 
vertit: ^modestia et comitate morum u Strotb. „mit Bescheidenheit, ** J 
Vel μέσος τρόπος dicitur eorum, qui principem quidem locum inter/ 
episcopos doctrina et sanctitate vitae praestantes minime obtinebant, noa 
longo tamen intervallo aberant a primis· Sio medios principes ac duces 
vocarunt antiqui , qui nec optimi essent nec pessimi , sed medio quodam 
loco inter utrosque subsisterent. [Haec iutetpretatio quam Epiphaniuft 
quoque scholasticus secutus videtur, reliquis praeferenda sit. Cf. JPassotv 
Lexic. sub ν· μέσος num. 2?] Denique μέσος τρόπος dici potest de ii«y 
qni utramque laudem, doctrinae scilicet ac sanctitatis complexi Cratit· 
Ita buuc Eusebii locum interpretatnp Sozomenus in lib, I. cap. 16. his 
verbis: οί μίν votiv xai λέγειν ixavoly είδηση γε. των Ιιρών βίβλων , χολ 
%ης άλλης παιδενσεως Ιπίσημοι* ο I δί αρετή βίου διαπρέπ οντες 9 ol δέ χατ*. 
αμφότερον ενδοχιμονντες. (Vides quos Eusebius vocavit τ φ μέσω τρόπφ 
ναταχοσ μου μένους., a- Sozomeno dici χάτ* άμψστερον εύδοχιμοϋντας. Ερι- 

i ihauius scholasticus in lib· II. historiae tripartitae cap. 1« hunc Eusebii 
ocum ita vertit: Ministrorum vero dei , alii sapientiae sermone fulge* 
bant, alii continentia vitae et patientia coruscabant , alii vero medio, 
modo horum virtutibus ornabantur · 



158 EU6EB1I PAMPHILI 

, - * 

• « * 

, X , \ ' 

Κ Β Φ Α Λ Α ΙΟΝ Γ. 

% · 

Σύνοδος t* καλατίφ, οϊς ο Κωνσταντίνος τΐσιλ&ών 

ουνιχα&Ιο&η, 

# ι 

*ΕπιΙ '9* ημέρας όρισ&ιίσης ψζ ovvodoj *) , %α&* ην χρη* 
λνσιν im&uvcu τοϊς αμ φ ιοβτμουμένοις > παρη* ίχαστοφ τούτη* 
άγων 1 ) i* 'αντφ δη τω μισαιτάιφ ο&φ των βαριλϊΙων % ) 9 ο$ 

Cap. X. *) ['Hju /ρας. — οννοδφ* In Cresconiana canonum colle- 
ctione haec leguntor: Factum est concilium apud Nicaeam metropolim 
Bithyniae a, d, XVIII, Kal · Iui. quod tenuit usque ad diem VIII,* 
Kal* Septemb . Paulino et luliano Coas . Duravit igitur concilium aecun- 
'' dum haec menaea duoa et diea XI. vel potius, si,, ut alii statuunt, con- 
veniebant patres non XVIII. aed XIII. Kal. Iui., duoa menaea et VI. 
tantum dies·'. Cf. Bevereg, anoot. in can. cohcil. Nic. I. p. 43· Fagi ad 
a. CCCXXV. η. III. TilFemonf, memoires T. VI. P. 1JUL p. 912 sqq. ] 

1) Κόρην ίχάτερος ναύτην άγων. Scribendum est Έκαστος ut legisse vidc^ 
tur Christophoreonus. Cui tamen non assentior in eo quod τούτην refe- 
rendum putavit ad σύνοδον* Ego vero non dubito quin supplendum sit 
την λύσιν, quod vocabulum proxime antecedit. Rectius enim,· ut opinor, 
Graoce dicitur άγην vel irniyuv την λνσιν , quam αγειν την σύνοδον, ln 
Fuk. et Sav. v diserte scribitur έκαστος. - — 2) 3 Εν αυτφ δη τφ μεσαιτάτφ, 
οϊκφ των βα σιλεΛων, . Quisquis fuit ille qui Graecos capitnm titulos com- 
posuit , haec verba de palatio accepit, eumque secutus est Christophor- 
sonua· Sed et Sozomenos in lib. I. cap. 18· et Theodoretus in lib. I. 
cap. 7· Nicaenam synodum in palatio habitam fuisse scribunt, ubi Con- . 
, atantinua imperator sedes ac 'subsellia episcopis iusserat praeparari· 
Theodoreti verba exscripsit etiam Nicephorua in lib* VIIL Sed pace tot 
ac tantorum virorum dictum sit, jnequaquam verisimile est, Nicaenam 
synodum in palatio habitam fuisse. Decepit homines, ut videtur, am- 
bigua voX qua hic utitur Eusebius, τφ μιοαιτά τφ όϊχω των βασιλείων. 
Haec enim vox tam de palatio imperatoria, quam de ecclesia promiscue 
usurpatur· Certe Eusebius in libro X. historiae ecclesiasticae βαοίλειον 
' elxov de ecclesia dicit· Multum certe de auctoritate illius concilii detra- 
heretur, si in palatio imperatoris illud habitum esse crederemus· Adde 
•quod ipse .Eusebius huic sententiae apertissime refragatur. Nam supra in 
cap. 7· diserte scribit , unam ecclesiam seu basilicam cunctos diversarum 
gentium episcopos ambitu suo esse complexam; ric ve οίκος ενχτηριος 9 
ωααερ Ix &εοΰ ηλατννόμενος , Ένδον Ιχωρει κατά το αννδ Σύρονς αμα jtal 
ΚΙΙαχ ας etc. Id est: una aedes sacrd 9 omnipotentis dei nutu quodam^ 
modo dilatata , ambitu sito complexa est Syros simul et Cilices etc. 
Quid his verbis potest 'esse manifestius? Annon ex his verbis certissime 
conficitur, Nicaenam synodum in ecclesia habitam fuisse? Affirihat enim 
. Eusebius omnes pariter episcopos, unius pcclesiae ambitu comprehensos 
filisse. Sed et verba quae in h6c capite subiungit Eusebius , id meo qui- 
dem iudicio satis innuunt. Scribit enim: b αντφ δη τφ μεσαιτάτφ οϊχφ 
των βασιλείων , ος δη χαΐ ύηερφίρειν έδόχει μεγί&ει τούς ηάν τας, id est: in 
ipsa media regalis palatii aede , quae reliquas omnes amplitudine su- 
perabat · Ait Eusebius aedem illam omnium quae ubique essent , maxi- 
mam et amplissimam fuisse. Atqui hoc de pakitio urbis Nicaeae dici non 
potest· Nam ut, concedamus in illa urbe fuisse palatium , illud certe om- . 
nium ubique palatiorum maximum esse .non potuit. Romae enim et Me- 
diolani longe maiora erant palatia. Nec dubito quin Nicomediense pala- 


de vita Constantini m, io. 159 

' · ' 

I , * 

όη και νπ*ρφίρηρ idoxei peyiQei τούς ηάντας * βα&ρω p r* Ip 
τάξδΐ πλ πόνων iq> 9 ίχατίραις tov oinov ηλ*υρα7ς διατί&έντων, 
«ίσοι παρησαν οι χεχλημίνοι 3 ) , χαί την προσηχουσάν ίδραν ol 
navreg άπιλάμβανον. 9 AIX % ore δη συν χόσμφ τφ nginovte 
η πασα χα&ηστο σύνοδος, σιγή μίν tovg πάντας ei%e, ηροο- 
δοχίφ της βασιλίως προόδου 4 )* e Ιση i ι δέ τις πρώτος, χαπειτα 
δεύτερος χαι τρίτος τών άμφϊ βασιλέα* 9 Ηγούντο di χ al άλλοι, 
ον των συνη&ών οπλιτών te xal δορυφόρων , μόνων di των 
πιστών φίλων* Πάντων δ* ίξαναστάντων ini συν&ηματι ο την 
βασιλίως ίϊσοδον ίδηλου *), αυτός δη λοιπόν διίβαινο μίσος 


trom longe maius gt opulentius fuerit Nicaeno , cum Nicomedia sedes esset 
ac domicilium imperatorum iam inde a temporibus Diocletiani. Respon- 
debit fortasse quispiam , Eusebium non dicere mediam illam aedem ( seu 
palatii seu basilicae Nicaenae omnes ubique terrarum aedes amplitudine 
superasse , sed tantum reliquas aedes illius seu palatii seu basilicae. Sic 
enim loquitur Eusebius in lib. IV. cap. 66· ubi funus Constantini describit : 
xai ιειτ* iv αντω τον παντός προφΐροντε των βασιλείων οϊχων· Et paulo 
post: Ένδον γαρτοι iv αντφ παλατίφ χατά τό μεοαίτα τον των βασιλείων· 1 
Equidem hunc esse sensum Eusebii verborum libens concesserim* Sed 
tamen ex eo non efficitur , palatium Nicaenum ab Eusebio intelligi. Nam 
et in ecclesiis perinde ac in palatiis media aedes omnium eyat maxima et 
capacissima , ut ex Eusebio constat in descriptione ecclesiae Tyri. Cunctis 
igitur accurate perpensis ita censeo, episcopos primum quidem in· ecclesia 
convenisse | ibique de Arii dogmate et *de regula fidei plurimis diebus 
tractavisse , tandem vero die ad finiendum negotium constituto , convenisse 
in palatium, ut coram imperatore sententiam dicerent, et contentioni fineiqi 
imponerent. Atque ita tollitur omnis difficultas. Certe Eusebius omnino 
confirmat id quod dixi. Ait enim episcopos die .constituto quo controvefr 
siis finem imponi oportebat , omnes in palatium venisse. Statimque pro- 
gresso ad synodum imperatore, cuncta coram illo fuisse dicit constituta, t 
Ex quibus manifeste apparet, Eusebium hic loqui de ultimo concilii dis, 
seu de postrema sessione , cum res in pluribus antea episcoporum consessi- 
bus discussa fuisset ac ventilata. Neque eniih tot tantaeqhe res quae in illa 
synodo gestae sunt, unius diei spatio examinari ac definiri potuerunt. Idem 
quoque antea factum fuerat in synodo Antiochena adversus Paulum Samo- 
satenum, ut docet Eusebius in lib. VII. historiae ecclesiasticae. [Cf. Til- 
iemont . memoires T. Vi. P. III. p. 698 «ii·] > — 3) [01 χεχλημίνοι. Ujt 
omnes orbis Romani episcopi imperatoris edicto ad concilium generale 
baud convocati esse videntur sed singuli modo augustorum litteris evocatR 
ita ex imperatoribus probabiliter pependisse quinam invitarentur, recte ob^ 
servat Hase iuris eccles. commentt. nist. Partic. I. p. 72. uot. 56· Cf. supra 
cap. VI. Similiter disputationes in conciliis institutas imperatores modera^ 
bautur (v|d. infra cap. XIII. Ιΐλείοτων δη ταν&* — — χατεστησατο, 
Hase 1. 1. ρ. 70.) , quamvis suffragia soli epistopi certe plerumque ferVent· 
Cf. Mansi collecf. concill. T. 111. p. 557· de Marea de concord. sacerdot. 
et imper. II, 10, 10· VI, 22. Tillemont . memoires T. VI. P. IU. p. 700 sq, 
et Excurs. IV. ext. ] — 4) [Προσόδου Zimm. In Gasi, notatur: „ aU 
περίοδον* Atque περίοδον vere habet MSt. S(eph.3 — 5) *Επ\ σνν&ηματε 
ο την βασιλΈως είσοδον ίδηλου· De hoc signo quo imperatoris adventus 
nuntiabatur, Corippus loquitur his verbis : 

— — — — praenuntius ante 

Signa dedit cursor posita de more lucerna . 



160 EUSEBII PAMI*iHLI 

pTa Φερύ τις ουράνιος άγγελος , λαμπράν μίν ώσπερ φωτός 
μαρμαρυγές ίξαστράπτων περιβοληρ , άλουργιόος πνρωπόις 
*ατ αλαμπόμενος άκτ7σι 9 χρυσόν τε καϊλί&ων πολυτελών διαυ- 
γεσι φεγγεσι κοσμούμενος * ταύτα μίν ούν αμφί το σώμα * την 
δί ψυχή* i &sov φόβφ καί εύλαβεία δηλος ην κεκαλλ ωπισμενος* 
νπεφαινον δί καί ταΰτ* οφ&αΧμοϊ κάτω ρεύοντες, ερύ&ημα 7 ) 
προσώπου, περίπατου χΐνησις, το, τ’ άλλο είδος, τόμεγε&ός 
%ε ύπερβάλλον μίν τούς άμφ* αυτόν άπαντας, τφ τε κάλλει 
.της ώρας J καί τφ μεγαλόπρεπε! της του . σώματος εύπρεπείας, 
■ αϋχ^ τε φώμης αμάχου ' α δη τρόπων επιεικείς, πρ^ότητί τε 
βασιλικής ημερότητος εγκεκραμενα / το της διανοίας υπερφυές, 
παντός κρεατον άπεφαινον λόγου . *ΕπεΙ δί παρελ&ών επί την 
πρώτην των ταγμάτων άρχηρ μέσος πρώτος εστη 8 ) , σ μικρού 
τίνος άύτφ χα&Ισματος ύλης χρυσού πεποιημενου προτε&εντος, 
ού πρότερον rj τούς επισκόπους επινεύσαι , εχά&ιζε· Ταυ το δ’ 
επραττον παντες μετά βασιλέα . 


ΚΈΦ Α ΛΑΙΟΝ ΙΑ'. 

'Ησυχία συνόδου μετά το εϊπείν τι Ευσέβιο* τον ΙπΙσχοπον. 

Των δ* επισκόπων 6 τ ού, δεξιού τάγματος πρωτεύων χ ) 
' διαναστάς , μεμετρημενόν άπεδίδου λόγον, προσφωνών τφ βα - 


— 6) Λιέβαινε μέσος· Chrlstophorsonus vertit: per medium consessum 
intrat. Melius vertisset: per medium spatium quod erat inter duos con- 
sidentium ordines , incessit . Id significat vox διαβαίνει * , id est , διά των 
δυέίν βαίνιιν. . Sic infra in cap. 14· μέσοι δέ τούτων διέβαινον etc. — - 7) 
[*Ερνθ·ρι\μα Ion* Lncian. diali, mort. I. Ιρύ&ημα Μ του προσώπου· 
Cf. Dorville ad Chariton. p. 200. Lobeck. ad Pliryn. p. 7 27 ext. J — 8) 
Μέσοςπρώτος ϊστψ Christophorsonus legisse videtur πρώτον· Sic enim 
vertit : Primum in medio conventu erectus constitit · , 

Cap. XI· 1) *0 του δεξιού τάγματος πρωτεύων. Sozomenus in cap» 
18· lib, I. hunc qui in dextra parte primum locum obtinebat, et qui nomine 
totius concilii ad imperatorem verba fecit 4 Eusebium Pamphilum fuisfte 
testatur. Atque ita perscriptum est in titulo huius capitis. Theodoretus 
vero in lib. I. historiae cap. 7. non ab Eusebio, sed ab Eustalhio Antio- 
chiae civitatis episcopo orationem hanc habitam, esse dicit. Theodoreti 
sententiam secutus est Baroniqs, quem quidem semper hosiili atque in- 
fenso animo adversus Eusebium nostrum fuisse, ex eius scriptis quivis 
facile’ deprehendet. Verum auctor historiae tripartitae^ in libro II. cap. £· 
iibi Theodoreti verba describit, ait post Eustathium Antiochenum, Euse- 
bium quoque Caesariensem de laudibus imperatoris orationem habuisse. 
Quqd tamen in Graecis Theodoreti exemplaribus hodie non habetur ; pror- 
sus ut hecesse sit, aht Epiphanium ^scholasticum integriores Theodoreti 
codices nactum fuisse, aut de suo id addidisse, ut interdum solet. Tale 
est illud quod supra notavimus de .regiae urbis episcopo, quem Nicaenae 
synodo non interfuisse Socrates ex Eusebio prodidit, ubi Epiphanius scjio- 



DE VITA CONSTANTINI III, 11. 42. 161 

\ \ 

6ι1ι7, τφ rt ’παντοχράτορί &*φ χαριστηριορ iit * avttp ttotoxv 
μενος νμνον * επειδή di xal αυτός χα&ηοτο , σιχη μίν ΙγΙγρξτο, 
πάντων άτενες εις β actita βλεπόντων , o di quudpotg ομμαοι 
τοΤς nact γαληνοί εμβλεχρας , χαπεετα ουναγαγών αυτός προς 
εαυτόν την διάνοιαν, ηονχφ fcei πραείφ φωνρ τοΐορ άπέδωκε 

Ur»·)-, 

• ι 

K E Φ A Λ Α 1 Ο N ΪΒ'. 

/ ' 

Κωνοταντ (νον αρος την σύνοδον β«ρΙ εΙρηνης. 

9 

,,Ενχης μΐρ ίμοϊ τέλος ηρ, ώ φίλοι, της ύμετέρας άπο- 
Χάνομε χορείας 1 ), τούτον di τυχών , ειδεναι τφ βασιλεϊ των 
ολωρ την χάριρ ομολογώ, οτι μοε προς το7ς SlXotg anact, 
aai τούτο χρε7ττθρ άγα&οΰ παντός ' ίδείν Ιδωρηαα το* φημϊ δη 
το, συνηγ μένους Ομοΰ πάντας απολαβέίρ, μίαν τε κοινήν άπαρ- 
των ομόφρον α γνώμη ρ Φεάσασ&αι. Μηδ* ουρ βάσκανος τις 
ίχ&ρος το7ς ημετέροις χαλοίς λυμαινεοϋω, μηδί της τυράννων 
Φιομαχίας εκποδών αρ&εΐοης ϋεοΰ σωτηρος δυνάμει, ετέρως *) 


laeticus Alexandri nomen addidit gravi errore, cum Metrophanem potitu 
dicere debuisset. Sed ut ad propositum revertamur, sunt qui nec Eusta- 
thio, nec Euaebip, sed Alexandro Alexandrinorum episcopo id honoris 
delatum esse scribant, Ut concilii noibine imperatorem alloqueretur· NI» 
celas in thesauro orthodoxae fidei lib. V· cap. 7· id affirmat his verbis: 
Eusebius de vita Constantini libro III» se primum verba in synodo 
fecisse testatur» . Si tamen Theodoreto credimus , Eustathius primus etc. 
ut autem Theodorus Mopsuaestenus scribit , Alexandro Alexandrino 
pontifici id honoris ultro delatum est» Ego vero in tanta scriptorum di- 
versitate libentius ei sententiae accesserim , quae Euseblo primas dicendi 
partes a synodo delatas esse affirmat. Primum quia omnium sine contro- 
versia doctissimus ac disertissimus erat Eusebius. Deinde ipse id aperte 
testatur in principio huius operis his verbis : «ρτ* di nui fjpilq uvroi καλλί- 
νικον μέσον άπολαβόντν; &toy λιιτονργών συνόδου , ίΐχοσαπηριχοϊς νμνοίς 
$γ§ραΙςομιν· Id est : Nuper etiam nos ipsi victorem principem in medio ‘ 
dei ministrorum conventu residentem, vicennalibus hymnis prosecuti 
sumus» [ Neminem nisi Eusebium nostrum per verba ό του διξιοΰ τάγμα-* 
νος πρωτεύων, significari, satis certum est. Cf. quae animadverti ad Vales, 
de vita et scriptis Euseb. diatriben p. XLI11. sq. Add. quae observavi ad 
Euseb. Η. E. X, 4. T. III. p. 212. Pagi ad a. CCCXXV* η. XXI. XXII. 
Hankius de rerum Byzant. scriptor. P. 1. c. 1. J/XCIII. et Moller . de fide 
Ens. p. 55 sq. Cf. Tillemont. memoiree T. VI. P. 111« p. 922sqq.l — 
2) [ Τοϊον λογον» Vid. Moller.' do fide Eus. p. 91« Kestner. de Eus^fide 
atque k auctoritate p. 62·] 

C a p.^XlI, i) £ Ευχής — χοριίας, Cf. inferius verba: καί χαίρω pAv 
ορών την νμέτιραν ομηγυριν et supra cap. Vll. not. 4·] —■ 2) 'Ετέρως. 
Portesias, Christophorsonus et Gallicus interpres hanc vocem omisere, 
cum tamen tota vis sententiae in ea voce posita sit. Ad hanc enim vocem 
refertur quae proxime sequitur pei iodus* Cavete, inquit, ne post deletam. 

L 



162 EySEBII PAMPHILI 

' i * 

6 φέλοπόνηρος δαίμων τόρ θειον νόμ ον βλασφημίαις περιβαλ - 
λέτω * ως εμοψε παντός πολέμου χαϊ μάχης δεινή xal χαλεπω- 
τέρα, η της Λχχληαίας τον βίου εμφύλιος νενόμισται στάσις , 
καί μάλλον ταΰτα των εξωθεν λυπηρά Καταφαίνεται 0 Οχι γουν 
τάς κατά των πολεμίων νίχας νεύματι και συνεργεί# του κρείτ- 
τονος 3 ) ήράμην* ουδέ* τε λείπειν 4 ) ίνόμιζον , η θεφ μίν νόμι- 
ζε ιν την χάριν, συγχαίρειν δί καί τοΐς υπέρ c χύτου δι ημών 
ήλευθερωμει >οις' επειδή 5 ) την νμετέραν διάστασιν παρ “ ελπίδα 
πάσαν επνθομην > ούχ εν δευτέρω τήν άχοήν εθέμην 6 ) , τνχεΐν 
di καί τούτο θεραπείας δι* i μής ευξάμενος υπηρεσίας * τούς 
πάντας αμελλητί συμμετεστειλάμην * xal χαίρω μίν ορών τήν 
νμετέραν ομήγυρη* τότε δί μάλιστα κρίνω χατ* εΰχάς εμαυ- 
τόν πράξην i επειδάν τα7ς ψνχαΐς άναχραθέντας ϊδοιμι τους 
πάντας , μίαν τε κοινήν 7 ) βραβεύουσαν τοΐς πάσιν έιρηνιχήν 
συμφωνίαν , ήν καί έτερο ις υμάς πρεπον άν έίη 8 ) πρεσβεύειν 
τους τφ θεψ καθιερωμένους ♦- Μη δή οΰν μέλλετε > ώ φίλοι * 


' I * · * ^ 

tyrannidem eotlim qni deo bellum intulerunt* tureus daemon alia via re- 
ligionem nostram maledictis et calumniis obiiciat. Alia igitur via , id est, 
per intestinas dissensiones. Vide quae mox sequuntur. — 3} [ Τοΰ χρ(ίτ- 
τονος, id est, dei , numinis divini · Est autem haec dicendi ratio (ο χριίτ— 
των et το χριΐττον) satis familiaris Eusebio. Vid. 1, 12· p. 27» I, 16· lf, 
24 init· 1), 25· 26 init* II, 28 ext. II, 30. Cf. II, 6* θειότέρφ ii xal χρι£ττονι> 
δυνάμει,· II, 28» χρείττονί τ m δυνάμει· Lackemacher . observv. philoll P. I. 
p· 103. Wernsdorf \ ad Himer» ecl» III. p· 88 sq. Inde ο χρειττων . dicitur 
quoque Eusebio Constantinus I, 50 eXt· 1, 51» p. 64* ali.] ■*— 4) ' Ούδεν τε 
XtCnuv. Scribendum videtur: οΰδΐν ΙμοΙγε λείπειν Ινόμίζον, et paulo post 
lego cum Turnebo et Grutero inti di την νμετέραν etc, — 5) [*ΕπεΙ di 

Sleph. Scribendum videtur Ιπειδη δΙ · ) — 6) [ Όυχ — έθέμην Val. ver- 

tit: „ equidem' eam rem (huius rei famam} minime negligendam putavi 
Slroth. : , v hielt ich diese Nachricht fiir keine Kleinig ke i Cf. Viger* 
de idiott. p* 282 sq, VI. p· 295 &q· edit. Herm» ] — 7) Μίαν τε χοινην. 
Rectius meo iudicio scriberetur xotVfj adverbiajiter» [ Μίαν τε — συμφω- 
νίαν, id est, unamque velut omnium arbitram pacem et concordiam , in- 
terprete Val,, und.eine gemeine fiir alie entsc heidende friedliche 
GesinnUtig % , Strothio. Frequentatur autem satis, ut recentioribus Atticis, 
ita 'Eusebio vocabulum Jllud βραβενειν idque vel cum dativo positum vel accu- 
sativo iunctum, ubi significat dispensare , largiri , constituere aliquid · 
Vid. II, 5. c O 6η συν παρφν έλέγξει χαιρος — θεοϊς τοΐς nuQ* ημίν χαϊ τοΐς 
παρά θατέρφ μέρει Χιμωμένοις βραβεύω* , · et de diis — iudicium feret » 
II, 63* βραβεΰοαι εΙρηνην· Constantio, ad sanctt. coet. c. XI. θιοΰ δικαιοσύ- 
νην βραβεύοντας ^ ubi deus iustitiae leges praescribit , ut Val. vertit, lbid. 
c. XVI. της τοΰ &tov πρόνοιας την νίχην τ$ δημω βραβενούσης y cum divina 
providentia victoriam populo largita est · JVetsten · ad Coloss. 111, 15· 

T. 11. p* 293 sq. Dorviile ad Chanton. p. 404* p* 556 sq. Suicer, thes. Τ. I. 
p, 707 sq. De vocibus άγωνοθετεΐν et αγωνοθέτης similiter usurpatis vid· 
/3 Vemsdorf ad Himer· orat. I·, p. 356·] — 8) Πρέπον uv έίη πριοβενην. 
Male ChriBlophorsonus vertit a deo impetrare , cum potius vertere debuis- 
set praedicare . Sic enim Eusebius banc vocem usurpare solet, ut patet 
ex innumeris historiae ecclesiasticae locis « exempli gratia in lib. IV. cap.15. 



I 


DE VITA COlf8TANTINI I Π. *2. 13^ 163' 

V 1 > ' 

μη ifj 9 ), λειτουργοί Giov? xal τον noero v πάντων ημών δίοπο· 
tov tf uat σώτηρος άγα&οΐ θεράποντες y ta της εν νμΤν δια- 
στάσεως ahia Ιντεύϋεν ηδη φόρειν 10 ) άρζάμενοε* πάντα σύν~ 
δεσμόν άμ φιλογίας νδμοις ειρήνης επιλυσασθε* 1 ), Ούνω γάρ 
nui τφ ίπι πάντων θεω τά αρεστά διαπεπραγμεγοε εϊητε άν 9 

χαμοί τψ νμετερφ συνθεράπ οντι νπερβ άλλου σαν δώσετε χά#**·". 

\ 

I 

ΚΕΦΛΑΑΙΟΝ 11*· 

'Οπως τους αμφισβ ητοδντας των Ιπ ιοκόπων , είς Ομόνοιαν 

σννηφτφ. 


*0 μίν δη ταντ* είπων *£*α>μαίφ .γλωττνι , υφερμηνευον τος 
ίτερου 1 ), παρεδιδον τον λόγον το7ς της συνόδου προεδροις 2 )· 
* Εντεύθεν δ* >οί μεν ' άρξάμενοε. χατ^τεύντο τούς πελας, οι δ* 
άπελογοΰντό τε ααι άντ εμεμφοντο· ΙΙλεΙστων δη ταυθ* ύφ* 
εχατερου τάγματος προτεινομενων , πολλής τ’ αμφιλογιας τά 
πρώτα συνισ χαμένης, άνεξιχάχως επηχροάτο βασιλεύς των παν - 


Male in Fuk* et Sav, codice legitur ύη βςαβιύτιν· [Natum hoc probabili* 
ter ex praecedenti βράβευαν·] — 9) [JMij δή ia Ion· male punctis subnq- 
tautur.] — 10) *£ντιΰ&£* ήδη φίρην, Longe aliter codex Fuk· in quo 

totus bic locus ita scribitur: τα τής ίν νμίν διαοτάοιως αίτια τον λοιπού 
φίρην ίινάσχοισ&£. πάντα dk σύνδίσμον etc. Atque ita Savilius et Christo* 
phorsonus in suis codicibus repererunt. — 11) *Επιλύσασ&£. Lego cum 
ChristophorSono Ιπιλνοασθαι. Vulgata tamen lectio stare potest, modo 
post vocem &(ράπονης quae paulo ante praecessit) popatur punctum semi- 
plenum , ut ad oram sui libri notavit Savilius. Certe in codice 1 ;gio post 
vocem &eganoVteq posita est media distinctio [*Επιλύσασ&αι cum Christo- 
pborsono et Ion. dedit Zimm., sed male, ut mihi quidem videtur, t^ocus 
enim est sanissimus , modo μίλλετΒ referatur non ad imXilaaa&e sed prae- 
cedens πρεσβίνην: „ Nolite cunctari w , scii· suadere omnibus concordiam· 
Neque vero deinde omissio copulae ante τά τής h ύμίν x, τ. λ. potest in-' 
iepta videri sed aptissima· CC, quae observavi ad Euseb. H« £. X, 4« T· UL 

p· 220.] 

£a p. XIII· 1) [ Ταντ * βϊπων 'Ρωμαίψ γλωττη , ύφερμηνίύοντος Ιτ/ροι>· 
Minime hoc et simili loco IV; 32· evinci , Constantinum Graece nec loqui 
nec scribere potuisse, imo ex nostro loco hoc tantum effici, Constantinum 
in publicis orationibus, ex more veterum probabiliter et populo Romano 
gratificaturum, Latinam linguam Graecae praetulisse, ex posteriori vero 
illud modo sequi, Constantinum Latino qui ei erat patrius, quam Graeco 
sermone scribere maluisse, recte .observavit Mfrller. de fide Euseb. p. 28. 
Cf. Du Cange praefat. ad Glosa·· Griec. p. XI. sq. Neque igitur familiari- 
tas . Eusebii cum Constantino quatenus illa in eorum colloquiis cernitur, 
Euseb io maiorem qtiandam Latinae linguae peritiam vindicare potest (c£ 
quae annotavi ad Euseb. Η. E. I, 13* T. i. p. 80«) et Constantinam Xatine 
tantum id que ctim hominibus Graecis locutum esse ne credamus, impe- 
diant vel huius cap. Xlll· verba 'Ελληνίζω* τι tfj φωνή oti μηδί ταντης 
άμα&ως ιϊχε· Cf. II, 23. ] — 2) [Παρεδίδου — νροέδροις. Vid. Schrockh 


-v 



164 ' EUSEB1I PAMPHILI 

$ « 

των^ οχοΧρ i* iit όρφ 9 ) *β£ προτάσεις νπεδέχίτο , ?» μέρη\* 
άντιλαμβανό μένος των ηαρ * έκατέρου τάγματος λεγομένων, η ρίμα 
Κυνήγαγε τους φιλ ονιίχως Ινισταμένους * . πρφως τε ποιούμενος 
τάς προς έκαστον ομιλίας, 'ΕλληνΙζων τε τη φωνή ότι μηδί 
r αυτής άμα&ως είχε , γλυκερός τις ην καί ηδύς, τους μί* γοΰν 
πείρων**) , τους δε καταδνσωπων τφ λογ ω, τούς δ * εύ λέγοντας 
ίπαινων, πάνχας r* εις ομόνοιαν ίλαύνων, είοοΒ* δμογνωμο- 
νας*) καί όμοδοξους αυτούς ini τοις άμφισβητουμένοις απασι 
αατ εοτησατο · ' 


Κ Β Φ Α ΛΑ ΙΌΝ 1Α\ 


Ϊΐερ\ atax ιως «αΐ του πάσχα % της συνόδου σύμφωνος ίχ&εσις, . 


*Λς ομόφωνον μίν χρατησαι την πίστιν , της σωτηρίου δ 9 
εορτής 1 ) τον αυτόν παρά τοις πασιν όμολογ η&ηναι καιρόν # 
εκυροΰτ ο δ* ηδη καί εν γραφή δι* ύποσημειωσεως έκαστου 2 ) 
τα κοινή διδαγμένα 3 ). r Siv δη πρκχ&έντων, δευτέραν ναύτην 


mim—mmmmVmm 

. ι 

christliche Kgsch. Τ. V. p. 854 sq.] — ■ 3) 2χοΧ$ τι εντόνως. Apud So- 
cratem inlib. I. cap, 5. et apud Nicephorum legitur εντόνω. Gelas iiis au- 
tem Cyzicenus cap. 28· habet εύτονωτνττ}· Cum Socrate cousentiunt codex 
Fuketiqnus et schedae Regiae. — 4) Τους μίν γονν πεί&ων» Apud So- 
cratem et Gelaeium ac Nicephorum legitur τους uhv ανμπείβ-ων, Sed codex 
/ Regius prae fer txoii? μ\ν πιί&ων, [Ion. et MSt. Steph. τάς ukv πεί&ωνί] — 
5) Ε1σό&* όμογνωμονας. In Gelasio legitur Έως ore, quod idem esu 

Cap. XIV. 1) [ Της σωτηρίου ίορτης, Cf. Socrat· Η. E. I, 8· Sozom. 
I, £1. Epiphan. haeres· XXIX. Bevereg, annoU ad can. concil» Nic. 1. p. 
189) ] — 2) [ z/s* νηοσημειωσεως ίκαστοϋ. Vid. Schrockh KG. Τ. V. 
P· 388· ] — 8) Tu κοινή δεδογμίνα. Id est , fidei formula et canones 
cum epistola synodica. Qaec enim omnia singulorum episcoporum sub- 
scriptionibus firmata sunt. [Cf. Vales. ad Theodoreu Η. E. I, 13. p. 43. 
ed. Read. ] Qui praeter haec tria, putant etiam acta Nicaenae synodi 
Scriptis esse mandata , ii vehementer . falluntur. ' Quippe Eusebius diserte 
testatur , nihil scriptis traditum fuisse f praeter ea quae ex communi con- 
silio decreia fuerant t ea que omnium subscriptionibus roborata fuisse dicit* 
i Baronius quidem ad annum Christi 325.· cap» 62. acta a synodo Nicaena 
scripta fuisse dixit, idque ab Athanatio in libro de synodis diserte scribi 
affirmavit» Sed Baroninm decepit Latina interpretatio, quae sio habet 
Tomo I. pag. 873. : Quod si ad hanc. rem usus synodi desideratur , super* 
sunt acta patrum , nam neque hac in parte negligentes 'fuere qui 
Nicaeae convenerunt , sed ita accurate scripserunt etc, ln Graecis 
vero nulhi actorum fit mentio. Sio eqim legitur: ϊοτι τα των πατίρων, id 
est, supersunt patrum scripta , fides scilicet et canones et synodice. Est 
et alius AthSnasii locus iu epistola de decretis Nicaenae syuodi pag. 250. 
ex quo manifeste colligitur nu)la fuisse acia, - Sic enim loquitur : Quando 
' quidem , inquit, tua dilectio ea. nosce desiderat quae in synodo gesta 
eunt , minime cunctatus sum , sed statim tibi significavi quaecumqie 
ibi acta sunt etc. Quod rfi acta a notariis excerpta inissent, satis habuisset 
Athanasius acta illa ad amicum anum transmittere. [Cf. Tillemont . me- 
moires Τ. VI. P. III. p. 950 eqq.] 



/ 


DE VITA CONSTANTINI III, 14^1«. 165 

; \ , ‘ 

νίχην ?(^σ^αι ιίπων βασιλιάς mna του τής ίχηλησίας όχ&ρον % 
ίπινίηιον ι'ορτην τφ συνίτίλιι· 

Κ Ε Φ Λ Λ A 1 Ο Η 1Ε\ Λ 

"0*ως το*ς ληισηόροις σννιιστ**#*! Ιζωνσταντϊ #»ος tlaoaac- 

τηρίάος ουσης» 

ϊ 

Κατά το αυτό di αντφ καί της βασιλείας ιιχοσαΐτης 
ίπληρουτο χρόνος 1 ') * ίφ* ω πάνδημοι μίν ηγοντο πανηγάριις 
τοις λοιποί ς ξ&νισι, τοΐς di γι τον Φιον λΐιτ ονργοΐς, ιυωχίας 
αυτός ίξηρχι βασιλιάς, συμποσιάζω* ιίρηνι ύσασι, και oiovii 
Φυσίαν τ αυτήν c inodidovg ίμπρέπουσαν τφ #*ψ di' αυτών * 
ovd 9 άπιΧιΙπιτό τις επισχρπων βασιλιχης έατιάσιως, Κριΐττον 
δ 9 ην παντός λόγου το γινόμινον· Αορυφόροι tfiv χάρ καί 


Cap. XV. 1) HSxoautTijq ίτφιρουτο χρόνος. Hae* benigne loterpre- 
Unda anni. Neque enim vicesimus annus imperii Constantini adhuc erat 
absolutos , imnto vixdum inchoatus. Quippe vicesimus annus principatus 
* Constantini coepit a die 8. Cal. Aug. Pauli no et Iuliano coss, qui est annus 
trecentesimus vicesimus quintus natali$\dominici. Concilium autem Nicae- 
num celebratum est vicesima die mensis MaU iisdem coss, f ut scribit So- 
crates. in cap. 9· lib. primi, seu potius die 18.. Calendas lulii, mensis Desii, 
qui a Romanis lunius dicitur, die 19· ut legitur in actis concilii Cbaleedo- 
nentis, et in chronico Alexandrino, et ia collectione Cresconian*.''* Quod * 
quidem verius puto· Nam si concilium Nicaenum vicesimo die mensis 
Mai» congregatum esse ponamus, nimis angustum relinquetur spatium ad 
•as res gerendas' qnas Constantinus post debellatum Licinium gessit· Ultimo, 
proelio, ad Chalcfedonem victus est Licinius anno Christi 324· die 15· Ca- 
lendas Octobres, ut scribitur in fastis Idalii et in chronico Alexandrino· 
Sequenti die Licinius qui Nicomediam se receperat t Constantino victori se 
dedidit. Post haee Constantinus Nicomediam ingressus estt qua ia urbe 
dum moraretur, atque in orientis. partes progredi festinaret, nuntium acce- 

£ it de Alexandrinae ecclesiae toliusque Aegypti discidio’ ob Arii dogma et 
Eeletianorum turbas, ut ipsemet scribit iu epistola ad Alexandrum et 
Arium. [ Vid. 11, 72·] Ac primo quidem Ho&ium cum literis suis Alexan- 
driani misit, qui eos tumultus auctoritate sua componeret. Verum Hosius. 
cum ali q na n diu moratus esset' Alexandriae, re infopta ad Constantinum re- 
versus est. Quae quidem omnia breviori quam trium mensium spatio per- 
fici minime potuerant· Porro Constantinus cum malum quotidie iugra- ' 
vestoere cerneret, generale episcoporum concilium convocaro decrevit, ut 
•o, modo ecclesiae pacem restitueret· In eam rem veredarios, seu agentes 
In rebus per omnes provincias direxit, qui episcopos Nicaeam Bithyniae 
convocarent. , Ponamus igitur veredarios mense Martio imperatoris literas 
ad singulos episcopos pertulisse. Vix credibile est , episcopos ab ultimis 
usque tam orientis quam occidentis regionibus ante Inlimu mensem in Bi- 
thyniam venire potuisse , praesertim cum terrestri itinere , non autem navi- 
gatione eo delati sint, ut tradit Rusebius in capw 6. Graeci dominicam 
aepiinuxm post pasdba, eam scilicet quae pentecosten proxime antecedit, 
vulgo vocant Mvptamjv^rav αγίαν ηατίρω *, seu των ά^ίων τριακοσίων 
*αΙό*τώ&*ό<ράρωρ των tv Nite ώβ, ut discimus ex typico monasterii sancti 
Sabae. [Cf* supra c. X. not. * Soxomep. 1.. cap· ext. Nideph. V1IL25* Manso 


i 



16® ...· EUSEBIIf AMPHIL4 

δπλΐτα* *). γνμναΐς τ*Γς tmv ξιφόίν αχμαις Ιν *ύ$Αφ tm προ -· 
Φνρν των βααύ *lmv ίφρονρονν, μέσο* di τούτων ο dttig οϊ τον 
Φδοΰ διίβαινον αν&ρωποι, Ινδοτάτω τ* ανακτόρων ίχωρονν. 
Εϊ&* οϊ μίν αύτφ GvvctveuXlvovxo 3 ) , ο i δ* άμφί νάς ίκατίρων 4 ) 
προσαν&παύοντα χλινάδας, Χρίστου βασιλείας ίόοξδν αν ^τις 
φαντασΙονσ&Μ άχονα 
' γίνομδνο ν β )« 


οναρ ν> δίναί άλλ ονχ ιιπαρ το 

• V ■ J»» 


Leben Constantius p. 869.1 — * 2) Αορυφδροι καί δπΧΧτατ, Sio panlo supra 
utros que iunxit, cum de Constantini in synodum ingressa diceret, Λορυ- 
ψόροι sunt hastati , seu protectores qui hastas gestabant. Certe Themistiua 
in oratione ad fovianum imperatorem , αίχμοφόρο v illum in Persidem pro- 
fectum esse scribit, id est, protectorem domesticum, ut ex Amm. Mar- 
celliuo cognoscimus. *0i ιλϊτμι vero sunt scutati , milites scilicet qui erant 
8ub magistro militum praesentali. — 8) Ot μίν αυτών atfvavtxUvor ro. 

Scribendum 'est αντφ 9 ut videtur legisse Christophorsonus. Confirmat hanc 
emendationem Theodoretus lib. I. cap. 11· his verbis quae hunc Eusebii 
locum mirifice illustrant: πολλας Sh στιβάδας ιύτρεπισΟ-ψαι. χελεύσας, νατά 
•τούτον είατίασεν άπαντας, τους μίν ά&ωτέρους ομοτράπεζους λαβών , τούς δΐ 
άλλους διεΧών είς τάς «Αλας. ' Non poterat melius scholion apponi verbis 
Eusebiauis. Quas Eusebius χλιναδας dixerat (sic’ enim legendum est 
[pro χλισιά&κ Steph. Cf. Dor ville ad Charit. p. 124.] «X codice Hegio et 
Fuketiano), Theodoretus vocat στιβάδας, id est, stibadia seu accubita. 
Interpres Nicephori toros vertit, male. Nec rectius interpres Theodoreti 
sedes, Stiidas ατιβάς , χαμαιχοζ τιον, άχχονβιτ ον eto. Scholrastes luvenalis 
ad satyram V.: Apud veteres , inquit, accubitorum usus non erat, sed 
in lectulis discumbente/ manducabant ψ In codice Fnk, diserte /scribitur 
o i μίν αύτφ, — 4) *Αμφ\ τάς ΙχατΙρων· Scribendum puto ίχατερων. 
Qua emendatione nihil certius. Ait Eusebius ex utraque parte aulae regiae 
disposita fuisse stibadia,, in quibus episcopi discumberent, ipsum vero 
imperatoris stibadium in medio fuisse, iu quo ipse una cum honoratioribus 
episcopia accumbebat, J£odem plane modo in synodo Nicaena, subsellia 
quidem erant utrinque disposita in quibus episcopi residebant , imperator 
autem ip^e medius iuter duos considentium ordines in sella aurea residebat, 
^Simile fuit Constantinopoli tribunal novemdecim accubitorum, ad huius 
Constantiniaui convivii, ut equidem arbitror, similitudinem institutum. — 
5) [Χριστού βασιλείας — είχόνα, Vid. Moller, de fide Eus. p. 57· : 
dolent sane haec verba chiliasticas potius quam ohristianas de regno 
Christi notiones, cum vero constet Eusebium ab illis alias fuisse im- 
munem , rectius ineptam istam phrasin interpreteris , si cerebrum illius , 
calamitatibus magis quam honoribus episooporum videndis inde a puero 
adsueti , tantas adulantis Caesaris planflitias sufferre noh potuisse , 
tibi persuadeas Cf. 1, 42. 44· 111, 39. 46. de martyr. Pal. c. XI. p. 136 
sq.] — 6) [Όναρ τ* είναι — τό γινόμενον recte venit Val. : „resque ipsa 
somnio qn&m veritati proprior videbatur 4 * et Stroth. : ,,als wenn der ganze 
VorfaU mehr einem T raum ais einet iviir klic hen Be geb enheit 
ahnlich wdre · Μ Fundus locutionis est in Homer. Odyss. XIX, 546 sq. 

Θάρσει, 'Ιχαρίου χονρη τηΧεχλέιτοΧο 

οΰχ δναρ dAA* νπαρ Ισ&Χόν, 6 τοι τετελεσμόνον £®τα*. 
Ad quem locum Scholiastea: νπαρ τό μεθ·* ήμίραν φαινόμενον ίνύπνιον et 
Eustathius : Αντίχειται τό δναρ χαϊ τό νπαρ , nui γίνεται δνάρ μίν παρά τό 
δν χαί τό αίρειν , νπαρ δί παρα τόν ϋπνον kal τό αϊρειν , tva εΐεν ν:*<ρ μίν 
ύπνον άρσις διά την Ιγρήγορσιν, ώς οίονεί νπναρ , δναρ dk παρά την τον όντος 
αρσιν, φανταοΐφ γάρ τά χα&* ϋπνονς, ovu iv' δντό τητι: Cf. verba: φαν -i 
ταοιοϋσ&αι είχόνα ®t Villo ison* ad Apollonii Lexic. p. 668„ edit* 



DE VITA CONSTANTINI ID, 16. 167 


E φ A A A I Ο Ν' V. 

ΧαρΙ σματμ έτασχόποις, «α) γράμματά .προς το.ύς παν^ας. 

I / 

*ΕπΛ di λαμπρως τα τής ευωχίας προύχωρη, ετι καί τούτο 
βατ^λεύς δεξιόν μ^νος τούς πάντας προσδτί&ε*, ν μβγαλοψνχως 
έκαστον κατά την η ρίπον ο αν αξίαν το7ς ηαρ*/ αυτόν τιμών 
ξενίοις* , Τής di συνόδου ναύτης, καί ,τοΐς μή παρονσι την 
μνήμην δι* οικείου παριδίδρυ γράμματος 1 ), ο δή κψι αύϊύ^ 
Φσπερ ζκ.στήλρ β τρ$ε τή περί αυτού συράφ^ διηγήσει > τούτον· 
εχον τον τρόπον*, . !·. 


\"· :* 
r 


Toll, Dio Chryeost. orat. XX. Vol. I. p. 496* ed. Reisk.tvlort γτ μήνίχ : 
των δ ν.ε ιρ άτ ώ v τούτων αποβαίνει καί ϋπαρ αντοΧς τα φαυλότατα χαλς 
άιόπώτα τα, Quod ipso Dio interpretatur p. 498· fl μϊν ούναύτό ropvo 
βονχολος xal Ιδιώτης Μγχανόν δν, ονδϊν άν πρα^μα'άπήντησεν ix τ οΰ' 
τοιοντου δνίίρατος· Et ξ>. 600. πολλάχις ίχ τίνος tv&v βήματος ψευ- 
δούς χαϊ αδυνάτου αποβήναι πράγμα άλη&ές. Zosim, hist. V, 38, 
8. ed·· Reitem. πολλάχις μϊν (πεφοίτησεν δναρ αυτή χαϊ ϋπαρ, τον κά- 
μινον θάνατον προμηνύον · id est, saepenumero quiddam ei se tum qui- 
escenti tum vigilanti offerebat, quod mortem imminentem ei denube 
liaret, ut recte, vertit interpres. Origenes contra Ceis. I, 46· ^λλθΙ 
ώσπερ άχοντις προοεληλνθτχσι Χριστά ινισμφ, πνεύματός τίνος — φαννρ···· 1 - 
σιώσαν τος αυτούς ϋπαρ ή δναρ·. Et c. 48·* ήμέίς Υ* τον λόγον , οση. · 
δύναμις, ή μϊν παρασ τήσομεν, λέγοντες οτ* ώσπερ δναρ πεπίστενιαι πολ- 
λυνς πέφαν τασιωσ&αι, τινα μϊν &ειότερα, τινά δϊ περί μελλόντων βιωτιχων 
αναγγέλλοντα , εϊτε σαφώς , έϊτε χαϊ δή (leg. δε*) αινιγμάτων, χολ τούτ 
έναργές Ιατι παρά τοϊς παραδεζαμένοις πρόνοιαν οΰτω τΐ ατοπον, το τν- 
ποΰν το ηγεμονικόν Ιν όνείρφ δύναό&αι αύτο τυποϋν χαϊ ϋπαρ προς το 
χρήσιμον τφ iv φ τνποϋται, ή τοϊς παρ 9 αυτού άχονσομένοις ; Marinus 
vit. Procli c. XXXII. p. 25 sq.. ed* Boissonad . Minu* usitatqro est quod 
Labet Iamblich. vit. Pythagor. c* XVI. p. 148. ed. Kiessling. νπαρ τβ 
χαϊ χατά τούς ύπνους·] 

Cap. ΧΥΙ. 1) [Τής δ} σύνοδον- ναύτης, γράμματος.. I/itterae 
ipsae Constantini quas statim subiicit Eusebius , in iis nonnisi de lite 
paschatis in synodo Nicaena diremta Constantinum retulisse, ostenduqt· 
K^m caput illud fidei de qua in synqdo Nicaena a'ctnm ait, vi*. verbo et 
quam maxime in universum tangit litterarum initio Constautinus* Vid. 
cap. XVH. init. Itaque verba τής συνόδου τα vtiji angustiari sensu dicta .· 
esse statuendum erit. Simili ratione, de verbis tituli cap. XVII. ταΐς'έχ- 
χλησίαις et ipsius Eusebii cap. XX. Φάντης βασιλεύς τής ίπιστολής Ιΰόδρ- 
ναμοϊσαν γραφήν Ιφ* i χ άατης ίπαρχίας διεπέμπετα, iudicandum est. 
Vid. Tillemont . memorres T. VI. P. III. p, 752. i „quoique % seloti le 
titre , elle (epistola Constantini) tfadre&se geiteralement aux Eglises , et 
que mesme Constant in en ait envqyd dee copiee par toutes les provin- 
cee , il eet neanmoinu visible qu*elle ne parte qiCa ce lies qui celebroidnt 
Fasque avec les Iui 'fs, dest-a dire a celles ae Syrie , de Mesopotamie, 
etpeut-estre encore de Cilicie . u Cf, Sacrat. I, 91 V, 22· Theodorei. I, 
lO. Mansi collect. <Joncil. Τ. II. p. 922* Quodai quis interpretando minos 
velit Eusebii verba et illius qui capitis titulos confecit, conciliare cum Con- 
stantini litteris, utrumque quamvis levius errasse concedendum erit, id 
quod' non minus facile fieri potuit. Cf. Valethis ad II, 23. not. 3« et nos 
ad Euseb. H. E. VII, 21. uot. 2.] 


t 


I 


168 


EUSEBIl PAMPHILI 


κ» i 


K B ΦΑ A A 10 N IZ·. 

f 

hon ' Λ'ρδς fdc ίχϋλησίας »$gl *,tJ} ζ iv JYVxa/? 


συνόδου· 

' , · - * i 

Κωνσταντίνος σεβαότος ταϊς ίχχλησίαις. 


,,ΠέΙραν λαβών Ιχ της των κοινών ιύπραξίας, οση της 
Φσίας δυνάμίως πέφυχΒ χάρις, τούτον προ γ* πάντων ίχρινχ 
&val μοι προσηκινν σκοπόν 1 ) > όπως παρά το 7ς μαχαριωτάτοις 
της κα&ολιχης ίχκλησίας πλη&εσι πίστις μία καί αλιχρινης 
αγάπη, ομόγνωμων re πΐρϊ % τόν παγχρατη deov ίυσέβηα τηρη- 
Τμι· *ΑλΧ* ίπιιδι} τοΰτ* οΰχ ο Τον τ* ην άχλινη χαϊ βιβαΐαν 
τάξιν λαβπ» > ii μη *ίς ταΰτο πάντων 6 μου , η των γοΰν 
πλιιονων έπισχοπων συνιλ&όντων , . έχαστου των προσηχόντων ~ 
τη άγιωτάτρ ΦρησχιΙψ διάχρισις γένοιτο, τούτον ivtxiv niti· 
ητών οσωνσυναϋροια&ιρτων, αυτός di χα&άπιρ εϊςίξ υμών 
δτνγχανον συμπαρών ( οι? γάρ άρνησαίμην αν, ίφ ’ φ μάλιστα 
χαίρω* συνΦεράπων νμέτιρος πίφυχέναι), άχρι τοσούτον άπαντα 
της προσηχούσης τίτύχηχίν ίξετάσεως , άχρις ον η τω πάντων 
{φόροι #ίψ άρέσχόυσα γνώμη , προς την της ίνότηιος συμφω- 
νίαν*) tis ψως προηχ&η, ως μήδίν ίτι προς διχόνοιαν η πίστίως 
άμφισβηψηαι ν ύπολίΐπίσ&αι, 

Κ Ε Φ Α Λ Λ I Ο Ν ΙΗ*· 


Τοΰ αΰτοΰ αβρί συμφωνίας της- του πάσχα ίορτης, χαϊ 

χατά ‘Ιουδαίων! 


"ΚνΟα nui πιρί της τοΰ πάσχα άγιωτάτης ημέρας γ*νο- 
μόνης ζητησ*ως , άδοξο χοινζ γνώμη 1 ) ααλώς ίχοιν, {πϊ μιας. 


Gap. XVII· 1) [*j?x0tra μο* προσηχην οχοπ&ν Ion, Si quid vi^eo; 
ηροσηχειν ut glossema praecedentis tlval μοε delendum est. Qnanquam cf. 
1« 16· not. 4. I*aulo post pro άγκατάττ] Ό-ρηαχΐίφ lon. ά. ΙχχλησΙφ] 2). 
ΙΙαρά τη* της Ινστητος συμφωνίαν. Rectius apud Theodoretum et £ficepho- 
rum legitur προς την etc. [De verbis praecedentibus ον γαρ άρνησαίμην — 
πιφυχέναι. vid. Excurs, IV.] 

Cap. XVIII* 1) "Εδοζε xoivjj γΡάμιμ Haec verba Constantini respexis- 
se videtur Atbanasius, cum in libro de synodis Arimini et Seleuciae pag. 
873. notat, aliter locutos esse patres synodi Nicaenae in expositione fidei, 
aliter in definiendo paschae die. Nam in hoc quidem negotio u'st sunt 
verbo 2#o$e, id est, placuit · In expositione autem fidei nequaquam dixere 




/ 


i 



/ 


DE VITA CONSTANTINI III, 18. 169 

✓ ' 

ημέρας ηαντας τούς αηαρταχο» ίτέιτελεϊν* Tl γάρ ήμϊ* su*X- 
λιον, tl di σεμνότερον νπαρξαε δυνησεται , τον την ίορτην * 
ταντην ηαρ * ης tag της αΦανασίας είληφαμεν Ίλττίδας^ μιφ 
ταξί* καί φανερφ λόγφ ηαρ ο πασιν άδιαπτώνως φυλάχτεσΦαι ; 
ΚοΛ πρώτον- μεν ανάξιον εδοξιν eheu , την άγιωτάτην ίκείν ηρ 
ίορτην τζ των 9 Ιουδαίων επομένους συνηΦείφ πληρούν · οΓ τάς 
έανχών χείρας αΦεμίτφ πλημμΑι ίμανι χράναντες , *ί*ότωρ tag 
ψνχάς οΐ μιαροί νυφλώττουσιν. "Εξεστι γάρ τον Ικείνων εΦομς a ) 
άποβληΦίντος> άληΦεστερφ τάξει, ην tu πρώτης του πάΦους 
ημέρας αχρι του παρόντος Ιφυλάξαμεν , ual ini τους μέλλοντας 
αιώνας την της ίπιτηρ ησεως ταύτης συμπλήρωση ίκτ είνεσΦαε* 
ΜηδΙν, τοίνυν έστω ημιν κοινόν μετά του εχΦίστου τώρ Vow- 
δαίων όχλου. Ειλ ηφαμεν γάρ παρά του αωτηρος οδον ίτίραν * 
πρόκειται δρόμος rjj ίερωτάτη ημών ΦρησκεΙφ καϊ νόμιμός kai 
πρέπων 3 ). Τούτου συμφώνως άντιλαμβανόμενοι , της αίσχράς 
εκείνης εαυτούς συνειδησεως 4 ') άπο σπάσω μεν , αδελφοί τιμιώτα- 
το* . *Εστι γάρ ώς άληΦώς άτοηώτατον , εκείνους αύχεϊν, ώς 
αρα παρέκτος . της αυτών διδασκαλίας ταντα φυλάττειν ον» 
είημεν ικανοί · Tl di φρονειν ορΦόν εκείνοι δννησονχαι , οΐ 
μετά την χνριοκτονίαν τε καί πατροκτονίαν Ικείνην Ικοτάντες 
Των φρένων, άγονται ού λοχισμφ τινι, αλλ* ορμ% άκατασχέτψ, 
οίνο* δ 9 αν αυτούς η έμφυτος αυτών άχάγιμ μανία* 'ΕκεϊΦεν ; 
οδν τοίνυν καν τούτω τφ μέρει την άληΦειαν ούχ ορώσιν , ως. 
δη κατά το πλεΐστον αυτούς πλανωμένους της προσηκούσης 
in ανορΦωσεως*), τφ αύτφ έχει δεύτερον τό πάσχα έπιχελιΐν 6 ). 




9 

\ 


I 


placuit , sed ita credit sancta et universalis ecclesia. Certo verbum 
lfto£s quod refert Athanae ius , non reperitur in epistola synodica , sed in. 
I»ac tantum epistola Constantini , quam pro ' synodica habitam fuisse non N 
* immerito quis possit suspicari· [Praeterea ad h. 1. vid. Augusti Denkr» 
'wurdigkeiten T. II. p. 28 sqq. Cf. Euseb. Η. Ε· IV, 14. V, 23· et Addenda 
T. III. p. 560·] — 2) Tov ixitrov ΙΦρονς. Lego %Φσυς cum Christophor- 
sono et Grutero. Idem mendum notavimus in historia ecclesiastica· Certo « 
in schedis Regiis et in libro Savilii Τ&ονς perscriptum est/ [*2£dove 
praeeunte Zimm. scripsi· Cf· cap. XIX. not, 1. hist. eccl. IX, 9»^uot· 19· 
IX, 10· not· 11· Socrat. Η. E. I, 9· p· 32· odit. Reading. Mox αχρι ηαλ 
του Ion·] — 3) ΚαΧ νόμιμος «ai πρέπων, Apud Gelasium et N icepho— 

rum legitur *<d νόμος πρέπων, Socrates taimen ac Theodorelns vdlgatam 
lectionem tuentur. — 4) ΑΙσχρας Ιχιΐνης οννηδηοιιός· Nam qui cum 

ludaeis pascha dominicum celebrant, conscii videntur esse sceleris quod 
Iudael adtersus dominum admiserunt . At Christophorsonus σν**(&η<ΗΜ ^ 
vertit opinionem , cui non accedo. — 5) Γξς προσήκουσας ΙπανορΦώοιωο* 
Socrates , Theodoretus , Gelasius ao Nicephorii* habent αηί τής προοη*· 
χονσης έπανορΦωσβως j quod non probo. Recte enim- dicitur πλανωμένοΡΟ 
τής ίπαναρ&ωσιως. — 6) T$ αύτφ Irti όβύτιρον τό πάσχα . iavnkHv· 

Cum neomenia paschalis lndaeorum a die quinto mensis Martii incipere*, . 


✓ 


I 


170 EUSBBII PAMPHILI 

1 I 

Τίνος jfepip*) toiiro^ δη&μςφα, ο$ς δέινην Μάνην vo aeiv- 
ιίμοΐόγηταιι Αιχτηρον ytmg Τ Ψ Μ ένιαυτψ ου* av noti noni v 
άν*ξόμ*&α. '-Λί' i< xai taffra μη πρου*Ητο , . a'Ua δη την 
νμίτέραν αγχίνοιαν ίχρην xal Sia σπουδής xa I δι *υχης 2%*ιν 
πάντοτ * , & μηδιμιζ 8 ) ro καθαρόν της υμιιέρας ψυχής 

αοινωνέιν δοχΰν άν&ρωπων t&eai παγχάκων· Προς τούτοις 
χκχιΐνο ηάριοτι συνόρων 9 ως ίν τηλιχοντφ πράγματι xal 
τοιανχη ΦρηαχιΙας ίορ τη διαφωνίαν αρχιιν, έστίν ά&έμιτον. 
Χίαν γάρίόρτην ζην της ημηέρας ίληιθιρίας ημέραν, χουτέστι 
την του&γιωτάτου πά&ους, ο ημέτιρος παρέόωχι σωτηρ , xai 
μίαν elval την χαδολιχην αυτόν ΙχχλησΙαν βιβονληται , ης el 
χαΐ td μάλιστα ΐΐς πολλονςχαι διάφορους τόπους ia μέρη διηρη- 
χαι , άλλ* Όμως ivi πνινματι, χουτέστι τψ βουλή μάτι, 

Φαλπαται· Λογισάσδω δ* η της ύμδτέρας οσιότητος αγχίνοια; 
όπως έστί διινόν te χαί άπριπις, κατά τάς αντάς ημέρας 
ix όρους μέν ζα7ς νηστιίαις σχολάζιιν 9 ) , έτέρονς δέ συμπόσια 
αυίτίλπν, xal μιτά τάς τον πάσχα ημέρας, άλλους μίν iv 
έορταις xal άνέσισιν ίξίτάζιαδαι Χ άλλους δέ ταις ωρισμέναις 


TV tertio Aprilia clauderetur, bino fiebat aliquando ut eorum pascha ante 
aequinoctium inciperet·' Ita duplex pascha eodem anno celebrabant, si 
annum intelligas solarem ac Iuliannm , a verno scilicet aequinoctio' huius 
anni ad sequentia anni vernum aequinoctium. Idem ait Ambrosius ia. 
epistola ad episcopos Aemiliae , ubi scribit ludaeos interdum mense duo- 
decimo palcna celebrasse , id est, iuxta Latinos vel Orientales: Neque' 
«nim, Iudaei mense illa qui apud ipsos erat duodecimus, pascha unquam 
celebrabant, sed decima quarta die primi mensis. Porro haec iteratio 
qt^aixi Iu da e is obiicit Constantinus , nequaquam magni momeuii mihi qui- 
dem videtur. Idem enim retorquere poterant Iudaei adversus Christianos; 
eoe scilicet uno eodemque anno bis pascha celebrasse, ai annum verten- 
tem intelligamus. Ponamus enim hoc anno pascha celebrari decimo. 
Calendas Maias; sequente anno citius celebretur nece&se est. Atque ita 
duplex pascha intra unius anni vertentia curriculum apud Christianoa oc- 
currit. Quod tamen Uon eVeuiet, si abnum numeraveris ab aequinoctiali 
cardine ad alterius anui vernum aequinoctium. Vide Epiphanium ia 
baeresi LXX. quae est Audianorum pag* 82$. et animadversiones D. Pe- 
tavii. Cui iunge cap· 3· Aegidii Bucherii de. paschali Iudaeorum cyclo· 
7) Τίνος χάς*ν. Apud Theodoretum et Nioephorum legitur τίνος ovv 
XVQit*· Sic etiam Socrates .et Gelasius. [ Φίνος ovv χάςιν Zimrn, ovr.ovv 
τίνος χάςιν Ion.] — 8) μηδιμιμ Yal, vertit: „ih ullius, rei simili - 

tudme fi Stroth.: „w» keinem Stiick·'* Supplendum erit, si aauum est iv 
μηδιμη$, vocabulum odff. Cf« Zeune ad Viger. p. 430. edit. Herm, Sed 
lon, Zimrn. iv μηδνμιφ *ροφ«σ«.] — 9) μϊν ταϊς νηστείας 

Ιχολάζαν. Intelligit caput ieiuuii, quod alio tempore a Quartodecimanis, 
alio a reliquis Christianis inchoabatur. Certe de capite ieiunii baec ac- 
cipienda esse, docent quae sequuntur de. diebus post pascha. Alioqui 
tftperihia esset tepetitto. Si quis tamen de fine ieiunii quadragesima lis 
liaec intelligere malit, non repugnabo. Vide Cbrysostonuim ia bomilia 
<id veri os Oos qui premo paacba ie i unabant, pag· 714* 



DE VITA CONSTANTINI IN, 18. 1$. 171 

I * - 

Ικδιδόσ&αι νηστείαις. Αιά τον το γρΰν rjfc nfWiyiioJgyf W " , 
ορ&ωσιως τνχεΐν, καί προς μίαν διατυπωσίν αγεα&αι τούτο η 
fala πρόνοια βούλεται, ως φαί/ άτταντας ηγούμαι αυνορφν* 

■ ■ ■ 

I * 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 V Ί&\ ' ' 

. t 

/ ' 

JlaQaltto μαΧΙο* n Ittoiq »?* oinov* 

/**#«♦> 

r I 

‘ \ ' 

*0&εν ίπειδη τού&* όντως ίπαρορ&ονσ&αι προσηκεν? ως 
μηδίν μετά τού των πατροχτόνών η καί κνριοκτόνων ίκείνων 
ε&ονς *) είναι κοινόν, εστι di τάξις ευπρεπής , ην πασαι at των 
δυτικών τε καί μεσημβρινών καί άρκτφων tfjg o&toijpivftf 
μερών παραφνΧάχϊοϋσιν εκκλησίαι , καί τινες των κατα την 
ίφαν τόπων , τούτον ενεκεν* Λ ) Μ του παρόντος καλώς . ϊχΗΡ 
απαντάς ηγησαντο * καί αυτός di τη νμετίρφ άγχινοίφ ip /σΗΡ 
νπεσχόμην , ϊν* οπερ δ* άν κατα την των * Ρωμαίων πόλίν τ4 
καί * Αφρικήν, * Ιταλίαν τι απάσαν, Αίγυπτον,* ΣπατΙάν * Γαλ^ 
Χίας,. ΒρέττανΙας > Αιβυας 3 ) , ολην * Ελλάδα, 'Αΰιανην τΐ dvotr* 
κησιν καί Ποντικήν*), καί Κιλικίαν, μιφ καί ουμψω ν<ρ φν- 
Χάττίται γνώμη, ασμένως τούτο καί η ύμ ετερα προοδεξηται 
Οννεσις , Χογιζομενη ως όύ μόνον πλείων iotiv δ των νατά 
τούς προειρημένους τόπους εκκλησιών αριΦμός , <χλλα μαί ως 
τούτο μάλιστα κοινή πάντας οσιωτατόν imi βούλεσ&αι , οπερ 
καί ό ακριβής λόγος 5 ) άπαιτείν δοκεϊ, καί ονδεμίαν μετά της 
* Ιουδαίων Ιπιορκιας 6 ) εχειν κοινωνίαν · "Λα di τό κεφαλαιώδες 


Cap. XIX· 1) male VaL Ipse recte vertit t „ illorum ~ 

consuetudine* et Stroth.: „mit der JV sise jener "ΕΦονς recte Ion· Zlausu 
Cf. cap. XVIII. not. 2 ] — 2) Ού htxtv. Apud- Socratem , Theodoretum* 
Gelas ium ac Nicephorum legitur: ων ivextv· Melius tamen esset fotives 
trtutv, vel τούτον ul supra· In manuscripto codice Fuketii scribitur τούτου 
tvixtr, neque aliter in Turnebi libro. — 3) Αιβυας, Transposita hic esso 
vocabula nemo non videt. Rectius itaque apud Gelasium Cyzicenum legitur 
BgiTTuvtag, Αίγυπτό* « xal Αιβυας, Socrates vero habet Λιβύην , quod 
magis probo. — 4) [Άσιανψ — ΙΙορτικήν. Cf. Marea de concord. ea·* 

cerdot. et imp. I, 3, 8« p. 17.] — δ) *Αχςιβ % |? λόγος. Apud Theodoretunj 
et Gelasium Cyzicenum legitur λογισμός , quod mihi certe non displitei} 
^λογισμός idem sit ac ψηφιομος , id est, .diligens · supputatio , unde et 
computus paschalis est appellatus. Aliter sumitur άχςιβηΐ λόγος in epistola 
sy no dica concilii Nicaeni, ubi agitur de causa Meletiij Nam άχριβης λόγος 1 
illic sumitur pro stricto i ure, et opponitur aequitati seu dispensationi· 
[Cf· Valesius ad Socrat. H. £. I» 9. p. £7. edit. Reading·] — * 6) Τής ‘lov* 
όαΐων ίπιορχίας. Perfidi ac periuri vocantur ludaei , qui cum nullum" prae* 
ter deum regem ac dominum agnoscerent^ eundam, postea negaverunt, nee 


EUSJEBII PAMPHILI / 


m 

onpot ουντόμως ειπω, HOtvtj 'πάντων ηρεοε ηρίσεε , τηνάγιω- 
τάτην rei πάσχα έορτηνμεφ nal vg avrfj ημέρφ σνντελεΐσ&αι· 
Ουδέ γάρ πρέπεε Iv τοσαντη άγεο την* είναι riva διαφοράν, nat 
ηάλλεον, £ τεσϋαε rg γνωμρ ναύτη 7 ), iv g ονδεμ/α iovi oUo- 
τρίας πλάνης nat .αμαρτήματος επιμιξία* 

• Ii · 

\ 

K E Φ Λ Λ A I O' N 1 j£'. 

/ JZafalftatt v&t vno tijt evriiov γ^αψΛα. nuo&ijra*. 

* 1 » > · 

Τούτων ουν όντως Ιχοντων, άσμένως δέχεσ&ε τι}ν 'τον 
Φεον χάριν nal Φείαν ως/άληΦως έντολη*' παν γάρ ρ εϊ τι 9* 
αν Ιν τοις άγίοις των επισκόπων σννεδρίοις πράττεται, τούτο 
προς την Φείαν βαύλησιν εχει τηρ αναφοράν . Αιο πάσι το7ς 
άγαπητοΐς ημών άδελφοις έμφανίσαντες τα πεπραγμένα , ηδη 
nal τον προειρημέναν λόγον nal την παρατηρησιν της άγιωτάτης 
ημέρας ν νποδέχεοΦαί τι nal διατάτταν οφείλετε Λ ) , ιν * ίπειδάν 
προς την πάλαι μόε ποΦουμέρην της. νμετέρας διαΦέσεως 3 ) 
Οψιν άφίηωμαι, iv. μιφ nal vg αυτή ημέρφ την αγίαν μεΦ\ 


dium se regem hebere quam caesarem testati nmt, — 7) Tjj γνώμη τούτη· 
Post baec verba deerat in editione Rob, Slephani integra linea, quam ex 
Socrate., Theodoreto , Gelaaio ac Nicephoro supplere facillimum fuit hoc 
modo: b 3 } ονδεμία ΙοτΙ άλλοτρίας πλάνης nal αμαρτήματος ΙπιμιξΙα· Id 
eat: eam sequi sententiam , in qua nulla est alieni erroris scelerisque 
societOs · Hoc est quod supra dixit Constantinus in cap. 18« τής αίσχρας 
ίηιίτης σννειδήσεως άποσπάοωμεν, Ubi ride quae annotavi. Nam Christo- 
phorsonus haec nullatenus intellexit· [Verba b fj — ΙπιμιξΙα praeeunto 
Zinun· in textum recepi.] 

Cap. XX. 1 ) Παν -γάρ ο, τι δ* αν b {το?ς άγίοις των Ιπιαχόπων avvs- 
δρίοις. Notanda eet baee Constantini sententia de auctoritate iudiciorum 
synodalium* Cui similis *est locus alter in epistola eiusdem Constantini ad 
episcopos post concilium Arelalense: Dico enim , ut se veritas habet ·■ 
Sacerdotum iudicium ita debet haberi , ac si ipse dominus residens 
. iudieet. Nihil enim licet his aliud sentire , vel aliud iudicare , nisi quod 
Christi magisterio sunt edocti . [Vid. Miinscher Haodbuch der Dogmen- 
geschichte T. III·' p» 29 sqq. Jtase iuris ecclesiast. commenti, bistor. Part. 
I. p. $9 sq. Lips. 1828·] — 2) Αιατάττειν οφείλετε. Ex boc loco aperte 
colligitur, epistolam hanc Constantini scriptam esse ad episcopos qui syno- 
do non' interfuerant, inscripta quidem est epistola ad ecclesias. Verum 
ecclesiarum nomine antistites intelligendi sunt. In sacerdotibus enim ec- 
clesia constat, ut ait Honorius in appendice oodicis Theodosiani. — 3) 
Τής νμετίρας δια&ίοεως* Haec peculiaris est locutio Christianorum, qui 
cum aliquem ex fratribus aut vooe aut per literas alloquerentur, vestram 
caritatem seu dilectionem dicere solebant. Nihil frequentius occurrit in 
epistolis sanctorum patrum, nt nihil necasse sit exempla congerere. Sic 
certe Athanasius in epistola de decretis synodi Nicaenae, cuius locum paulo 

note attulimus· At Christophorsonus δία&ιοιν dispensationem vertit , nec 

' / 



DE VITA CONSTANTINI HI, 20. 21. 173 

. ' * - · 
νμύν ίορτην &***Αίσι& di mj&w, * ai πάντων tvttev μ*&'νμων*) 

ουδοκησω $ συνόρων την δςαβολιχη v ωμότητα υπό της Φ§ίας , 
δυνάμιως δια των ημίτδρων πράξιων 9 ) άνηρημδνην, άκμαζον- 
σης πανταχον της ημετδρας πίστ§ως * ai ιίρηνης χαΐ δμονοΐας* 

9 Ο Φιος υμάς διαφυλ άξο$, αδελφοί αγαπητοί* Ταύτης βασι- 
λεύς ίπιστολης ισοδυναμοϋσαν γραφήν ®) *φ* ίχάστης επαρχίας _ 
dm τεμπηο, έΡΟπτρίζεσΦαι της αύτου διάνοιας τδ χα&αρωτατον 

nai της προς τδ Φύον δ αίας > παρεχων τοις Ιντυγχάν ουσί* 

» 

ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΑ\ 

Σ^μβουλία προς τους btunconovq Ιηοοτρίφονταςι neq 2 δμονοΐας, 

*12πΗδη di λοιπδν η σύνοδος άναλύΐιν ημελλ* β συνταχτιχήν 
μίν τοίς έπιοχοποις παρεΤχδν ομιλίαν τ ) , δ μου μίν απαντας νπδ 


* 


Imius loci sensum perspexit· { Cf. Suicer · thes. Τ. I. p. 854 sq.] — 4) 
ηδονης Cast.] — 5) i/*« των νμιτίρων πράσων. Non dubito quin scri- 
bendum -sit ημετίρων > ut legitur apud Socratem, Theodoretum, Gelasium 
ac Nicephorum. Certe Constantinus in epistolis suis semper gloriari solet, 

' quod divina maiestas ipsius ministerio tyrannos qui ecclesiam peraeque· 
bantur, sustulerit orbemque universum superstitioso daemonum cultu libe- 
raverit. — 6) Ταΰτης της Ιτίιστο Ιής Ισοδνναμουααν γραφήν, Hunc locum 
non Intellexit .Cbristophorsonus , ut ex versione eius apparet. Sic enim ver*· 
tit: Edictum , quod idem pondus hdbebat et auctoritatem cum hac . epi- 
stola , imperator in singulas misit provincias · Atqui Eusebius nullam 
edicti mentionem facit, sed tantum epistolae ad episcopos missae. Sed 
Cbristophorsonus γραφήν putavit esse edictum, gravi errore, cum Ισοδυν»- 
μουσα γραφή της ίπιατολης nihil aliud sit quam exemplum epistolae, qgtd. 
etiam Ισον seu Ισότοπον Graeci vocant, nos vulgari idiomate copiam appel- 
lamus. Ait igitur Eusebius, Constantinum misisse exemplum huius epi- 
stolae iq omnes provincias, seu, quod idem est, misisse hanc epistolam 
eodem exemplo scriptam ad omnes provincias. (Vid. cap. XVI. not. 1·] 
Porro monendus est lector, huius capitis titulum alieno loco positum esse, 
cum ad epiloguin praecedentis epistolae pertineat, ut nemo non videt. Po- 
nendus est igitur hic titulus supra ante has voces: τούτων ουν ούτως Ιχόντων $ 

Ut habet codex Fuketii· 

Cap. XXI. 1) Συντακτικήν i ζαρίΐχεν ομιλίαν. Hanc vocem non in- ' *- 
iellexerunt interpretes. Nam Portesius quidem v,ertit : ex composito verba 
fecit ad episcopos . Christophorsonus vero sic interpretatus est : Sermonem 
apud episcopos dt rebus ordine dispensandis instituit. Atqui συν τακτν- 
την παριϊχιν ομιλίαν nihil aliud est quam valedixit, Menander, seu potius 
Alexander rhetor in capite ηιρί λαλιας pag. 624. scribit σι/νταχτική* Xaltav 
a sophistis dictam esse orationem , qua scholastici completo studiorum suo- 
rum .curriculo Athenis discedentes, et in patriam suam reversuri, dolorem 
suum in abeundo testantur: vel cum quis domo discedens, Athenas pro- 
fectionem instituit. Idem in cap. nepi συντακτικόν λόγου , methodum, tradit 
huiusmodi orationum. ■ c 0 συνταττόμινος , δηλός ίστιν ' ανιωμινος 4nl VsS 
χωρίο μφ» Id est: qui valedicit , prae se fert dolorem ob discessum· Sed 
et lir toto capite passim usurpat ουντόττισθ-αι pro valedicere, ldque oratio-/ 
nis genus ab Homero primum inventum esse dicit, apud quem Ulysses 

e 1 $ 

" - \ . 


i 



ί 


I 


174 BUS& 81 I PAMPHILI ■ 

• ι* ' ' m ' 

plav σνγίέαλίσάς ημέραν ^ πύροΰσι ii t$v irpJff attijloij? &ro- 
ϋέ μένος είρηνην περιβπονδαστον ποιεΊσ&αι , τάς ii φιλονείκονς 
έριδας int ρέπεσ&αι, μηδί βάση αίνειν, st ttg ευδόκιμων εν ini- 
χιηοποις φαινοι το σοφίας ίν λόγφ > κοινόν i * ηγεϊσΰαι τάγα&ον 
■της ενός* αρετής , μηδί μην των μετριωτέρων κατεπαίρεσ&αι 
τους ηρείιτους* Φεοΰ γάρ είναι το κριτ ήρτον των άλη&εΐ ^όγφ 
Ηρϊΐτχόνων , χαΐ totg άσ&ενεστε'ροις ii is7v υποχαταχλίνεσφαι 
Χόγω συγγνώμης > τφ το τέλειον απανταχού σπάνιον τ νγχάνειν* 
Αιό nui άλληλοις δει *) ra σμικρά πιαίόυσι συγγνώμην νέμειν, 
χάριζε σ&αΐ re και σνγχωρεΊν οσα άν&ρώπινα , περιπολλοΰ τιμω- 
μένων 3 ) την σύμφωνον αρμονίαν > ως αν μη προς άλληλονς 
στασιαζόνχ ων , χλεύης ahia παρέχηται το7ς τον Φεΐον βλά- 
σφημων νόμον παρεσχευασμενοις ' ών μάλιστα τά πάντα 4 ) 




Phaeacibus valedicit. At Natalis comes qui Menandrum rhetorem in Lati· 
num sermonem transtulit, συντακτικόν λόγον vertit ad+mctivam orationem^ 
et verba illa quae citavi b συνταττόμινος interpretatur adiungens etc. Quo 
nihil fingi potest ineptius. Atqui σνντάττισ&αι Graecis est valedicere· 
'Hesychius συντάζασ&αι , άσηάσ ασθ -tu. Sic Eusebins usurpat in fine huius 
capitis, et in libro 1. [cfcp. £1. ubi cf. Vales.] ubi de morte ConsUnlii 
Chlori loquitur. Huiusmodi oratio extat Gregorii Nazianzeni, habita in 
consessu ^centum et quinquaginta episcoporum , quae συντακτήριος λόγος 
inscribitur, quod idem est ac συντατττικος. ' In hac siquidem oratione 'Qre- 
gorius valedicit ecclesiae Gonstantinopolitanae. Recte igitur Snidas scribit 
συντακτήριος· συντακτικός. Sed quod idem Suidas addit, Origenem dictum 
esse συντακτνβίον , longe fallitur. Συντάκτες enim dictus est Origenes 
teste' Epipbanio, non συντακτήριος. [Verbum σνντάτ rto&ui et συντακτικός 
σ. συντακτήριος sensu a Valesio indicato a recentioribus Graecis saepius 
nnirpari , post Valesium docuerunt Kusterus ad Suidam ν· σννταχτήριος, 
Jja Cerda advers. sacr. (5ap. GXX1. p. £39. B illius observv. sacr. X, £2. ρ·34· 
'Cangius glossar. Gr. p. 1487. Suicer. tbes. *Γ. II. p. 1184 sq. Dor ville ad 
Charit. p. 151· W ernsdorf. ad Himer. ecl. XI. p. 194. Lobeck. ad Phryn. 
p· £3 iq. Iacobs. Antbol. P. p. LXV11I. Add. Euseb. Emesen. orat. IX· 
p. 20* edit. Adgustii , qui tamen non video quomodo scribere potuerit οΰ τι 
νοις γονινσιν i avvera ξατο pro οϋ. τ. γ . συνετάξατο· Sed tenendum 
.praeterea , σννταττ ισ&αΐ τινι patres ecclesiasticos ita quoque usurpare ut 
potius sit alicui adhaerere , coniungi , quemadmodum iu formula avv- 
τάαοόμαι τφ Χριοτω , quam baptizandi pronuntiare solebant. Vid. Suicer· 
1. 1. Τ. I. p. 481 sq. Augusti Denkwurdigkeiten Τ. VII. p. 267. p. 283·] — 
£) [Ati. Zimmerm. ad h. 1. „Lege 9 inquit, $ tlv. 14 Sed hac emendatione 
non opus est, cum saepissime ab oratione indirecta ad directam transire 
.soleant veteres et ipse Eusebius.] — 3) Π(ρϊ πολλοΰ τιμωμένων· Melius 

scriberetur τιμωμένους · [Sed vide quae disserui ad Euseb. Η. E. VIII, 14. 
ϊ. III. p. 59 sq.] — 4) n Slv μάλιστα τά πάντα δέΐν· Deesse videntur non· 
nulla. Sane hi libri pluribus in lo<5is mutili sunt, ut iam aliquoties nota- 
vimus. Hic autem locus non incommode ita suppleri potest: ών μάλιστα 
προνοέίν ημάς , καί ποιέιν τά πάντα Stlv· Haec enim de paganis dicuntur, 
de quibus proxime locutus fuerat Constantinus, cum dixit: τόϊς τον &έϊον 
βλασφημέϊν νόμον ηαρίακι υασμένοις. Ait ergo Constantinus ad episcopos. 
Cavendum inprimis esse , ne ex ipsorum disseusionibus ad contemnendam 
ac deridendam Christianorum religionem provocentur pagani· Eorum enim 


v. 


\ 



4 


ν' \ ♦ 

' ' " I 

DE VITA cbNSTANTIN* ΠΙ, 2*. *Tfl 

ι . I « τ 

\ 

• t · 

σω&ηραί dvvuptv ον*) , §i να η μα ς 6 ) ανζοίς ζηλωχα 

φαίνοιρτο > μή ittv άμφφΡΟΜ 7 ) ως οΰ τρις πίσιν η ia Χογωρ 
ωφίΧαα avtxiXu. 01 μ& γάρ ως προς τροφήν χαΐρονρι» bu- 

χονροΰμίνοι 8 ) , ol di τους προστασίας έππλημμίνους υποχρε- 

• ' \ 

ι 

ta····*······ 

«Μ 

maximam curam ac eolicitndinem gerere nos oportere , omniaque a&erfe, 
quibna ad verain fidem ac salutem possint revocari. Eos vero servari facile 
' .posse, et ad agnitionem veritatis pervenire, si res nostrae illis beatae et 
admirandae videantur. Proinde unumquemque illorum variis modis atque · 
artibus alliciendum esse ad partes nostras. Utitur deinde exemplo medico» 
rum, qui ut aegris salutem restituant, omnia excogitant quae illis utilia 
fore credhnt. Htec certe non intellexerunt interpretes , in quorum versione 
'lector alta omnia deprehendet. Eodem referendus est locus Eusebii in 
capite 56. Attius libri, ubi ait Constantiuum. imperatorem magnam vim {rari 
ecclesiis donasse ad pauperum alimoniam, cum omnes homines ad susci- 
piendam salutaris fidei doctrinam hac etiam ratione invitare vellet, exemplo 
apostoli qui in epistola ad Philippenses haec ait: sive per occasionem , sive 
per veritatem Christus annuntietur* [Neque vero quisquam dubitabit,' do 
illa Constantini agendi ratione dicere cum Neandro Geschicbte der christl. 
Beligion u. Kirche T. 11. P. I. p. 56·: »Ein Verfahren ( Constantina ) nach 
solchen Grundsatzen mus st e naturlich allet Heuchelei Thor und Thiir 
offnen» 1 ‘ Cf. IV, 53.] Porro in MS. codice Fuk. et Savil, et 3n Ttirnebi 
libro totus bic locus ita scribitur: ονς xal μάλιστα dei οω&ηναι, ούχ αδύνα- 
τον γάρ ei τα xa&* ή^αας άύτονς ζηλωτά φαίνοιν το. Qufee sine dubio vera 
lectio est.. ,ld tantum emendari velim, ut pro oux ddtivorov ράρ scribatur 
ovm αδύνατον dk , et postea pro μη uyvotlv legatur μη uyvotlv γάρ, [Zim- 
xnerin. adb. 1 . : „ Neutra lectio , inquit, placet: locus gravipri mendo 
laborare videtur ·** Equidem ea ratione qua ipse locum Correxi , bunc si 
non persanatum, certe sanatum puto» Vid. nott. 6* 7* 8.] — 5) Εω&ηναι, 

δνναμέν ων. Hoc loco σω&ηναι, idem est, quod salutaris fidei doctrinam 

E ercipere ; quomodo sumitur apud Paulum, ubi dicit deum velle omnes 
omines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire» Est hoc' Verbum in 
eo sensu proprium Christianae religionis. Quo tamen usi sunt etiam poste- ' 

rioris aevi philosophi, ut legere memini in commentariis Procli in ‘Ti- 1 
xnaeum. — 6) [Ei πάντα tu xa& ημάς verbis τα πάντα ante ών μάλιστα 

huc translatis scribendum videtur Neandro 1. 1. Sed haec quidem emen- 
datio haud scio au non sit necessaria.] — - 7) Μη άμφι yvoelv* Scribendum 
potius μη tc upxptyvotlv , subaudiendo dei quod paulo ante praecessit. S6d 
codex Fuketii veram nobis lectionem apemit in quo legitur μη ayvotiv d* 
νμας οϊμαι ως etc. Atque ita etiam Turnebus ad oram libri sui emendarat 
ex MS. codice. [Verba μη upfpiyvotiv — - avvreKel Val. vprtit: „ neque vero 
ipsis obscurum esse, sermonum copiam haudquaquam omnibus hominibus 
utilitatem afferre “ et Strothius: „Ihnen konnte ja nicht unbeivusst 
seyn , dass der Nutzen der Gelehrsamkeit nicht fur alie sey. u 
Neuter satis accurate. Vertendum potius erat, ut iam Lotvthius vidit: / 

Xi neque vero ipsis esse posse obscurum , non omnibus prodesse sermones / 
quantumvis (perse) utiles, u Sed cum Neandro allgem. Geschicbte der 
christl. Hei. u. Kirche T. 11. Ρ· I· ρ· 56. not. 1. pro μη άμφιγνοίΐν scriben- 
dum censui μη delv apqiyvotlv^ voce dtlv ante αωθηναι deleta.] — - 8) *Eiu~ 
χαιρούμ€νοι. Verbum insolens et novum: pro quo scribendum videtur 
Ιπιχορηγον μτνοι qua voce utitur Palladius in dialogo de vita Iobannia 
Chrysostomi, de iis qui eleemosynam accipiunt. [Pro Ιπιχαιρούμίνό* scripsi 
ίπιχονρονμινοι, ut bene coniecit Neander 1. 1·] Sensus autem is omnino 
est quem iu versione mea (posui· Ait enim Constantinus variis causia et ' 

occasionibus paganos ad religionem nostram aolere converti. Alios spe 
alimentorum' duci, ob eleemosynae scilicet Christianorum , . alios spe ga- 


I 



176. EU6EBII PAMPHILI 

\ 

χειν εΐω&ασιν* άλλοι τους δεξιωσεσι ^ιλοφρονουμενονς άσπ ά+ 
ζονταιΐ xal ξενίοις τιμώμενο* άγαπωσιν ετ/ροι' βραχείς δ* oi 
λόγω* άλη&ών άλη&ε7ς 9 ) ίρ αστοί , χαι σπάνιος αν 6 της άλη- 
ΦεΙας φίλος, Ato προς πάντας άρμοττεσ&αι δει, Ιατρού δίκην 
ίχάστφ τα λυσιτελή προς σωτηρίαν ποριζο μένους *°) * $στ* 

ίξ άπαντος την σωτήριον παρά το7ς πααι δοζάζεσ&αι δίδασκα· 
λίαν. Τοιαϋτα μίν iv πρωτοις παρηνει * τέλος δ* επετί&ει, τάς 
νπίρ αυτόν προς τον &εόν Ιχετηρίας εσπονόασμε νως ποιείσ&αι. 
Ουτω δη συνταξάμενος* ini τά σψων οικεία τους πάντας 
ipavil ναι ηφίει* ο I δ * ίπανηεσαν συν ευφρόσυνη 9 εχράτει τε 
λοιπόν παρά τοΐς πάσι μία γνώμη j παρ* αντψ βασιλεΊ συμ- 
φωνηΦεισά , συναπτό μενών ώσπερ εφ* ενί σωματι, των εχ 
μαχροΰ δ/ιηρημενων· 

\ 

trociniij ob episcoporum scilicet auctoritatem, qui apud Imperatorem et 
summates pjurimum poterant. Προστασία est patrocinium seu suffragium. 
Ut ad Ammianum Marcellinum notavi, qua voce crebro utitur Ioannes 
Chrysos tomus. In optimo codice Fuketiano deest vox ίπιχαιρούμενοι 9 to- 
tnsque locus ita legitur: oi μίν γάρ ως προς τροφήν χαίρουοιν * ο t δί τούς 
/ προστασίας ίπηλημ μένους νποτρέχειν εΐώ&ασιν. [Val. τής προστασίας νηο^ 
τρέχιιν quod vertit: „ad patrocinium confugero “ et Slrotb.: „sich unter 
den Schutz e i nes Patrone begeben." Sed quamvis προστασία sit patro- 
cinium , tamen ύποτρέχπν seq. genitivo nunquam est confugere ad aliquid. 
Itaque non dubitavi cum Fuk. Cast. scribere τους προσταβίας Ιπειλημ μένους 
νποτρέχΐιν, id est, sensu non valde mutato: f ,eos qui munerum auctoritate 
valent , qui muneribus funguntur , adulari , iis quovis modo deservire . a 
Vocabulum vero ύποτρέχειν ita eleganter usurpatur ab optimis quibusque 
scriptoribus. Vid. Pollue. IV, 49. Baehr · ad Plularch. Alcibiad. p. 206· 
Stallbaum . ad Platon. Crit. c. XV. ύπερχόμεν ο ς δη πάντας άν&ρώποϋς 
βίωση xal δ ον λεν ων. Aelian. V. Η. VII, 17· ούδί &ωπενσάς ονδί νπο— 
δραμών. Schol. ad Aristoph. Equiat. 1028» τη ουρά σαίνων ola ί ποτρέ- 
χων χαί χο λαχεύ ω v. Cf. Homer. Odyss. X, 215 sqq. Sopbocl. Antig. 
v. 1228» Oedip. C. v. 311.. Contra Neander 1. 1. p. 56. scribendum ducit 
ταϊς προσ τασίαις vel τάς προστασίας ύποτ^έχειν.~\ — 9) Λόγων κλ?;#ίϊς. 

Codex Fuketii et Savilii scriptum hal^ent λόγων άληθ-ων ίραοταί. 1 Quomodo 
etiam in libro Turnebi ad marginem emendatur. Sed vulgata lectio magis 
placet ob ea quae proxime sequuntur, ut vitetur ταυτολογία · [ Cast. ο l 

άλη&ων άλη&έϊς Ιρασταί. Neque vero λόγων άλη&ων scribere dubitavi· 
Quod enim de ταντρλογίφ dicit Valesius, nihil valere apparebit ex iis quae 
scripsi ad Enseb. Η. E. X, 4* not. 3- Mox pro αΰ Ion. male ούν. Ceterum 
verbis βραχείς — φίλος alludi ad dictum πολλοί τραπέζης , ολίγοι όί άλη- 
Φείας φίλοι, iam coniecit Stroth. ad b. l. p. 3 20. not. 5·] Paulo post codex 
Fuketii et schedae Regiae habent: νφ* ivi αώματι, non έφ* ivi ut legitur 
in yulgatis editionibus. In eoderii codiee scriptum inveni: διόπερ πάντας 
αρμόττ ισ&αι 6(1, non nt vulgo editum est: διό προς πάντας. — 10) [Λιό 

προς πάντας — ποριζομένονς. Medicorum exemplo vide sis quomodo non 
solum ουγγατάβαοιν sed adeo απάτην defendat et commendet Chrysostom» 
de sacerdot. 1, 5, 67 sqq. e dit. Lips. Cf» Reinhard . opuscc, acadcL Vol. I. 
p» 485» p. 500. ed. Poelitz.] 

Cap« XXLL ,4) [ Την ίορτην της είχοσαετονς βασιλείας. Stroth. ad 
li. L p. 321 sq, not. 7 . scripsit: Conetantin scheint sie (die Vicen- 



DE VITA CONSTANTINI ΙΠ, 24—24. 177 


. % 

*i· ■* 


1 % 


; 


Μ E Φ /A Λ. ji·'! Ο Ν' /‘ME** 


I >, · Ι-Ι-Λ f **.■»* 

« 

- * - ■* # * W 

* « 4 a J Ai 


"OjtWc ονς μίν ΐξ(ΐο£π*μφι*ϊ oie «a} 

4i«*4oVi·»?:· · )Τ ■· 


, I — 


r »* ■ i. * 


■ a 


| 


/i 


> «· K* i <* 


* ' * - M A— 

•I i M | 


.·* ·» · » . · Π ♦ , ··· · · 

^ 

ΧαΙρων £*Jra βασιλεύς ίπι τω χατορ&ώματι $ τοις μη 
παρατυχοΰσι τ% όυνόδφ χαρπον ευδαλη δεδώρψο δι επιστολών· 
λαοΐς &* άπασϊ, τοις τε xar * «ypcr^xa? Άΐς'άμφϊ τάς πόλεις, 
χρημάτων άφδόνους διαδόσεις vioifioftUs iUipojujUttOof.i £H 
γεραίρω* την εορτήν ^νης είχοσαεεφάρ: βασιλείας 


' I ‘ι 


ΚΕΦΑΛΑ Τ Ο »'* 2ΓΓ7’ 

Οπως ηεςΐ είςηνης Αιγύπτιοι ς tygunpt τε xal τταςρνεσερ. τ 

9 Αλλά γάρ απάντων εΐρψενόμενω^ · μυνσις ΑΙγυπτΙοις 
δμιχνος ην η προςάλληλονς φίλονεΐχϊά 1 ), ω£ χαι ΆΙ&ις ^ 
jXfir βασιλέα, ο& μην xdl π^ς^δργη¥ εγεΙρνέν:Ϋ^ί^'γο^ 
πατέρας , ^ χαι μάλλον πρόφι}τ*γ#ε6Όβ^κά<% 
ααΐ δεύτερον εκάλιι , χαι πάλιν i μεσίτευε τοις αυτοΐς άνεξιχά- 
χως, χαι δωροι£ δτίμφπάλιν , άδηλον t§ τηγ^ δίαιταν δι * επι- 
στολής. Χαι τά της συνόδου δόγματα χυρων επ&σφραγίζετο, 
παρεχάλει τε συμφωνίας εχεσ&αι, μηδί διασπάν χαι κατατεμνειν 
την ίχχλ ησίαν, .της δί του &εον χφλσεως ip ' ν^τ^ν'ψρημην 
\ δϊμβάνειν. Xal zccSra δδ βασιλενς 4ί*\.οίχε(ας επεστελλί* γραφής. 


ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ ΚΑ\ 


%· · iUA · 


9 Οπως imanoxotq xal λαοΐς ενλαβως χολλάκις ϊγράφεν* 

/ * ■ ’* * % 4 * 1 4 ^‘^ λχ Ukl 

Καί αλλα δί τούτοις εγρα(ρένάδέλφα μ υ ρΙ<* ί^ηλεΐβϊ^^ 9 
οαας επιστολας διετνπου , εν μερει μδν: επισκόπους νπίριτάίν 

ψ * ■ . 




■ . ·■·· * ' . * ■ · * ν · · » ), 

1 xulien ) an vexsMsdenssi Orten tu verschiedenen - Zeiten gVftyert-zu 
haben . Das Gastmal , tuas er den Bischofen zuNicaea gaU (vjji. lUb 16.), 
war geiuissermassen eine proleptische Fey$r β inefem er t damals setn 
zwdnzigstes Regierungs - Jahr erst angetreten hatte. Dock> pfleglen 
die Kayser hierin keine genaue Regel zu befolgen· Zu ffikomedfcn ffi) 
feyerte er sie (?) einige Zeit nachherj nach aufgehobener SyndHe zu 
Ricae a· Uebrigens Hess er in eben diesem zwanzigstenWdhi&Vtfner 
Regierung seinen Sohn Crispus hinrichlen “ Cf. Manf^hfbgA Con- 
stantine p. 363. p· 369 sq. et supra c. XV. not· 1. ] ! * ! >*'·■ · 

* K 

Cap. XXIII. 1) [ Μονοις ΛΙγνπτίοις — quXoviixlct. Significanter 
lites ’Arianae. Gf. Iticephor· H. £, V11L 24* S5« TilUmont xnemoires 
-T.VI.P.II. p. 46.} : 


/ 


178 ' EXJSEBI1' PAMPHIIil ' 

ίχχλησιΛρ του Giov τα προσφορά 9ίαταττ6μ*ρος' ηδη di xal 
αντοΐς προσίφω*** το7ςπλη&9σ*ρ , άδίλφσνς αΜοχαλωρ xat συρ- 
&Μράπο*τ ας ίαντοΰ t ονς της: ίχχίησίας λαονς .ο ^χρ$σμα*άρμ>ς 
2χοΧ η d* ap γέροιτο ταντμ Λΐ ιΐςίαΐας ύποδίσ^ως συραγαγΗρ *), 
ωςαρ μη το σ»αα*) Της παρονσης ημιρ d$m tonxoixo Ιστορίας. 

• · Λ·· * Γ .·*■»· «i . 

■ · · »' ι - «*J · *- · € .·. κ 

■ # 

. „ · 

Jft S ΦΑΑλί Ο it KE\ 

I. I,·.. 1 V · i ■ · ' 

"Onitt b *&ρΜηΧάμ(*ς Μ «t aftv xfa* της του σ«τπ^ος ήμύρ dwaa*w~ 
a*»u ψΜ. «poctt φήρΗ*τ>Ιχοόομ$ι&μ χροσέταβι. · 


Tointat d* t$S* ijprtmpy ψτημης oUo u μίγιοτορ *) ini 
του ΙίαΙαιητίΡωρ ίδρους 6 φέοφΛης ίιργαζηο · 1 1 d 9 ην τούτο ; 
Top ίρ' τοίς *ΐ9ροσοΧνμόις Τηςσωτηρ/οϋ αναστασ&>ς μαχαρι- 
ρτυτατορ τολορ 9 ίδρφ&',δΗΡ- ανΐφ nsgupuxtj xai οτπτδρ' άηο- 
ψηραέ ηΰς πασιρ* -4ύτΙ#φ ,γ$ν* ςΐχορτύχτήριορ ^ συστησασ&αι 
, 4w*. t u&6si τΟυτ* ip δεαροΐφ βαίών > ώλ’ώι* μνζον 
·.— mimxmjQiig τφ ηρτνμμτ^. 


S* 


% a* I I 




ΚΕ Φ Λ ΛΑΙΟΧΚς. 

I I ■ 

*Οη tb δέϊορ μψημα χαμ&ούρ xai είδωλοις άιέέχρνψαΡ ol α&εοε. 


* *ι \ #-»y. . 

'm 


μίτ yvQ ήοτέ δυσσιβΛς > μαλίορ Λί ηαν το δα*τ 
μμψ^ όΰΐ^ τσντωρ γ*αος^>σπονδηρ «Φοττο 1 . σηότφ xal ϊηΟρ 


. ■ · ■ ..■·■· 

Cap. XXTV. 1) Ταΐπα Μ οΐχείας ΰπο&έσεας σνράγενρ. Certe Eo- 
sebius qaed. Uc pollicetur» postea 'implevity qpmesqne epistolae et san- 
ctiones imp. Constantini, 'qnae ad Catholicam fidem spectabant, speciali 
-libro complexos *esU Id jpodo^qit . cpdex Medicaeus 4 in quo ad calcem 
msftftee 1 'eCtlefciasticae perscripta est epistola Constantini ad Palaestinos, 
quam/in jauparior* Ubtt rtto|it-^ie^bins, et- post supra dictam epistolam 
leguntur haec verba: Τούτα μίρ ovp ύάέ μοι χείσ&ω. Φέρε όϊ λοιποτ 

τονς ψόμονς, χαΧ τάς νπ^ρ της άλη&ονς ενσεβείας του &εοφελοϋς ήμω* χεΛ 
πραότατου βασιλέας ίπιατολάς , άφ* ίτέρας αρχής ομον πάσας συναγάγαμεν, 
g)r Γ2^ ούμα recte VaLVmr^^^inter^retetoe^mt·' T Cf# index verB; ad 
EttSflfon; & sub V· σαματοποεέΐ** ] ■- 

.Cap·. XXV· 1) Μνημιης o|Ud τι* μέγιστο* . Prima vox delenda 
videtur utpote an^erfitu, nisi forte subauditur μνήμης Έχεχα. Posset 
etiam dici είς μρημηρ. To^niebua ad oram aui libri emendavit αξεορ 

p 

iXVl. 1) \^Αρ&ρες ~ δαιμορω* ώα τοντων γέρος. Hierony- 
nms, Paulinus Nolanas, Sulpitius .Severas Hadrianum imperatorem au- 
' ctorem fuisse tradunt eius de qua h· JL agit Eusebius, contumeliae· Sed 
nihil tale in Christianos Hadriatpun perpetrasse et recentioribus tempori- 
bus, forte Decianis, hanc ignominiam convenire, docuit £· J?. WerntdQrf. 


s 

f 


» 


i 


I 



. DE VITA COtf STANTINI III, 26· 479 

παραδονραι to θεσπεσιορ Jpsivo 'rifc ^α«αα/β^ μνήμα 9 παρ* 
ψ φως εξαστραπτων 6 ηαταβας αυρανόθεγ άγγελος, άπ**νλιοε 
τον λίθον των τας dtavobtg λελιθϊυμενωρ, xul τον ζώνχα μετά 
τ£ρ ρετρών φθ* υπάρχει* νπηληφόιων' τάς γυναίκας *) ευαγ- 
γελεζομενος , αάν τΐ ϊη£ απιστίας λίθον τ%ς αυτών iutyofag*) 
ini δόξη :%ης τον. ζητούμενου ζωής άφαιροόμ ενός. Τονχο μ& 
μυν το σωτήριον άντραν άθεοί £*£*£. καί .. δυρσεβεΐς άφχ*νίς χ . £ξ 
ανθρώπων ποιησασθαι διανενόηντο , άφρονι λογισμψ την άλή~ 
θειαν ταύττι πη κρΰχραι λογισάμενοι· Και δη πολυν ειοενεγκα- 
μέροϊ ρόχθον / γην έξωθεν ποθνν είσφορησάντες 4 ) , τφν ήαρτά 
κμλύπτ ουσι τόπον ραπειτ* ‘εις ϋψας αίωρησαντες, λίθψ ,τε 
καταστρώσαντες , κάτω που το θειον άντροννπο πόλλψ τ$χώ~ 
ματ ι καταρρύπτόνσιν \ εϊθ* ως ρνύεγός αυτοί ς λεϊπομίνου^ της 
γης νπερθεν, δεινόν ώς αληθώς ταφεώνα άψυχων ίτΜΜιεχΡ&ξού** 
σιν 9 νέχρών ειδώλων σχοτιόν * Αφροδίτης αχόλάστφ δα/μόνι μν - 
χόγ *) οίχοδομησάμεγοι * uanuta μυσαρώς ίνταυθοϊ&υσί#ς [ni 


• 4 » I 




·ν* 


0·;ν .* 

de Bethlehemo apud Hieronym. p. XXI. Viteb· 1769· 1 — 2) [Τας 

^γυναϊχάς τι Cast.] — 3) Τής αυτών διάνο fac·. V ocem αυτών ad mulieres 
quae prima luce ad sepulcrum domini venerant* [ vid. Matth. jK^VllI, 
•referendam putavi, Cliristophorsonus tamen eam retulit ad sa reo* iliqs 
.et incredulos, de quibus paulo ante locutus est Eusebiusj qj^ocJ. non 
probo. — 4) Γην ίϊωθέν no&tiv εΐοφορήσαντες, Malim legere γην i£ 

.δ&εν ποθεν ). id est. humo undeoumque aggerfta. — 5) [ Μυχόν Vajesius 
■Vertit cavernari}. .Neque, male et melius quam Strothius qui reddidit 
JPinkeU Nam aperte Eueebius h. L voci illi μυχός quod proprie dicitur 
^de interiori et recondita ■ i* e i , parte , paula iqsolentiorem et invidiosam 
significationem sub^c^t ex . hominum Conspectu longius remoti 

neque hominumfr^quentia celebrati, unde aptissime vertas latibulum, 
.Vijc ad finem tapiiis verba: &ustq — ανταϊς $οά*ο*ς xal §afapap t val 
•ma ^igc . ρλάνης οΐ^οί.ομηματα· Cf. Perfaf)n. fA Δ elisu* ,V· 3+ Xljl, 2* 
,jQorpUle< Chariton. p. 424* Koppen , ad Eomer. Ili ad. VI, 152. ^ 
.igitur appellat Eusebius templum in honorem Veneris exstriictunl quod 
. simul mutis simulacris repletum esse significat verbis νεχρων βίδύλων et 
-σχότιογ . vocat quo nihil ^liud indicari videtur nisi praecadenti «favo* 
( i« -e.· perniciosum, pestiferum».. Male certe hoc ipsum δεινόν Strothius 
« Vertit:, ^hcLseliches·" Quema^fuodum vero .flrJcormv μυχόν ita antea ηηϊχ£ν 
~Όΐφε*να · dixit terophim* Veneris .Eusebius, quae improprie dicta simul 
^•opponuntur τω &ε(φ , οωχηρίψ αντρφ* Frustra igitur locum nostium cou* 
.lecturis ,et emendationibus sollicitarunt VV. DD. Alii enim pro osorto* 
.legendum existimabant ζάώο?, alii, ut Le Moyne varr. saexr. T. U. 
_ p. 428. i sic locum constituendum censent : ως — ταφείννα ιρνχύν 

. ϊηιαχενάζονσι νεχρφ? , είδωλεϊον^ qxotiov *ΑφροδΙτης άχοίάστφ dafytofi 
μυχόν οΐχοδομηοάμενόιι buetum animarum mortuarum construxcrwitp 
idolium 9 tenebrosam speluncam Veneris daemoni aedificantes· Quae 
quijem recte, reiecit Danz . de Eus. p. 69. i sed quomodo ille eximo* 
( elliptice positum esse et ,Ιερο* supplendum, existimare potuerit, neacio. 
.Nam ut tpeeam duriorem esse hanc ellipsin, quo tandem deinde refere- 
.tnr vocabulum μυχόν ? Cf. II, 50. de laudibus Const. c. 1. τοΐς ιόν 
αχοτιον (ξω λα^ονα** ούρανοΰ χάρον. Et cap» VIII, ix σχοτίών 

Μ2, 



160 


eVsEBH PAMPHILI 


• i 

βεβηλωΥί tal ίναγω¥ χ βωμων ίπισπόνδοντ^ς?)* tavrtj γαρ μονως 
καί σνκαλλως,το diiovdao&iv tlg ?ργον αξΜν Ινόμιζον, si.dm 
τούτων των Ιναγων μνσαγμάτων το τοηηριόν αντρον' καταχρν- 
tptiav * ~ ον γαρ oTbi τ* ησαν * twvievat, όί dtiltuor, άς ονχ ψ 
•ςρι w$v τον kUrct τοΰ θανάτου βραβπα ο ναδηοάμβνον, 'χρνφιον 
νατοΑν ιπν το: κατόρθωμα* 7 ), ουδέ την ονμπαΟαν των άνθρω- 
πων \ φόοιν] ΙαθΗΥ*} λαμπών νπίρ γης γενόμινος ό ηλως; 




μνχών.1 6) Θυσίας ivA 'βαμών 1**σπΜοντ& -.Pessime hunc locum 
vertit Chjristophorsonus Hoc modo : Tum detestabiles ibi victimas super 
itopkn&' aras immolares Atqui vox οπένδοντες satis indicat· non* de 
5 i<^niii^ l^i/J flueebium loqui,', sed de libationibus ; vino scilicet, lacte et 
Similibus quae gentiles diis sqis offerebant. Adde quod victimas super 
'eris immolari, prorsus absurdum est. Hostiae enim iuxta aras niacta- 
jbaatus>}.Aon super aris· ;Wptuse$t Ovidii venosi 

. j Rode caper vitem· Tamen hinc cum stabis ad aras , etc· 

‘7). [Το χατόρθωμα Val. vertit: „boc ipsorum facinus, <c contra 

iStrofiiil· yydiese Thair* hisads criptis:' ,, Ich gtdubv, dass De Valvis 
diesen Ausdruck mit Unrecht auf die That derer gezogen , die . das 
Grab vorgeblich verdeckt hatten . Ich glaube nicht f dass- κατόρ- 
θωμα anders ais im guten Sinn gebraucht iperde , und eine grosse , 
edle., 'gute Handlung bedeute , JHolglich muss es hier auf den Sieg 
gis&dgen 1 u>erden> den Christus uber den Tod envorben · Eus ebius 
•wilb also -sdgen , die ' Elenden sahen nicht , dass sie mit der Ver· 
detkting- des Grabes dennoch die Auferstehyng Christi und deren 
'Gewisshkit nicht wurden uerdecken kbnnert, 1 1 Sed ut largior facile 
Strothio, vocem κατόρθωμα a veteribus semper et vel ab Eusebio alias 
bono sensu dici (vid. Euseb. Η. Ε· VI, 3. not, 5.) i ita Eusebium qui- 
dem h.,1. in malam partem potuisse accipere illud vocabulum , non 
jfhegarc ausim (vid. Excurs. XJV. ad Euseb* M. P.'d. VII. T. III; p. 437 
sqq. ) , orationis autem cont^xtUs ut χατδοθωμα, referatur ad homines 
illos de quibus Eusebius loquitur, non id : Christum, postulare videtur· 
Vido podsarimiim verba 'i' ΏΧην' άλλα των & Θ iit V xtci δνσσεβων <*>- 
δρών τα xata της d ληθεΐας μηχανήματα' χ. τ. λ. Sed ut inso- 
lenti tis Eusebium voce illa ustun esse statuamus , nec opus est, si ittmice 
eum locutum esse censeamus· Deinde enim vertendum erit : „M1seri non 
intelligebant fieri non posse ut qui de morte victoriam retulisset, hoc prae- 
clarum scilicet ipsorutn facinus occultum relinqueret/*] — 8) Ου&ίτην 
• σνμπαϋαν των ανθρώπων λαθεϊν. Locus est mutilus , cuius modi in his Eu- 
sepfi libris occurrunt quam plurimi. Videtur autem iu hunc modum nem 
incommbde suppleri posse: ώς ονδϊ την ονμπασαν των ανθρώπων φνσίν 
δννηθη λαθεϊν etc. Certe sequentia Eusebii verba hanc nostram emenda- 
tionem apertissime confirmant· At Christophorsduus omnia hic permiscuit? 
ut ex versione eius apparet. £V 29 ante ονδϊ nou magnopere desidero et vel 
nominativos (λαμπών — γινόμενός δ ήλιος — διΧππενων ) , Quamvis propter 
praecedens είχε φύβιν aut accusativos exspectes aut δννηθϊ) vel δυνατοί ad- 
ditum nominativis, tamen quomodo Eusebius usurpare potuerit, intelligi 
posse ' puto. Probabiliter enim ille non accuratius respiciens rationem gram- 
maticam praecedenti (Ιχε φνοιν consentaneam-, censum modo hnius είχε 
yixjLV respexit quo illud idem est quod ίδΰνατΟ) atque inde nominativis, 
- non accusativis usus est. Vide locum simillimum Euseb. Η. E. IV, 17· T . I. 
p. 375* τις η αίτια τον,- — roDrov ίχολάσ et 'quae ibidem monui. 

Sed φνσιν post ανθρώπων omissum esse, Valesio asaentior, quod quam 
facile fieri potuerit, cum statim antea idem legatur, quivis videt: - linque 



DE VITA> CONSTANTINI ΙΠ, T6. 27. 181 

xa* τον oixuo p ip ουρανό* διίππδνών δρόμον * τούτον γάρ 
κρδίπόνως ψνχάς: ανθρώπων $ άλλ*ού { ' σώμαγα η σωτήριος 
κατανγάσασα δνναμις , τφν οί&ίων του φωτός μαρμαρυγών τον 
σνμπαντα καηπληρον κόσμον· ΏΧην άλλα \ων ά&δων καί δυσ- 
όδβών άνδρΰν τακατά της άλη&δίας μηχανήματα μαχροις 
ηαρδτδίνδτύ χρόνους , ούδιίς' τδ των πώποτδ, ούχ ηγάνμίνών, 
Ον στρατηγών , , ούκ αυτών βασιλέων, επί κα&αιρδ'σδΐ τών τδ~ 
τόλμη μίνων δνρηται ίπιτήόιιος , η μόνος δΤς 6 τφ παμβασιλδϊ 
&δώ φίλος. Και πνιύματι γουν κάτόχος ^είφ , χώρον αυτόν 
εκείνον %όν δεδηλωμενον, πάααις ον χα&αραίς υλαις εχ&ρών 
επιβουλαιςχαφ αχδχρύφ&αι , λη&γι τδ καί αγνοίφ παραδεδ ομίνον 
ου παριδών,. ούδί τη τών αιτίων παραχωρησας κακίφ, Φεον· 
%όν αυτόν συνεργρν επικά λεσά μένος, κα&αίρεσ&α* προστάτη*, 
αυτήν δη μάλιστα την υπό τών εχ&ρών μεμ ιασμενηγ 9 y από- 
λαυσα* δδίν οίόμδνος της τον ηαναγά&ου δ** αυτόν μεγαλονρ- 
γίας . ** Λμα δί προστάγματι τά της απάτης μηχανήματα δϊς 
έδαφος άνω&εν άφ * υψηλόν κατερρίπτε το , ϊλνδτό τδ καί κα&η- 
ρύτο 9 αντοΐς ξοάνοις και δαίμοσ*, καί τά της πλάνης οικοδο- 
μήματα. 


» ' ' 


ΚΕ Φ Α Λ ΑΧΟ Ν ΚΖ\ 

\ 

*(h wo Κωνσταντίνες του ιΙδωΧιίο υ τάς νλας ncd τά χώματα μακράν που 

V « 

ξιθηναι προο&αξιν. 


ι \ 


. < 

Ου μην σν τόντοις τά της σπονδής Υστατο. Τΐάλιν δί 
βασιλεύς αϊρδσϋα* καί πορρωτάτω της χώρας άπορφιπτεισ&αι, 
των κα&αιρου μενών την ίν λΐ&οις καί ξυλοις νλη* προστάτη* 9 
εργον δί καί τφδε παρηκολον&ε* τώ λόγφ. *Λλλ* ούδ* επί 
τοντφ μόνον προελ&εί n άπηρκδ*. ΙΙάλιν · δ επι&ειάσας βασι- 
λεύς, τονδαφος αυτό, πολύ τον χώρου βά&ος άνορνξαντας, 
οιντψ %οΐ πόρφω που ίξωτάτω , λύ&ροις άτδ δαιμονικής ίρφυτ 
πωμενον, εκφορείσΦαι παραχελενετα*· ' 


. · , * .··!·♦ 

φνΦΛ>, uncis tamen inclusuro, recepi*] — 9) [Αίττρ Slroth. adi h. 1. p. $26 
sq, mutari iubet in %av την/ Sed non necessaria videtur emendatio, cum. 
eadem sententia maneat, retento αΦτην/ Coostantinum maxime voluisse 
Palaestinam purgari a labe qua eam gentiles inquinavissent , propterea quod 
in illa terra religio Christiana * primum manifestata esset· Teroiere ^ quo- 
que in Ion. pro αυτήν — μεμιαομένην legendum coniieitnr αύιον — 
μ*μ ιασμάον.] 

I·". . . - .. i I 


x · 



/ 


V 


182 EUSfeBII PAMPHILI 

i 

* 1 ’ 1 1 Λ ^ P , 

• ■ ■ ' T - ' . .... . ; 

' ΚΕΦΑΛΑΊΟ TU JSSV 

. * 

Φανίο ωσις τον αγίου τύν αγίων μνήματος, 

4 7 . I ' ' 

Πάράχςημα δ' ίπετελεΤτο καί τοοιό· 'Sig δ* ετερον άνδ* 
ετερον στοιχείου i nara βάδσνς της γης άνεφάνη χώρος, αυτί 
δη λοιηόν το σεμνόν xc tl πανάγιον της σωτηρίου άψα στα at ως 
μαρτύριαν παρ' ελπίδα πάσαν άνεφαίνετο$ nui τβ, τ* ζ ) άγιον 
των αγίων άντραν την 6 μαίαν της ταυ σωτηρος άναβιωσεως 
άπιλάμβανεν εικόνα · Αιό μετά την iv σκότω καταδυσιν , ανδις 
£πΙ -τδ' φως / προηει, καί τάις ini δίαν άφικνονμίνοις Ι^αργη 
ηαρειχεν όρφν των αντόδι ηεηραγμίνων δανμάτων την Ιστο- 
ρίαν, εργοις άπάσης γεγωνοτερϋις*) φωνής την ταυ σωτηρος 
άνάστασιν μαρτνρούμενον 3 ). 


Κ Ε Φ Λ Λ Α ΙΟΝ ΚΘ \ 

9 Οπως περί της oho δομής, xal πρσς άρχοντας καλ προς ίίσκάριον ϊγραψε 

τοψ InUsxomf* 

Τούτων δ ’ ωδε πραχδεντων , αύτίχα βασιλεύς νόμων ευσε- 
βών διατάξεσι, χορηγίαις τε άφδόνοις, οίκον εύκτηριον δεο- 
πρεπη αμφί τό σωτήριον άντρο ν Ιγκελεύεται πλονσίφ καί βα- 
σιλική δείμασδαι πολυτελεία^ ως αν εκ μακροΰ τούτο προτε- 
δειμενο^, καί το μέλλον εσεσδαι κρείττονι προδυμία τεδεα- 
μενρς *)> » ΤοΊς μίν δη των εδνων ini της ίφας άρχουσιν, 
αφΰονοις καί δαψιλεσι χορηγίαις, νηερψνίς^ε καί μεγα καί 

t Gap. XXVIIL. 1) [ Το, τε scripsi pro τότε Valeri, Tjiii haud dubie 
το, τε legi v pluit, cum ia interpretatione τότε non expresserit· Contra 
Stroth. vere, vertit xal 'τότε; v Ebendamals. <e ] 2) * Εργοις άπονης t γεγω- 
ροτέρνν φωνής, Scribendum est procul dubio γιγωνοτέρως, quod non vidit 
Christophorsopus, Est autem hic huius loci sensus, illam dominici sepn)cri 
post, tot saecula restitutionem, re ipsa confirmasse resurrectionem domini 
nostri, . Iu codice Fuk. legitur γεγωναψ/ρως, quomodo etiam Tujjnebus ad 
oram libri sui ex scripto codice emendarat, ' Iu scbfedU Regiis scriptum est 
- γιγωνοτέρας. Savilius ad oram libri sui uotarat; forte γίγωψότιοον, [ Val. 
γ*γο)νντ4ρως % Sed vid, I* 34. et hiat. eccl. VIII, 14- quaeque ad h; 1. ani- 
madverti. Jnda γεγονωτ4ροις scribere non dubitavi.] — « 3) [ Μαρτνρου- 

μ£νψ Ioo, } 3VlSt, Steph. μαρτνρονμινος, Cf. I, 59. uot, l,] 

Cap, XXIX. 1) [ β Λ« <ίν b μακροΰ — τιϋταμίνος Val. vertit: t , Quippe 
lam pridem boc apud se constituerat , idque, quod erat futurum, divina 
quadam alacritate praeviderat*" Contra Strothius potiua yertit: %> gle i c hr+ 
Λβ « ait wenn er sfch dios schan seit langer Zeit vorgenommen, 
und das was gesohehn wurde ,m*t haherer J JZinsicht Cl) v<5rr\ \erge- 
tehn fiat te" bis monitis ad b, 1, jp, 329«: n Constant in fasste den 



DE VITA CONSTANTINI IHj 39. 30. 183 

πλούσιον αποδιιχνύναι 2 ) το !ργον , reji di της l**h γοίας im- 
οχόπφ τφ τηνιχαντα της ’ «V *Λροσολνμο*$ προκηώτι , τοιαγδο 
xattn ιμπ€ γραφήν, δι* ής τον σωτήριον λόγον της πίστδφς 
ίταργέσι φωναΊς παρίοτη, τούτον γραφών τον τρόπον· ' 


ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ Λ'. 

Κωνσταντίνου προ* Μακάριο* περί της τον μαρτνρίοΟ 
' τον σωτηςος οΐχοδομη'ς* 

Νικητής Κωνσταντίνος , μέγιστος σεβαστός, 

Μαχαρίω*), . , 

^ « 

,,Ύοσαυχη τον σωτηρος ημών Ιστνν ή χάρις, ως μηβό 
μίαν λόγων θεραπείαν χ ) του παρόντος Φανματος αξίαν tJvai 


Entschluss hier eine Kirche zu bauen , erst nach der vermeynten Ent- 
deckung des heiligen Grabes. Er fiihrte ihu aber so aus, ais 
wenn^er ihn schon lange gefasst hdtte . Dies ist der Sim 
der Exorte ώςάν ix μαχρου τούτο προτεθειμίνος. Denn Con- 
stantin Hess nicht absichtlich graben um das heiUge Grab zu 
entdecken ; sondem nur um das. Fundament des Venustempels.iuegzur* 1 
schaffen · Die Entdeckung des Grabes geschah nur gelegentlichJ * 
Sed nescio an nihilominus Eusebius hic professas sit» illum non solam 
da4vm antequam sepulcrum Iesu detectum esset, secum constituisse aedi- 
ficationem ecclesiae in loco iUo rdeoque ipsam illam oh causam sepulcrum 
illud delegi et purgari curasse sed etiam bene sibi cessurum quod ipse' per- 
fecturus erat, divina quadam manifestatione praevidisse·. Neque enim quo- 
minus Valesii interpretationem tueamur, linguae usus impedit neque quod - 
cap. XXVIII. scripsit Eusebius , παρά πάσαν Ιλπίδα monumentum ' dominicae / 
resurrectionis apparuisse , cum illis hoc tantum dicere voluisse censeri pos— 
«it Eusebius, praeter omnem eorum spem qui jn opere a Constantino man- 
dato essent occupati , illud accidisse, non Constantini ipsius· Neque enim 
divinam revelationem ad opus illud suscipiendum contigisse Constantino 
suo , Eusebius affirmare veretur. Vid. cap. XXV· τον Iv τάίς 'Ιερυσολνμοις 
. — — ovx άθεεϊ τοΰτ* Ιν διανοίφ βαλών , άλλ* νπ αυτού τον σωτηρος άναχτ- 
νηθεις τφ πν εν μάτι. Cap. ΧΧΥΙΙ. Ον μην Ιν τούτοις — — άπηρχςι· πάλιν 
-d* Ιπιθείασας βασιλεύς χ. τ. λ» De laudib. Constant· c. XI. *Ενθένδε μόνψ 
rijt %u θεία πεπαιδενμίνφ ,^τας αίτιας Ιχμαθόντι τηςτωνπροχειμίνων σΛου— 
όης, χ ρείττον ι ή χατ* άνθρωπον Ιπιπνοίφ. τφ ημετίρώ βασιλεύ 
σννόμολογεϊν ϊπεισι , — την re περί τ& μαρτύρων της σωτηρίου αθανασίας 
σπονδήν ονχ άθίεϊ γεγονέναι πιστενειν , Ιξ Ιπιπνοίας δ λ άλη#ώς του 
χρείττονος , ον θεράπων αγαθός αγαθών ιπηράτης είναι σεμνύνβται* . Et 
in aliis quoque rebus deum ipsum sese manifestasse Constantina suo. non 
dubitat Eusebius dicere. Vid. I, 27V 28. 47. U, 12· ffl, 3.] — 2) [?Απ o- 
δειχννναι. Ut recta sit verborum .constructio , ad άποδειχνύναι aut ex prae- 
cedenti Ιγχελε νεται supplendum Ιγχελενόμεν ος aut. ex sequenti ηατέηεμπε 
γραφήν , vocabulum γραψας^ / 

Cap, XXX. *) [ Μαχαρίφ. Plura de Macario tradunt Sozomenu&H. 
E. II, 25· Theodoret. II, 26· Cf· Michael le Quien orbis Christianus T. 
111. p· 155. Epistola ad Macarium scripta est probabiliter anno CCGXXV· 

. velCCCXXVL Vid. Holihausen. de fontibus quibus Socrates Soxonu ac 
Theod· usi sunt p. ^.] — - 1) Μηδϊ μίαν λόγων θεραπείαν* Apud /So- 


• V 


184 EtfStBriPAMPHILI ' 

*· / ' 

•ψ ( · ·■ » » * ■ '· 

dqiiflv· Το γάρ το γνάριορα τον ανώτατου Ικτίνου ίτάθόυς 
vi το τζ γζ πάλαι κρυπτό μένον , τοσαύταις Ιτων περιόδοις λα- 
θεΐν, αχρίς ου διά της του κοινού πάντων εχθρού άναιρέσεώς*) 
ελευθερω&ϊΐσι 'τοΐς ίάντόυ θεράπουσι/ν άναλάμρειν εμελλε , »«- 
σαν εκπλ^ξιν αληθώς υπερβαίνει· ΕΙ γάρ πάντες οΐ διά πάσης 
της οικουμένης είναι δοτού ντες σοφοί , εις εν και το αυτό 
QMfiXfiprtM , ; άξιόν τι τον πράγματος Ιθελησουσιν tinttvy ούδ* 
άν προς τό βραχύτατο ν άμιλληθηναι δυνησαιντο * ΙπΙ τοσοϋτον 
π.άσαν*)άνθρα χπίνου λογισμού ^ωρητικην φνσιν η τον θαυ- 
ματος τούτου υπερβαίνει , οσω των ανθρωπίνων τά ουράνια 
συνεστηχεναι δυνατ ωτερα· Αιά τούτο γοϋν οΰτος άέΐ και πρω- 
ΫΟς xaf μόνος μοι σκοπός, ϊν* ώσπερ τούτην όσημεραι καινό - 
τίρ οις θανμασιν η της αλήθειας πίστις ίπιδείχνυσιν ? οΰτω καί 
ai ψνχαΐ πάντων ημών, περί τον άγιον νόμον σωφροσύνή παστι 
καί ομογνώμονι προθυμίφ οπουδαιό τεραι γίγνωνται· " Οπέρ δ 
ουν Α ) πάσιν είναι νομίζω φανιρόν , εχεινο μάλιστα πεπεΊσθαι 
βούλομαι , ■ άρα πάντων μοι μάλλον μέλει , όπως τον Ιερόν 

εκείνον τόπον 5 ον θεού προστάγματι·, αισχίστης ειδώλου προσ- 
θηκης 5 ) ώσπερ τίνος επικείμενου βάρους , εκούφισα, άγιον μίν 
εξ αρχής θεού πρίμε ι γεγενημενον, άγιωτερον δ * άποφανθεντα, 
αφ ου τού σωτηρίου πάθους πίστιν εις φως προηγαγεν 9 οικο- 
δομημάτων κάλλει κοσμήσω μεν· 


cratem, Theodoretum ac Nicephorum legitur λόγων χορηγίαν 9 quod rectius 
puto. [Λογισμού χρίσιν χαϊ φνσιν Ion. Cf. infra verba : ini τοσοϋτον πάσαν 
άν&ροηιίνου λογισμού χωρητικήν φνσιν η τον &ανματος τοντον υπερβαίνει.] — 
2) Λιά τ^ς toD χοινοΰ πάντων ίχθρον άναιρίσεως. Hostem publicum Con— 
atantinus hic appellat Licinium, post cuius exilium ait sacrum domini se- 
pulcrum , quod ante latuerat, in lucem et conspectum hominum prodiisse· 
Occisus' est Licinius anno Christi 326. , ut scribitur in fastis Idalii. ^ Eodem- 
que anno cum Helena Hierosdlymam advenisset, sepulcrum domini reper- 
tum est. Posset etiam publici hostia nomine, daemon hic intelligi, nisi 
quae sequuntur verba repugnarent. Neque enim diabolus tunc demum 
victus atque oppressus est, cum sepulcrum domini egestis ruderibus de- 
tectum est.. Adde quod ιΐνα^αις, id est, caedea , melius de Licinio dici- 
tur quam de diabolo. [Cf. H, 46. not. 2.] — 3) *Επϊ τοσοϋτον πάσαν. 

Scribendum puto imi τοσούτφ πάσαν etc. In libro Fuk. scribitur ini το — 
' covro 'γάρ etc. — 4Ί "Οπερ d* ovv. Hic locus ex Socrate et Theodoreto 
emendandus est. \?0περ insiStj Zimm.] — 5) [ΑΙσχίστης προσθή- 

κης Theodoretua legit neque pro t ιίσχίσταις προαθηχαις Val· scribere 
ego dubitavi.] * 

■ / 

Cap. XXXI. 1) [ Προσηχει την σην αγχίνοιαν· Apud Hieronymum 
ad Epaeb. chronicon a. 339. Eustathii, presbyteri Constantinopolitani, in- 
dustria martyrium Hierosolymitanum exstructum esse refertur , non Macarii· 
Sed non improbabilia eat coniectura Danzii de Eus. ρ.70·> Macarium in illo 



V I 


I 


DE VITA: CONSTANTINI. {Η, 31. · ' 


f * 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΛΑ'. 


·■ ; . - 
• » · - 


i 

JZtgl TOt? τωρ iv rjj οΐχονμίντ] παθών ίχχληοιωρ ρΙχοδομη&ηρίΗ xttlllopci 

. τοίχοις \xal xlooi xbxl μαρμάροις. 


Ι7ρθσηκή τοίνυν την σην αγχίνοιαν*) οντω διατάξαί %$ 
κοά έκαστον των αναγκαίων ποιηβασ&αι πρόνοιαν , ως ον μόνον 
βασιλικήν των απανταχού βίλτίονα, άλλα καί τα Αο*πα τοι- 
αντα γίγνίο&αι, ως πάντα τα ίφ* έκάστης καλλιστιύονχα πότ 
Ι&ως νπό του χτίσματος τούτον νιχασ&αι· Και π€ρί μίν τη$ 
των τοίχων ίγίρσξώς τ* καί καλΧκργίας, Λ^ραχιλιανφ τφ ημ&* 
τιρφ φίλφ , τφ διέποντι τά των ίπαρχιάν μιρη a ) > καί τφ τηύ 
Ιπαρχίας αρχοντι, παρ* ημών την φροντίδα έγχεχιιρίσ&αι J ) 
γίνωσκέ·. Ksx&tv ται γάρ νπό της όμής *νοΐβ*ίας , καί τιχνίταφ - 
καί ίργάτας , ual πάν&* άπιρ 4 ) ιίς οικοδομήν αναγκαία τνγ -i 
χάνιιν παρά της σης χαταμά&οιεν άγχινοίας, παρα χρήμα διά 
της ΙχΗνων προνοίας άποσναληναι* ΠιρΙ δί τρν κιόνων οίτονν 
μαρμάρων , ά δ* άν νομίσηας ιΐναι τιμιωτίρά τ t καί χρήσιμοί- 
τ *ρα> αν της οννόψεως γινομίνης*)> προς ημάς γραψάι οπού*· 
δασον, ϊν* όσων άν και οποίων χρείαν είναι διά τον σον γράμτ* 


negotio primae, Eustathinm secundae partes tenuisse·] — S) ΑραχιΧιαρφ 
«φ dUitor vi τά των Ιήαρχιωρ μέρη. Et hic locus .ex Socrate, Theoaoreto ao 
Nicephoro emendandus est in hunc modum r τά τώρ λαμπρότατων Ιπάρχων 
μίρή* Id est: Draciliano agenti picee Clarissimorum praefectorum prae- 
torio. Extant certe duae Constantini leges in codice Theodosiano, altera, 
in titulo de usuris, altera de haereticis, ad hunc Dracilianum scriptae# 
Frior hanc habet inscriptionem : Imp, Constantinus Aug . ad Dracilianum 9 
•agentem vices praefectorum praet. Proposita , autem est Caesareae in 
Falaestina 15. Cal. Maias Paulino et Iuliano coss. Secunda vero proposita 
dicitur Calendis Septemb. Generasto , Constantino aug· 7. et Constantio 
caesare coss. , id est anno Christi 326. Quo etiam anno Constantinus hano 
epistolam scripsit ad Macarium episcopum Hierosolymorum· Porro notan**. 
dum est, praefectos praetorio hic dici Clarissimos · Nondum enim J/Zn— 
strissimatus dignitatem acceperant. Sed et in aliis Constantini legibus 
praefecti praetorio Clarissimi dicuntur , ut in his libris occurrit· Ceterum# 
ut praefecti praetorio tantum clarissimi erant Constantini aetate , ita vicarii 
praefecturae praetorianae eiusdem Constantini temporibus erant tantum per* 
lectissimi, ut docet epistola ad Pfobianum proconsulem Africae. Apud 
Athanasium in apologetico ad Constantium pag. 794· *ΑντωνΙφ βιαρχφ, 
τεττηναρίφ των λαμπρότατων Ιτιάρχων του 1*ροΰ πραιτωρίου. — 3) [*Εγχο- 

■ χηρησ&αι Steph.] — 4) [ΙΖαν& Λ δοαπιρ άρ Ion. Zimm.] — 5) 2νρό\γιως 
γιρομέρης. Hoc loco σΰνοψις formam significat ac delineationem futuri 
operis. Quo sensu sumitur etiam in epistola Himerii rationalis Alexandriae 
ad praefectum Mareotae, quam refert Athanasius in apolqgia pag· 803· 
Postquam enim dixit augustum et caesares. permisisse Ischyrae ut ecclesiam 
in pago suo aedificaret, mandat praeposito pagi illius, ut formam futuri 
Operi* quamprimum delineet, et ad officium suum mittat: φρό ftutop τοίνυν 


l 



189 


EUSEBII PAMPHILI 


ματος ίπ$γρωμέρ, ,χαΰτα παρταχό&ίρ δυνη&ζ · 

τορ γάρ του κόσμον Φοώμασιαηίφορ τόπορ κατ' αξίαν φαώρύρι- 
9&&*Μ*α*θΡ 6 ). 


ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ΑΒ\ 

"Όη wti ftt^ tch) atcUov? %ηο χότχηζ, χαί Ιρχατύν %ai νλϋρΙίηΧασ* 

. χοϊς ΰρχουαι* 

Την di της βασΛωης καμαραρ *)* ηοτίρορ λαχωράρίαρ, 
η &" ίνερας τίρός igyaolag γερεσ&αί σοέ όοχεΐ, ηαρά σοΰ 
γρωρα *> βούλομαι ΕΙ γάρ ΧαχωραρΙα *2να* μελλοι , ΰυρησετα* 
ψαΐ χρνόφ χαλλωπ*σ&ήρα*· Το Ίειπόμερορ *) ϊνα η ση οσεοτης 

» I · · 


I* *άχι* %fjp ούχοψιν *ο*ησάμ«νος , ίΐς την τάξι,ψ άηιεγχη*. — 6) [ Τον 

yqo τον — dtxcuov. Haec a Val. omissa ex Theodoreto cum Zimm. restitui· 
Ipse Val. et Stroth. in suis interpretationibus illa verterunt. (X cap. 

«»·] 

(Jap* XXXII. 1Ί Trpt dk της βασιλικής «αμάραν , πότιρον λαχτταρία*. 
Basilicarum camerae duobus fere modii disponebantur. Aut enim lacuna- 
ribus ornabantur, aut opere musivo depingebantur. De lacunaribus .testis 
est Constantini locus. De opere musivo Procopiua in libro 1. de fabricis 
Iustiniani, ubi sanctae Sophiae templum describit, lam lacunaria duobus 
medis ‘exornari solebrfnt. -Aut* enim deaurabantur, aut pingebantur, quod 
primus instituit Pausiae, de quo Plinius in libro XXXV · cap. 11. ita scribit : 
Idem et lacunaria primus pingere instituit : nec cameras ante eum tali- 
ter adornari mos fuit, -lsidorus in libro XIX. originum: Laquearia, 
inquit, sunt quae .cameram subteguht et ornant ^ quae et lacunaria 
dicuntur , quod lacus quosdam quadratos vel rotundos ligno vel gypso 
vel coloribus habeant pictos , cum signis intermicantibus· Quem lsidori 
locum immerito reprehendit Salmasius In notis ad Flavium Vopiscum pag. 
393· , ubi negat lacunaria cameris unquam supposita fuisse. Atqui Plinius 
idem diserte affirmat, et Constantinus in hac epistola. Vetus auctor quae- 
stionum vetepis et novi testamenti in quaest. 106. ϊ Sicut enim ad oma—^ 
mentum domus pertinet , si camera eius habeat auro distincta laquearia 
etc, [ Add. Polyb. X, 24. J?rnea/i.Lexic. Polybian. T. 111. p. 127· Sueton. 
Tieron. c. XXXI. : „Coenationes laqueatae tabulis eburneis versatilibus." 
Jbid. c. XXXIV.: ,,Et cum veneno ter tentaeset — : lacunaria · quae noctu 
super dormientem, laxata machina deciderent, paravit." Quem ad locum 
Ernestius: *cf., inquit, supra c. XXXI. his locis egregie illustrari potest 
observatio Valesii ad Euseb. Viu Coust. Μ. 111, $2. contra Salmasium, ne- 
cantem, cameris supposita lacunaria fiiisse : quam Valesii notam exscripsit 
totam, non laudato Valesio, Harduinus ad Plinium XXXV, 11. u £. F m 
FFemsdorf· historia templi Constant, p. XV11I. not. v. JVinkelmann 
Anmerkungen iiber die Baukuoet der Alten p. 44. : „Dt Hausern hatten 
'die Zimmer theils platte Decken von Holze , wie itzo iiberhaupt in Ita - 
'lien, wenn sie ntcht gewolbt sind , und diese Decken , wenn sie blos 
aus Brettern bestanden , mit welchen die Dalken belegt wurden , hies- 
sen ( a similitudine praesepis ) bey den Griechen φατνώματα,* hatten 
sie ajber Zierrathen , wetche , wie noch itzo in Italien , vertiefte vier - 
eckichte Felder waren , eo hiessen sie (a simii ittidine lacus) Laquea- 
ria: denn dergleichen Felder wurden Laciis genannt" Di voce 
Καμάρα praeterea cf. Salmasii not, ad Spartian. p. 22. P. Burtnann, ad 
Petroq·' p, 112.] — 2) τό Istso/utvr. Hoc loco secutus 


l 



jpE VITA00NSi ANTONI lU* 3·2. 33. 191 

\ 

• * 

toTfi προάρημίνοις δικαοίαΤς y τάχος γνοίριο&ηναι ποιηαη, οαω ψ 
r 1 (ργαΐων καί τεχνιτών καΙ' Γ άναλωμάτων χρεία, «αλ ίφοΚ 
ίμί ευ&εως άνενεγκεΐν σπουδάση*) y ου μόνον περί τω$ Lju*£i 
μόρων . ts xal κιόνων, αλλά καί περί των λακωναριων , είχε 
τούτο κάλλιαν 
αγαπητό·** Χ 

ι · # 

Κ Ε'Φ Λ A A I Ο Ν ΑΤ \ ‘.'Λ'?.' 

* ’ ' * ' ' ■ ■ · . ·· .. ·ι ■ . .. ) 

* Tp«K 4 αρόφητευ&εΐσά καινή ^Ιερουσαλήμ) ΙχχΙηοΙα %οϋ σωτηρος : > 

φχοδόμητο, 

, ■ I · * · Λ · I, ' 1 ·■■.#■ 

Ταντα μίν ?γραφϊ βαϋιλενς. *Λμα δίλογνμ,δι* 
τά πράγματα 1 ): και δη καν* αυτό το σωτηριον μαρττίρκηί*^ 


tom distinctionem Theodoreti ac Nicepbori, qui post verbnm xaXXtutufSty 
Vtu panctum apponant· Idemque ante nos fecere /omnes interpretet pr&etefr 
Masculam· Quod si quis malit distinctionem apponere post ΧιΜδμτνοΦ^ 
tam scribendum erit πλην ή orj άσωτης etc. ut legitur in cod· FuVetil. Λ 
Savilii. [Vertit sane Valesius: „Nam si laqueata fiet, auroquoque potefH 
exornari. Restat igitur ut “ etc. Sed in textu ipso retinnit 
καλλωπισ&ηναι τό λ ειπόμενον· πλήν ή σή δαιό της χ. τ.Χ Verum non dubitjfVi 
equidem textum, quoque illi rectae Valesii interpretationi accommodare 
scribendo χαλλ( υτιω&ηναι· Τδ λιιπόμινον iva elc., praeeunte Z immerihahtfo, 
cum baeo scriptura aperte sit diincilior et πλήν satis certa glossematis 
prae se ferat indicia· Contra Strothius alteram lectionem praeferens inter*- 
pretatus est locum: fy Denn ivenn es Felder werdinsouten , so kSnhteh 
dia Zwischenrdume ( τό λειπομενον ? ) mit Gold verziert iverderu tndds^ 
seu thue nur deine Heiligkeit,"] — .3) [ JSnovddatj et paulo ante novfflp 
scripsi cum Steph· Zimm· pro σπουδάσει et ποιήσει Val.] - — 4) [*JBmxQ$& 
vuav Steph, ΙπιχρΙνεως Zimm·] 

Gap, XXXIII. 1) ["Juu — τα πράγματα· Constructa est haecbasL- 
lica A. D. CCCXXV. , eius autem dedicatio perara A. D. CCCXXXV. in 
tricennalibus Constantini M. Idibus Septembris , i, e. die XIII·. Septemb·, 
ut docent Nicepborus lib. VIII. c. 30. Typicam Sancti Sabae,' Menologium 
tvraecorum ac Sophronius in oratione de exaltatione sanctae crucis. Ecclesia 
tamen fam occidentalis quam Orientalis festum exaltatiopis sanctae, crucii 
celebrat die XIV. Septembris t sive quia eo die crux inventa , sive ob aliam 
rationem hactenus ignotam, Coincidit hoc anno CCCXXXV· dies ΧΠΙ · 
'Septembris cum sabbato , .ut methodus Cyclica docet· Quare nondum mos 
invaluerat, ut ecclesiae die dominica dedicarentur. Pagi ad a, CCCXXV· 
CCCXXXV.] — 2) Κατ* αυτό τό σωτήριον μαρτύρων· Iisdem verbis uti—, 
tur Eusebius in panegyrico de tricennalibus Constantini pag. 630·. .Nec malo 
Christophorsonus salutare Christi monumentum utrobique vertit·.: .Certo 
Eusebius supra in cap. 28. sepulcrum domini vocat της σωτηρίου άναστάσεως 
μαρτύρων. Sed et Cyrillus Hierosoljfcnitanus in catechesi XIV· locum do- 
minicae passionis ac resurrectionis , martyrium nominari scribife [Valesius 
vertit m' αν το τό σωτηρων μαρτύρων: ,,in ipso servatoris nostri Martyrio 9 * 
rectius Strotb. : ,,auf dem Grabe dee Erlosers·** Add. iuscript. cap. X£VlII. y 
ubi verba τον αγίου των δγίων μνήματος recte VaL interpretatur : „ sancti*» 
simi sepulchrl·* et Stroth·: „des allerheiligsten GrabnuUs ·* Cap. XXV . in 
cuius inscriptione legitur Μ τψ όγΐψ %δπψ της τοϋ σωτηρος ήμων άναοτά· 


- ·1 φ I I 

έργων hmpu 






I 


188 


EUSBBIIFAMPHU,!. 


*ί*/κ x&*nuvu£no 'Ιίραυσαΐ-ημ φπιπρόσωπος τζ πάλαι, 
βοβτμ&ρ * η : #*«**. τητ κυρίοκηκο * . pm^ovlav *ρημίας in ’ 


»■ I ■ ■· » | ti 


ί 8 » 


■ '· ■ Ν, 


fqpf. 1 -· JSt in qjjjite ipso: τον ίΦτοϊς *ϊεροσο\υμοις της σωτηρίου &να<ηάσβως? 
μα^αχάριαέάη ιτον τοπον, Capi XXVl. το ^i&x%ifU>p i x«W νης u&avaaU tg 
(upP* et paulo inferius : το σωτήριο* αντρον. Gap. XXIX. Cyrili, r Catecb % 
XVIII. p. 300· qui Christi sepulcrum eodem modo quo Euseh.i, XXV. 
vocat τον άγιον της άναστ άσεως τόπον , et Hieronym. Sophon, c. I. qui 
anastasin dicit. .CdiUra aliis -in locis ipsam ecclesiam Hierosol ymis a 
Constantino in memoriam.resurrectionis exstructam quam hoo cap. ΧΧΧΙΠ. 
et seqq. describit ,'μμρτνριον vocat Eusebius·.. .Vide ad IV, 40· De h*c ipsa 
autem ecclesia praeter Valerii epistolam de anastasi et martyrio Hierosoly- 
mitana calci editionis nostrae adiectam, vid. Pranc . Quaresmii elucidat, 
histf theol. moral. terrae sanctae T. II. fol. Antw?rp. 1639· > Clampinus de , 
•sepis aedificiis a' Constas tZno.M· exstructis, cum figuris , Ilom. 1693. fol· 
cap. XX1IL , Anton . Augustin, Touttee in descriptione et historia basili- 
cae ' s. resurrectionis ad calcem Cyrilli HierosOlym· adit. Benedict. p. 418· » 
H. JVitsii miscell. sacr· T. IL exerc. XIL $. 21· et prae ceteris E. P . 
JV rrnsdorf. historia templi Constantiniant propter resurrectionis Christi 
Jooum , exstructi , Viteberg. 1770·] — 3) Wa χατεσχενάζετο * Ιερουσαλήμ . 
Haec Eusebii verba descripsit Spcraties in cap. 13· lib. l. ή dk του βασιλίως 
ρήτηρ, ol*ov μλνευχ τηριον lv τφ τον μνήματος τόπω, -πολυτελή χατεσχενα atv 9 
Ιερουσαλήμ viav Ιπωνόμ ασεν, αντιπρόσωπον τη παλαιξί Ιχείνη xal χαταλελειμ- 
μ/νη πονηοασα. Imperatorie vero mater in ipso quidem servatoris mo- 
numento ecclesiam magnificentissimam exstruxit , novam condens Hie- 
rusalem e regione veteris illius’ ac desertae · Quae Socratis verba atten- 
tius observanda sunt·. Primo Helenae tribuit , quod Eusebins a Constantino 
factum esse dixit. In quo secutus est Socrates auctoritatem Rufini, qui in 
libro X. historiae ecclesiasticae hanc basilicam Hierosolymis ab Helena 
.constructam esse prodit· Etsi > autem parum refert, utrum Helena imp. 

. -Constantini sumptibus 9 an Constantinus ipse cura ac studio matris Helenae 
id templum condidisse dicatur, praestat tamen Eusebii sententiam sequi, 
quippe qui et rebus ipsis interfuit , et epistolam Constantini de templi illius 
.aedificatione affert. [ Cf. j?. P . JV srnsdorf. historia templi Constantin· p. 
X sq·: ^Helena praesentia stia locum ornavit et operi praefuit, Constantinus, 
nt sumtus praestitit et res necessarias imperavit· Sed quia operibus .im- 
mortua Helena , filius postea solus illa continuavit, splendidissimae Basi- 
licae Resurrectionis auctor merito ipse censeri jiotest^ ac debet. Notan- 
dum etiam est, quod Eusebins dixerat: χατ* αυτό το σωτήριον μαρτύριαν, 
id a Socrate ita reddi : iv τφ τον μνήματος τόπφ. Quod vero dixerat Euse- 
bius viav χατεβχευόζετο 'Ιερουσαλήμ , id Socrates expressit in hunc modum: 
olxov εύχτήριον χατεσχενασε, 'Ιερουσαλήμ viav Ιαωνόμασεν , αντιπρόσωπον etc. 
ubi vocem έπωνόμασεν expungendam esse nemo non videt. Neque enim 
templum illud nova Hierusalem dicebatur, ut credidit interpres, et ante 
eum Nicephorus, sed martyrium seu basilica Constantiniana et Anastasis. 
‘Hoc igitur tantum dicit Eusebius et Socrates, Constantinum sive Helenam 
exstructa illa ingentis operis basilica novam Hierusalem condidisse ex ad- 
verso veteris illius quae olim destructa fuerat a Romanis. Quod quidem 
verissimum est. Ab eo enim tempoie urbs Aelia vero ac prisco ‘nomine 
paulatim abolito, Hierusalem vocari coepta est a Christianis, cum tamen 
revera non esset Hierusalem, utpote in alio solo condita, et ab imperatore 
Romano qui tunc Iudaeis erat infensissimus, eo consilio aedificata , ut genti- 
les eam incolerent, Indaei vero eius aditu penitus arcerentur. Ceterum 
'non dubito quin Eueebius alludat ad locum illum qui legitur in apocalypsi 
cap. ΧΧΓ. Vidi sanctam civitatem , Hierusalem novam descendentem* 
'de 'caelo, a deo paratam sicut sponsam, [Cf. JVernsdorf· hist. templi 
’ Const. p, XHI. not«f., ubi praeter alia haec scripsit. V« .D·: „Hunc autem 


/ 


DE VI1*A : Οόϊί^ΑΝΤίΝΙ IS, 33—35. 189 

ι 

i %^Ak * σΦ ■ ψ ^ bta wf ^ 

ίσχόπ^πέφίράπίΐσα ^ 'iJfitfT* ftfcfte δσσσιβύν ύιχητορωνί Sbrvnf 
d*oyv αντιχρνς βασιλεύς την Mitra τον ΰάνατου σωτηρίαν νίχην*), 
πλονσίας ααΐ daxpdiaiv άνυχβου φιλοτιμίας 9 τάχα jiqv ταντηψ 
Ονσαν την dia . προφητικών Φίσπισμάτω ν αιχηρυγμένην χαινην 
*ai viav 'Ιερουσαλήμ > ηςπέρι μοϊροί Ifflo * 9 μν,ρίχ di. ir&Jpv 
ttvtvjtarog ' Ciortifr νψνς άνυμνόνσι. Xat Λ} · τον· παντός ωσπέρ 
τινα νίφαλην, πρόρςρν άβάντων το Ιιρόν αντρόν . ίχόσμ*ι, μνζμα 
ivicvO Φίσΐϊέσιον, παρ* φ φως έξαστραπτων ποτ* αχγΑος* Tfjif 
ύιά του σωτηρος ένδίίτννμένην παλιγγ&ισίαν τοΐςπασιν frtfyri 

fill&to· \ 


»···· * ■· ■ 


■w ι ι ■ ; # . . 

*·.-»! I/ « « 


ΚΕΦΛΛΛΊΟΝ Λ4'* 


ι * ^ 

"Ε*φρασις...αΙ*ο&ομης roiJ παναγίου μνήματος» 


, Τούτο μίν ρυν πρώτον , ωσανά του παντός αιφάΧη vj 
ίξάιρέτοις χίοσι, αόσμω το πλιίστφ ηατέήόααλλιν η βασιλέως 
$¥*>$*> παντοίο ς άολλωπίσμασι χαταφαι#ρυ νονσα· 


1 . ■ # · * '* ι· \ 


I I 


J 1« IV · · 

V. ■ * 


ΚΕΦ Α Λ Λ. ΙΟΝ 4 Ε '· . Γ υ 

• · 

*Ε % ψ' ρ α σ ις α ΐ & ο t ο V % α .1 ο τ ο ω ν. 

r ■■ ■ 1 1 .1.. 

• . . . 

* 1 diifiaiv* d* έξης ini παμμιγέβη χώρον, iig χα&αρόψ μΤ~ 

φριον αν μτάπταμένόν* ον δη λΐϋνς λαμπρός *) ηατίοτρωμένος 


•iton postea nrbs adeo ■ mutavit, ut, quron Golgatha 'mone extra veterent 
turbem fuerit, ia hodie. in .loco novae urbis f$re medio deprehendatur* 
Vide The Schwav Itinerar . p. 241. ex nupera . theotis. vere. Neque vero 
Calvariae montem Hadrianus Imper. muro cinxit, ut falso tradit Sozomenus 
-Hiet, Ecel. 1. II. p. 44. edit· Reading. cui a multis postea creditum est: sed 
quia sub Constantino M. eiusque successoribus templi resurrectionis visendi 
‘studio urbs frequentata opibus creverat,, ea re facttfm .videtur, ut Martyrium 
.et' alia proxima aedificia circumducto· muro inclusa, velut pro nova deinceps 
urbe haberentur, quam novam IerusaUm adj^ellat^usebius L HI. de V. U. 
cap. 33. Idem in libro de Laudibus Constantini c. VIIII, b.jUa($%\ ς 
i β ραίων βασιλικής , in ipso Hebraeorum urbis ;regiae meditullio Templum 
•Resurrectionis exstructum- ait. Ut adeo Hiesosolymitaqa urbs aetate Con- 
stantini M. situ vehementes discreparit ah. e*, quae fuit Christi temporibus,** 
•Accedit vero Eusebii sensus- mysticos et allegoricos in libris sacris quae- 
rendi studium quod ut novam Ierusalem condidisse Constantinum scribere^ 
'eum movebat. . Cf. IV, 45« 4η sed *}/ciafc — τάς προφητιχάς ποιούμε- 
νοι &εωρίας. W^ernsdorf.diBsext* ile djedipatione m»rtyrii ex Eusebio ρ· XV. 
not. q. et nos ad Euseb. Η. JS. X, 4. Tora. III. p. 212. Denique ct*. Semlei;· 
-hietor, eccles. selectu capp. p. 125·] — 4) [ Νίκην Val. vertit: ^ropaewp 
-victoriae",. rectius 'Stroth. ti den Triumph u his . ads criptis ad.h; ,1. j>. 33& 
not. 2·: ,ιΝίχην. σο. neunt er hier die Kirfhes ich durfte es wcht x dur.qn 
' Siegeszeichen iibersetzen , j weil . man es mit dem Kreuz ipiirde 
verwechselt haben 9 ale welghes eonst eo genannt ivird·'*] ; , . 



Ν 


4S0 


> ' ■· 

*!■»* 


β.ϋΑβΒΙί PAMPIHLI 


1 ' 


* «* 


ϋάφμνί ituKfnHx j tactis ηί(μδρομ(ρς azam» f* τρνιΐιΰρομ *·) 


Αΐ&φμ**»» 


Λ .1.1. ι ' ■ · 


Vf' 


·ΐιη 


4 γ* · vn i ι 

Ι«ν«· - ι / « I 411 


in ■ * «4 ·<·«*« r % f 
•i* I ^ 

1 · . 

* . . . Λ·*» V ■ » ■ 1 ■ 


« ■■· '■» V· % 


» 1 ( l » Λ 


it \ Ga p. XXXV. 1) ΑΙ&ος λαμπρός , , l^i^0r*vitelligere videam, ’ Vel 
'cfe«ft)ipidem pol i tu iri itisiar AluntotisSiSiclu' caj^Ctf Mqiieaii ^mv^I 
^αμαρνηψΈΧΛ % pro eod^m 'dioit Eusebius. ; !^t Christephorsonus jutquiQQV 

S (&oy lapidem eximium»· interpreta tus est, .Paflesiua* excellentem,' male, 
f*8jfiioV." J [Val. veititv£sp1dndidb labide’· 1 Sti*bth.'i *\jiolir.tet 5/iOfafr.*] -*· 
\i ^‘Ζϋφπλςνρβν. BasUicagurn-atria quatuQF 'fej*e porticibus con^$ban^ 
jad/apgi^li formam disposuis. Γη medio ldjcus erat apertus jet pat,en$, 
lcmVTiodie iri cl^&riV moriadhorum vTdefia&a.· ‘D&AeVnot^Etistbhtt A 



descriptione basilicae Tyri libro decimo historiae ecclesiasticae. yentgK.ia 
basilica Hierosolymitana alia fuit dispositio. Tres enim duntaxat illic 1 * fue- 
runt porticus ad tria , latera. In .jquprlo autem latere t quod erat e regione 
sepulcri ad soleinr ori erit eift oMersuru, vice^poiiicii enat ipsa basilica, ut 
docet Eusebius. in capite sequentL Quod quidem idcirco factum videtur, 
ut ipsa*%£rfiica : athpli&ri^Hiiiifne eollusttarfcpan^ milia? extain secus porticu 
luminibus oi&cieute. [Quo melius quae Eusebius de basilica Hierosoly— 
t mdta^a v jreliilit) iutelli^autur « a^depda h. 1. putamus ea quae scripsit R. P* 
x tr*ernsdorf. bistori tempii Corist. p. XII. sc{(j.‘: „'Locus, in quo aedificata 
¥uit'»teclepU\ dicitur G^lgatha ( ' mons. Quo · vocabulo, -.quum aliu4 i .*tfidp 
aliud indicetyr^modo totus, ambitus montis cum subiecta valle, injqua 
Christi sepuferum erat j niodo"* vertex ϊόοΐι tfs^ ditis : ne vaga siPuaslb 
lqci designatio, templum fuit in collis declivitate positum, et ad sepul- 
crum Domini, quodvjnontvs yertv.ee multo inferius . erat, extensum; ita ut 
-in loco resurrectionis fe&sct’ 'Ahaslaseos Aedes \'- f in -Iodo passionis basilica 
illa magns^ .qjoae Qlqrtytium dicebatur,. Calvariae autem . .locus inter 
Utrumque medius interiaceret.' Atque hic ' ‘Cdlvarii locus, libero patens 
ςρείο μΐΐε,. non continebat aedeip , sed praebebat atrium subdivale: quod 
'B&ebli&lib. IIl. de V..-Cr ctfp. XXXft ubir.isecboset aedificia Golgathana 

·Λ<Ρ»Ρ»ΜηΗ “9 ~ ΓΤ·ί* 

τριηλινρον πιρ^χομινού· igitur vastissimi Iiuius atrii subdivalis 'IJiiod 
Anastasin a Martyrio dividebat, solum erat splendidet lapide*. .JMtar 
marmoris polito, constructum, longissimis undique porticibus ad tria 
%^rA', r (n : ientale, luefridldbale j-' -ae pepi£nlrionble procurrentibus: fim Ut 

\tecf&&ftali ^quidem latere* j ■ quod erat c regione. ispeduncae positum,, «fice 
‘porticus ipsuin te in pium- erit magnificis et porlie^et gradibus , quibus ad 
;d" ad«icerrdebatur , decOHafcum : Cuius templi adspefctum. porticus adinndlfe 

fcustiifisbet, ' lucemque illi* non modicam detraxisset;- ■ Itaque templum re- 
tafrreblionie oinnino totum -duplici parte constabat, et Sepulcro , sive aede 
’ad Id mouumentum aedificata f quae· proprie 'nominabatur Anastasis ,■ et 
'Xptrgpx.Basilica ipsa, λ— Sepulcrum ut memorat. Eusebius (III, 37, 

28··) , * rtertfdtis rimulaoris^-qnoe -Gentilium impietas · struxerat, et egesta 
dfumo/ qua «rat conte&umq Constantinus aperuit; atque ita illud opera 
‘eius. ciiltumet ornatum , dirina· magnificentia -firq* voluit; Sed Eusebius 
modo simpliciter columnarami ab Imperatore ibi» positarum , et ornamen- 
'ioriiin/ .qtiie omni oratlotiP Uotibra essent,- !> mentionem facit, scribens 
Iiib. IIT. de V. G. cap. XXXtUI. ’^ϋτο /tir od* πρώτο* — — — xelr 
iXintlofibai 'χάταφάίδρίίτονοα» et de . laudibus Constant, c. VIII. μνημά re 
μϊημης αΐωνίον γ4μρ v αντΰ τε τον - μέχάλον αηηρος τα κατά τον Ό-ανάτ ον 
'VQXmciia , λογου παντός kQtltrooiv Μμα χαΐλώηίαμασι» ■ At ex Cyrillo, 
item ex Hieronymo aliisque auctoribus discas^ eb iu loco excitatam fuisse 
xt Constantino elegantissiraam aedem, amplam- 1 et spatiosam , forma ro- 
tunda , triplici muro cinctam , ipsam illam · in qua' Cyrillus Catecheses 
Jhiystagogicas pronuntiavit et ‘Epiphanias Oonoionatus ' est. Altem 
pars totius templi erat ipsa B&suica Resurrectionis , obversa illa, non 
ad orientem , ‘ ut caeterartun pleraeque , sed ad recidentem , opus plane 



DE VfTA.CON3,TAtiTiNI· ΙΠ, 36. φΜ 


» - Φ 

• . · 'τ* 


·* ;::ν- β ν . * * '-I.' ' , . ' \ 

^,Φ',ΛΛΛΧΟΜ Ad- , - v £-‘v 

οϋ νξί Ώβώηα&φ τϋίχντ κίώ- ‘Sttfuettajqflai , x&Uo&'¥i 
■·ν ■*'*'· χάΐ'χρνσύσέως, ' ‘ Vv *‘ : ' :η -λιτ:λ" ^ 


V.& < Μι '» 1 » 


% * 

• * - · 


4 ' 

; « it»* *»* · * * <. Αν 


Τωγάρ χαταντιχρν πλ(νρψ τον άντρου, ο δη προψ*'&η» 
σχοντα ήλιον i ώρα , 6 βαοίλαος συναπτό νεώς, ΐργον Ιξαίσζον, 
Φις ύψος αππρον ηρμ&οι/ϊ μηχονς τϊ xal πλοαονς ini πλϊΐοτον 
ΦΗ$Ρ*&μ¥Φ** οΰ^α (d? «ίσω της οΙχ^4<ψ1^ς^,νληςμ^ρ^!^ 
ποικίλης διιχάλυπτο* 7}λα%ώο*ις *)*- η 9* ίκτδς των τοίχων 
οψις , ξίστφ ΙΙ&φ ταις προς έκαστον άρμογαίς συνημμίνφ 
ΧαβΜρννόμένη , νύερψύες τν χρήμα 'χάλλΰίς^ης ix μαρμάρου 

''πφοάύίρεώς' 0ν9Η' άηοδί&ν*} ickgilxiv.'- ζ *j4vq) di Sigo^ixvtiXg 

όρόφοις , τά μίν έκτος δώματα μόλυβδου 2 ) ηεριεφρατζίν ,νλη, 


Μ 




» % * 

• · ■ 4 > 


Λ I 


admirabile, in immensam altitudinem elatam» .et longitudine ac latitudine 
n^axima expansum, portis tribus -ad orientem potem apte dispositi^ qpV* 
.bus sepulcrum et mpns .Qolgpihp conspiciebatur.. ,ϊϊοη. erat! extrema, parte 
in semicirculum, vel in ovalem figuram, arcuata ecclesia, ut aliae pluri- 
rinae»' sed.-rectangula et parallelogranima forma aedificata,, portis .a, fcoate 
atque a tergo inter se respondentibus aperta^ Huius structurae magnid- 
.Qentiam bis. describit verbis Ensebius Lib 4 UL de V, G,. cap. XXXVLr.od 

.-«« μΧν jdfl»· TtyJ οΐχόδομίμς τ*- , ίρυμα'χαμερίων, . Sic. islain exteri 

rem parietum superficiem politis lapidibus decoratam, et istud plumbeqsn 
tectuli; p.ostquam indicavit, describit porro Anterius, tectum , sculptis lade- 
naribus- confertum, et compactis inter se tabulis per totam basilicam, 

: instar vasti cuiusdam maris . dilatatum , totumque. feuro ' purissimo cooper- 
tum,· quod velut radiis quibusdam splenderet.*? · 'Ceterum alia quae tacet 
‘Eusebius, ut νάρ&ίμαχ , · ναόν , ambonem, dwiconica, gazopbjlacia , ; tabu— . 
•laria, bibliothecas; baptisterium; nihilominus probabiliter templum Hie~ 
«osolymitantan quoque maiorum omnium ecclesiarum- exemplo* habuisse, 
'rette· observavit Wernsdorfi 1. 1. p. XJX.sq. p. XXlli. sq., pluribus hfanc 
-ipsam sententiam tuitos contra I2rnestium (ueiie6te theologische 'BibHo— 

• thek P, | # p t 92 sqq.) in disseit; de Christo Latine loquente p. IV, sqqi/. 
Viteberg. t771.] 

- ■ . ■,.·.· n . , · · - i ' 

: Cap. XXXVI. 1) μαρμάρου nXvxwQ.us * . Antiqui sectis xfeac- 

moris crustis varii coloris, parietes ornabant»; ut inotavi 'ad lih. XXVI1L 
Αημη. Marcellini pag.363· Huiusmodi m&rjnpri#; ; crustae ηλακας ivocn*· 
bant·^ Qregonus Haziapzemis in orat. XXXJJL Ati δί μο* iuque tyov nmi 
xktau**, wal της χ*χομφ*υμέγης ψηφίδας, xul των μούρων δρόμων ζαλ π$ρ*- 
δρόμων* Idem in carmine. 1 Anacreoutico ad animam suam; * 

&ίλης δόμους 4μ*τρονς . i 

Χρνσορόφονς, γ^αφης τί · " ■ . 

«*» ψηφίδος αοφισμαύς, 
πλαχός τι λάμψιν αίσχράς 
t όντίχρον, πολυχροουν· 

[Cf. Vales ius ad Sozom. H. £·. I, i. Eu Fre*n*. ad .Paulum Sileniiar. .p. 
580. p. 582. et in Constantinop. Chrisjtian· III, 10».Dtf Ca^e Gloss. Gt· 
P. 1177· ernsdorf. hietor, templi Const* p* XVII· sq. uot. u.] — £) 

[ Afoi^ov ^teph·. μαΧνβου Val, Sed veram scripturam h* 1* exhibere pi.tO 





έϋίέΒΙΙ PAMPBfltt ί 


' N 

όμβρων άσφαλίς ίρυμα χημέρίων* τα di της έισω στέγης γΧυ*· 
φαϊς φατνωμάτων^) αηηρϊώμέναή - η μέγα πέλαγος 

: ρλρν τρνβασοΧέΙον.. οϊχον, ανηχέςμ ·%μίς προς άΧλ^Χας 
συμπλοχαΐς άν*ι φννόμένα, χρνοφ :Μ διαυγω do* ολον χέχαλνμ- 
μένα, φωτός otu μαρμαρνγαις τον πάντα νέων ίξαστράτηέτν 
-inoittl 


Ψ - 9 


| * 1* ’ΙΙ# ■ 


1 1 · 


ί « <·.% 


‘ I’· «■ · . « * 


** J ' 


\ι „ .··; . 1 τ: 


• · · ■ V * 

'VI μ V* ^ r 

Jf JS Φ u< ^ ^ ΙΟΝ- ΛΖ’. 


» »: ■ -» 
*♦ 

» ji r 4 


διηλών 0%ο ori Ιχάτ^ν^ιήί "χαΙ πυλδΫ ) 'ά'ψα9ν- 

■' * · .■■"■■ ■■ λι&ωψ 'τςίδψ^ *'τ ι ■ ’■* * 

• τ. 1 « * ·· 

ι*'«» 


ι;'«ΐ ■ , ; 4 · . ^a·; '> 

·β* πΐη/ρα, ew«* f .«wyf^jrt 

.*α2· Kazttyeloii/*) δίδνμοι 2 ) τιαραστΰόίς 3 ) , /u«jxf**auMe) 


t-rfhVil 


% Ο ,· 1» ί 11^ 1 
'■ ν - · - * 


. «■ ■ \ ν ■; '· 


•olum Reading., μολνβδου qnod recepi» Vide quae scripsi ad Eiweb. iL 
£, VIII, 12. T. 111. p. 44. Μολίβδου legitur de laudib. Consk c. XII· 
‘Atld· Wasse ad Thucyd. -1/94, ' 4· p.' 62·' ed.‘ Ducker. Zonar. Lei/2. 

* j».' 1366i ed. Tittmami et Iacobs „ A. P. p. 137.} — 3) Γλυφάίς φΟτνο*- 
’μάτων,ζ^ηιά sint φατνώματα , docet Hekychitls'et auctor etyrfiologici, 
~qui φατνώματα interpretantur σανιδώματα, στίχή διάγλνφα, id est, tabel- 
■ las, • tecta laqueata. Eadem voce utitur Euscbius 'infra cap. 4& Ex hia 
'i$itur apparet, cameram basilicae lacunavi- intrinsecus tectam atque oVnst- 

tam fuisse, ut iu animo habuerat Constantinus , quemadmodum tfestattlr 
iti epistola ad Maearimn. Extrinsecus eniim 'phrtnbo operta erat ad ·*- 

• eendos imbres. Proinde cameram- ipsam lapideam fuisse opdlftet ,, quae 
plumbum superpositum sustineret· [Cf. supra cap. XXX IL not. 1.} 


. ·* ■·*··■·»··■ 1 · _ 

Cap. XXXVII. 1) Αιχτών ατοων 9 άναγείων το *ol χαταγείων· Ve 
atrii porticibus supra [ cap.: XXXV. ] dixit. Eusfbius. Nunc de porticibus 
.basilicae loquitur·· Ac primo quidem ait ad utrumque latus hasilipae 
.binas foisse . porticus. 1 iQeinde ait. porticus illas partiin fuisse άνα/εΐονς, 
■partim χαταγείονς.· Quod· sic interpretor, ut porticus illae ..duo .tecta har 
Luerint?, et aliae quidem solo ipsius basilicae aequales fuerint, aliae, ^ ro 
Jisdem superimpositae ; cuiusmodi in ecclesiis nostris videmus. e -Etums- 
t modi. porticus antiqui διορόφονς vocabant., seu διστέγονς. Greger** 18 Wax. 
in oratione XIX. pag. 313. obi templum a patre suo ac dificatut». describit: 
χιόνων dh χαι στοών χάλλεσι δι* ορόφων είς νψος αιρόμενο* * id est: St 
j columnarum ac porticuum- duo tecta habentiam pulchritudine in altum 

• Vkssurgit· Scribendum -enim est in illo Gregorii loco una voce διοροφΟ*ν 9 
quod J3 illius non vidit· Possumus, etiam interpretari χατα/είους' subterra- 

' neas porticus· Nam in templis eiusmodi porticus subterraneae construi 
-splebknt, quas δρόμοι}^, £ δόμους ? ] 'δηογείους vocat Aristides in Oratione 
de Cyxiceno templo. ■ Ubi^etiam templum illud’ triplex fuisse dicit, 
tim subterraneum , partim sub divo , ‘mediuta vero quotidianis usibus ac- 
commodatum. [Verba: *Αμφϊ δ 9 ίχάτερα -> — — η εηοιχιλμ^ν^ε Valesius 
vertit: „Porro ad utrumque latus , geminae porticus tam subter- 
raneae quam supra terram eminentes , totius basilicae longitudinem 
dequaJbant} quarum concarner at io ne s auro perinde variatae sunt* 1 
•et Strothius: ,,Auf beyden Seiten waren doppelte p ar allellaufende 

• S auleng ange , unterirrdische und uber der Erde stehende , die 
'ehen so lang tbaren, ais die Kirche selbstt und deren Z u uso l bu ng en 
'eoenfalls mit Gold verziert warenf* · Add. JB, P» H^ernedorf* histor. 



DE VITA CONSTANTINI III, 37. 193 

* / » 

cvi#isTtivo*to , χρνσφ xai ανταν τούς ορόφους ntnpixdpJpaV 

■■ ■ ■ 11 1 1 ||11 — ; 

- / e * 

templi Const. p. XIX. : ,, Utramque in illo ( templo ) et navis , et bemati*, 
seu cffori, partem tota longitudine cingebant porticus, ab Eosebio de- 
scriptae, cap. XXXVII. Lib. de Vita Const · Ubi, quum is ait, στοών 
άναγείων τε καί χατσγείων δίδυμοι πάραστάδεξ , ηοα subterraiieae sunt in- 
telligendae, sed aequales templi solo , quibus aliae superimpositae fuerint, 
atque adeo binae ad utruinque latus, et iuferiores et superiores (Cf· 
Touttaeus ad Cyrlll· catecbes· p. *422. 'Cace· Rasponi de basilica et pa— 
tri archio Lateranensi IV, 5· Du Fresne Constantinop. Christ. Ili, 16. 17« 
37. 38*}· Aliae porticus erant in fronte basilicae t sive exteriori laterum 
adspecta (cf. Rasponi 1. 1· p. 33*)» extra templi tectum commune posi-t 
tae , quae grandibus columnis ab exteriori parte fulciebantur : aliae in-· 
teriores , quae pessulis ac pilis densioribus sustinebantur. 1 * Strotbius au- 
tem ad b. L p. 338* animadvertit; „Was iibrigens unter dan άναγ εΐων 
Und χαταγείων zu Perstehen sey } ob dies letztere Sdulen sind, die 
unter der Rrde Gange jormiren , oder ob das Schiff der Kirche erhoht 

f ewesen, so dass die auf dem Rande desselben stehende Saulen 
v άγ ειοι y oder , ivelches mir fast das ivahrscheinlichste isty -ob die 
eine Reihe auf der andern gestanden , hann ich hier nicht mit Zu* 
perlassigkeit bestimmen. Dass auf jeder Seite iibrigens zwey . Sau* 
letigdnge neben einander gewesen, wovon die Zuivolbung oder das 
Gabali :e des innem % der zundchst an dem Schiff der Kirche war f 
pon Pfeilern getragen tvurde , ivird man aus der Stelle leicht sehiif 
- und sich porstellen lonnen. u Cf. Vales· infra ad cap· L. De voce 
eaxuytioq «t ανάγειός quod posterius Lexicis defit, viti. Lobeck. ad Phry·* 
nich· p. 297 sq·, quem h|c locus fugit; ] — - ' 2) Δίδυμοι παραστάδες* ' 
Quatnor erant porticus in basilica Hierosolymitana, binae scdicet ad 
utrumque latus basilicae· Id sibi volunt haec verba διττών στοών δίδυμοι 
παφαστάδες, Quin et sequentia id ipsum manifeste evincunt* Ex bie 
enim -porticibus alias ait Eusebius fuisse in froute basilicae, id est, ex- 
teriores; quasdam vero interiores. Eodem modo in templp apostolorum 
quod erat in urbe Roma, quatuor erant porticus, ut tetutur Prudentius 
ia passione apostbiorum bis versibus: 

Subdidit et Parias fulvis laquearibus columnas 
Distinguit illic quas quaternus ordo . 

Idem Prudentius in passione Hippolyti, de templo S* Hippolyti ita scribit i 

Ordo columnarum geminus laquearia tecti 
Sustinet , auratis suppositus trabibus* 

Adduntur graciles tecto breviore recessus 
Qui laterum seriem iugiter exsinuent* 

tandem formam cernere est in maioribus apud nos basilicis, ubi qua- 
tafcA columnarum ordines binas utrinque porticus constituunt. Porro hu- 
rasmodi porticus gtmellares dici videntur in itiueratio Hierosolymitano/ 
Intetiu* vero civitatis sunt piscinae gemellar es quinque porticus hav* 
bentes. *ln quo tamen loco ambiguum esi, utrum piscinae ipsae, an 
porticus gemellar·· dicantur. Praestatque gemcllarcs ' piscinae intclligere· 
Erant enim gemini lacus, ut scribit Hieronymus in libro de locis Hebiai- · 
cis ubi de Bethesda. — 3) Παραστάδεζ. Male Christophorsonus xystos 
vertit. Nam στοών παραστάδες per synecdochen dicuntur ‘pro porticibus· 
Hesycbius παρασπάδας exponit columnas quae ad parietem obversae sunt. 
Sed Christophorsonus voces illas διττών στοών retalit ad πλευρά boo 
modo: άμψϊ δ Ικατε^α τα πλευρά διττών στοών etc., cum tamen post vocem 
jilivpsr ponenda^ sit virgula, ut in codice Regio legitur et Faketiano, et 
i verba illa στοών referri debeant ad vocem παραστάδες. Latera 

caim basilicae bie intelliguntur , quod confirmatur ex libro X. historiae 
| MMutiuc, obi basilica Tyri describitur bis verbis; ταϊς nuf ίχότερα 

N 


194 EUSEBIl PAMPHILI 

* I 

<5* al piv ini προσώπου 4 ) τον 'oinov , jt {οσ* ( ηαμμιγι&ισίΡ 
ίηηριίδοντο , a l d' ιϊοω των έμπροσ&ιν *) υπό πιασοίς 6 ) ανη~ 
γιίροντο , πολύν τον ιξωΦιν πίριβι βλημίνοις μόσμον· flvlai di 
τριΐς προς αυτό* ανίαχοντα ήλιον ιυ διαχίΐμίναι, τά πλη&η 
των Λσώ φσρομίνων δπιδίχοντο* 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΗ\ 


"Εχφραύις ημισφαιςζσν χολ κιόνων δώδεχα xal, κρατήρων» 


Τούτων δ 9 αντίκρυ, το χιφαλαιον τον παντός ημισφαιρίου 1 ) 
ην β ίπ* αχρον του βασιλιίου ίχτηαμένον 2 ) * ο δη δυωχαίόιχα 


του παντός νεω στοαΐς. — 4) At μίν ini προσώπου , id est , exteriores· 
Sic in lib. X. de fontibus qui erant ante fores basilicae Tyri, ait, είς 
πρόσωπο* του νεώ, — 5} Ai δ* είσω των ϊαω&εν, Ad oram codicis 
Moraeani emendatur των Έμπροσθεν , quomodo etiarr\ legebatur in Gruteri 
libro. Posset etiam emendari των 1'S ω&εν. Sed cum scripti codices Fuke- 
tianus et Sav. των ϊμπ ροοθεν habeant, ea lectio praeferenda est. — 6) € Tno 
πεσσοϊς. Pessime Gbristophorsonus postes Vertit, melius Portesius pilas 
znterpVetatur· [ Val. pessis , Strolh. Pfeilern .] Quid sint πεσσοί , docet 
Procopius in libro 1. de fabricis lustiniani, ubi templn^h sanctae Sophiae 
describit: colles scilicet seu aggeres lapidei, qiios scopulis quibusdam com- 
parat qui apsidem sustinebant. Posteriores Graeci πινσούς vocarunt, ut 
notavit Meursius in glossario. Erant igitur pilae lapideae, a figura, ut 
opinor, ita dictae, eo quod quadrangulae essent instar pessorum et pessu- 
lorum. Ideo autem porticus interiores quae proxime ad latus erant ha» 
siliqae | pessis fulciebantur, quod tectum basilicae utrinque sueti nerent: 
quod quidem tectum reliqua omnia altitudine superabat. ' [ Add. Da 
Cange Gloss. Gr. p. 1171·] 

C a p. XXXVIll. 1) Ημισφαιρίου, Scribo ημισφαίριο v» Sic vocat al«* 
tare basilicae, eo quod in formam hemisphaeiii fabricatum esset. Hind 
est quod ipsum vocat tot) παντός χεφάλαιον» Id est, summam totius 
operis. Nam basilicae ideo construebantur, ut super altari incruentum 
sacrificium offerretur deo· [Haec ipsa: n Nam — · deo** ex suae^ tantum 
religionis placitis dicere Valesinm, cuivis facile patebit et rectiora ipse 
statim antea attulit verbis: „Hinc eaf * — operis** et paulo post: „ Altar * 

f o basilicae — basilica .“ Cf· Bingham» origg. eccles, VIU, 6t f?· 

srnsdorf» bist. templi Gonst. ρ· XX. not. d.] Paulo supra Eusebius 
ulcbrum domini χεφαλην του παντός vocavit: nunc vero altare b^Adicao 
appellat τον παντός κεφάλαιο*» Quae duo longe inter se differant. Nam 
sepulchrtim domini ideo Vocatur caput totius operis, quod, ditium ac yelut 
vestibulum fuerit totius fabricae, et quod eius gretla Constantinus totum 
opus exstruxerit» Altare vero basilicae summa ^ totius operis dicitur, 
propterea quod totum opus eo spectabat, eratque id complementum uni- 
versae structurae, sine quo imperfecta erat basilica· Porro hemisphae- 
rium improprie dixit Eusebius pro hemicyclo, vel potius hemicylindro, 
cuiustnodi etiam altare fuisse sanctae Sophiae docet Procopius libro i· de- 
aedificiis. In libro Turnebi ad marginem emendatur ημισφαίριο*, sed* 
recentiore manu* — » 2) Ϊλ* αχρον τοϋ βασίλειο ν έχτεταμίνον» idem est 
ac si dixisset in * αχρον» Hemisphaerium ab imo usque ad summum 
basilicae protendebatur· Et, in imo ..quidem erant duodecim coliUnp* e > 



\ 



DE VITA CONSTANTINI III, 38. 39. 195 

tdomg iottqwxovv/ to7g τοό otstijgog ano στο io tg ιόαρι&μοΐ, 
χρατηρσί 1 μ^γΙστο ig . ίξ άργυρον π$ήο ιήμίνόις τάς χορυφας χά^ 
ομυύμίροι,* ovg dtj βασιλιάς tttndg άνά&ημα χάλλιστον Inourro 
τω αύιοΰ Φ*φ» 

I ' 

&ΈΦΑΛΛ ΙΟΝ Λ&. 

*£χφραθις μεϋανί e ίου 4 ) ΧαΙ έξεόρωΡ χαϊ Ιτροπνίων. 

/ . · ι 

φ 

"Bv&iv di προϊόντων *) ini tag ιτρο τον **α> **ιμενας 
iiobdovg , αι&ριον δΐέλάμβανΜ* 9 Ήσαν di irtav&oi παρ* 
έχάτίρα 2 ) , χαι αυλή ηρωτή 3 ) ^ atoal t* ini tdvr j, Xal ini 


4 . 


semicirculari forma dispositae, Confirmat banc CxpliCatiofielh ProCOpiui 
in libro I. de aedificiis, tibi basilicam sanctae Sophiae describit, quetti 
iucnndurh fuerit conferre cura hac Eusebii narratione. Potest etiam tn* 
άχρου exponi in summo basilicae, ut senstts sit, altare Uon in medio b&» 
silicae situm fuisse, sed in summo. [ Imo prior · expositio unice vera estj 
Vid. JVernsdorf 1, 1. p. XX *) sq« Cf* Bingham . origg* VI II, 6, 10« 
iVernsdorf. de Christo Latine loquente ρ« VI* not·] 

C a ρ. XXXIX· *) *22χφρϋΐθις μεσαυλίου. Gravi eitore Christopborso -τ 
Uus μεΰαύλιορ portas atrienses vertit, quasi μεσαύλιον, et. ή μ(αα»λ ος 
idem esset· Atqui plduvXtor est area. Nam quod in titulo capitis μ** 
αανλιορ dicitur, id in contextu capitis ttt&pcor vocat Eusebius* [Contra 
Vu Cange Gloss. Gr. p. 154* male quod in^ titulo μεσαύλίΟΡ dicatur , hoc 
in contextu οτρίΟΡ vocati scripsit·] Eadem voce utitur .in descriptione 
•Basilicae urbis Tyri, quam habes In libro X. historiae, μ4θοΡ άϊ&ρ*όΡ 
ηφίει· [Cap. 4* not. 35*] .Christophotvonus areata Vertit non male. Pot- 
tesius et Musculus subdivale spatium interpretantur, quod magis Lati* 
num poto. Aream ' enim Latini Votabant locum purum in . quo fruges 
terebant, non autem quas hodie curtes vocamus· tJsUs tamen Vulgaria 
obtinuit, ut ateae dicantur curtes· Graeci quoque μ4οαι)λοΡ et μ4τα vXbP 
Vocant curtem in qua aluntur gallinae et boves stabulantur, ut dotet 
Apollonius in libro 11!« Argonauticod pag* 134* eiusque scholiattes Gra*» 
cus , et Harpocratiott in voce μέταυΧος. Areae ecclesiarum dicuntur ju 
lege 4* codice Theod· de his qui ad ecclesias confugiunt! Ut inter tetn 
pium quod parietum descripsimus cinctu , et ianuas primas ecctesiae % 
auidquid fuerit inferiae ens , sive in cellulis , sive in domibus , hortulis , 
•xilneis , areis atque porticibus , confugas interioris templi vice tueatur ^ 
Graeca constitutio ibidem relata, sic habet! ως tt μεταξύ tov Ptxov, 6 p 
Χ ροαφ\μ4ρφ * ρόπφ Κϊρΐϊζεψράχ&αί όιίγράψαμεν , νίχρι τχαν ηρώ των μίτο, τόνξ 
δημοσίους^ τοΛους Ιχχληοίας &υρων , παΡ το ΜχρεγχεΙμερόΡ *ί%1 $Ρ θΙχίαις*ή 
χιριοις, η (χνίοΐς, jj λοίττρΟις, η ip οτοαΐς tvyx«i>n etc·. Vides cedldc verti 
areas. Refertur haec lex Theodosii in lib. VIL Capitularium Caroli 
Magni titulo 125« ubi tamen pro areis atrium ponitur. Γ Capitis titulum 
Val. vertit! ,, Descriptio atrii , etohedtarum et vestibulorum u . Stfoth , \ 
„Beschreibt<ug des Atriums , des Hofs und des V otgeb audes Hectithi 
pro atrii Val. arsg.e et pro; h dee Atriums , des J0s/i“ Stroth* inter*, 
preta turum ftiisse puto ! ,*des Uofs > des Atriums. u Cf. not« 3*j 1) 

£p&ip 6k Κροϊόντων. Malim scribere^ftpoMu#, Ut legisse videtur MusCtt-t 
2) Παρ^ίχάτερα. Transposita videntur baet· . verba, quae sic’ 
malim legere j ijattb Sh ivtttii&oX xt ti αύλψ} Κράτη , atoal t* Iril tuitfl 
htcerspa. Egredientibus enim et basilica, prima occurrebat aula, deinde 
porticus ad defctram et laeVam atrH , ic deinceps vesiabiilum* ««· 3) Ktxl 

N 2 



196 . EUSEBII PAMPHILI 

I v' . 

nagtv ai avXttot ηνλαι* με&* St επ' αυτής μέσης , πλατείας 
άγορας 4 ), τα του παντός προπύλαια φιλοκαλίας ήσκημενα 9 
τοις τήν Ιχτδς πορείαν ποι ου μέρους καταπληκτικήν πάρε! χον τήν 
των ένδον δρωμενην &εαν *)· 

ΚΕΦΑΛΑ! ΟΝ Μ\ 

χ 21 € Q I πλήθους ανα&ημάτων, 

I · 

Τονδε μίν ονρ χ ον νεωρ 9 σωτηρίου αναστασεώς εναργες 
ανίατη, μαρτύριαν 1 ) βασιλεύς, πλουσιφ καί βασιλική κατασκευή 
τον σύμπαντα καταφαιδρύνας * εκόσμει δ* αυτόν αδιηγήτοις 


ανλη πρώτη· Recte Christophorsonus et Musculus atrium vertit. Certe 
vetus interpres evangelii , ubicumque vox αυλΐ/ occurrebat/, atrium reddit. 
Sed et in glossis veteribus ανλη atrium exponitur. Victorinus Petabio-* 
nens is episcopus in apocalypsim ioannis: Aula , inquit ,, atrium dicitur , 
vacua inter parietes area · Isidorus tamen aulam ab atrio distinguit in 
DibrO "V. originum* Sed , Victorino potius assentior. In itinerario Anto- 
nini ‘martyris mentio fit atrii basilicae Constantinianae. Porro notandum 
est in titulo, capitis exhedras · dici pro aula. [ Cf. JVemsdorf· liisto}. 
templi Consta ρ. XXI sq.: ,,Egredientibus ex Basilica in urbem occurrebat 
locue alius rursum libero patens coelo, quem Eusebius cap. XXXiX. 
eit&Q 109 h. e. subdivale spatium dicit (Val. αϊ&ριον vertit aream, Stroth. 
Hof')i eo pertransito perveniebatur ad αυλήν et postremo ad atrii portas. 
Ipsum atrium erat quadratum : in medio saliebat fons ad usum eorum, 
qui ecclesiam ingrediebantur (vid. Euseb. Η. E. X, 4· T. 111. p. 237· ) : 
utroque latere a templi ianuis usque ad atrii fores porticus decurrebant. u 
Et Strothius ad h. 1. p· 3i0. observat! ,,Das efste Atrium bedeutet hier 
den vordersten Raum , der mit unter dem Dach des Geb&udes begriffen , 
oder doch ivenigstens pon einem auf Saulen ruhenden Fronton bedeckt 
war , und aus ivelchem man unmittelbar in das Innere des Gebaudes 
ging· Man muss dies Atrium nicht mit dem πρόπυλα Ιφ ( Vestibulo , 
ror gebaude ) verwechseln, welches gemeiniglich ein besonders, nicht 
mit unter dem Dach des Haupt gebaudes stehendes , sondern durch ver - 
dechte Saulengange , f die den Hof , welcher au ch Atrium genannt 
wird , einschlossen ) mit demselben verbundnes Gebaude bedeutet· W zr 
also in die Kirche gehn w olit e , tam zuerst in das Vor gebaude , ais— 
dann mus st e er durch die Hofthiiren (eu λείου ς πύλας) Uber den 
Hof gehn , sodanTi tam er ins erste Atrium , und durch dasselbe tn die 
eigentliche Kirche. i(m X^{, not. *) J — 4) *Fn* αυτής μΐοης πλατείας αγορας· 
Ante maiores badilicas ut plurimum erant plateae , in quibus forum re- 
rum venalium agebatur die festo martyris illius cui dicata erat basilica. 
Quod quidem idcirca veteres observabant, ut pulchrior esset conspectu» 
vestibulorum , nihilque esset quod luminibus ipsorum officeret. Sfc Romae 
ante basilicam apostolorum erat platea', ut testatur Prudentius. Alexan- 
drial quoque ecclesia erat ad magnam plateam, ut docet Athanasius in 
epist. ad' solitarios : ϊκαυσαν του πυλώνας tv τι/ πλατεΐφ τν μεγι ilij· [ Cf. 
2V trnsdorf* 1. 1. p. XXll. sq. not. g.] Porro vox άγορας videtur esse^ sclio- 
lium additum ad explicationem vocis πλατείας: Nisi malis scribere uyu ι«ς. 

— 5) Τών Mov ορωμίνην &4αν· Scribendum eiit όρφμενιον , ut in libro 
• Turnebi ad foargihem emeitdatur. 

v Cap. XL. 1) [Σωτηρίου —7 μαρτόριρν. , Xi dp : a<i IV* 40. et supra 



DE VITA CONSTANTINI ΙΠ, ν 40. 41. 197 

xcUXm nliiat ων oW άραΰηματων , χρυσό vnoi αργύρου καί 
Χί&ων πολντίλών h όιαλλαττονσαις νλαις *)· ών τηψ #«τα 
μέρος έπισχίνην φιΧοτέχνως ίϊργασμένη», μ*γέ&έξ, το 

* ai noixtXieug, ου σχολή τνν ίπτξιέυατ ttf λ6γφ< . 

§ 

\ 


ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΜΑ\ 

' * 

ΙΙτρί οΐχοδομης Ιχχληο ιών Ιν Βη&λξϊμ, *<*1 τ<$ ορ*# 

τών i λ utut ν* 

*Λπολαβών *) δ* inav&oi χωράς ίτίρας δυαιν αρτρο$ς μν- 
σιιχοϊς τ*τιμημέ*ας ζ )> πλουαίατς xal ζαυτας φιλοζιμίαις ίηόσμα, 
τφ μίν της πρώτης . του αωζηρος ΰίαφανώας αζτρφ 3 )*^**#* 


c. X XX III. ηοΐ· 2.1 — - 2) [*£χόσμ£*. δ* αυτό* — — ΰλαις. VU. 
dorf, hiet. tempHGoBsk p. XXV s<f.^ ,,Α'ά iHa ornamenta e* auro, argento, 
geminis, qttibus templum diversimode venustavit (Constantinus^, pertine—, 
barnt (praeter duodecim illos crateres argenteos quos Eusebius cap. XXXVilE· 
άνά&ημα χάλλιστον Constantini dicit. Cf. IV, 44 ext. Herodot, 1,6, 14«. 15* 
20. 9> 65· 10, 70. edit, IV eeseftng*.} primum lampades, lychni, ee «do- 
labra, quorum in yigiliis , maxime paschalibus , infinitus numerus neces- 
sarius erat: deinde vela , pallae, vestes sacrae, inter quas illa maxime 
celebris est , quam imperatorie kissu , aureis filis oontexlam , pre episoopo 
ad baptismatis ceremoniam obeundam, CybiHus in egestate publica distraxi#* 
se ferebatur (vid. Sozomen. Ii. E. IV, 25. Theodorei. Η. E. If*27.)i porfo 
calices, disci, paterae, denique codices sacri, iam tum in membrana 
purpurea aureis argenteisque literis descripti , et auro argentoque ac gem- 
mis cooperti ( cf. Euseb. V. C. IV, 36. Montefalconius palaeegr. Gr. Lib. 
1. p.5» p.44. JPet. Zornii hist. bibliorum pictor, cap. 111. p. 27. hiet. biblior. 
manual. p. 91·)· Nam imagines quidem vel statuae Mariae deiparae atque 
aliorum sanctorum, recens exstructo templo ah Imperatore illatas , et, relut 
anathemata , suspensae Aiisse , nee ah Eusebio , neo ah aliis au oloribus, 
invenio commemoratum." Cf. Iui. Caes* Buhngerus de 'donariis ponti fic. 
et de templis Lib. 111. T. I. varr. opuscc. , lac. J*Aii. Thomasmus de do- 
nariis", anathematis et tabellis votivis 'in Thesaur. autiqq. Hom. Gratv. T. 
ΧΠ. Suicer . thes. T. I. p. 272 sq. SchuUdt Haudbuch der ebruUioheir KG, 
T. III. p. 331-1 · 

Cap· XLi. 1) [ β ΤποΧαβών Cast. Sed verum est απολαβών· , Vid. de 
laudib. Constant· c. IX πάντων d’ ΙξαΙρετα δύο τμήματα τής έςίας ο Λ·— 
λαβών, quod Val. vertit: „Cum duo praecipua orientis loca elegisset,** 
accuratius quam h. 1.: „Alia quoque eiusdem regionis loca — exornare 
aggressus est·* 1 Similiter Strotn. : „Hisrauf schmiickte er aueh 
zween andre Oerter. u Cf. JVesseling . ad Herodot. VI, 27, 49· Add.de 
laudib. Coast, 1. 1. τρύς d’ άπολαβών — 2) *Αντροις μνστιχοίς 

τψτμτμίνας· Scribendum est τετιμημ/νας-, ut legitur in panegyrico de tri- 
oennalibus Constantini pagina 630· ubi eadern verba repetuntur. — 3) 

[ Τής πρώτης — - νπέοτη.. Sequitur hoc looo Eusebius antiquiores ecclesia· 
doctores ut lustinuraM·, Origenem, apud quos vetus erat inde a rei Chri- 
stianae initiis opinio , Jesuin in speluuca Bethlehemilica natum esse. Vid. 
B. JPV IVemsdorf· dissert. de Bethlehcmo apud Hier nymum p. XI sqq. 
Cf. Euseb. infra cap. XLL11. et demonsfcr. evang. VII. p. 343. edit. Colon. 
Xal slg δινρο δ\ ol %qv τόπον οΐχονντες , ώς i » πατίρων *1ς αυτούς md- 



. EUSEBH PAMPHILI 

*■ 

4* mi wd' τής hemguQu ffvigimg ύπί**η, rig Μοταλλήΐονς 
ϊίμοίν ^«Vi * rtf di τής tiq ούραρονς αναλήψητς την ini της 
JW1MV*' α$μννψ*ν: Χμί χαντα di φιλοταΧοες ίτίμα, 
T ng αυτόν μψφΤϊι f twqvtov άγα6 ύρ τψ τφψ iv&gdnmv 

dtqXQMiTQ (tty > ΰΜΜΟψίζων την μνήμην* 

\ 

» * ** 

ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΜΒ'< 

j * ; ··’ ι· ' · 

P Qik *£kfa% i βααιΜς i} Kmmnmha* pfalQt A *νχήν ααραγενομίνη, 

TftvrPf φκοδόμησεν* 

I 

* *12πα&η γαρ αντη rqf ηαμβσσΛη φ*φ τδ τής τνσίβονς 

dta&iawf. dnodovvai %ρ4ο? ϊργύν ίποιήσατο, νφ* vlq! η βασιΧη 
χοαοντφ^ παισΐ τι αυτόν χαισαρσ & Φίοφιλξατάτοις 4 αυτής ixyo- 
τά χαριστήρια delv γξψο δ*\ιύχων άπνηΧηρώσαι 9 ήχΐ 
φ? χ ) σπεύδανσα vtavw&g ή *ρίοβνς 9 vntgffm \Αςνσ$ φρόνησα Ζ ) 


&9ύαηβ ηαραδοοιως , ψαϊς των τ<5*«* Ιστορίας χάριν ifo το Βη&Χ*\μ αφιηνον- 
μ4νοις μνρτνρονσι , τφ π*ατ otyusro* τή* ολή&ειαν, δια της τον αγρού 

4*%«c» b ψ τεχονσα η παρ&ένος* κατατ^ειται το βρίφσς. XJbi pro τον 
δγρον C.ataubona* exercit. II. ad βμτοηϋ annott. eccles. legi non male 
Tollit τον μντρορ* OrigCD. contra Cela· T, I» c, 51, ϋιρϊ d> τον γιγεννησΦαι 
TOf */ησού? b Ρη&λιίμ , ξΐ βσνΧιτμέ γις μετά την τοΰ ΜιχαΙ ον προφητείαν, 
χαΐ μετά την μναγεγρμμμ4 νην b τοις χυαγγιΧ£οις νπμ τών *Ιησου μμ&ητων 
Ιστοριών, χαΐ μλΧο^ίν πιισ&ηναι , χμταγοησάτν , ort αχολονά-ως τη b τφ 
{δαγγιΧ£φ περί της γιν4σεως αύτον ίατορίφ, δείχψυτ αι το b &η&ΧεΙμ σπηΧαίον, 
$ν&α ίγιγνη&η % χμι ή b τφ απηΧαξφ φάτνη, b&a $οπαργανώ&η ' xai τ$ 
φ.Η*ννμξνογ τούτο διαβόητάν $στιν b τοις τόποις χαΐ παρά τοίς της πίστεως 
φχΧοτράοις , «^ς £ρα b τφ . αηηΧαίψ τοντφ $ VTib Χριστιανών ηροοχννούμενος 
ψ\ &ννμν£όμ*ψος γξγέννηται */ησο$ς, WeMem ad Luc, Ji t 7,] . 

C a ρ. XUI. jQ J Hx$ $4. Malim legere t]xf δη· Quomodo in Fuke-» 
flano oodiOe et iu Regii? schedis scriptum inveni, ' [ Imo equidem praetule- 
rim δί (cf, ffermann· ad Yiger. p. 784 aq* , 241* p* 846, 345.) , nisi ίή 
enaderet locus III, 56» Ήχτιδη Υ&ρ ποΧνςήρ τ-7 | τρός άπάτην ξνχιριϊς· 

είχότμ δη βασφνς πςάττων a, τ, i, Cf, Zoairn* hist, ΙΠ, 18, 6« ed. Reilem. 
kttl 41 oh, ai io τήβ nofaw — ήμννοντο τονς ηοΧιονρχούντας , $γ£ητο τ$ - h - 
φόνος· τότε δη *. τ» λ., ubi δη pro δΧ reposuit β cod. PaU Sylburgius.] 

2) f 7Vff ρβαΧΜση φροψησει, Helenam Constantini matrem, mulierem fuisse 
singulari prudentia, praeter Rusebii testimonium, multa sunt quae nobis 
persuadent. Cum enim Constantinum imp» usque ad extremum vitae diem 
sibi obsequentem habuerit, vel boo unum singularis prudentiae argumen- 
tum est, Fuit etiam hoc summae prudentiae indicium , quod filii sui opi- 
bus et augustae dignitatis fastigio non ad lu*um et delicias abnsa est, sed 
urbes ac provincias, et privatos bomioes liberalitate sua sublevavit. Cum-* 
que nepotes SUOS Constantini liberos summo amore diligeret, id ante 
omnia providit, ne quis e* Constantii liberis, Constantini fratribus, impe- 
rium eis subriperet· Quocirca illos velut exui es quoad vixit, semper deti- 
, nuit, nunc Tolosae In Gallia, ut scribit Ausonius, nunc Corinthi, quem- 
admodum scribit lulianns in epistola ad Corinthios· Cuius quidem epistolae 
fragmeutnm extat apud Libanium in oratione pro Aristophane Corinthio 



DE VITA CONSTANTINI m, 42. 43. 199 


τη* άξτάγαοτον ανιστορηοουοα. γην, ο&νη τι τα ima *α2 &J- 
μον? ©μου κάί Ιαοι /g' /fcodixtp προμηθείς. ίποψομίνη 3 ), *Λτ 
Μ το!? 0ι{μαα#,το#? σωτηρίους η}τ πρέπουσα* άπέδίδου προο- 
ηννηοιν , βχο}ον#οι^ προφητιχφ λάγφ 4 ) φάντ*; ,, irpotarwij- 
οωμεν εΙς ψόν τόπον ου ίστηοαν οι ποδες αυτ οΰ “ της oixsiug 
εύοεβείας καρπόν καί το#? μ*τεπε$τ « παραχρί?μα χατΜμπανεν* 
r " . · 

κεφαΑαιον μγ 

_ ' ' · , . 

• · ■ _ * ■ 

, * · 

3? τ · τ * ρ i | Μ^φ/ας I r ΒηΦΧ*4μ.' 


ΛντίΜι δ* ουν τψ προοκνν ηθεντε #*φ Λ5ο τιαί? αφ#^ρου, 
τοτ μί* προ? τψ της γεννησεως αντρφ , τα ν i* ini του της 
οίραΧηψεως όρους. Και γαρ καί γεννηοιν υπό : γην 7 ) α ‘ μι# 
ημών θεός δι* ημάς ηνεαχειο 9 *αϊ τόπος ανιόν της ίρσάρκου 
γεννησεως % όνομαατι παρ* * ΕβραΙοις η Βη&Χύμ εκηρύττ*το· 
Αια δη βασιΧις η θεοαεβεατάτη , της θεοτόχου*) την χόηοιν 


pag. 217, ubi Libanius Helenam πανούργο* μητρυιά* appellat % elusque 
consilio et novercalibus odiis Constantium Iuli an i patrem hac et illae Ura- 
ductum fuisse testatur, [Stroth. ad b, 1.: „Af an kann ai* (die Helena) 

f anz kurz beschrelben , wer Elisabeth Farnese Konigirm von 
panien Jcennt, der kennt Helenen .·*] — 3) [ T αξιαγαστο* — 

Ιποψομίνη, Annua itineris Helenae in Palaestinam incertus est· Vid. Manso ; 
Leben Constantine p. 291 sq.] — 4) [ΙΙροφητικφ Χονφ* Vid. Psalm. 

C X X X II, 7. Ad rem vid, Augusti Henkwuvdigkeiten X. X· p. 101 sqq. 
p, 106 sq·] 

Qap. XLIII, 1) lYrvijaw νπ6 γην. Vim Graecae voci* non Tecte 
expressit Christophar Sonus qui vertit in terris nasci* pina enim dici{ 
£usebius , dominum scilicet nostra causa nasci voluisse- in subterraneo 
specu· Hieronymus in epitaphio Paulae: JBethleem et in specum Sal- 
vatoris introiens . Et paulo post: Orare in spelunca, in qua virgo 
puerpera dominum infantem Judti, etc. Ex quo obiter apparet, ubi- 
cumque Eu&ebius άκνρον dixit, specum aut speluncam verti debuisse. 
Sic enim Latini vocant, non autem antrum , Ut vertit Christophorsonue* 
[Vid, B, F, W ernsdorf dis*, de Betblehema apud Hieronymum p, XUI. 
aq. not» 25, p, XXII, «q. Cf. supra c. XLf. uot. 3, Templum vero boc ab 
Helena exstructum descripsit Joh , Clampinus de sacris aedificiis a, Con- 
stanti nq M. exstructis p, 150. addita simul templi illius speluncae super- 
structi ichnogiaphia et acenographia, Cf. Snxoinen. Η. E. lk p r 45* edit* 



ad b* 1, : „I)ieser bekannte Ausdruck , woruber in der Fokgs sa viel 

Streit sntstanden , verdient bemerkt zu werden Ostendit enim hic 
locus, quod temere negaverunt plures VV. DD,, vocem illam Κάτοχος 
satis diu ante lites INesiarianas esse usurpatam* Vid, Augusti Deuk^- 
wurdlgkeiten T. 111, p, 14.* cf, T» IV. p, 225, Eadem voce usi sunt 
Dionysius Alexandrinus , Gregarius Thanmsturgus , Alexander , epi&copus 
Alexandrinus et ipse Qrigeuea, lobannes autem Antiochenus iu epistola 


i 



/ 

200 . BUSEBII PAMPHILI . 

, » 

J , . . 

' μγήμάο* ΦανμαστοΊς κ&τεχοσμη, netvv οίως το ν$δξ Ιερόν αν^ 
χρον φαιδρύνονσα' βασιλεύς di μεηρόν^ ύστερον βασιΜχοΐς 
ά*α&ημα<η χαί vavtfjv ΙτΙμα, το7ς ίξ άργυρον χαΐ γρϋσοΰ 
μεψηΧΙοες, παραπετάσμααΐ η ποιχίλοις 3 ) τάς της μηνρδς 
ίπανξων φιλοκαλίας, ΏαΧεν 9* η μεν βασιΧ4οες μητηρ της είς 
ουραίους πορείας του των. όλων σωτηρος ? ini του των ελανων 
ορούς την μνημην επηρμε'ναις οίχοδομίαις avvipov , άνω προς 
ταις άχρωρείαις παρά .την του παντός ορούς κορυφήν $ Ιερόν 
^ οίνον εχχΧησίας άνεγείρονσα, νέων τ t 4 )* κάνταΰΦα Χόγος άΧη- 

• 4 

\ 


ad Nestorium quamvis illam appellationem Mariae convenire ipse ne- 
garet, tamen eam a pluribus patribus usurpatam, a nullo unquam re- 
pudiatam esse affirmat. Viti. Bevereg. annot. in cao. concil. Epheein. 
p. 104. Pearson, expos, symb. Apost. p. 178. R eadixg. ad Socrat. Η. E. 
yif, 32· n. 382· Cf. Cramer Fortsetztrog des Bossuet Τ. IV. p· 537. 
ed· no< ] — 3) ΙΙαρακιτάσμασΙ re ϋοιχίλοις, [Caet. περιπετάσμασι.] 

No» probo interpretationem Chrislophorsoni qui aulaea interpretatur, 
jftam aulaea scepiTe potius conveniunt quam ecclesiae. Vela igitur inter- 
pretari malui. Vela enim in ecclesiis erant. Nam et in portis fuerunt vela, 
de quibus Epiphanius in epistola ad loannem Hierosolymitanum quam La- 
tine vertit Hieronymus: et circa altare f cuiusmodi apud nos etiamnum 
visuntur. Porro vela quae ad portas appendebantur, Graeci άμφΙΘ-ν^α 
dicebant, quae vox legitur in epistola Cnosrois apud Theojibylactujn in 
libro V, cap. 14* Occurrit etiam apud Chrysostomum in hora ilia 87* m Mat- 
thaeum. In vetere charta donationis quae facta est* ecclesiae Cornutianae 
quam edidit Iosephus Suaresius Vasionensis episcopus, fit. mentio horum 
velorum bis verbis: Et pro arae ora , vela tramosericd , alba aurovlava 
duo etc. Item ante regias basilicae , vela linea plumata maiora fissa 
numero tria; Item vela linea pura tria · Ante oonsistorium velum 
lindurk purum unum . In pronao velum lineum purum unum et intra 

basilicam pro porticia vela linea rosulata sex ; et ante secretaridm vel 
curricula (forte scribeudum cubicula) vela lined rosulata pensilia , haben- 
tia arcus duo. — 4) Τϊεώφ re. Deesse hic videntur nonnulla , aut certe 
transposita esse vocabula. Itaque locum sic restitui mallem: Ιερόν olxov 
ΙχχΙηβινς ηών j£ uyiov uvtyttyovaa, Haec autem verba sic intellexit Christo- 
ph orso nue , quasi dicat Eusebius Helenam, duas ecclesias construxisse in 
monte olivarum» alteram in vertice, alteram iia specu, quod tameu verum. 
J^|oo puto. Unam enim basilicam a Constantino ibi aedificatam esse , tradit 
auator itinerarii Hierosolymitani· Et Eusebius in panegyrico ubi de jmar- 
tyrio loquens quod Constantinus Hierosolymis aedificavit, eodem modo 
loquitur: olxov ίνχτηριον ηαμμεγί&η νεών τε αγνόν τφ οώτηρέψ σημείψ ήλον— 
c /ως xai δαψιλ^οι χατε*6σμει φιλοτιμίας. Ubi vides olxov ινχτήριον et να ον 
' connmgi , et de una eademqne ecclesia dioi. Et olxov quidem f&mjpio* 
appellat basilicam, eo quod populus orandi causa ‘eo conveniret, vaov vero 
totam aedem saoram , quae uno ambitu contenta continet in se atrium , por- 
tlCUSj secretarium, baptisterium, et ipsam basilicam. Quod quidem aper- 
tissime docet Eusebius infra in cap, 50. huiiie libri, ubi de dominico aureo 
loquitur, quod Couatautinus Antiochiae aedificavit. Atque ita explicaiidus 
CSt Eugebii locus in fine panegyrici de trioennalibus Constantini, et ia libro 
hist. ecclesiasticae, et in cap, 45* huius libri, ubi vabv et ινχτήριον olxov 
simul iungit, Paulo aliter in lege 5. codice Tbeod. de his qui ad ecclesias 
Qonfugiunt· Ibi Cuim εδχγηριος dicitur basilica sen oratorium in quo 
est altare· Ecclesia vero dicitur totum aedificium , cuius ambitu atrium, 
porticus , cellae , lavacfa , ipsum denique oratorium continentui\ — ^ 


/ 


I 


/ 



DE VITA CONSTANtflttl Ul, 43 . 44 . 20* 


- &ης*) κατεχει, iv ervni ιίιτρφ*) τούς αυτόν Φιασάτ*? μϋ*ίί> 
τας απορρήτους τελετάς τον των όλων σωτηρα., Βασιλεύς δδ 
κάνταυ&α παντοίοις άνα&ημασί τε καί κόσμοις του μίγαν 
ραιρε βασιλέα· Καϊ δη δύο ταντα μνηβης επάξια αιάη4ον Ψ 
σεμνά- καί- περικαλλή κα&ιερώματα, ini dib μυστικό!* άντρωψ 
* Ελένη ανγούστ α τψ αυτής σαπηρι ΦεοφιλονςβάεΗλε* ως 

Βεοφιλης μητηρ , · ευσεβούς τεκμήρια δια&έοεως ϊδρυτο , δεξιά* 
avrtj βασιλικής εξουσίας του παιδος παρασχομενο υ· Καρπόν δ 5 * * * 9 
όπάξιον η πρεσβυς ουκ εις μακράν άπελάμβανιν , άγα&οΤς μΐ* 
άπασι τον πάντα της ζωής χρόνον επ* αντφ γηραος ούδφ δια - 
πέρα ναμενη, λόγοις δί καί εργοις των σωτηρίων παράγγελμά των 
εύ&αλείς ναρασχομένή καρπούς , ΚαπειΒ* οντω βίον ενσταλγ 
καί δλυηον, σώματος ο μου καί ipvpjg εν ίρφωμίνφ φρονημάτ* 
δια νυσασα* ίφ* οΐς καί τέλος εύσεβείας ίπάξιον, ayccfrw* if 
παρά &εοΰ άμοιβην χάπΙ του παρόντος ευράτο βίου. * 


Κ Β Φ Λ ΛΑΙΟΝ MJ'. 

'11 egi μεγαλοψυχίας χα» ινηοι |«ς τής € Ε λΙνης. 


Την γαρ τοι συμπασαν ίωαν μεγαλοπρεπείς βασιλικής 
εξουσίας εμπεριελ&οϋσα , μύρια μίν άϋροως τοΊς κατά πόλε*. 


5) Kumav&u λόγος αλη&ης. Auctor itinerarii Hierosolymitani : Inde, Inquit»' 

ostendis in montem Oliveti, ubi dominus discipulos docuit ante pas- 

sionem. Beda in libro de locis sanctis cap. 7· Tertia quoque, eiusdqm 

montis ad australem Bethaniae partem ecclesia est , ubi dominus dhtiH 
passionem discipulis dk die iudicii locutus est · lntelligit locum Matthaei 
Cap. XXIV. Hanc igitur praedicationem Eiisebius hoo loco appellat «xo£- 
φήτονς τελετΟς , id est , arcana mysteria , eo quod de rebufc arcanis , *pnt* 
de consummatione mundi, et de adventu Christi extremoque iudicio, toiM| 
dominus locutus sit. Nam et apostoli tunc accesserunt ad dominum secreto^ 
ut ait Matthaeus, quippe qui mysteria et futurorum revelationem nosse jKf* 
piebant, quemadmodum scribit Hieronymus ia Matthaeum· Quod vera 
ait Euoebius, dominum haec mysteria tradidisse apostolis in spelunca, id 
quidem in evangelio diserte non scribitur. ImraO contrarium potius elici 
posse, videtur ex evangelio. In eo enim refertur, urbem Hi ero s c^y morum 
in conspectu fuisse discipulis, cum dominus haec praedicaret. Non igitur 
in spelunca erant , sed in patente et aperto loco. Responderi tamen potest^ 
speluncam illam varia habuisse foramina , eniusmodi plure» speluncae fue- 
runt in Palaestina, ut docent itineraria. Certe cum Matthaeus affirmet 
discipulos secreto ad dominum accessisse, probabile est [?] eum sermo· 
nem in spelunca a domino illic residente habitum fuisse. Multi quoqn· 
ex veteribus credidere , Christum octo beatitudines et cetera quae leguutur 
apud Matthaeum cap. V. et seq. , in Oliveti monte docuisse ; quam tamels 
sententiam refellit b. Hieronymus. — 6) Τούς Ip αντφ «ντρψ, Primo 

vox delenda est utpote superflua. Alludere autem videtur Eusebius ad mo- 
rem gentilium,· qui Mithriaca sacra in spelaeo peragebant, ut docet Pof* 
phyrius io libro de abstinentia , Hieronymus aliique. Coniectuiram nostram 
confirmat cbdex Fukelii , in quo vox illa τους abest. 


ao* . bvibwx jteuxmu ■: 

&*ρ<*τθ βημηις* i8fy t* τ&Μτρότεάακωε f Λάστφ^ μυρία H 
to 7g wpf tvmti*o& ταχμααε tftttft μεγαλόπρεποι 0Η¥*μ4 , vitiata 
πίνησ^ γυμνούς aal άηεριστάτοις idtdov > τοιρ μ^ν 
χρημάτων diaug ηοεουμίνη, to% Μ να wpop την του σώματος 
σκεπήν δαφελως άίαραοοσα* ίτίρονς άπηλλαττε ύέσμών , με- 
τάλλων τε χακοπαΦείφ ταλαιπωρούμενους * ηλευϋερου το πλεονε- 
$tt θυμένους* aql πάλιν έ£9ρά>( ov<fiaiU7ca« 

* . r 

.'■>·■.·'.■■ . ' ■! .ii ■' ' \ ' . . * · 

%E<DAAAiON ME'. 

*Omki ΑΧββΛς b jatt ixnlqa&u t wnjyiro ή *JSMnj. 

I · * ' 

i 

TlMoiIro^ Jj|ri λαμπρυνόμενη 5 qJM r^ 1 ) προς τον ^wV 
polap ’ φόρτωσαν μί* αυτήν εν τζ εκκληαίφ του 

4tfoii dta παντρς όράο&αι ηαρεχονσα λαμπροί ς di καταχο- 
αμονσα κεεμηλίοις τούς ενκτηρίανς οίκους, μηϋ. τούς iv τα7ς 
βρτχυτάταες πόλεοι παρορώση ναούς · T ift ούν όραν την Φαυ·~ 
μασίαν , iv σεμνή καί εύσταλεϊ περεβολη τφ ττληθει συναγελαζο- 
μίνην ν την το προς το θειον ξύλάβειαν Αα πάαης θεοφιλούς 
πράξεως επιδε*χνυμενην % 

I ■ * · ^ t 

Κ ΒΦΑΑΑίΟΝ 

9 Qnm$ όγδοηχοιντοντις ούαα τνΐ διαρεμ4νη % frtXivra· 

% JSad di λοιπόν τα της αντάρτου ς diav νσασα ζωής , ini 
την κρείττονα ληξιν f ) εκαλείτο, σχεδόν που της ηλιαίας άμφί 
τους ογδοηκ οντα Ινεαυτσυς διαρκόσασα, προς αύχω γενομενη 
τφ τελεί 9 συνετάττετο και διετίθετο , ini μονογενει υΐφ βασιλεΐ 
μονάρχφ κοαμοκράτορι , παισί τι τούτου καίσαρσιν εαυτης 
• Ικγόνοις, την ύστατην βουλήν διοριζόμενη, διανεμουσά το των 
λαγάνων ίκάστφ τα της ο Ικείας νπάρξεως, όση τις αύτ\ ? καθ* 
ςλης νπηρζο της οικουμένης· Kal di τούτον διαθιμενη τον 
τροπον 9 λοιπόν την του βίου κανελνε*) τελευτήν, παρόντος 
αύχ$ και παρεατώτος νίού τοσοντου, θεραπεύοντας τε και των 
χειρών ίφαπτομενον* ώς μη τεθνάναι εικότως την τρισμαία- 
ρΐαν το?ς tS φρονούσε δοχειν , μεταβολήν di και μετάθεσιν άλη- 
θεϊ Ιύγφ της γεώδους ζωής ini την ουράνιον νπομεϊναι 3 ). 


C*p, XLV, 1) [ 7% «λλιΐς Steph, 2Umm.] 

^ C^Pt &LYI' t) [jEpa^rrora λ»^ν, id est, feliciorem eortem 9 statum. 
De Tgce lijfyo vid. Matthaei Chrveost hoiuilL VoL 1 · p. 82 sq. noi. 44 · 
G& 1 , not, 4 . I, 59 * U* 10 ,] — 2 } [KatOoine lon.] — 8 ) [ C J 2 ? 



9 





ι 


DE VITA CONSTANTINI 



46. 47 

I 


m 


'iAmoiffiom γονν m wrjf ψνχζ 4 )* M ti|V a^ttpror mi 
a//fln»iv violet* , ^ «vr^ mrqpa. 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ K MZ\ 

"ϋπ«*ς την ftqe /ρα Χ«*νσταντϊνο$ *ατ4&* το, «βΐ ιέφί τρί- 
τον »«} ζάααν Ιτ /ftqai*· 1 

f » ■- : * 

fix) tJ στηνος ii της μοανχρίας, ον της τυχονοης ηξέοΰτΟ 
σπονδής' nltUntf γον* Λορνφο ρίψ ini την· β«οΑ*ύουσηο poW 1 ) 


: \ν- 

τ* 0 *ή*«* — flnqiuXvat. Laetiore· ejusmodi d* vtjie Christhmoniiq 
morte notiones, doctrinae N. T. bene convenientes (vid. Lnc. AVI, 25 · 
lob. V, 24 · 33 , 2 β. Rom. VIII, 10 . 18 . 28 . 35 . 8». 3 Corintb. V, 8. 
Fhilipp. I, 21 . 23 · etc. ) , apud patres haud raro Inveniuntur. Inde autqpt 
factum est nt hominis e vita excessus laetioribus quoque ab iisdem 'patri- 
bus loquendi formulis passim describatur, ut b. 1. μπαβολ^ς e %'μ&Λ» ί 
Φ4αςως vocabula legimus, quamvis neque illud tacendum fit, in ub^Verp 
sum jpommnnem quandem res tristiores mollioribus vocabulis signUL* 
eandi donsuetudinejn simul hoc effecisse. Vide quae pluribus neque hbe 
EpsebU loco neglecto exposuimuii ad EuseB. & E. X, 8· T· Ul. p* 275 * 
Add. Tbucyd, ΙΠ, 82 , 45 . ed. Ducter · Strabo XV, p, 1039 . Cm -pifUQn 9 ^ 
pie γαρ 4t} — τον ddvcnrov y/vsosv 1I9 %bf f βζοψ sal τον sudoA· 

gwa νο*ς φι,Χοσοφφααι. Stephanue append, ad leript, de diali. p* 80 O« a Oit· 
taker. de N. lnstr. stylo c.XlX. Reinnard · opuse. V.Ii.p. 338 · p. 440 .,wf is- . 
gusti Qenkwurdigkeiten T. IX. p. 495 - 509 ·] — 4 ) ^reorroizetovro yobradry 
itrvxjj. Haec Origeuis doctrinam sapere videntur, cui supra modum ad- 
dictus fuit Eusebius noster* Neque enim animae beatorum in aUgelicam 
substantiam reformantur* peris Origenes in resnrrectione corpora in 
animas, et animas in angelos xnntatum iri credidit, ut alicubi dicit Hie« 
ronymu·. [ Pro uvrjj wvxjj Lowthio * legendum videtur nvrqf 
Zimmernl·. autem cum ion. scripsit «ντή qn/pj. Vai. vertit": ,,Αηιπβα 

igitur iUiue in incorruptibilem et angelicam substantiam reformata" et 
Stroth. : ,,fAre Seele 'teurde — in eine unvergangliche und et^gU* 
e$he Substant verwandelt u Itaque udent οντής ψνχη scribendum pu- 
tasse videntur. Sed eo non ’ opus videtur. De voce άναστοίχιιοΰσΟα* 
veteribus Graecis ignota vid, Suicer* tb*t« T. i, p· 324 · <& T· & 
P* 362 eq.] 

C a p. XLV 1 L 1 ) *2?nl vqv βασάτύοναα* n oJUv. Romam intelligit. Eo 
enim delatum est cadaver Helenae Augustae, et post biennium Constanti·* 
nopolim deportatum , ut tradit Nicephorus in libro VIII. cap. 30 . At So- 
crates in lib, I. cap. 17 « verba Eusebii transscribens , rtj* /faotlseoveav noktp 
novam Romam interpretatur. Quem Socratis errorem merito reprehendit 
Raronins, cum Eusebius regiae urbis nomine Romam semper designare 
foleat. Adde quod nondum dedicata erat Constantinopolis , ac. proinde 
urbs regia vocari non poterat, cum tunc temporis esset tantum vetus Byeai** 
tium. Socratem tamen secutus e«t Cedreum; qui etiam hoc addit Helenam 
duodecim annis ante Constantinam e vivis abiisse: xai dnrrf&i } if^iatgpaxs 
νορφνρ$ αυτός ve *ui rj μήτηρ αυτόν *4£λ4τη , προ δώδιχα 9τώ* %ifi αυ%ου τι- 
1*ντής Απο&ανοϋοα· Hac ratione Helenam mortuam e«se oporteret anno 
Christi 825 · aut certe 826 . Quo tamen' anno Hierosolymam profecta esse 
dicitur ab Eusebio et Rutino. Adde quod post Crispi caeaaris et Faustae 
augustae necem Heleua aliquaudiu supervixit, x ut testatur Zosimus in libro 
II. Porro Crispus occisus est Constantino augusto VJU, et Constantio eae- 

I 


\ 


204 


LUSEBII PAMPHILI 


ανίκομίζηο , Ινταυ&οΤ di ηρίοις βασιλικόϊς άπίτΐ&ιτο· Του 
μιν oyv βασιλιως ιτιλπονζο t; μητηρ, αξία ,γινομένη μνημης 
άληστου, ϊων rr αυτής ιΐνικα Φιοφιλών πράξεων,. του τ* έξ 
αυτής φύντος ι ϊτ&ρφυονςκαϊ παραδόξου φντάυ ον προς το7ς 
άπασι?). καί της ΐις την γιιναμένην 6 αίας μακαριζίιν μξιον, 
ον τω μ$ν αυτήν Φεοαεβη . καταστησαντα, ουκ ουσαν πρότερον 3 ), 
ως αύτώ δακεΐν 4 ) εκ πρώτης τψ κοινώ σωτηρι 'μιμα&ητιΰσ&μι· 
Ορτω 'di άξιώματι βασιλικέ? τίτιμηκότα > ως ιν απάσιν, ι&νεσι, 
Ημρ Ψ ’αυνύις τι τοΐς στρατιώτικοΐς τμγμασιν, αυγούσταν 0ασι~ 
\λιδα άναγορινισ&αι 5 χρνσοις τι νομίσμασι καί την αυτής άέτυ- 
ποΰσ&αι lixiva* ηδη di καί Φησαυρών βασιλικών παρείχε την 
Ιξούσ^άρ, ίρησ&άι κατά προαίρισιν καί διοικειν κατά γνώμην* 
βαών άν ί&έλοι καΐώςάν ιυ ιχιιν αυτρ νομίζοιτο έκαστο, 
fov παιδος - αυτήν καν τούτοις διαπρνπη καί άξιοζηλωτόν π ι- 
ποιημένου. dio των ιίς αυτοΰ μνημην άναφιρομένων. , καί 
tavt* ΐικότως ημτν άνιίληπται, α δι* ινσιβιίας ύπ ιρ βολήν μη - 
τέρα τιμών, ϋισμους άπιπληρου Φείους, άμφί γονιών τιμης^τά 
πρέποντα διαταττομένο νς. Τας μίν οΰν λιχβιίσας φιλοκαλίας 
βασιλιύς. προς τω ΐΧαλαιστινών ι&νιι τονδι συνίστη τον τρό- 
πον* καί κατά πάσας di τάς έπαρχίας νεοπαγείς εκκλησίας 
ιπισχίυαζων, μαχρφ των προτιρων τψιωτερας απεφαινι. 


ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ ΜΗ’. 

m * I 

4 Οπως i* Κωνσταντίνοι) κόλει μαρτύρια μϊν φχοδόμησε , πασαν δλ ιϊδσ ι*· 

λολατρίαν. περιεΐλε, . . 


Την di γ* ιπώνυμον αντου πρλιν έξοχω τιμρ γιραίρων^ 
νυκτη ρίοις· πλιίοσιν ΛφαΙδρυνι, μαρτυρίοις τι μίγιστοις καί 
περιφανέστατο ις οριοις, τοΐς μίν προ τον άστιος, τοΐς δ * Ιν 

i . · < . · ■ 1 " · ■ 


■are c0··. anno Cbrisl! 326·, nt legitnr in fastis Idatii. Mors igitur Helenae 
anno domini 327· Tecte adsignari potest, quemadmodum sentit Sigonius in 
libro 111· de imperio occidentali. [Helenam non ut l^gi aliique voluerunt, 
a. CCCXXVI. mortuam esse, recte Valesius ad h. 1. defendit. Sed eandem 
Vel nonnullis annis demum post a. CCCXXVII. obiisse, satis probabile 
reddidit M attso Leben Constantius p. 291 sqq· cf. p. 368., atque ideitn 
simul in verbis την βασιλεύουσαν πάλιν non de Roma sed de Gonstantinopoli 
cogitandum esse monuit 1. 1. p. 293. Cf. supra c VII. not. 6·] — 2) [ Τοΐς 
έχλλοις απασι Cast.] — 3) [ Λύτην Φεοσεβη — πρότερον. Cf. Tlieodoret. H. 
Έ. I, 18. Neander Geschichte der christl. Rei. u. K.irche T. II. P. I. p. 11·] 
— 4) *&ς αυτό δοχεΐν. Scribendum est αιτώ. Refertur enim ad τφχοινφ 
οωτηρι. Atque ita i u. libro Moraei ad marginem, emendatum inveni. Nec 
aliter scribitur in codice Fuketii et Savilli, 'et io Regiis schedis. 



DE VITA CONSTANTINI ;IH, «· 809 


οντφ τνγχανοναι 9 Λ* ων ο μου χάι τάς των μαρτύρων μνημας 
ίιίμα , χαϊ % $ν αυτού, 1 ηόλιρ \ τφ των μμρίνρ&ρ Λα&ιέρον &6ψ. 
"Ολος 9* Ιμπνέων*) &toy σοφίας , ηρ της έπηγορίας της άρτου 
ηολιν ίηωννμορ άποφηραί 'ίχρινε , χα&αρεύδΐν ειδωλολατρίας 
άπάοης έδιχαίου 2 )^ ως μηδαμού φαίησ&α* ip αυτή, των 
νομιζομέρωρ &ίώρ αγάλματα ίν ιεροΐς &ρησηεψμερα β άλλ'ιόν&Ι 
βωμούς λύ&ροις αιμάτων μια ινο μένους , ού ΦυσίςΙς όλοχ αντουγ 
μέρας πυρί, ον δαιμοριχάς έρριάς 3 ), Qvd' ιτερρν τι τωη 
ρυνηΰωρ τοΐς ύιισιδαΐμοσιν^ . 


1 . Φ 


Cap. XLVIII. 1) "Ολοι? d Ιμηνίων. Malim scribere 5λος, quodMonge 
elegantius est. Sic certe in codice Fuk. et in Regiis schedis scriptum* habea- 
tur· — - 2) [Kal τψ nokiv — — Ιδιχαίου. Memoratu haud indignum es^ 
ut Eusebius prorsus tacet h* 1., .quod tradant Zonaras, Cedrerrtis, alii 
(vid. Du Cange Constantinop, Christ. II, 4. p· 30.), Constantinum M* 
nrbehi .a se conditam dedicasse matri dei , ita eundeib nihil plane quod 
superstitionem paganam redolere videri posset* a Constantino in urbe' d&3 
dicanda institutum esse, affirmare. Hinc non solum prius illud, recte reii— 
ciunt W. DD.‘, sed etiam vix recte secutus chronie. Alexand. p. 285 , 
anonym* de antiquitt. Constantinop. 1. p» 3* V. p. 9i> et alios haec scripsit^ 
Manso Leben Constantius des Grossen p. 77 sq. : } , Nicht nur sein pergol·* 
detes Standbild aus Molz mit einer ebenfalls i/ergoldffen, 'Tych? 
der Rechten setzte Constant in , ais er die Stadt weihte , zur Verehrung 
aus , sondern befahl aucti, es solle jahrlich an ihrem Geburtstage·, bey 
der Feyer der Spiele irn Circus , auf e in em Wagen herbeygefuhrt und 
dem Kayserlichen Throne gegeniiber gestellt wqrdcn der jedesmahlige 
Kayser aber sich por dem Standbilde und der Tyche der Stadt anbe— 
tend niederwerfen . E in e A nor dnung\ tu i e 'die erw ahnte , 
sagt deutlic h } dqss Constant inop e l 9 , sovyelauc h darii** 
ber gefabelt (?) worden ist , keine chris tliche Stadt 
war und seyn solite , ipenigstens nicht u r sp r iin gl+ck f 
noch ihrer Bestimmung iiach." Cf. 111,40· not. 2. IV, 16· Socr. 1,16* 
F. Spanhemii opfra p. 853. Lugd. Bat. 1701· Schrockh dCG. T. V* p. H0> 
sq« Manso 1. 1. p. 253· p. 311 sqq. Augusti Denkvyiirdigkeiten T. 111. p» 
16 — 18. Gieseler Lehrbuch der KG. T. I. §· 72. ] — 3) [ Ααψονιχας 

ίοςτάς Val. vertit: „ daemonum festivitates “ Stroith. j „Teufels Feste„“ Sed 
quae praeterea monuit Stroth. ad h. 1. p. 350 * *· *· Gotzen * Feste S- — 

Das Wort δαίμων hat zu dieser Zeit , immer die Zweydeutig— 
keit , dass es den Teufel und auch einen Gotzen tedeutet· Diem. 
Zweydeutigkeit kann im Deutschen nicht aiisgedriickt w er den , und da 
dennoch etwas zur Verhohnung der Gotzen darin liegt , so kann mati 
es in den mehrsten Fallen nicht anders ais Teufel ubersetzen u , haec 
igitur minime vera esse censeo. Constat enim,' da^ora? 'a veteribiirf CHti- 
stianis dici potius plerumque de naturis inter deum hominesqtie mediis 
iisque malis, id est, de malis angelis et δαίμονα interdum de malorum, 
angelorum principe, id est, de diabolo. Vid. 1, 36· 45· 54· 58. II, 61. init, 
111, 1. p. 148. 111, 57· ore μάλιστ Λ tvtvoovv, ως ούδιίς — iv αντοΧς ayui~‘ 
μαοιν Ένοικος, ον δαίμων — ου ·#«ος χ. r, X, Lactant.institt. divinn.il, 14^ 
Clemens Alex. Strom, V· p. 691· ed. Potter. . Suicer . tlies. T. 1. p. 813 s^· 
et de usu simul verbi inter paganos recepto dissimili ct Simili Schmidt . 
historia dogmatis de angelis tutelaribus in Ilfgen ersle J)enkscUr*ft. der» 
4istorisch-theol. GesellscLaft au Leipzig p. 29· sqq.· Tzsehirner Fall deS> 
Heidenthums T. I. p.136. noL 1, p. 256. not. p, 431 sq». not, 1* Iuqiatl 
per δαιμονιχάς ίοςτας vi4entur potius signifiebri festa ^ scilicet in hoqsfeett· 



I 


20? ' Ε'ΤΓβΒΒΙΓ PA&FHH.1 

S 1 , ■ - ' 

' . .;· ) ■ * 

X S Φ Α Λ A I 0 X Μθ\ 

Σταύρον σημεΐόν ίν ηάΧατΊψ, χαΐ ΑανιηΧ iv ηρηναις, 

i , 

JSSdeg i' αν ίπΐ,μίσων αγορ «Sr &φε*Φαις χρήναες, η» τόν 
W®5 ποιμ&ιος σύμβολα, τοΐς arto tlSp ΦεΙωρ ΧογΙωρ όρμω- 
}ΗΡ6ες*) γρωριμύ, %4ν te Αώνείβ, ode αντοΤς λίονσιν Ip %aX*$ 
ίίΡήΧαύμίρορ *) , χρυσοά te πετάΧόις ίχΧαμηορτ α· Τοσόντος di 
Φεΐος ερως τηρ βασιλεως χατειλήφεε ’ψν^, ως τοΐς £ρ*χτόροίί 
^ωρ βασΛεΙωρ nara τορ πάρτωρ Ιξοχοίτατορ οΊχορ , της πρύς 
τφ ερ&φφ χεχρυσωμενης ψατρωσεως «error rd μεσαίτατορ , μέ- 
γμηου ηίραχος άρηηλωμερου , μεσορ ΙμπεηηχΦαέ το τοϋ σωτη- 
ρίου παΦονς σνμβολον , εκ ποεκίλ ωρ συγκείμενον χαϊ ποΧυτεΧωρ 
ΧιΦων , ip χρυσψ πόΧΧφ χατειργασμερωΡ. Φνλαχτήρεορ εδοχεε 
τούτο αυτής βασιλείας τφ ΦεοφιΧεϊ πεποεήσΦαε. 

- · ν 

κεφαλαίου ν\ , 

1 

"Οτε Η αϊ ip Τίεχομηδείφ. π ai ip αΧΧαις πόλεσιν φχοδομηοεν 

ΙχχΛι ]θ(ας. 

. Τουτοις μίρ ουρ τήρ αυτού ποΧεν ίχαλλωπιζε 4 τήν di 
ΒεΦ υνων αρχονσαρ *), ομοίως αραΦήματε μεγίστης χαΐ υπερ- 
φυούς εκκλησίας ετίμα, i£' οικείων Φησαυρων χαρταϋΦα τφ 


των νομιζομίνων a paganis celebyari solita , quae vel a daemonibus vel 
a daemonum principe , diabolo profecta sint. Neque enim minus constat, 
totum cultum paganum Christianos vel a daemonibus vel a diabolo in- 
vectum esse censuisee· Vid. Tzschitnet 1. ]. p. 288 sqq. Sed de ipsfs diis 
gentilium ( Gotze ) , δαίμων a veteribus Christianis longe rarius dicitur. 
Cft Illf '55· αίοχρφ όαίμονι * Αφροδίτης. 111, 56· ι*€ρΙ τον των Κιλίχων 
δαίμονα."] 

Cap· XLIX. 1) [ Τόίς — ,ορμωμίνοις Val. vertit ί , , divinorum oracu- 
lorum peritis" Sttoth. : „denen welche dic Bibel studirt haben Cf. 
indic, ad Euseb. Η. E· sub v. ορμαοθαω De praecedentibus ini μίοων — 
χρηναις vid. Gothof redus in dissert. ad Philostorg. VII, 3* p· 272 sq·] 
— 2) *Ev χαλχφ ΐαΛλασμίνα. In codice Fttk· scribitur ηιηΧασμίν ov, et 
refertur ad illa verba τον tc Αανίηλ* Vulgata tamen lectio magis placet, 
quippe quae tum in llegio codice tum in Veteribus schedis habetur. /Ze- 
πλασμίνα enim refertur ad vocem σύμβολα* Ita scribendum erit τον tc 
ΑανιηΧ etc. 

Cvap. Im 1) Την Β&ϋνων αρχονβαν. Nicomediam intelligit, quae 
caput erat Bithyniae» [Vid· TilUmont . memoires T. VI. P. 11« p. 22 sq.] 
Qua in urbe Constantinus obsessum Licinium ad deditionem compulerat. 
1« memoriam igitur eius victoriae Constantinus Nicomediae basilicam aedi- 
ficmfc Vide Soiomtnum in libro 11. capk 2· [Cft Maneo Leben Constan- 


V 


Λ 



DE VITA -ΟΟΝβΤΛίίνηνί- m, eo. 20t 

» \ 

avr&u ύωτηρε τα #άτ* ΙχΘρωρ χαΐΜόμαχωρ apvxptov 
Kml z£p λοιτηδρ i' i&p(Sv μΑ$ατά ft$ αηοτβϋΟνόΛς $t6fa$Gp 
tchq tcjp €νχτηρΙο)ν ψίλοχαλίαις tnouflto ) φμγπ^ 

ovp xal [τηρ] ini της αρατολίχης μητροηολίως 3 ) , ί fijr fatt- 
ψνμον €Ϊληφ€Ρ ’Λρτίόχον πρόοηγορίηρ * Ιφ* ης ως ini χιφαλης 
τωρ τ$θ* Oh£p, μορςγόρίς τι χρήμα Ιχχληαίας, ptyi&o υς 
fpixu *αϊ χάλλονς , £φιίρον> μαΧροις μίν πίρφόλοις 

TOP nana ptaip Μριλαβωρ , ίϊσω ii τορ όΜκηρέορ *Ϊ*9ρ ?)-, 

έπαρας νψος, Ιρ 'Οχταέδρου *) μίψ συρέσ^ώτα' β fijr 

μάτι, ο&οις Μ πλίίοσιρ , ίξιόραες u (ρ χιίκλφ 6 )* Vwpipwr *· 

i « 

1 . ' * ■ 

\ . ·. 

. * . * · · « \ ··.'*! 

tineo. 871·] — £) [ ΈμπρΙπειν Cast.] — 8) m Jlaxtq οίν,χβώ τη* kA 

της ανατολιχης μητροπόλεως, Scribendum eat /ti^rporroltV. NTsi malis itu' 
legere: ώσπερ ovv xal Μ της ανατολικής μητροπδλε***, quod certe apii 
displicet. In codice Regio scribitur ώοπερ ovv xal τον etc* [Vocabulum 
την uncis includendum duxi* In panegyrico fiusebii c. IX. legitur: Xfcci m 
των d* ίζαίρετα όνο τμήματα της ίψας απολαβών, το μίν Μ τον ΪΙαλαισχν* 
ψών ϊ&νονς·, ώς αν ίντέν&ε ζωο ποιον νάματος πηγής όΐχην άνομβρηοαντος είς 
πάντας, το ό* ini της ανατολικής μητροπόλεως η την Ιπωννμον *Αν%άημΧ9 
κοσμεί προσηγορίαν χ, τ» λ. Ad rem vid. Ziegler Versu ch einer pragmati- 
achen Geschichte der kircblichen Verfassungsfortnen p. 164 sq. noU 89V 
p. 166 aqq. not. 41«] — * 4) ΕΙσω όϊ τον ενχτηριον oheov» In pan£gyried 

pag. 630. unde haec transscripta sunt, Eusebius dixit ανάκτορο*. Εξοδα* 
silicam interpretatus sum, non ut ChristophorsoUus sanctuarium, — 5| 
*Ev οχταέδρου, ' Huiusmodi fuit ecclesia illa quam Nonnus Gregorii Nazian- 
aeui pater aedificavit in oppido Nazianzo, ut testatur ipse Gregortus in ora— 
tione funebri de laudibus patris sui, pag* 313. Dicebantur autem luPd 
templa octachora. Vetus inscriptio in thesauro Ghiteri pag. 1166* 
Octachorum sanctos templum sutrexit in usus, 

Octagonus fons est munere dignus eo · 

Octachorum igitur templum est, quod octo habet latera, ab imo a cT sum- 
mum usque culmen surgentia* Ab eadem cauta dicuntur altaria trichorit 
in epistola Paulini, id est, trino sinuata recessu, ut ipse Paulinus loquitur 
in natale S« Felicis. Cedrenus ad annum 26. Constantini octagonum do- 
minicum vocat, quod a Constantino Antiochiae exstructum est. — · 6) 
*Ε\έδροις τε iv κνχλψ, ln Eusebii panegyrico pag. 680. rectius legitur 
ίξέδραις. Ita enim Eusebius vocat in descriptione ecclesiae Tyri, quam 
habet in libro X.· historiae ecclesiasticae. Quid sit exedra docet Valafridufc’ 
Strabo in lib. de rebus ecclesiast. c. 6« Exedra est absida quaedam^ 
separata modicum quidem a templo vel palatio , dicta inde quod Cxtra 
haereat · Graece autem xtixlo* vocatur · Fallitur quidem dtrabo, qui 
eam vocem Graecam esse non intellexit ! in elue tamen vocis origine mini- 
me falsus est. Prorsus enim ϊξιδρα dicitur απδ της ίξω ΐδρας. Quippe ita. 
dicebantur aedes exteriores, in circuitu basilicae construi .solitae, in quibus 
sedere ac requiescere licebat, ut docet Eusebius. De bis Augustinus in' 
libro de gestis cum Emerito Donatista: Caesareae in ecclesiae maiori^ 
cum Deutericus Metropolitanus episcopus Caesariensis , una cum Alipio, 
Augustino , Possidio , Rustico et ceteris episcopis in exedram proces·* 
sissent etc. ln concilio Namnetensi canone 6· menti? fit exedrae : Pro- 
hibendum etiam , secundum mbiorum instituta, uf in ecdlesia hullA- 
tenus sepeliantur, sed in atrio aut porticu, aut. ih exedris edctes aei 
Ita legitur in codice MS< bibliothecae Puteanae. Hieronymus lii Capirf 4θ·* 
Ezechscli»; 2Vo thalamis triginta quos vertere ’8eptuagdttay4iva \ Qhao- 




iiUSEBII PAMPHILI 

« ■ »" 


wl χατα/είων .χωρημάτων?)' άπανταχο&εν νϋριεστοιχίύμενό*' 
qv **ί χρΰσοΰ πλίΐονος 8 ) αφ&ονί# 9 . χμλΛοΰ η και τοις της 

λοιπής πολυτελούς ύλης ίατεφάνου , κάλλεσι. 1 

• / 

m * * 

ι >■ 

ΚΈ Φ Α Λ A I Ο Ν ΝΑ’. 

9 · - ► * 

, . "Or* *α2 Ιψ rjj Jkfavgjj προοίτμξεν ΙχκλησΙαν γενίσφαι. 

Τάδε μίν ovv τα εξοχάτατα βασιλεως ετνγχανεν αφιερώ- 
ματα. ' Πνεόμενος γίτοε ενα χάΐ τον αυτόν σωτηρα, τον τε !ναγ- 
•χος iititpotvivta τφ βίφ> χάϊ π ρόπαλα ι ΦεοφανεΙας πεποίησ&αΐ 
^ριλοΦεοις^άνδράσι νης'ΙΙάλαώτΙνης άμφΙ την χαλονμενην * δρϋν 
Μαμβρη , χάνταν&α οίκον ευκτήριο ν ά νεγειραι τω όφϋεντι &εφ 
διαχελενεται· Τοις μίν ουν των ε&νών άρχουσιν , αύ&ενχία 
‘.βασιλική δεα των .προς έκαστον ίπισταλ&εντων χ ) γραμμάτων 
Ιπεφοίια f εις πέρας άγαγέιν το προσταχ&ίν διαχελευομένη* ημίν 
δί το7ς τηνδε γραφουσ ι την ιστορίαν , λογικωτεραν χατ έπεμπε 

διδασκαλίαν *), ης εμοιγε δοχεΐ το ίσον γράμμα τφ παρόντε 

\ ’ 

■ 


phylaciis atque cellariis ut interpretatus est Aquila , Symmachus posuit, 
έξίόςας. Et paulo post: Statim intuitus est ‘triginta thalamos , pet 
gazophylacia sive ut Symmqchus interpretatus est, exedras $ quae ha- 
bitationi Levit arum atque sacerdotum fuerant praeparatae . Iosephu* 
denique ' in lib· XX· antiquitatum, cap. 7. exedram templi commemorat,. 
Porro codex Fuk. et Sav, recte liid scriptum habent 1£*δρ «ας τε· [ CasU 
ϊξ/δοας et mox ηεραοτοιχιομίνωρ. . Verba ofcot? 6h — περιεστοιχι,σμίνον Val·, 
vertit : „ plurimis pero circumquaque cubiculis et exhedris , et tum sub- 
terraneis locis quam solariis undique circumdat am^ Stroth. : „4 nd mit 
perschie denen Neben - Gebaudcn und Erkern rund herum, imgleichen 
mit Apartements und Souterrains allenthalben umgeben u , his adscripti» 
ict li. J. p. 352 aq· uot. 5·: »Ich ivill uber die se Stelle geme Belehrung . 
annehmen , sie scheint schon pon manchen Abschreibern nicht per— 
standen zu seyn , wie die ’ Verqnderung der Lesart in ntgieo τοιχι- 
σμένων zeigt, welche aber nicht Statt hat . Zu υπερφων tvusste ieh 
gar kein schickliches fPort, und ich habe Apartements bloss ahs 
xfoth gebraucht , damit doch eins da ipdre . Vielleicht habe ich mich 
Hiirch die andern Uebersetzer etwas perfdhren lassen ; vielleicht sin d 
die Genitiven auf έξέδραις zu ziehn / so dass die inner e Beschaffen- 
heit und JSinrichtung derselben dadurqh beschrieben wird. Dies scheint. 
die Grammatik wenigstens zu erfordern . Auch uber die Bedeutung, 
des *αταγ*1*>* bin ich nicht gewiss. Soli es Souterrains, oder une. 
yalesius meint , das was im Parterre ist anzeigen ? “ 1 — 7 V 
* Τπιρφωψ re xcd χαταγιΐωχ χωρημύτωρ.* Sic supra c. 37· in descriptione 
martyrii Hierosolymitani διττωψ στοών άναγείων xml καταγείων. Ubi vide·, 
quae notavi., Κατΰγιια οΐχηματα dicuntur ad quae nullis gradibus ascen- 
ditur: quibus opponuntur άνάγεια seu νηιρφ a, id est solaria. Quamquam 
ttarayitov nomine possis cryptas intelligere. — 8 ) °Op xal χρυσόν πλϊΐονος. 
TTa nc ob causam ecclesia illa dicU est dominicum aureum. Hiero nymu» 
in chronico anno 22· Constantini: Antioyhiae dominicum quod ppcqnjt. 
dOtreum, aefttficari coeptum· Dedicatum .est autem imperante Con&tantio 
anno 5» port mortem Constautiui. . 

·1) \?βΜαταύντφν CaU.] ~ 2) ΑογιχωτΙραν tittiamuoMm· 



I 


' . ' t 

DE VITA CONSTANTINI m, «V*2.. 209 

> 

% 1 

m mxpai λόγφ} εις άχρφη διάγνωσιν της του Φεοφάους Ιηίμε- 
λείας, Κοίναμεμχμάμενος γουν ημιν ϊφ * οΤς έπύ&ετο πρα ττοβέ- 
ψοις αύτό&ι, τάδε χατά Χέξινίγραφε, 

ΚΕΦΑ ΛΑΙΟΝ ΝΒ\ 

Κωνσταντίνου προς Ευσέβιο* περί της Μαύρης» 

Νιχητης Κωνσταντίνος , μέγιστος σεβαστός, Μαχαριφ. xc\ 

τοϊς λοιποϊς έπισχοποΐς Παλαιστίνης* 

% 

\ 

,*Εν χαΐ τοντο μέγιστο* της οσιωτατης μου χηδεστρίας 1 ) 
ψέγονε* εις ημάς Λ ) ευεργέτημα, το λαν&άνονσαν μέχρι νυν 


Sic etiam sii^ra vocavit Eusebius epistolas Constantini; eo quod Constans 
tinus in illis r epistolis condonari quodammodo videretur. Talis est oratio 
Constantini ad sanctorum coetum , et fere omnes eius epistolae, quae par* 
tim abrEusebio, partim ab aliis referuntur. In his enim omnibus Constan- 
tinus tametsi adhuc vix Catechumenus , doctorem agit. Fuit certe Con- 
stantinus , ' quod negari non potest , vir deo plenus et a deo missus ad 
Christianae fidei propagationem, cui uni post apostolos plurimum debemus. 
Idem tamen in negotiis ecclesiasticis aliquanto plus sibi vindicavit, quam 
laico principi conveniret; episcopis cuncta illi permittentibus, multumque 
sibi gratulantibus quod Christianum imperatorem viderent. 

C a p. LII. 1) Της δσιωτάτης μου χηδεστρίας. In huius loci interpre- 
tatione lapsi sunt omnes interpretes, Portesius, Musculus et Christophor- 
sonus, qui curam et solicituainem verterunt, quasi legeretur χηδεμονίας. 
Atqui Constantinus de socru sua loquitur, Eulropia videlicet Syra, ex. qua 
genita erat Fausta uxor Constantini. Κηδέστρια enim Graece socrum signi- 
ficat, ut docent glossae veteres in quibus ita legijtur: χηδεστης socer , 
χηδέστρια socrus. Certe quae sequuntur verba , explicationem nostram 
aperte confirmant· Sequitur enim δια των πρδς ημάς'γνωρίοαι γραμμάτων» 
Literas intelligit quas Entropia soprus ad ipsum miserat. Quare repfidianda 
est emendatio Christophorsoni, qui προς νμας corrigit. Sed et quae proxi· 
me sequuntur verba , id ipsum satis significant : η προειρημένη διά την προς ^ 
το &&ον εΰλαβειαν etc. Quis enim dixerit de cura et solicitudine ή προηρη-^ 
μένη , supra dicta cura et solicitudo? Frigidum 'proreus id esset atque in- ' 
eptum. At in versione.nostta omnia plana sunt et aperta. Nam η προειρη- 
' μένη eat supra dicta socrus, quae pro sua pietate ac religione tantum scelus 
dissimulare non potuit, sed Constantino genero* per literas indicavit, ut 
huic malo tandem mederetur. Erat igitur Eutropia Christiana , ut ex hoc 
loco discimus. Sed et filia eius Fausta Christianam fidem professa est, et 
una cum Constantino viro suo in templo apostolorum sepulta. Porro non 
omittendum est, quod ad oram codicis Hegii adnotatura inveni. Illic enim 
• regione vocis χηδεστρίας , scholii vice adseribitur γενέτειρα j quasi Con- 
stantinus matrem suam Helenam intelligat , quod non probo. Certe Sozo- 
menus socrum imperatoris Constantini fuisse dicit, quae cum ad quercuqi 
Mambre venisset, et gentilium piacula illic deprehendisset, rem ad Con- 
stantinum retulit. Eum vide in lib. II. cap. 3· — 2) Τίς ημάς ευεργέτημα . 
Malim scribere i· μάς , qnanquam vulgata lectio ferri potest. [Ion. habet 

iip νμας et statim post προς νμας.] Sed et 'initium huius epistolae traiecti» 
leviter vocabulis ita legi mallei *,: IV τοντο xai μένιοτον etc. 

o 


210 EUSEBII PAMPHILI 

% 

%' 

π<κρ* νμίν ίραγωρ άν&ράπων amvoutp, διά τφν προς 'ημάς 
γρωρίσαι γραμμάτωρ * ως %ης πρεπονσης ίπμρορ&ώσιως ααί 
ΦδραπιΙας , ίικαί βραδέως f ety* ομωςάναγχαίως , δι ημών τδ 
παροφΦίρ αμαρτημα τυχίιρ· Και γάρ Ιοτιρ ίος άλη&ώς δυσ- 
άιβημα παμρεγρΦδς, τους αγίους τόπους υπδ τωρ άνοσίωρ 
χραίνδα&αι μιασμάτων» Tl ονν Ιστιν, αδελφοί προσφιλέστατος 
ο τηρ νμττέραρ παρελ&δρ άγχίνοιαρ r η προειρημένη δια την 

προς τό ΦιΪορ ευλάβιιαν όύχ οία ti γέγυνεν άποσιωπησαι ; 

\ 

ΚΜ^Φ Α ΛΆΙΌΝ ΝΓ\ 

'0« ί Αβραάμ, 

• · « 

Το χνρϊον omq παρά δρυρτην Μαμβρη *) προσαγορεύεται, 
ip φ τον 'Λβραάμ την έστίαρ έσγηχέναι μανφανομιρ, παντοίως 
υπό χινων δησιδαιμόνων μια Ινδσ&αΙ φησιρ*) * είδωλά η γάρ 
παντοΐας ίξωλεΐας άξια 3 ) ηαρ* αυτηρ ίδρυσ&αι , και βωμόν 


Gap. Illi· i) Τό χωρίο* ηαρά δρΰν τη* Μαμβρη . Hic locus etiam 
dicebatur Terebinthus, distaus triginta circiter millibus passuum ab urbe 
Hierosolyma , ut docet auctor itinerarii Hierosolymitani , qui vixit tempori- 
bus Constantini Magni : Inde Terebintho millia 9» ubi Abraham habitavit 
et puteum fodit sab arbore terebintho , et cum angelis locutus est et 
cibum sumpsit , Ibi basilica facta est iassu Constantini mirae pulcrir 
tudinis* Inde Terebintho Chebron , millia 2. ubi est memoria per qua-r 
drum ex lapidibus mirae p ulcritudinis , in qua positi sunt Abraham^ 
IsaaCy Iacob ete, Sozomenus quoque in lib. 1L eap. 3· {imo c. 4·] locum 
illum Terebinthum vocari scribit· Sic’ autem dictus est hic locus ab arbore 
terebintho , quae illic oijloium vetustissima et iam inde ab ipso mundi 
exordio esse dicebatur, teste losepho in libro V· de bello ludaico. ' Quan- 
quam alii baculum esse dicebant unius ex angelis qui Abrahae apparuerunt, 
ex quo in terram defifco terebinthus enata est. Ita Georgiiis Syncellus in 
chronico» Mirum vero est, cum quercus ibidem fuerit sub qua Abraham 
tabernaculum posuerat, ut legitur in cap» 18· geneseos, cur locus ipse a 
terebintho potius quam a quercu nomen acceperit. — 2) Miulvtv&ul φασι*· 
Rectius in codice Regio, Fuit. et in schedis Regiis scribitur puUvia&al ψησνν* 
Subauditur enim ή χηδίστρια. — · 3) Είδωλά re γάρ ηαντοίας ΙξωλιΙας d£tce. 
Simulacra angelorum intelligo qui Abrahae illic apparuerant. Haec enim 
simulacra colebant gentiles. Sed et terebinthum ipsam iidem gentiles ve·^ 
nerabantur, ut docet Eueebius in libro V· demonstrationis cap. 0» Quem 
quidem locum perperam accepit Scali^er in animadversionibus Eusebiania 
pag. 192· Putavit enim terebinthum illam .summo honore a Christianis 
cultam fuisse, eiusque rei auctorem citat Eusebium. Verum Eusebius eo 
loco de gentilibus loquitur, nod de Christianis. Postquam enim dixit: 
o&tv ιίοι'τι sui νυν παρά τοϊς ηλησιοχώροις , ώς άν &έϊος ο τόπος Φρ^σχίΐίί- 
ros, sui &ΐχορΗτα( yt (Ις δη<ρο δκχμίνουαα η τιρίβιν-Θ-ος , subdit: ο£ τε τψ 
*Αβσαάμ Ιπ&νω&ίντις ini γραφής άνάχίίμινοι , δύο μίν Ιχατίρω&ιρ, μίσος 
δΐ^ο χρίΐηων νπιρίχων τί} τιμχ · ihj δ* άν 6 διδηλωμίνοζ ημίν κύριος αυτός, 
δ ημίτιρος σωτηρ , ον χαϊ οί άγνωτες σίβουσι. Visitur illic terebinthus , 
quae etiamnum manet t et qui ab Abrahamo hospitio excepti sunt angeli 



\ 

\ 

* · \ » 

\ . · . 

DE VITA CONSTANTINI ΙΠ, 83. 211 

\ 

ΙδηΧωσε *) πΧησΙον iaxavm^ καί Φυσίας απαΰαρτονς συνεχώς 
ίππεΧεϊο&αι. *ΟΦεν ίπηθη *al των ααερων των ημετέρων τφ 
χράτει ημετε'ρψ 5 ) άλΧοτριον, χάΐ tfc tov τόπον αγιότητος 


illic in tabula picti supt , et medius inter hos ceteris longe praestantior 
et honoratior , ipse scilicet dominus et servator noster ut supra dixi / 
quem quidem illi nescientes venerantur · Vides Eusebium hic aperte loqui 
de gentilibus j qui Christutn ignorabant. Neque enim de Christianis hoc 
dici' potest. Confirmat autem sententiam nostram Sozomfentts in lib. II. 
cap. 3· ubi de mercatu illo ad terebinthum prolixe disserit. Scribit enim, 
aestivo tempore quotannis eo convenisse ex Palaestina, Phoenice et Arabia 
Iudaeos simul et Christianos ac gentiles, partim commercii partim religio- 
nis causa, el singulos suo ritu festivitatem eelebrasse. Nam gentiles, inquit, 
angelos adorabant, hostias et libamina iis offerentes. Erant igitur illic 
angelorum simulacra, quibus pagani victimas immolabant. Hieronymus 
de locis Hebraicis ubi de Arboch ita scribit : Quercus Abraham quae et 
Mambre , usque ad Constantini regis tempora ibidem monstrabatur , et 
mausoleum eius impraesentiarum cernitur . Cumque a nobis iam ibidem 
ecclesia aedificata sit , a cunctis in circuitu gentibus terebinthus super - ' 
stitiose colitur , eo quod sub ea angelos Abraham quondam hospitio 
susceperit . Multa hic de suo addidit Hieronymus. Eusebius enim ipse 
ii& libro de locis Hebraicis haec tantum habet: *Αρβώ. Αυτή Ιοτϊ Χεβρώμ 
χωμη νυν μεγίστη , μητρόπολις ονσα το παλαιόν των αλλοφύλων, χαΐ -γιγάν- 
των οΐχητήριον f χαϊ βασίλειον με τά ταντα Ααβίδ. Κεχλήρωτο Sk φνλρ 
β Ιοίδα , κα I πόλις ην η ίερατιχη , μία των φυγαδεντηρίων , Αίλίας Ιχ νότον 
διεστωσα αημείοις β· πηός ξϊχοσι. Ή δρυς * Αβραάμ κα* τό μνήμα αντό&ι 
Ο-εωριΤται, καί &ρησχευεται ίπιφανως πηός των Ιχ&ρων ή τερίβιν&ος , καί 
ο ί τ φ* Αβραάμ Ιπιξενω&Ιντες άγγελοι · προτεξον Sk *Αρβώ χαλουμένη , ύστερον 
Ιχλή&η Χεβρύν , από Χεβρών , ίνός τΰν υΙων ΚαλΙβ ως Ιν παράλειπομενοις· 
Illustris locus , qui sententiam Scaligeri prorsus evertit , nostram vero ex- 
plicationem egregie confirmat. Ait enim Eusebius terebinthum ipsam et 
angelos ab inimicis nostris illic superstitiose coli , inimicos vocans gentiles 
ac ludaeqs. Citat hunc Eusebii locum etiam Damascenus lib. Ili. de imag. 

— 4) Xai βωμόν ίδηλωαε· Supple ή χηδίατρια. Retulit, inquit, Con- 
stantinus ad nos socrus nostra aram illic esse , in qua impura sacrificia 
offerantur . [ ion. ίδη λάθη. ] De hac ara loquitur Eustathius in hexaeme- 
ron , quam ait adhuc stetisse suo tempore , ut et ipsam terebinthum. E* 
quo apparet, hoc Eustathii opus scriptum esse antequam Constantinus aram \ 
Illam subverti Suasisset. Sozomeni quidem aetate, nec ara nec arbor tere- 
binthus stabat. Mansit tamen supe^tftio gentilium eo in loco, ut testatur 
Hieronymus. Adeo difficile est, superstitionis fibras penitus evellere. Non 
omittenda sunt quae de boc loco scribit Antoninus martyr in itinerario. v 
De Rethleem, inquit, usque ad radicem Mambre sunt millia viginti 
quatuor: in quo. loco requiescunt Abraham , Isdac et Iacob et Sara, 
simul et Ioseph ossa . Est ibi basilica aedificata per quadrum , et atrium · 
in medio discoopertum: et per medium cancellum ex uno latere intrant 
Christiani, ex alio vero Iudaei , incenia deferentes multa. Nam de- 
positio Iacob et David in terra illa , die primo post natalem domini 
devotissime celebratur , ita ut ex omni terra Iudaeorum conveniat mul- 
titudo r incensa deferens et luminar ia . , Et dant piunera et serviunt 
ibidem . Adde Hieronymum in epitaphio Paulae. — 5) Των χαιρών των 
ημετ/ρων τφ χράτει ημετίρφ άλλότριον. Quatuor priora verba expunxit 
Christophorsonus , absuntque a codice Regio , Fuk. et Sav. Verum si mei . 
arbitrii res esset, mallem equidem sequentia verba expungere τφ χράτει ' 
ημετίρω , quae ad priorom interpretationem scholii vice addita fuisse mihi 
Videntur. Κάπρους tempus imperii eleganter Graeci dicunt. Porro impe- 
ratores id praecipuo %tudio am bibant, ut temporum suorum felicitas et 

,02 


I 



/ 


V 


212 EtJSEBII PAMPHILI , 

ανάξιο* x αναφαίνεται, ^ινωσχειν υμών την σεμνότητα βούλότ 
μαΐψ άεδηλώσ&αι παρ* ημών προς 'Λχάχιον τον διάσημότατον 
χόμητα χαΐ φίλον ημών 6 ), γράμματι , Ϋν* ανευ τίνος ι :περ&έ~ 
σεως, χαΐ τα είδωλα οση d* αν επί του προειρημένου εύρίσχοιτο ' 
τόπου, πυρί m χραδο&ή, χαϊ ο βωμός εχ βά&ρων ανατροπή* 
χαι πάντα ν ον τολμώντα μετά την ήμετεραν χελευσιν , ασεβές τι 
iv τφ τοιούτφ τόπφ πράττει* , τιμωρίας *α£*ο? 7 ) χρίνομεν* 
ον χα&αρ<$ βασιλικής οικοδομή μάτι χοοβείσ&αι διέταξα μεν, 
όπως αγίων άνΦρώπών αξιον συνέδριο ν άποδειχ&η* Ei δε τι 
παρά το. προσταχ&ίν γενέσ&αι συμβαίη , χωρίς τίνος μελλήσεως 
τη ήμ&ε’ρφ ήμερότητι δι* ύμετέρων δηλαδή γραμμάτων γνωξί- 
σ&ήναι πρεπει , ϊνα τον άλισχόμενον , ως παρανομήσ αντα, την 
άνωτάτω χόλασιν ύποστήναι προστάξωμεν· Ου γάρ αγνοείτε, 
εχεϊ πρώτον τον των όλων, δεσπότην 8 ) &εον χαλ % ωφ&αι τ«ρ 
9 Αβραάμ , χαΐ διειλόχ&αι* * Εχει μίν ου* πρώτον ή του αγίου 
νόμου Φρησχεία 9 ) την χατ αρχήν εϊληφεν * εχεϊ πρώτον ό σωτήρ 


clementia celebraretur* Ν1Κ11 frequentius occurrit apud Latinos historicos, 
et in legibus imperatorum. Apud philostratum. in libro 11. de vitis sophi- 
starum, ubi de Heliodoro loquitur haec vox 'corrupta est. Cum enim 
Heliodorus orationem exorsus esset coram imperatore, ait Philostratus im- 
pera tore Ih subito assurrexisse et acclamasse : O virum cui similem nondum 
vidiy o decus et ornamentum meorum temporum: των Ιμαντοΰ χμιρών 
εύρημα. Sic enim legendum est. Eadem voce utitur Constantinus in epi- 
stola ad haereticos, quae legitur in .fine huius libri· Proinde vulgatam 
lectionem retinendam censeo,' Verba autem illa τφ χράτει τφ ημετίρφ trans- 
posita sunt, et locanda post vpcem Ιππδή. — 6) Kal φίλον ημών. In 

codice Fuk. et schedis Hegiis legitur φίλον ημίτερδν. — 7) Τιμωρίας αξιον. 
Lego τ ιμωρίας αξιον ή, Jd est, capitale sit. Quare hic nihil opus est 
emendatione Christophorsoni. Aliter tamen scripti codices Fuk. Sav. ac 
Turnebi , quos hic sequi praestat. Paulo post scribe ex codice Fuk. bV <5ij 
χα&αρφ βασιλικής etc, [ Cum Ion. Cast. Zimm. pro καί πασι τοϊς τολμώοι 
τιμωρίας αξιον , μετά την ήμετίραν χίλευσιν , άοεβίς τι Ιν τφ τοιούιφ τόπω 
ΐιραχ&ηναΐ) scripsi καί πάντα — χρίνομεν. Male tamen apud. Ziminerm. 
omittitur τοπφ , nescio an solius typothetae vitio. Neque recte post πράτ- 
τειν Zimm, omisit comma.] — 8' [Τον των όλων δεσπότην &tov non de 

patre, id' est, summo deo, sed de filio dicta esse, tuto sequentia (ixii 
πρώτον o< φατηρ — - — προήγορενσε) tum constantem doctorum ecclesiasti* 
eorum ad Augustinum usque et ipsius, Eusebii ( Η. E. I, 2. T. I. p. 15 sq.) 
sententiam docere puto, ex qua visiones et manifestationes dei in V· T· 
commemoratas non patri utpote haud adspectabili , sed vel filio vel angelis 
tribuere solebant Vide quae aniihadverti ad Euseb. 1. 1. Cf. Vales . ibid. 

* p. 17 sq. Add. V. C. II, 55. not. 1· Eodem modo de Messia statuebant 
ludaei. Vid. Ziegler in, Henke Magazin lur Religionsphilosophie , Exegese 
u. Kgsch· T. V. Fasc. II. p.'247 * sqq. Cf. Paulus neues theologisches 
Journal Fasc. II. a. 1797· p· 245 sq·] — 9] τον αγίου νόμον ΦρηοχεΙα* . 
Nomine νόμου Constantinus alias religionem Christianam significare solet, , 
ut II, ext* είς την περί τον οεμνότατον νόμον &ιράπειαν. 111, 12. ρ. 162· 
111, 21. Ρ. 174· II, 69 init. νπίρ] τίνος τόπου των Ιν τφ νόμψ γεγραμμένων, 
de quodam religionis Christianas loco s. capite· II, 70· των iv τφ νόμψ 


\ > 


v 


i 


DE VITA CONSTANTINI i 


53 · 5 


213 


αυτός μετά των δυο αγγέλων, τη* έαντον imtpaviia ν 
9 Αβραάμ ίπίδίχχριλΐύσατο ,0 ) * ixti τοΐς άνδρώποις ο δίος ηρξατο 
φαίνίσό αι* ixi7 τφ β Αβραάμ πϊρΐ τον μέλλοντος αυτφ σπέρμα- 
τος 1τροηγόρ*νσί, χαΐ παραχρημά fi την έπαγγΜαν ίπληρωσΒν * 
ixit πλδίστων όσων έ&νων iato&ai αυτόν πατέρα 9 προβχηρν- 
I**")· Ψ Λν όντως Ιχον των, αξβόν έστιν, ως fέ μοτ ηατα- 
φαίνοται* ita της νμηέρας φροντίδος , και ηαδαρον ano hav- 
τος μιάσματος τον τ6πον τούτον φνλάτασ&αι, xal προς την 
αρχαΐαν αγιότητα άναχαλέσασ&αι , ως μηδέν ?ζ*ρον 'in* αννου 
πραττ*σ&αι > η την πρέπουσαν rtp παντοχράτορι xai σωτηρι 
ημών xdl των όλων Λσπότρ &αρ ,a ) ν*λ(ΐσδαι ^δρηοχίίαν · onig 
μονά της δίουσης προσηχον ύμας φνλάττΗν 13 ) φροντίδος/ ii 
γέ μοι τα χατα&νμια της δίοσίβίΐας Ιξαιρέτως ηρτημένα, 
ωςπίρ ονν πέπασμαι, η ύμοτέρα σψνότης πληροΰοδαι βούλί- 
ται. *0 δοός* υμάς διαφνλάξοορ άδΛφοί αγαπητοί." 


ΚΕΦΛΛΛΪΟΝ NJ*. 

Udaliimv **1 ξοάναν αανζαχοδ αατάλυσίζ* 

m 

Πάντα μέν δη ταϋτα συντολων sig δόξαν της σωτηρίου 
δννάμίως βασιλίύς δαπραγματίύΐτο. Καϊ τον μίν αύτοΰ σω- 
τηρα &iov ωδέ πη δατέλα γεραίρ ων> την δέ fi των έδνων 
δασιδαΐμονα πλάνην παντοίοις ίξηλίγχο ζρόποις. "Ενδον iixo- 


ωαςαγγιλμάνωρ. Qnmqntm Ilis posterioribus loeis nescio an de sacris quo- 
qne N. T. libris oeptb? possit accipi.. C( Π, 72. p» 139; sot* 7·. p. 140· 
Skticer. thes.T. Π. p. 418 sq. Ιϊ. 1· Vales· ad Enseb. Η. E. V, & T. II. p. 
56 sq. Remhard. opuscc. acadd*. Yol· Γ. p» 6 sqq. ed. Poelitz· et si placet 
libellus noster: De Alogis TheodotianU atque Artemonitis p.34 sq. not. 39. 
Hoc autem loeo religionem Christianam a Constantino, significari puto et 
reda Streth. ad h. l.r „Hier liegt — eben. dSe- Ide e zum Orunde , u/elche 
£ uve bius ichon zu Anfange eeiner Kirehen- Gesehichte vertragt 9 
dass Christenthum schon vor Christi Qebutt gewesen , una die Ent— 
stehung der christlichen Ecligion ivenigsteAO schon von A b r ah ani 
her zu rechnen sey. u Cf. II, 55· uot· 1. Religio' autem Christiana dicitur 
Constantine quoque ή &ςησχ*ίά 11,67. δ της Itgdq &ςη9*ίίας ςνομος nisi quis . 
hoc dictam velit pro ή τον Ugov νόμον- ( religionis Christianae ) &ρησχ$(» 
lenitus) coli. H>60· not. 2. Sedvid. HI, 17· l&alL Sozom. Η· E. I, 9 ext, I, 
X6 init. Melito apud Enseb. Η. E. IV, 26. Τ'· I* p. 402^ i Suicer. T. 1. p. 1405·] 
— 10) [ c ThidtuyiXivOajo CaeU Bene vertit Val. την — int&vHptXtvoccTo-i 
„praesentiae ( largam ) copiam Angelis fecit u et Stroth. : i% seine Erschei- 
nuftfc im reichen Maass widerfahren lassen Cf. III, 1« et ind. verh. 
ad Euseb. Η. E. h. v.} — 11) [ ΟςοηγόςΗΗΚν Ion. MSt. Steph. ] — 12) 

[ T$ aapteuqdwegi — ^ep. Vid. supra aot. 8. ] — 13) Προοηχιν νμ&ς 

ψνλαττ csV. Lego itgotnjxofy vel ngo ut legisse videtur Christpphor- 
zvom· In nhedis B<^iis scriptum reperi νςονηχον, ut eouieaeram. 


I 


J 


' i 


tu 


EUSEBII PAMPHILI 


tm \q έγνμνοντο μίν αύτο7ς % mv χ»τά πόλιννιω* τα προπύλαια, 
δνρων έρημα γι νόμινα βασιλέως προστάγμμτι * έτέρων δ* η ini 
το7ς όρόφοις στέγη, των καλυπτήριο* άφαιρουμένων, ίφδβίριτο · 
aUoitf τ μ σ(μνά γαλχονργημανα, i(p* οΤς ή τώ* παλαιών απάτη 
μαχροις ίσέμνολογέϊ το χρόνο ις , ίχδηλα το7ς πάϋιν i ν άγορα 7ς 
πάααις 1 ') της βασιλέως πόλέώς προντίδέτο * ως iif άσχημονα 
δέαν προχιισδαέ τοις ορώσιν, ώδέ μΐ* τον Ώύδιον , ίτέρώδι δί 
τον ΣμΙνδιον, ίν μντ$ ϋ Ιπποδρομίά , τούς i * Αέλφοις τρίπο- 
δας, τ ας δ* * Ελιχωνίδας Μούσας i * παλατ /<p a ). 'ΈπΧηροΰτο 
δί διόλου πάσα η βασιλέως ίπώνυμος πόλις των κατά πά* 
δδνος έντέχνοις χάλχοΰ φιλοχαλίαις αφιερωμένων ' οΐς δέων 
όνο ματ i πλιίοτας οσας έχατόμβας , όλοχαντονς τβ δυσίάς έΐς 
μάταιο* άποδόντές μαχροις αιωριν οΐ τη* ' πλάνη * νένοσηχότές, 
όψέ ποτέ φρονέιν Ιγνωσαν , τούτοις αύτοΐς, άδύρμασίν ini. 
γέλωτι χαΐ παιδιφ των όροίντών βασιλέως χιχρημένου. Τα δέ 
γέ χρύσέα των άγαλμάτω* άλλη πη μιτηρχέτ ο 3 )· *Εππδη γάρ 
σννέιδέ μάτη* δέΐμαΐνοντα νηπίων δίχην αφρόνων τα πληδη 


Cap. UV. 1) *Ep αγοραΤς πάααις· Sozomenua in lib. Π. cap· 4. ubi 
totum huno Eusebii locum paene descripsit, habet χατά τάς άγυιας, xal τον 
Ιππόδρομον xal τα fiaalkna, — 2) Τάς δέ ΈλιχωνΙδας Μούοας ir παίατίφ· 
Themistius in oratione V, ad Theodosiam testis est, Musarum statuas fuisse 
in curia Constantinop· Idem, in oratione* ad ienatum ntgl προ§δρ(ας, ait 
eas statuas hinc et inde collocatas fuisse duplici 'numero , ita Ut non iam 
novem essent, sed octodecim· ■— 3) "Αλλη πη μιτηρχη o. Aerea quidem 
deorum simulacra Constantinus Byzantium devehi iussit, ut urbem illam 
bniusmodi spoliis lexomaret. Quaecumque vero ex auro argentoque fabre-· 
facta erapt, ea conflari et nummos ex ita fieri iussit, uti scribit Sozomenua 
iu lib. 11. cap. 4. , qui hunc Eusebii locum optime interpretatur· De hac 
templorum et simulacrorum eyersiohe Eusebius noster in sermone II; de 
resurrectione ita scribit 1 Putas ' gentiles audebunt dicere j quia mortuu* 
est et non resurrexit · Non quaero . quid dicant, sed quid patiantur , 
Si enim stant eorum templa, non resurrexit ♦ Si non conflata sunt eo- 
rum simulacra post crucem , non resurrexit qui arguit ea quae non 
vivunt , Et aliquanto post: Non invenies solem clariorem, ad satis? 
factionem resurrectionis domini, gentilium cotidie deficiente cultura · 
Protenduntur autem ecclesiae bona, et quotidie,. crescunt· [Templorum 
et monumentorum gentilium eversio et . destructio quam praeter alia, non 
sine caeca ira et perverso studio Constantinus imperavit (cf. Ili, 1*53« <54. 57· 

« 63. 65. /IV, 23. all. WerenfeL·* opuacc.T. I· p, 272· Jerusalem Betrachtun- 
gen uber die vornebmsten Wahrheiten der Religion IX. p. 442 sqq. ed. III· 
Cramer Fortsetzung dea Bassuet T. UL. p· 287 sq. p, 240. sq. Schrocih 
christliche Kgsch, Τ. V. p. 105 *qq. Alexandre Vinet m^moire en faveur 
de la liberti des cultes chap. X. Paris 1&260, si non prius, certe a« 
CCCXXXI1I. incoepta est. Vid. Gothofredus ad cod. Theodos. Τ; VI. p· . 
290. Manso Leben Constantius p. 115 sqq* Cf.' lulian* orat· Vll. Euuapius 
in vita Aedesit p. 37/ Libanius orat, apolog. XXVI. et. orat, pro templis IX· 
Theodoret. V, 10. Hieronymus et Cedrenua iu chronico, Pagi ad a. 
CCCXXXI 1 I. Neancfer allgem. Geschichte der cbristl. Relig. u. Kirchc 
Τ. H. P. 1 . p. 49 sqq. p· 63 sqq, et E^cun· L ad Eufeb· V· C. 1, 28. 39·] 



DE VITA CONSTANTINI ΙΠ, 54. 21fr 

I 

τίβ'ηΧάρής τά μορμοί ύχεια 4 ), νλ$ χρυσόν *α} άργνρουπίπλα^ 
ομίνα, καί ταύτα Ιχποδών φετο δείν άρασ&αι , ώσπερ τινα 
λίθων εγχόμματα τοΐς εν σχδτφ βαδίζο υσι προ των ποδών ερ- 
ριμμίνα , λείαν ii καί Ομαλήν τοΰ λοιπόν, την βασιλικήν τοΐς 
πάαιν άναπετάσαι πορείαν*)* Ταύτα d* ούν διανοηθείς, ούχ 
οπλιτών αύτψ καί πλήθους στρατοπ εδείας η/ησαΤο δη* προς 
τον τοντων ελεγχον, εΐς δί μόνος αύτω καί δεύτερος των αυτόν 
γνωρίμυν, προς υπηρεσίαν άπηρχουρ, *οΰς ivi νενμάτι νατό, 
παν εθτσς διεπεμπ ετο* οΐ δί ττ} βασιλίως ίπιθάρφούντες ευσε- 
βείς, σφών η αυτών τ*7 περί το θειον ευλαβείς 5 μυριάνδρων 
δήμων χ 9 χαΐ λαών μεοοι παριδντες 9 άνά πάσας πολειφ τϊ 
καί χωράς πολυχρονίου πλάνης ίποώΰντα φθοράν 7 ) , αυτούς vi 
τούς Ιερωμένους, συν πολλφ γελωτι καί συν άαχννρ, παράγπν 
εις φως i % σχοτίων μυχών νους αυτών θεούς εχχελενόμενοι, 
αάπειτ* άπογυμνουντες του φάσματος, καί την εϊσά ι της χε^ 
χρωσμένης μορφής άμορφίαν τοΐς πάντων δφθαλμοΐς ενδειχν ύ- 
μενοι* ΕΊτ* άποξέοντες το δοχούν χρήσιμον της ύλης , χωνείφ 
τε καί πυρί δαχιμάζοντες , τα μίν λυσιτελίς οσον αγτοίς άνα-> 
γχαίον ενομίζετο , iv α σφαλεί τιθέμενοι συνεΐχον , το δί άλλως 
π€ριττόν καί άχρηστον, εις μνημην αισχύνης παρί χωρούν τοΐς 
δεισιδαίμοσιν. Οΐον δη χαϊ τοδ* εΐργαστο βασιλεύς 8 ) δ θαυ- 
μάσιος* ως γάρ των νεχρών ειδώλων τα της ήολϋτελονς ύλης 
τον άποδοθέν τα τρόπον ίσχυλεύετο * τα λοιπά μετ$ει 9 ) ανδρείά 


— » 4) [ Τα μορμολύκέια non male Val. larvo* vertit. Vide ad Euseb. Η. E· 
IV, 11. T, 1. p. 320 sq. Add. Clemens. Alex. Paeda^. I, 6· o$ τφφόβφ 
x α&άπερ ol παϊδες τοΐς μορμολυκείου, Ιχταράττονται.] — 5) *Αναπετ όσα· , 
πορείαν. Post has voces , quae sequuntur usque ad haec verha οίοΓ'ίή . 
xoi βασιλεύς 6 θαυμάσιος, desunt in codice Aegio et iu editione Roh· 
Stephani. Adiecta sunt, autem a Grutero, Portesiq et Christophorsono 
aliisque, ex panegyrica Eusejbii et ex scriptis codicibus* Certe nos ia 
oodice Fuketiano ea reperimus, et Sa vilius in suo exemplari eadem ex- 
stare monuerat* — 6) [Miaov Casu et mox κιχρφμίνης idem prp xe- 

χρωσμίνης.] — 7) *Enou > ύντο φθοράν. ln panegyrica unde haec translata 

, sunt, legitur φωρόν, rectius mea quidem indicio· — 8) Οΐον δη καί 
βασιλεύς* Ia panegyrico Eu&ehii hio locua auctior legitur hac modo: 
/ olov δέ καί τόο Ιρεξε βασιλεύς 6 θαυμάσιος. Ia libro autem Moraei scri- 
ptum inveni: ο Ιον δη xal τότε διειργάσατ α βασιλεύς etc. In codice, Fuk. 
legitur: olo» δη καί τοδ* ε%ργα aio. Ita etiam in libro Savilii sed sine 
apocope. — 9) Ta λοιπά μετνμι* loannes Portesius vertit ad alia per- 
rexit· Christophorsonus vero interpretatus est reliquas aggressus est* 
statuas . Eodem sensu videlicet qua supra dixit Eueehius άλλρ πη μετηρ- 
χετο· [Val. τα λοιπά μεηηίει vertit: „caetera — cpnuehenda curavit S* 
Sed rectius Cph. secutus Stroth·: ,^r auch auf die uhrigeu — losgiog* 
et supra τά δί γε — άλλ# πη μετηοχετ ο: „ Gegen die goldnen Gotzen - 
bilder brauohte er eine andre Procsdur ·* Et a&militer haec iuterpre- , 
utui ips4 Val·: ^Simulacra vero ex auro fabrefacta, alio quodam uitus 


216 EirSBBUPAMPHILI 

"* 0 

i·' · ’ ' M 

$uXa χαληου μ$πο*ημέρ*, Μ*μ*ο* δητ* uul oidi μν&ωψ &iet , 
γεγηραχοτωΡ f τριχών ύφάσμ ασιτ ηγοψτο περιβΧη&εηες J °), 

ν ^ '■ ■ . . 

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΝΚ. 

# ι 

/ * 

Τοΰ $ρ Αφάηοις τής ΦόινίχηςεΙδωλεΙον » sal της jxoila-* 

% ^ · 

α/ας «e ριαίρεσις. λ 

ι # 

, ι 

'JSni ζούζοις βαοιλενς ωσπέρ τ$να πολνψεγγη πνρσδν εξά- 
ψεις t μη πη ψυγχάνη χρύφιόν τι πλάνης λείψανον, ομματο 
βασ$λιί «ρ περίεσχοπει' οΐα di τις ουρανσπεζης αετών οξ υωπε- 
αζατος, άνω&ίν άφ* υψηλόν 1 ) τα πορρωτάτω δ&εσζώζα nara 
ζης γης ΐδοι β ώδε ναι οΰζος της «νέου χαλλιττόλεως 2 ) ζην 
βα&λιχην άμφεπολενων έαιίαν , δεινόν τι ψυχών Φηραιρον ini 
τον ΦοίνΙκων λα ν& αν ον εΰνονς, εξ άποπτον αυνειδεν· "Λλσος*) 

' ii τοΰζ* ην xai τέμενος *) , ούχ iv ρίσαι,ς πόλεσιν ούδ* Ιν άγο- 


est modo. 4 * Iu autem sexcenties vocc. μετιέναι et μετέρχεσΦαι ^ utitur 
Eusebius.] — 10) [*J£yov γεγηραχότες xai περιβλη&έντες Cast.] 

Cap. LV. 1) [*Αφ 9 ύψηλων Ion. MSt. Steph.] — 2) Τζς αντου 
χμλλιπό^ιως, [Cf. supra c. L1V. iv άγοοαίς πάοαις της βασίλειο ς πόλίως.] 
£ic etiam Tbemistius appellat urbem Constantinopolim in oratione XVI. 
sub finem, ob venustatem scilicet ac magnificentiam operum publicorum, 
quae Constantinus ibi ambitiose construxerat. Cunctas enim urbis, op- 
pida, loca, fana, spoliaverat Constantinus, ut illam sui nominis urbem 
exornaret* Itaque merito dixit Hieronymus in chronico, Constantinopolim 
dedicatam fuisse omnium paene, urbium nuditate. [Add. Manso Leben 
Constantine p. 72 sqq.] — 3) Αλσος, Vid, Lackemacher . antiqq. Grae- 

cor. sacr. P. 1. c. V. §. III. : „Xemplis priusquam adstringeretur Deorum 
cultus, silvas, sacrorum caussa, dedicare in more habuerunt uti gentes 
complures aliae, ita Graeci quoque. Lucianus: xai πρώτον μίν νλας απετέ- 
μοντ ο, xai όρνεα χα&ιέρωσαν , χαίτά φυτά ίπεφημιομν.ίχάατφ Θεφ, "Επειτα 
δλ ναούς ήγειραν, — - — — - Nuncuparunt vero Graeci silvas Numini sa- 
cratas άλση , voce ab Hebraico ) quod in historia Abra hami occurrit 
( Genes. XXI, 33.) , non multum dissonante 44 etc.] — 4) [ Τέμενος alias 

quidem dici solet ager ab usu vulgari secretus et vel heroi vel deo sacer 
( cf. Pafisow Lexic, h. v. ) , sed h. 1. illud est templum , ut docent verba 
stati m sequentia ovx iv μέααις πόλεοιν — — Ιδρυμένον quae ad nihil 
nisi templum referri possunt. Et ipse Eusebius inferius verbis χατά τόνδε 
τον νέων interpretatus est vocabulum τέμενος. Itaque recte illud vertit Va- 
lerius: „templum, u - Adde verba Hesychii; τέμενος πας b με μερισμένος 
τόπος τ ivi είς τιμήν , η Ιερόν xai βωμός , η απονεμη&ϊν &εφ $ βασιϊει· 
Eustati. ad Homer. Odyss. VI, 293* ίστιδϊ ηέμενος διαΐτητος τόπος, περιω- 
1 ρισμένος καί ούτως άποτετμη μένος των ίγγνς· Τέμενος γαρ ini ναού 
ο I με&* "Ο μηρόν οϊδαο ιν* ο 0h ποιητης ovSk Ιερόν απλώς τόπον λέγει- 
το τέμενος , ulle τον χατ % «ποτομην τίνος, Apollon. Lexic. Hom. p. 640· . 
ed.. Toll. et tVesseline. ad Herodot. III, 142, 60. ‘p. 270. Αιός*Ελε υϋ-ερίου 
βωμόν ιδρΰσατο, xai τέμενος περί αύτόν ωρισε τούτο , το νυν iv τφ 
προαστηίφ imi. Mox ibidem p. 271· τφ (Ait) *Ελεν&ερΙφ αυτός τε Ιρ ό ν 
Ιδρυσα μην. Ibici. IV, 161, 100· Ρ· 353· CL de laudib. Constant, c. VIII. IX. 
Servius ad Virg. Aen. IX, 274· Pollue» I, 1, 10· Eaciomacher , 1· 1· §, XI· 


9 


DE VITA CONSTANTINI ΠΙ, 56. 217 

'■ ' 

gmg u«A nXm retaig, inola ta noXXa χόσρντυ |βφ<9 valg πόΧισι 
φιλοτιμίΐται * x 6 ηρ ίξω πάτον, χρι&δωρ τ9 uul Χιωφορωρ 

ίχνος, αισχρή) δαίβορι 9 Αφροδίτης , ip άχρωριίας ‘μίρ§ι του 
Λιβάνου Ιρ ’Λφάηοις ϊδρ υμίρορ 5 )· 2χοΧη χις ην αυτή χακοίρ- > 
γΐας πασιν άχολάστοι^ 6 ) , πολλρ w φαστώνρ δαφΰΌρόοι τδ 
σώμα · Γυνώ*ς yovv τιρ§ς αρδρις ούχ άνδρϊς 7 ) , τδ οίμνορ της 
φνσ&υς άπαρρησάμιροι, &ηλιΙφ νοσψ 8 ) την δαίμονα iliovpro* 


„Templornm nens postquam invaluisset, illa quoque in lncis non raro (nero 
exstructa , ut maiorem religionem silentium et amoenitas loci, in aniralf 
hominum gigneret· — — Apud Epidaurios Dianae aedes' quaedam , neo 
non Veneris atque Tbemidis fana itidem in luco erant· Pausanias: 9 JSv toc 
d! τον αίνους ναός τι *Λρτέμιδος, xal άγαλμα Ήπιονης, χαΧ * Αφροδίτης 
Ιερόν χα* θ/μιδος.“ Spanhem. obserrv. in Callimach· p. 156· Ad verba 
ovx ip μ4σαις πόλεσιν — b αχρωμίας μ£ριι τον Λιβάνου Ιδρνμένον vid. 
Lachemacher . 1. 1. cap. VI. J, II L. , jibi, -cur in locis editis templa sae- 
pius exstruxerint gentiles, plures causas attulit V· D. Cf. Polyb. I, 55· 
T. I· p. 92. edit. Brnest.] — 5) Λ Εν *Λφάχοις ISqVjUvov· De hoc templo 
Veneris Aphacitidis videndus est Zosimus in lib· I* [cap. 58·] et auctor 
Etymologici in voce "Λφαχα, et Suidas in voce Χριστόδωοος, et Ioannes 
Seldenus in syntagmate IL de diis Syris. [Add· Tzscnirner der Fali 
des Heidenthums T. I. p. 66·: „der zu Apnaka auf dem Libano? he— 
findliche Venustempei , — gehorte sic ner weder der griechischen 
Aphrodite noch der romischen Venu», sondern der unter verschiede- 
nen Namen im Morgenlande verehrten Gottinn, welche urspriinglick 
da» empf angende und gebahrende Naturprincip bezeichnet nat te , wie 
au» der. Unzucht geschlossen werden kann , welch